Có lẽ không còn cần phải bàn nhiều nữa, về tầm ảnh hưởng của sức hút văn chương trong từng con chữ, câu chuyện làm nên giá trị độc nhất cho những tác phẩm của Nguyễn Nhật Ánh. Nếu trên nền câu chuyện là những kí ức ngày đi học dưới mái trường, là những trang tuổi ấu thơ bên cánh đồng, sân vườn, thì đằng sau đó sẽ là những rung động , những nỗi niềm được cất giữ, nâng niu, trân trọng, có thể sẽ trở thành niềm hạnh phúc, là kí ức tuyệt đẹp, đơn thuần nhưng cũng có thể trở thành những trăn trở, bi thương, chua xót.

Lần này tôi chọn Còn chút gì để nhớ, tác phẩm đã thật sự để lại những nỗi nhớ nhung sâu sắc, như thể chọn lòng người để làm nơi lưu giữ mọi khoảnh khắc, mọi cảm xúc mà sẽ không thể trải qua thêm một lần nào nữa.

Ảnh bìa "Còn chút gì để nhớ"
Ảnh bìa cuốn sách “Còn chút gì để nhớ” của Nguyễn Nhật Ánh

Diễn biến tác phẩm được đặt trên nền bối cảnh Sài Gòn trước 1975, với nhân vật chính là anh sinh viên năm nhất Chương, từ quê lên Sài Gòn để học đại học. Vẫn lối văn kể chuyện nhẹ nhàng, giản dị nhưng mạch truyện cuốn hút người đọc khiến chúng ta khó mà dứt được khỏi tác phẩm. Giữa cuộc sống mới mẻ  và tấp nập ở chốn Sài Thành, đan xen trong những câu chuyện về Chương nổi bật lên 4 cô gái đó là :Trâm, Kim Dung, Quỳnh và Lan Anh.

Chương, nhỡ nhàng một lần rơi vào trong nụ cười nhẹ nhàng, tinh tế của Quỳnh mà đem lòng yêu Quỳnh da diết. Tình yêu với “người con gái láng giềng” mới ngấp nghé tuổi mười sáu trăng tròn ấy ngày càng si mê, nồng thắm nhưng lại không hề vồn vã mà lại mang chút ngây ngốc, trẻ con. Không cần đến những lời yêu đằm thắm, nhưng hành động ngày càng thân thiết, gần gũi giữa hai con người càng khẳng định một tình yêu đẹp đẽ đang dần chớm nở.

Tưởng chừng như cả hai sẽ có một cái kết viên mãn nhưng do tư tưởng đối lập chính trị đã khiến cho cuộc tình tan vỡ. Cha của Chương trước đây là Sĩ Quan dưới trướng chính quyền Tổng Thống Thiệu, khi Miền Nam Việt Nam được giải phóng hoàn toàn thì ông bị triệu tập phải đi trại cải tạo. Còn gia đình Quỳnh là người của Cách Mạng, bố Quỳnh là Đảng viên. Vì muốn Quỳnh có “một tương lai tươi sáng” nên ông đã ép cô bé cắt đứt quan hệ với Chương, bên cạnh đó, tất cả mọi người trong gia đình Quỳnh cũng dần đối xử lạnh nhạt với anh dù trước đây anh cảm thấy ở bên cạnh họ ấm áp như gia đình của anh.

Nếu Quỳnh là một cô gái có bản lĩnh và có đủ can đảm thì đã dám đứng lên để bảo vệ tình cảm của mình. Tuy nhiên cô lại nói “Bố đã nói thế thì thôi, nghe theo ý bố đi. Không thích anh Chương nữa cũng được. Em chưa bao giờ nói yêu anh Chương, anh Chương cũng chưa bao giờ nói yêu em, nên không thể bảo em phản bội anh ấy được”. Có lẽ trong cách suy nghĩ của Quỳnh cũng có phần đúng, họ chưa bao giờ nói yêu nhau, chưa bao giờ cho nhau một vị trí rõ ràng trong lòng đối phương. Dù vậy, điều có thể khẳng định ở đây, là tình cảm của Quỳnh dành cho Chương chưa đủ lớn để có thể tác động đến suy nghĩ của cô và hơn nữa cô cũng không phải là một người con gái sâu sắc. Điều này quả thực là một sự đáng tiếc.

Trái ngược với Quỳnh, là Trâm, chị gái Quỳnh, một cô gái thẳng thắn, sống có bản lĩnh và ý chí, biết lắng nghe theo những điều mà trái tim mách bảo. Trong chuyện, Trâm và Lan Anh – em họ Chương, là sợi dây kết nối giữa Chương và Quỳnh, vun đắp và bảo vệ cho tình cảm của hai người họ. Có lẽ, nếu đủ tinh tế và nhạy cảm, người đọc cũng có thể lờ mờ nhận ra tình cảm Trâm dành cho Chương cũng là một tình cảm đặc biệt sâu sắc, hơn cả tình yêu thông thường, một tình cảm kín đáo và đầy quan tâm.

Trâm luôn mong muốn điều tốt đẹp nhất sẽ đến với những người cô yêu thương, dù không giỏi ăn nói nhưng hành động của cô lại làm nổi bật lên được phẩm chất tính cách sâu sắc, chuẩn mực. Ngay cả khi cả gia đình cô quay lưng với Chương, Quỳnh thì lạnh nhạt và phản bội Chương, Trâm cũng không quan tâm đến điều đó, cô thấy xấu hổ vì những hành động của  gia đình mình, của em gái mình, cách họ đối xử với một người trước còn như người thân sau đã trở thành người dưng nước lã. Chính vì vậy mà cô vẫn cố gắng giữ nguyên tình cảm thân thiết dành cho Chương, ngay cả khi Chương quyết định rời đi thật xa để trốn tránh nỗi đau tình cảm, Trâm vẫn luôn nhắc anh giữ liên lạc với mình.

Nhưng rồi Trâm đã hy sinh trong chiến tranh biên giới, bức thư Trâm để lại cho Chương có lẽ là chi tiết cảm động nhất trong tác phẩm. Nếu như Chương hành xử lý trí hơn, nếu anh giữ trọn vẹn lời hứa trở về mỗi dịp hè thì có lẽ anh đã ngăn được Trâm đi ra trận, nếu anh mạnh mẽ hơn, đủ can đảm đối diện với quá khứ thì có lẽ anh đã không phải chịu đựng nỗi đau mất đi một người bạn, một người thân như Trâm. Nhưng chúng ta đâu thể trách Chương hoàn toàn một khi trong tình yêu vốn dĩ chẳng còn chỗ tồn tại cho lý trí.

Và cuối cùng, cô bạn thân nhất thời đại học của Chương, Kim Dung. Cô là người con gái có cá tính mạnh mẽ nhất chuyện, tưởng như không có gì có thể là khó được cô nhưng ẩn sau đó lại là một tâm hồn giàu tình cảm. Tình bạn của hai nhân vật mang đến những kỉ niệm rất đáng nhớ, cùng với đó là cách họ chia sẻ, yêu thương, quan tâm lẫn nhau như những người thân trong gia đình. Và dù là tình cảm bạn bè, nhưng vẫn có những lúc cảm thấy “ghen” khi thấy đột ngột mình phải sẻ chia người bạn của mình với một người con gái khác.

Kim Dung đã nói chỉ yêu quý Chương giống như là yêu quý một đứa em trai ngây thơ, mới lớn còn hồn nhiên trong nhiều chuyện và vì vậy sự quan tâm của cô cũng rất chừng mực. Cùng với Bảo, ba người bạn thân cùng nhau trải qua dù chỉ vỏn vẹn 3 năm đại học nhưng như vậy cũng đủ, đủ để họ thấu hiểu câu chuyện của nhau, cảm xúc của nhau và cùng nhau đưa ra một lời hứa hẹn về cuộc hội ngộ tại Sài Gòn mặc cho mỗi đứa ở một phương xa đi chăng nữa.

“Khi hỏi về liễu Chương đài

Cành xuân đã bẻ cho người chuyên tay?”

Cho đến cuối tác phẩm, khi mọi câu chuyện đã bắt đầu đi đến hồi kết thúc, chàng sinh viên năm nào nay đã trở thành thầy giáo, vẫn đôi khi nhớ về đoạn tình cảm một thời với Quỳnh và có lẽ hình bóng cô bé hẳn vẫn chưa một lần phai nhòa trong tâm trí và thậm chí trong cả trái tim anh, cho dù tình cảm đã không còn.

Chứa đựng những tình cảm thuần khiết, trong sáng từ tình cảm gia đình, xóm giềng, bạn bè đến tình cảm lứa đôi, Còn chút gì để nhớ bỏ ngỏ trong người đọc những nỗi hụt hẫng, buồn vẩn vơ, chênh vênh đôi chút về cảm xúc, bỏ ngỏ câu hỏi của Chương vốn định dành cho Quỳnh, liệu em có một lần nhớ về những điều từng trải qua? Giữa bộn bề xã hội, nhịp sống vội vã đến vô tình của con người ngày nay, tôi không chắc liệu có còn hay không sự tồn tại của những tình cảm đơn thuần mà sâu sắc. Xuyên suốt tác phẩm, tôi cứ tự hỏi liệu tình cảm của Chương có một lần rẽ ngang, dành cho Trâm, cô gái can trường hay Kim Dung, cô gái mạnh mẽ, nhưng không, chưa một lần Chương có một ý nghĩ nào với người khác mà không phải Quỳnh.

Và thật vậy, tôi ngưỡng mộ đặc biệt tình cảm chân thành, nồng thắm, chung thủy đó, thật khó để nhìn thấy được điều đó quanh những mối quan hệ của chúng ta. Nhưng dù sao, chúng ta vân có quyền được hy vọng, và chắc chắn rằng những tình cảm như vậy vẫn còn tồn tại trong xã hội ngày nay, cho dù hiện tại điều đó chưa xảy đến với chúng ta nhưng tôi tin một điều, người xứng đáng sẽ có được những thứ xứng đáng.

Có đúng không nhỉ?

Linh Đồng.