Claude Monet là họa sĩ nổi tiếng người Pháp, một trong những người đặt nền móng cho phong trào hội họa Ấn tượng. Tên tuổi của ông sánh ngang nhiều danh họa như Pierre-Auguste Renoir và Camille Pissarro.

Đương thời, Claude Monet được biết đến như bậc thầy trong việc sử dụng màu sắc với những bức tranh phong cảnh tuyệt đẹp, tiêu biểu như Morning on the Seine near Giverny (1897), Water Lilies and Japanese Bridge (1899), The Houses of Parliament, Sunset (1903).

claude monet hinh anh 1 - Claude Monet: Người mở đường cho trường phái hội họa Ấn tượng
Claude Monet qua bức chân dung tự họa được vẽ vào năm 1886

Sức ảnh hưởng của Claude Monet đã lan tỏa đến nhiều nghệ sĩ khác mà tiêu biểu là danh họa Vincent van Gogh, thế hệ nghệ sĩ trẻ như Émile Bernard, Henri Matisse, Jackson Pollock và Willem de Kooning.

Nhiều tài liệu đã chứng minh rằng Vincent van Gogh bị ảnh hưởng bởi lối vẽ trực họa với nét vẽ ngắn và màu sắc tươi sáng mà ông bắt gặp trong những bức tranh thuộc trường phái Ấn tượng của Claude Monet, từ đó tạo nên những tác phẩm kinh điển về hội họa như bức Cà phê vỉa hè trong đêm (1888).

claude monet hinh anh 2 e1628010148899 - Claude Monet: Người mở đường cho trường phái hội họa Ấn tượng
Vẻ đẹp huyền ảo của bầu trời đêm trong bức họa Cà phê vỉa hè trong đêm (1888) của Vincent van Gogh

Bằng tài năng xuất chúng, Claude Monet được công chúng tôn vinh là thiên tài hội họa với vô số kiệt tác nghệ thuật có ảnh hưởng đến lịch sử mỹ thuật.

Hành trình xây dựng phong cách nghệ thuật của Claude Monet

Tên thật của Claude Monet là Oscar-Claude Monet hoặc Claude Oscar Monet, ông sinh năm 1840 tại Paris trong một gia đình với cha là thương gia, mẹ là ca sĩ.

Năm 1845, Monet cùng gia đình chuyển đến Le Havre thuộc vùng Normandy. Ban đầu, cha ông muốn con trai tiếp quản công việc kinh doanh của gia đình nhưng vì tình yêu nghệ thuật, Claude Monet đã quyết tâm theo đuổi ước mơ trở thành họa sĩ. 

May mắn thay, dù không nhận được sự đồng thuận của cha nhưng Monet lại có được sự ủng hộ hết mình từ mẹ, người phụ nữ ấy luôn sẵn sàng hỗ trợ con trai trong quá trình phát triển nghệ thuật.

Những năm tháng miệt mài học hỏi của Claude Monet

Năm 1851, Claude Monet theo học trường trung học nghệ thuật Le Havre và Jacques-François Ochard trở thành người thầy đầu tiên của cậu bé.

claude monet hinh anh 3 e1628011207171 - Claude Monet: Người mở đường cho trường phái hội họa Ấn tượng
Khung cảnh tuyệt đẹp của Le Harve bên bờ sông Seine qua một tấm bưu thiếp cũ

Dẫu có niềm đam mê sâu sắc với hội họa nhưng Claude Monet không hề hứng thú với những bài học khô khan, cậu luôn hướng tới những gì được cho là phá cách và có phần khác biệt.

Nhiều năm trôi qua, Monet khi ấy đã là thiếu niên mười sáu tuổi và dần bộc lộ tài năng qua những bức tranh chân dung và biếm họa bằng than mà cậu thường bán cho người dân địa phương.

Trong thời gian đó, chàng trai trẻ Monet đã gặp gỡ họa sĩ Eugène Boudin, ông trở thành cố vấn nghệ thuật và đặt nền móng cho phong cách hội họa của Claude Monet với kỹ thuật vẽ tranh ngoài trời “en plein air”.

claude monet hinh anh 4 e1628011545770 - Claude Monet: Người mở đường cho trường phái hội họa Ấn tượng
Eugène Boudin là một họa sĩ tranh phong cảnh nổi tiếng của Pháp

Năm 1857, mẹ của Monet qua đời nên cậu đã rời trường học và tới sống với dì Marie-Jeanne Lecadre. Nhờ có sự hỗ trợ của dì Lecadre, chàng trai trẻ đã chuyển tới Paris để tập trung theo đuổi nghệ thuật.

Tại đây, Claude Monet đăng ký học tại trường nghệ thuật Académie Suisse và có cơ hội gặp gỡ các họa sĩ như Édouard Manet và Camille Pissarro, nhiều nghệ sĩ trong số này đã trở thành bạn đồng hành cùng Monet.

Paris cũng khiến Claude Monet bị ảnh hưởng mạnh mẽ bởi những tác phẩm thuộc trường phái Barbizon, cách tiếp cận mới mẻ với phương pháp vẽ trực họa, nét vẽ lỏng và những hình ảnh mềm mại đã xây dựng nên phong cách nghệ thuật của danh họa về sau.

claude monet hinh anh 5 e1628014687989 - Claude Monet: Người mở đường cho trường phái hội họa Ấn tượng
Vẻ đẹp của khung cảnh thiên nhiên trong bức họa The Pond at Gylieu (1853) của họa sĩ Charles-François Daubigny

Giữa năm 1861, sự nghiệp nghệ thuật của người họa sĩ trẻ bị gián đoạn bởi nghĩa vụ quân sự. Monet khi ấy phải gia nhập quân đội và phục vụ ở Algeria, Châu Phi trong hơn một năm.

Khoảng thời gian ở Algeria đã tác động mạnh mẽ đến màu sắc cá nhân của Claude Monet, chính họa sĩ sau này cũng công nhận rằng ánh sáng và màu sắc sống động ở Bắc Phi “chứa đựng mầm mống cho những tìm tòi trong tương lai” của mình, theo phỏng vấn cho tờ báo Le Temps (1900).

Không còn mặn mà với nghệ thuật truyền thống được giảng dạy tại các trường đại học, Monet chuyển sang theo học Charles Gleyre, người được biết đến qua các tác phẩm về truyện ngụ ngôn cổ điển, tiêu biểu như Lost Illusions (1843), Cléonis Et Cydippe (1843) và Venus Pandemos (1852 – 1853).

claude monet hinh anh 6 e1628012390250 - Claude Monet: Người mở đường cho trường phái hội họa Ấn tượng
Bức chân dung tự họa của Charles Gleyre (1841)

Khi theo học Charles, Claude Monet đã trở thành bạn bè với những nghệ sĩ như Pierre-Auguste Renoir, Alfred Sisley và Frédéric Bazille. Cùng nhau, họ đã chia sẻ cách tiếp cận mới với nghệ thuật khi vẽ trực tiếp ngoài trời nhằm khắc họa chuyển động của ánh sáng.

Cuộc nổi loạn giải phóng nghệ thuật khỏi khuôn khổ truyền thống

Giai đoạn 1860 – 1870 chứng kiến bước đầu thành công của Claude Monet với số ít tác phẩm được công nhận bởi hội đồng nghệ thuật Pháp và chấp thuận triển lãm tại Salon de Paris. Trong số đó, The Woman in the Green Dress (1866) là tác phẩm được giới nghệ thuật đánh giá cao nhất.

claude monet hinh anh 7 scaled e1628012674798 - Claude Monet: Người mở đường cho trường phái hội họa Ấn tượng
Vẻ đẹp của nàng Camille Doncieux trong bức họa The Woman in the Green Dress (1866)

Ở đây, Claude Monet sử dụng phương pháp vẽ chân dung truyền thống với nét vẽ mềm mại kết hợp tông màu tối để làm nổi bật chủ đề của bức tranh, khắc họa biểu tượng người phụ nữ hiện đại qua hình ảnh nàng Camille Doncieux trong bộ váy màu xanh lá.

Theo giới chuyên môn, The Woman in the Green Dress là sự phối hợp hoàn hảo giữa cách tân và cổ điển, giữa hiện đại và truyền thống.

Về sau, Camille trở thành nhân vật chính trong vô số tác phẩm của danh họa Claude Monet, họ nhanh chóng trở nên thân thiết và tiến tới hôn nhân vào năm 1870.

claude monet hinh anh 8 scaled e1628012959347 - Claude Monet: Người mở đường cho trường phái hội họa Ấn tượng
Claude Monet và vợ Camille qua bức tranh Claude Monet Painting in his Studio (1874) của danh họa Édouard Manet

Trong khoảng thời gian này, Monet gặp nhiều khó khăn về tài chính bởi ông không thể bán được tranh của mình. Khó khăn chồng chất khi chiến tranh Pháp – Phổ bùng nổ, nhiều người phải tị nạn tại Anh và Hà Lan trong một thời gian ngắn.

Trong thời gian tạm lánh ở nước Anh, Claude Monet đã miệt mài nghiên cứu tác phẩm của John Constable và Joseph Mallord William Turner, ông đã học cách xử lý ánh sáng từ những bức tranh phong cảnh của họ.

claude monet hinh anh 9 e1628013331369 - Claude Monet: Người mở đường cho trường phái hội họa Ấn tượng
Khung cảnh lộng lẫy trong tác phẩm The Fighting Temeraire (1839) của họa sĩ Joseph Mallord William Turner

Cuối năm 1871, Monet trở lại Pháp và sống tại Argenteuil, một ngôi làng bên bờ sông Seine. Tại đây, nhiều tác phẩm nổi tiếng của danh họa đã ra đời như Impression, sunrise (1872), Autumn on the Seine at Argenteuil (1873)Woman with a Parasol – Madame Monet and Her Son (1875).

Tuy nhiên, sự bảo thủ của học viện mỹ thuật đã gây cản trở không nhỏ đến những họa sĩ thời bấy giờ, bản thân Monet và nhiều người khác cũng bị gạt ra khỏi Học viện mỹ thuật và triển lãm Salon de Paris do họ tổ chức. 

Hành động này của Học viện mỹ thuật đã làm dấy lên sự bất mãn trong lòng những họa sĩ trẻ, Claude Monet quyết định kết hợp với những nghệ sĩ khác để tổ chức một cuộc triển lãm riêng, giải phóng nghệ thuật khỏi khuôn khổ của những buổi triển lãm truyền thống.

Triển lãm độc lập đánh dấu sự ra đời của phong trào Ấn tượng

Cùng chung chí hướng, những người trẻ đã thành lập Hiệp hội Vô danh gồm các họa sĩ, nhà điêu khắc và thợ chạm trổ dưới sự lãnh đạo của Claude Monet. Một số nghệ sĩ tiêu biểu tham gia Hiệp hội có thể kể đến Camille Pissarro, Pierre-Auguste Renoir, Alfred Sisley, Paul Cézanne, Berthe Morisot và Edgar Degas.

Mùa xuân năm 1874, buổi triển lãm độc lập đầu tiên được tổ chức bởi Hiệp hội Vô danh đã thu hút hơn ba nghìn người tham dự. Phong cách mới mẻ của họ đã giải phóng hội họa khỏi những kỹ thuật truyền thống đồng thời bác bỏ chủ nghĩa hàn lâm đang thịnh hành tại Salon de Paris.

Tại đây, Claude Monet có cơ hội trưng bày những tác phẩm độc đáo của mình, đơn cử như Impression, Sunrise (1872), The Luncheon (1873) Boulevard des Capucines (1873).

claude monet hinh anh 10 e1628013591537 - Claude Monet: Người mở đường cho trường phái hội họa Ấn tượng
Khu vườn của Monet tại Argenteuil qua bức tranh The Luncheon (1873)

Bất chấp hiệu ứng thị giác mới mẻ, những tác phẩm vượt “chuẩn” này không được đón nhận rộng rãi bởi chúng áp dụng thủ pháp nghệ thuật hoàn toàn xa lạ với giới hội họa thời bấy giờ.

Thậm chí, nhà phê bình Louis Leroy còn nhạo báng buổi triển lãm bằng một bài báo với tiêu đề Buổi triển lãm của những họa sĩ Ấn tượng (The Exhibition of the Impressionists), trong đó thuật ngữ “trường phái Ấn tượng” (Impressionism) được đặt dựa trên tên bức tranh Impression, Sunrise với hàm ý mỉa mai.

Tuy nhiên, vẫn tồn tại một bộ phận nhà phê bình tiến bộ ca ngợi những giá trị mới mẻ trong các tác phẩm, điển hình như Louis Edmond Duranty với nhận định buổi triển lãm là một “cuộc cách mạng trong hội họa”.

claude monet hinh anh 11 - Claude Monet: Người mở đường cho trường phái hội họa Ấn tượng
Chân dung nhà phê bình và tiểu thuyết gia người Pháp Louis Edmond Duranty

Bắt nguồn từ mong muốn giải phóng nghệ thuật khỏi khuôn khổ truyền thống, buổi triển lãm đã đánh dấu sự ra đời của trường phái Ấn tượng, trở thành mốc son chói lọi trên tiến trình hội họa của nhân loại nói chung và phương Tây nói riêng.

Mang hơi thở của cuộc sống hiện đại, phong cách hội họa của trường phái Ấn tượng đặc trưng bởi nét vẽ ngắn, màu sắc tinh tế cùng bố cục thoáng, khắc họa hiệu ứng ánh sáng qua một góc nhìn độc đáo và mới mẻ.

Một số họa phẩm nổi tiếng thuộc phong trào Ấn tượng có thể kể đến như Springtime (1872) của Monet, Luncheon at the Boating Party (1880) của Renoir và The Boulevard Montmartre at Night (1897) của Pissarro.

claude monet hinh anh 12 e1628014004689 - Claude Monet: Người mở đường cho trường phái hội họa Ấn tượng
Vẻ đẹp buổi đêm của thành phố Paris qua The Boulevard Montmartre at Night (1897) của danh họa Camille Pissarro

Sau buổi triển lãm đầu tiên vào năm 1874, Claude Monet tiếp tục mang đến cho người xem vô số tuyệt tác khác nhau, trải dài trong các triển lãm từ năm 1875 đến 1886.

Những tác phẩm của ông nhanh chóng nhận được sự ủng hộ nồng nhiệt từ các nhà phê bình, một số bức họa cũng trở nên nổi tiếng như The Beach at Sainte-Adresse (1867) The Saint-Lazare Station (1877).

claude monet hinh anh 13 scaled e1628014902824 - Claude Monet: Người mở đường cho trường phái hội họa Ấn tượng
Cảnh ga tàu Saint-Lazare được tái hiện trong tranh của Claude Monet với vẻ sống động

Gây ấn tượng nhất với giới mộ điệu chắc chắn là loạt tranh khắc họa hình ảnh ga tàu Saint-Lazare, bộ tranh mười hai bức được Claude Monet hoàn thiện chỉ trong vòng một năm. 

Với đa dạng màu sắc của hơi nước, hiệu ứng tương phản sáng tối cùng lớp sơn dày, những bức tranh không chỉ tái hiện vẻ đẹp của ga tàu Saint-Lazare mà còn mang đến cho người xem một góc nhìn mới mẻ về quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa diễn ra tại Pháp thời bấy giờ.

Tuy nhiên, những cuộc triển lãm độc lập chỉ kéo dài đến năm 1886 khi hiệp hội các nghệ sĩ dần tan rã, nhường chỗ cho sự phát triển của chủ nghĩa Tân ấn tượng.

Sự ra đi của nàng thơ Camille Doncieux – mất mát lớn đối với Claude Monet

Năm 1879, Claude Monet đau khổ tột cùng khi phải chứng kiến sự qua đời của Camille Doncieux, ông mất đi người bạn đời, nàng thơ và hình mẫu cho những sáng tác của mình.

Lòng tiếc thương người vợ quá cố được Monet thể hiện qua tác phẩm Camille Monet On Her Deathbed (1879), bức tranh ghi lại khoảnh khắc cuối cùng của bà Camille trước khi từ giã cõi đời.

claude monet hinh anh 14 - Claude Monet: Người mở đường cho trường phái hội họa Ấn tượng
Hình ảnh nàng Camille trong tác phẩm Camille Monet On Her Deathbed (1879) bởi Claude Monet

Camille Monet On Her Deathbed mang đến vẻ yên bình với sắc trắng, xanh, xám và sắc tía, tôn lên nét đẹp dịu dàng của người phụ nữ. Trong tranh, khuôn mặt của Camille được che bởi một tấm màn với đôi mắt nhắm nghiền và đôi môi khẽ mở tạo nên tính chân thực cho bức họa.

Với những xúc cảm thiêng liêng nhất, Camille Monet On Her Deathbed trở thành minh chứng cho tình yêu sâu sắc giữa họa sĩ Claude Monet và người vợ Camille Doncieux. 

Trong hai năm kế tiếp, nỗi đau mất người thân đã tác động lên phong cách nghệ thuật của danh họa Claude Monet. Nhiều tác phẩm của ông xa rời kỹ thuật của trường phái Ấn tượng khi sử dụng tông màu tối và tái hiện những khung cảnh khắc nghiệt, điển hình như The Break-up of the Ice (1880) Landscape With Thunderstorm (1880).

claude monet hinh anh 15 e1628016300710 - Claude Monet: Người mở đường cho trường phái hội họa Ấn tượng
khung cảnh dữ dội của thiên nhiên qua nét cọ của Claude Monet trong Landscape With Thunderstorm (1880)

Mãi đến sau này, Claude Monet mới có thể vượt qua khoảng thời gian khó khăn và tập trung hoàn toàn vào sáng tác. Ông tiếp tục vẽ tranh phong cảnh nhằm ghi lại vẻ đẹp thơ mộng của vùng nông thôn nước Pháp, nhiều tác phẩm trong số đó đã trở nên nổi tiếng như Beach in Pourville (1882) và loạt tranh vẽ Vetheuil.

Vùng Giverny và niềm đam mê hoa súng của Claude Monet

Mùa xuân năm 1883, trong một chuyến tàu khởi hành từ Vernon về Gasny, Claude Monet tình cờ phát hiện ra vùng Giverny tuyệt đẹp. Vốn là một ngôi làng nhỏ nhưng thường xuyên thu hút du khách thập phương, cảnh sắc thiên nhiên nơi đây lập tức thu hút sự chú ý của danh họa. 

claude monet hinh anh 16 e1628016438191 - Claude Monet: Người mở đường cho trường phái hội họa Ấn tượng
Vẻ đẹp bình yên ở vùng Giverny của nước Pháp

Đến giữa năm, ông cùng gia đình chuyển tới một căn nhà rộng lớn tại Giverny. Trong khoảng thời gian đó, may mắn đã mỉm cười với Monet khi nhà buôn nghệ thuật Paul Durand-Ruel ngày càng thành công trong việc kinh doanh tác phẩm của ông.

Từ đó, cuộc sống của Claude Monet trở nên sung túc và dư dả với ngôi nhà rộng lớn, một khu vườn được chăm chút, nhà kính và xưởng vẽ xây dựng riêng để phục vụ cho việc sáng tác.

claude monet hinh anh 17 e1628016581442 - Claude Monet: Người mở đường cho trường phái hội họa Ấn tượng
Ngôi nhà rộng lớn của Claude Monet ở Giverny

Những khu vườn đã trở thành nguồn cảm hứng lớn nhất của danh họa trong hơn bốn mươi năm cuộc đời. Tại đây, ông thường xuyên sáng tác các loạt tranh thuộc một chủ đề, chỉ khác nhau ở các điều kiện thời tiết và ánh sáng.

Chuỗi tranh đầu tiên của ông mang tên Haystacks với mười lăm bức được triển lãm tại Galerie Durand-Ruel vào năm 1891. Sau đó, Claude Monet đã cho ra đời nhiều loạt tranh nổi tiếng với đa dạng chủ đề như Rouen Cathedral, Poplars, The Houses of Parliament, Mornings on the SeineWater Lilies.

“Nó mang lại cảm giác về khoảnh khắc phù du, vừa xuất hiện đã tan biến, song không ngừng gợi lên đường cong của chân trời, hình cầu của Trái Đất trong không gian và tóm lược chất thi vị của vũ trụ vào một không gian hẹp.” – Nhà phê bình nổi tiếng Gustave Geffroy bình luận về bộ tranh Haystacks của Claude Monet.

Trong hơn ba mươi năm, Monet gần như chìm đắm vào vẻ đẹp của vườn hoa súng. Những bức tranh hoa súng với ánh sáng xen kẽ, phản chiếu như gương đã trở thành một phần không thể thiếu trong hành trình nghệ thuật của danh họa.

Đến tận cuối đời, Claude Monet đã thực hiện gần ba trăm tác phẩm với đề tài hoa súng, số lượng không hề nhỏ đối với một đề tài đơn lẻ.

“Một phong cách hội họa hoàn toàn mới, uyển chuyển và có phần táo bạo, trong đó ao hoa súng trở thành điểm khởi đầu cho nghệ thuật trừu tượng.” – Claude Roger-Marx trong bài đánh giá năm 1909.

Ngoài ra, Monet còn thực hiện loạt tranh Weeping Willow (1919) với mười bức vẽ cây liễu rủ như lời hồi đáp cho phần bi kịch đã xảy đến với những người lính Pháp trong Chiến tranh thế giới thứ nhất.

claude monet hinh anh 18 - Claude Monet: Người mở đường cho trường phái hội họa Ấn tượng
Hình ảnh cây liễu rủ trong loạt tranh Weeping Willow (1919)

Loạt tranh khắc họa hình ảnh cây liễu với màu sắc u ám và hình dáng biến dị, thể hiện cảm xúc đau đớn của người họa sĩ đồng thời bày tỏ lòng kính trọng và nỗi tiếc thương, trở thành hồi chuông tưởng niệm cho những mất mát mà Thế chiến thứ nhất đã gây ra.

Với các loạt tranh tập trung vào một chủ đề, Claude Monet đã thành công trong việc thể hiện tính thống nhất về mặt hình ảnh và nhấn mạnh vào sự đa dạng của hiệu ứng ánh sáng trong tranh.

Những năm tháng cuối đời của Claude Monet

Nửa đầu thập niên 1910, cuộc đời Monet gặp biến cố lớn với sự ra đi đột ngột của người vợ thứ hai Alice Hoschedé và người con trai cả Jean Monet, ông lần nữa trải qua cảm giác đau đớn tột cùng khi liên tục mất đi người thân.

Không dừng lại ở đó, Claude Monet được chẩn đoán mắc phải căn bệnh đục thủy tinh thể quái ác, chứng bệnh này đã khiến khả năng sáng tác nghệ thuật của ông bị hạn chế. Dẫu vậy, danh họa vẫn không rời giá vẽ trong suốt những năm tháng sau đó.

claude monet hinh anh 19 e1628017207535 - Claude Monet: Người mở đường cho trường phái hội họa Ấn tượng
Water Lily Pond, Evening (left panel) – một trong những bức họa cuối cùng của Claude Monet

Vào một ngày mùa đông năm 1926, Claude Monet qua đời vì căn bệnh ung thư phổi và được chôn cất tại nghĩa trang nhà thờ Giverny.

Ngôi nhà và khu vườn với ao hoa súng của ông được để lại như một di sản cho Học viện mỹ thuật Pháp vào năm 1966. Hơn mười năm sau, nơi đây trở thành một trong những điểm du lịch chính của Giverny, thu hút hàng trăm nghìn lượt khách từ khắp nơi trên thế giới.

Trong hành trình sáng tác nghệ thuật của mình, Claude Monet không chỉ có được sự công nhận từ giới chuyên môn mà còn thu hút được sự ủng hộ của vô số nhà sưu tầm tranh, trở thành hình mẫu lý tưởng cho hội họa Pháp hiện đại.

“Công lao duy nhất của tôi nằm ở việc vẽ trực tiếp trước thiên nhiên, tìm cách khắc họa những ấn tượng về những hiệu ứng thoáng qua.” – Claude Monet

Phần lớn các nhà sử học tin rằng Monet làm được nhiều hơn thế, họ cho rằng ông đã thay đổi thế giới hội họa bằng cách rũ bỏ những quy ước của quá khứ, hòa tan các đường nét trong tác phẩm và mở ra cánh cửa của sự trừu tượng trong nghệ thuật.

Ngôn ngữ hội họa độc đáo trong tranh của Claude Monet

Claude Monet không chỉ được ví như cha đẻ của trường phái Ấn tượng mà còn được nhắc đến với danh hiệu “Họa sĩ của những khoảnh khắc phù du” hay “Nhà biểu tượng của màu sắc”. Đề tài trong tranh của Monet tập trung chủ yếu vào phong cảnh với bến tàu, bãi biển, vườn hoa súng và vùng nông thôn bình dị.

claude monet hinh anh 20 e1628018415761 - Claude Monet: Người mở đường cho trường phái hội họa Ấn tượng
Phong cảnh biển tuyệt đẹp tại Pourville-sur-Mer qua bức họa Beach in Pourville (1882) của Claude Monet

Nếu như thời kỳ đầu, danh họa thường sử dụng tông màu tối thì những năm 1860 trở đi, ông mê hoặc người xem bởi màu sắc tươi sáng, mới lạ kết hợp với nét vẽ nhanh đặc trưng của trường phái Ấn tượng.

Một số tác phẩm tiêu biểu của Monet sau năm 1860 là Women in the Garden (1866), Camille Monet In Japanese Costume (1876), Beach in Pourville (1882), Morning on the Seine near Giverny (1897) và The Artist’s Garden at Giverny (1900).

claude monet hinh anh 21 e1628018739685 - Claude Monet: Người mở đường cho trường phái hội họa Ấn tượng
Women in the Garden (1866) là một trong những tác phẩm nổi tiếng nhất của Claude Monet

Đáng tiếc thay, bệnh tật đã tác động lớn tới những bức tranh cuối đời của danh họa. Được thực hiện trong khoảng thời gian mắc bệnh của ông nên chúng thường mang tông phớt đỏ, tràn đầy nỗi cô đơn và sự tuyệt vọng, đơn cử như Les Nymphéas (1920-1926).

claude monet hinh anh 22 e1628018936364 - Claude Monet: Người mở đường cho trường phái hội họa Ấn tượng
Nỗi đau đớn thể hiện qua từng nét cọ trong bức tranh Les Nymphéas (1920-1926)

Thế giới nghệ thuật của danh họa Claude Monet gắn liền với kỹ thuật “en plein air” nên hầu hết các bức họa của ông áp dụng lối vẽ trực họa, tập trung vào ánh sáng và sự phản chiếu của chúng.

Với lối vẽ nhất quán, Claude Monet sử dụng màu sắc rực rỡ kết hợp cú chấm nhẹ, những nét lướt và đường cong để thu lại toàn bộ chuyển động của ánh sáng, khắc họa khung cảnh thiên nhiên và con người qua một cái nhìn tươi mới.

Thông thường, giới họa sĩ vẫn tin rằng chủ đề là điểm mấu chốt tạo nên tính độc đáo cho tác phẩm nhưng đối với Monet, điều quan trọng hơn cả là kinh nghiệm xử lý ánh sáng trong điều kiện thời tiết khác biệt.

claude monet hinh anh 23 e1628046839265 - Claude Monet: Người mở đường cho trường phái hội họa Ấn tượng
Hiệu ứng ánh sáng độc đáo qua mười sáu bức họa thuộc loạt tranh Haystacks của Claude Monet

Claude Monet đã dành phần lớn thời gian để nghiên cứu tác động của ánh sáng đối với màu sắc và hiệu ứng của những tông màu khi đặt cạnh nhau. Bởi vậy, danh họa đã giải phóng bản thân khỏi những lý thuyết khô khan và kỹ thuật lỗi thời, thay vào đó là sự phá cách độc đáo, mới lạ trong hành trình sáng tạo nghệ thuật.

“Tôi thích vẽ như một chú chim đang hót.” – Claude Monet

Khi phóng to những tác phẩm của Claude Monet, người xem dễ dàng bị mê hoặc bởi những màu sắc bắt mắt với đường nét độc đáo để rồi chìm đắm vào thế giới ánh sáng rực rỡ mà ông đã tạo nên.

Impression, Sunrise (1872) và sự ra đời của trường phái hội họa mới

Tại buổi triển lãm độc lập đầu tiên, nhiều bức tranh nổi tiếng đã được trưng bày như Hoarfrost (1873) của Pissaro, La Loge (1874) của Pierre-Auguste Renoir và Impression, Sunrise (1872) của Claude Monet.

Trong đó, tác phẩm Impression, Sunrise (1872) đã trở thành họa phẩm nổi bật nhất đến từ trường phái Ấn tượng. Bức tranh này được Monet sáng tác vào năm 1872 tại cảng Le Harve, khắc họa khung cảnh thực của bến tàu với sự phản chiếu ánh sáng mặt trời ở trung tâm.

claude monet hinh anh 24 e1628047265250 - Claude Monet: Người mở đường cho trường phái hội họa Ấn tượng
Vẻ đẹp của buổi bình minh tại cảng Le Harve được tái hiện qua bức họa Impression, Sunrise (1872) của Claude Monet

Vẫn là nét cọ nhanh quen thuộc kết hợp lối vẽ trực họa nhưng Claude Monet đã tạo nên bước tiến mới trong cách tiếp cận nghệ thuật khi tập trung hơn cả vào việc diễn tả ánh sáng và màu sắc.

Trong tranh, chi tiết quan trọng nhất là hình ảnh mặt trời không áp dụng lý thuyết truyền thống về bố cục mà được làm nổi bật lên bởi hiệu ứng ánh sáng, tạo điểm nhấn cho hình ảnh phản chiếu trên mặt biển.

Chỉ trong một ấn tượng thoáng qua, cảnh bình minh đã được danh họa ghi lại với màu cam sẫm ấm áp, tương phản mãnh liệt với sắc xanh trung tính. Gam màu rực rỡ của mặt trời lan tỏa khắp bức tranh, hòa quyện với bầu trời và đối nghịch với mặt biển.

Trái ngược với vẻ rực rỡ ấy, toàn bộ phong cảnh cảng Le Havre với những con thuyền dường như bị nhấn chìm trong sương sớm, thoáng ẩn hiện dưới lớp sương màu xanh xám.

Chi tiết con thuyền với cột buồm và ống khói chính là biểu tượng cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Pháp thời bấy giờ. Bức họa không chỉ là cách Claude Monet gắn liền nghệ thuật với dấu ấn của nền công nghiệp hiện đại mà còn trở thành phương thức bộc lộ tình yêu sâu sắc với đất nước.

“Monet có thể đã coi bức tranh với hình ảnh mang tính thương mại cao này như một phản hồi cho lời kêu gọi hành động yêu nước thời hậu chiến và tác phẩm nghệ thuật có thể khởi xướng điều đó. Không chỉ là một bài thơ của ánh sáng và bầu không khí, bức tranh cũng có thể được coi là một lời ca ngợi sức mạnh và vẻ đẹp của một nước Pháp đang hồi sinh. ” – Nhà sử học Paul Tucker.

Bằng khả năng phối hợp màu sắc một cách tài tình, họa sĩ đã thổi hồn cho tác phẩm, mê hoặc người xem bởi vẻ đẹp lung linh huyền ảo của buổi sớm mai.

Nàng thơ Camile trong Woman with a Parasol – Madame Monet and Her Son

Trong hành trình theo đuổi nghệ thuật, danh họa Claude Monet đã sáng tác vô số bức họa lấy cảm hứng từ nàng thơ Camille, người vợ đầu tiên của ông.

Một số tác phẩm tiêu biểu có thể kể đến như Camille Monet on a Garden Bench (1873), Woman with a Parasol – Madame Monet and Her Son (1875) và Camille Monet In Japanese Costume (1876).

Nổi bật nhất trong số đó là bức tranh Woman with a Parasol – Madame Monet and Her Son (1875) với hình ảnh người vợ cùng con trai cả của Monet trong chuyến đi dã ngoại cùng gia đình.

claude monet hinh anh 25 scaled e1628047555583 - Claude Monet: Người mở đường cho trường phái hội họa Ấn tượng
Những vệt màu sống động trong bức họa Woman with a Parasol – Madame Monet and Her Son (1875)

Bức họa là cả một miền không gian rực rỡ, sống động với những mảng màu tươi sáng qua chi tiết bầu trời trong xanh, đám mây mềm mịn, chiếc váy trắng bồng bềnh và đồng cỏ xanh lá điểm xuyết những bông hoa vàng rực rỡ.

Claude Monet đặc biệt sử dụng những đường cọ mềm mại để tạo hiệu ứng chuyển động cho hình ảnh tĩnh, thể hiện qua chi tiết tấm mạng che mặt bị thổi bay, chiếc váy cuộn theo làn gió và thảm cỏ lay nhẹ từng đợt.

Để cân bằng bố cục tổng thể và tạo chiều sâu cho tác phẩm, Monet phối hợp giữa điểm nhìn thấp và góc nhìn hướng lên trên, tập trung vào nhân vật chính là bà Camille trong khi cậu bé Jean xuất hiện ở vị trí xa hơn.

Tuy nhiên, những đường nét trên khuôn mặt của hai nhân vật không được miêu tả chi tiết mà chỉ được khắc họa một cách thoáng qua nhằm thể hiện dụng ý nghệ thuật của Claude Monet. Ông cố tình làm mờ đi các đường nét để tăng thêm phần nổi bật cho hiệu ứng ánh sáng trong bức họa.

Một điểm độc đáo khác là Monet đã vẽ lại khoảnh khắc ngắn ngủi này trong vị trí ngược sáng. Ở đây, ánh mặt trời rực rỡ chiếu từ phía sau Camille và con trai tạo hiệu ứng bắt sáng ở phía trên chiếc dù lẫn phần mũ trên đầu, phản chiếu lên những bông hoa dại vàng ươm với nền cỏ xanh tươi mát.

“Không ai được coi là nghệ sĩ trừ khi anh ta tái hiện hình ảnh trong đầu trước khi vẽ và chắc chắn về phương pháp cũng như bố cục của mình.” – Claude Monet

Đa phần các họa sĩ khi sáng tác thường tránh những vị trí thiếu sáng vì điều đó sẽ gây khó khăn cho việc tái tạo các chi tiết. Tuy nhiên, Claude Monet đã biến những điều không thể thành có thể khi nắm bắt nguồn sáng theo một cách chưa từng có trước đây.

Với hiệu ứng ánh sáng độc đáo, bức họa đã nhận được vô số lời khen ngợi khi xuất hiện trong buổi triển lãm Ấn tượng lần thứ hai vào năm 1876.

Hiệu ứng ánh sáng trong loạt tranh Rouen Cathedral

Nửa đầu thập niên 1890, danh họa Claude Monet đã làm nao lòng công chúng với nhiều bộ tranh như Haystacks, Morning on the Seine near GivernyWater Lilies. Đặc biệt nhất là Rouen Cathedral, loạt tranh về nhà thờ Rouen ra đời trong khoảng 1892 – 1894 và phản ánh diện mạo của nhà thờ ở những điều kiện ánh sáng khác nhau.

Không chỉ tái hiện kiến trúc Gothic độc đáo, Rouen Cathedral còn ra đời trong thời điểm Công giáo hồi sinh mạnh mẽ, bởi vậy mà những bức họa nhanh chóng thu hút sự chú ý của công chúng.

claude monet hinh anh 26 e1628071805284 - Claude Monet: Người mở đường cho trường phái hội họa Ấn tượng
Tác động của ánh sáng lên nhà thờ Rouen qua loạt tranh Rouen Cathedral của Claude Monet

Trước khi thực hiện loạt tranh, Monet đã luôn ấn tượng với cách ánh sáng tạo ra một chủ thể khác biệt vào các thời điểm trong ngày, trong năm trước sự thay đổi của thời tiết.

Đối với danh họa, tác động của ánh sáng lên vật thể quan trọng như chính vật thể đó. Rouen Cathedral là nỗ lực nhằm chứng minh tầm quan trọng của ánh sáng trong nhận thức về một chủ thể tại một thời điểm và địa điểm nhất định.

“Bằng cách tập trung vào cùng một chủ đề thông qua toàn bộ loạt tranh, Monet có thể ghi lại những cảm giác thị giác. Các đối tượng không thay đổi nhưng cảm giác thị giác – do điều kiện ánh sáng thay đổi – đã liên tục đổi thay.” theo Robert Pelfrey, trong Nghệ thuật và Truyền thông đại chúng.

Trong quá trình sáng tác, Claude Monet nhận ra ánh sáng là một thứ không thể nắm bắt ngay lập tức bởi bản chất thay đổi liên tục và sự tinh tế của nó. Tuy nhiên, danh họa đã chinh phục ánh sáng bằng phương pháp ký họa kết hợp trí nhớ tài tình, qua đó tái hiện vẻ đẹp cổ kính của nhà thờ Rouen qua nhiều luồng sáng khác nhau.

Để khắc họa bản chất chủ thể, Monet đã sử dụng lối vẽ đắp cùng lớp sơn dày xếp chồng phối hợp với sự giao thoa của những gam màu tươi sáng. Thêm vào đó, sự kết hợp giữa dải màu rộng và góc nhìn thấp càng làm nổi bật vẻ đẹp lộng lẫy của những tác phẩm điêu khắc trên tiền cảnh nhà thờ Rouen.

Các mái vòm cung nhọn cùng sự xen kẽ nhịp nhàng của những tòa nhà khi hòa trộn với nghệ thuật sắp đặt về ánh sáng, màu sắc đã tạo nên một tổng thể tinh tế và chân thực. 

Với chủ đề nhà thờ Rouen, Claude Monet đã sáng tác hơn ba mươi tác phẩm. Hai mươi bức trong số đó được trưng bày tại phòng tranh riêng của Paul Durand-Ruel và được giới nghệ thuật đón nhận ngay lập tức.

Niềm đam mê hoa súng và bức họa Water Lilies and Japanese Bridge (1899)

Nổi danh với vô số tuyệt tác nghệ thuật nhưng đến tận cuối đời, Monet vẫn luôn khẳng định kiệt tác thực sự của ông là những bức họa được sáng tác ở khu vườn tại Giverny.

Được ví như cuộc sống, tình yêu và niềm đam mê bất tận của Claude Monet, đây là nơi danh họa tạo ra hàng trăm bức tranh phong cảnh thiên nhiên.

Trong số đó, nổi bật nhất là loạt tranh với đề tài hoa súng, tiêu biểu như The Water Lily Pond (1899), Water Lilies and Japanese Bridge (1899)Water-lily Pond and Path by the Water (1900).

“Tôi đã mất rất nhiều thời gian để hiểu được những bông hoa súng của mình. Tôi đã gieo trồng chúng như một thú vui; tôi chăm chút cho những đóa hoa mà không hề có ý định vẽ chúng. Và rồi đột nhiên, tôi phát hiện ra thế giới thần tiên nơi ao nước. Tôi cầm bảng màu của mình lên và kể từ đó tôi hiếm khi vẽ một chủ đề nào khác.” – Claude Monet

Với tác phẩm Water Lilies and Japanese Bridge (1899), danh họa Claude Monet đưa chúng ta đến với một khu vườn tuyệt đẹp, nơi có cây cầu Nhật Bản và những bông hoa súng trên mặt nước lấp lánh.

claude monet hinh anh 27 - Claude Monet: Người mở đường cho trường phái hội họa Ấn tượng
Hồ hoa súng tuyệt đẹp trong Water Lilies and Japanese Bridge (1899)

Trong tranh, nét vẽ rộng và thô khi phối hợp với bản hòa âm của màu sắc và ánh sáng đã tạo nên hiệu ứng chuyển động tinh tế cho cảnh vật, khu vườn thần tiên như hiện ra trước mắt người xem.

Để hoàn thiện độ chuyển sắc cho cảnh, Monet đã sử dụng đa dạng sắc thái của màu xanh lá cây và tông xanh lam, điểm xuyết sắc trắng tinh khôi đến từ những bông hoa súng. 

Trong tác phẩm, bông súng không chỉ mang màu trắng đơn thuần mà còn được tô điểm bởi ánh vàng từ tia nắng mặt trời, kết hợp khéo léo những vệt hồng, xanh và tím để tạo hiệu ứng bóng đổ.

Xuất hiện ở trung tâm bức tranh, cây cầu Nhật Bản tạo điểm nhấn với thanh trụ đỡ mang nhịp điệu thẳng đứng tương phản với hồ hoa súng được mở rộng theo phương ngang, gợi sự cân bằng về mặt bố cục đồng thời tăng chiều sâu cho tác phẩm.

Bằng thủ pháp nghệ thuật tinh tế của trường phái Ấn tượng và tình yêu mãnh liệt với hoa súng, danh họa đã tạo nên một kiệt tác với giá trị nghệ thuật vượt không gian và thời gian, thể hiện mối quan hệ hài hòa giữa con người và thiên nhiên, giữa cuộc sống và nghệ thuật.

Trong suốt sự nghiệp của Claude Monet, Water Lilies and Japanese Bridge là một trong những họa phẩm nổi tiếng nhất. Tác phẩm hiện được trưng bày tại bảo tàng nghệ thuật đại học Princeton, nơi lưu trữ hơn một trăm nghìn tác phẩm nghệ thuật từ cổ đại đến đương đại.

Tác động của bệnh tật lên những bức họa cuối cùng của Claude Monet

Những năm cuối đời, căn bệnh đục thủy tinh thể đã tác động đáng kể lên khả năng sáng tác nghệ thuật của danh họa. Nó khiến người bệnh gặp tình trạng mờ thị lực đồng thời giảm khả năng phân biệt màu sắc, chặn nguồn ánh sáng xanh và đặc biệt tăng cường sắc tố nâu trong mắt.

Chính vì vậy mà sau khi mắc bệnh, Monet gặp phải nhiều biến chứng như nhìn đôi, biến dạng hình ảnh, màu sắc không thực. Phần lớn tác phẩm trong thời kỳ này của ông đều mang tông phớt đỏ với đường nét biến dạng, thể hiện nỗi cô đơn và sự tuyệt vọng của người họa sĩ.

Đơn cử như đề tài cây cầu Nhật Bản trên ao súng nước, bức họa vẽ vào thời điểm mười năm trước khi Monet mắc bệnh mang màu sắc tinh tế với bố cục hoàn mỹ, được khắc họa hết sức chi tiết và chân thực.

Trong tranh, những sắc thái màu phân bố hợp lý, uyển chuyển với đường nét mềm mại và sống động, gợi vẻ hài hòa thường thấy trong tác phẩm của Claude Monet.

claude monet hinh anh 28 - Claude Monet: Người mở đường cho trường phái hội họa Ấn tượng
Phiên bản tranh được vẽ vào năm 1899, mười năm trước khi danh họa mắc bệnh đục thủy tinh thể

Ngược lại, bức tranh ra đời trong khoảng thời gian mắc bệnh cho thấy những gam màu tăm tối, mức độ chân thực cùng đường nét rõ ràng gần như biến mất. 

Hình ảnh cây cầu Nhật Bản không chỉ biến dạng với đường nét hỗn loạn mà còn được khắc họa bởi dải màu đậm, những bông hoa súng xinh đẹp giờ chỉ còn là những mảng màu mờ mịt, không rõ ràng.

claude monet hinh anh 29 e1628073949988 - Claude Monet: Người mở đường cho trường phái hội họa Ấn tượng
Hình ảnh cây cầu Nhật Bản trong The Japanese Footbridge (1922), sau khi Claude Monet được chẩn đoán mắc bệnh

Monet không còn cảm nhận được những sắc thái màu với độ chính xác như trước, hồng và đỏ nay chuyển thành đỏ sẫm và nâu. Tác phẩm của ông ngày càng trở nên u tối, tựa bức tranh cũ với gam màu ảm đạm.

Sau cuộc phẫu thuật hồi phục thị lực vào năm 1923, tình trạng của danh họa cũng không mấy khả quan khi xuất hiện một số biến chứng hậu phẫu thuật. Dẫu vậy, Claude Monet không hề nản chí và vẫn miệt mài sáng tác trong suốt những năm tháng còn lại của đời mình.

Những thành tựu rực rỡ của thiên tài hội họa Claude Monet

Gần bảy mươi năm sáng tác, Claude Monet đã tạo nên những giá trị vượt thời đại. Ông là người mở đường cho sự phát triển của trường phái Ấn tượng, một phong trào phá vỡ kỹ thuật lỗi thời đồng thời khơi dậy xu hướng mới trong nghệ thuật.

Một minh chứng nổi bật là tác phẩm Red Barn (1969) của nghệ sĩ Roy Lichtenstein, gồm hai mươi bức tranh lấy cảm hứng từ loạt tranh HaystacksRouen Cathedral của Monet. 

claude monet hinh anh 30 e1628074862501 - Claude Monet: Người mở đường cho trường phái hội họa Ấn tượng
Ảnh hưởng phong cách hội họa của Claude Monet lên bộ tranh Red Barn (1969) của Roy Lichtenstein

Red Barn là loạt tranh in tái hiện bối cảnh sôi động của vùng nông thôn nước Mỹ và chứa đựng dấu ấn đặc trưng của phong cách nhạc Pop thời kỳ đầu, cụ thể là màu sắc mạnh mẽ, đường viền đậm cùng dấu gạch chéo mang phong cách biểu tượng của Lichtenstein. 

Monet không chỉ ghi dấu ấn độc đáo lên tiến trình phát triển của hội họa bấy giờ mà còn để lại khối lượng tác phẩm đồ sộ cho hậu thế với gần ba nghìn bức tranh, phần lớn đã trở thành kiệt tác đại diện cho phong trào Ấn tượng nói chung và ngôn ngữ hội họa của Claude Monet nói riêng.

Một số bức họa tiêu biểu có thể kể đến như Impression, Sunrise (1872), The Water Lily Pond (1899)The Artist’s Garden at Giverny (1900).

claude monet hinh anh 31 - Claude Monet: Người mở đường cho trường phái hội họa Ấn tượng
Khu vườn của Claude Monet hiện lên với những mảng màu tuyệt đẹp trong The Artist’s Garden at Giverny (1900)

Những bức tranh đầy cảm hứng của Claude Monet hiện thu hút lượng lớn nhà sưu tầm, chúng liên tục phá kỷ lục trong những buổi đấu giá để trở thành những họa phẩm có giá trị cao nhất mọi thời đại.

Nổi bật nhất là Water lilies (1906) với 54 triệu USD, Water lilies Pond (1919) trị giá 80,5 triệu USD và Haystacks (1890-1891) lên tới 110,7 triệu USD.

Không chỉ vậy, cuộc đời của danh họa còn truyền cảm hứng cho nhiều nhà văn và đạo diễn, họ đã sáng tác vô số tác phẩm về ông. Tiêu biểu như phim tài liệu I, Claude Monet của đạo diễn Phil Grabsky khi ra đời năm 2017 và đoạt giải Master of Art cho Phim nghệ thuật đẹp nhất trong năm.

claude monet hinh anh 32 - Claude Monet: Người mở đường cho trường phái hội họa Ấn tượng
Poster chính thức của phim tài liệu I, Claude Monet

Được thực hiện dựa trên nội dung của gần ba nghìn bức thư tay từ danh họa Monet, bộ phim đã tiết lộ những góc nhìn mới mẻ về cuộc đời danh họa có sức ảnh hưởng lớn nhất trong khoảng thời gian từ thế kỷ mười chín đến đầu thế kỷ hai mươi.

Sau tất cả, Claude Monet đã trở thành biểu tượng vĩ đại cho trường phái Ấn tượng khi tạo nên những giá trị nghệ thuật trường tồn và đặt nền móng cho sự phát triển của hội họa hiện đại. Dẫu danh họa đã ra đi, tình yêu thiên nhiên cùng nét phá cách trong những tuyệt tác nghệ thuật của ông sẽ tồn tại mãi mãi.

Ngọc Vân