Paul Gauguin (1848 – 1903) là một trong những gương mặt nổi bật của phong trào Hậu ấn tượng. Ông được biết đến như họa sĩ, thợ gốm, nhà điêu khắc, thợ in và nhà văn nổi tiếng người Pháp.

paul gauguin hinh anh 1 - Paul Gauguin: Danh họa nổi bật của phong trào Hậu ấn tượng
Danh họa Paul Gauguin qua bức chân dung tự họa Self-Portrait Dedicated to Carrière (1888 – 1889)

Với những đóng góp to lớn, Gauguin không chỉ là nhân vật quan trọng của hội họa Châu Âu mà còn được giới chuyên môn xếp vào hàng danh họa, sánh ngang nhiều tên tuổi lớn như Vincent van Gogh, Edgar Degas, Paul Cézanne, Henri Matisse và Pablo Picasso.

Sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật độc đáo cùng đề tài mới lạ, danh họa để lại cho hậu thế khối di sản đồ sộ với hàng trăm bức tranh sơn dầu, bản in khắc và tượng gốm sứ. Tuyệt tác của Gauguin có thể kể đến Vision After the Sermon (1888), Self-Portrait with Halo and Snake (1889)Spirit of the Dead Watching (1892).

Nhờ trải nghiệm đa dạng trên hành trình kiến tạo nghệ thuật, Paul Gauguin đã trở thành nhà tiên phong của nghệ thuật hiện đại, đặt nền móng cho sự phát triển của ba trường phái gồm Biểu hiện, Nguyên thủy và Tượng trưng.

Sơ lược về cuộc đời và hành trình nghệ thuật của Paul Gauguin

Eugène Henri Paul Gauguin sinh năm 1848 tại Paris, Pháp trong một gia đình giàu có, cha của ông tên Clovis Louis Pierre Guillaume Gauguin, mẹ là Aline Marie Chazal Tristán.

Năm ba tuổi, Paul Gauguin cùng gia đình tới Lima, Peru nhằm tránh sự bất ổn về chính trị diễn ra ở Pháp thời bấy giờ. Tại đây, cậu bé Gauguin đã sống những ngày tháng sung túc nhất cuộc đời bên cạnh người thân, bảo mẫu và người hầu.

paul gauguin hinh anh 2 scaled e1631983759408 - Paul Gauguin: Danh họa nổi bật của phong trào Hậu ấn tượng
Vẻ đẹp kỳ thú của thiên nhiên hoang dã vùng Lima tại Peru

Khoảng thời gian tươi đẹp ở Lima tác động đáng kể lên Gauguin, để lại dấu ấn của vùng Nam Mỹ với vẻ đẹp hoang dã, nền văn hóa đặc sắc lên các tác phẩm về sau của danh họa.

Trải qua nhiều cuộc xung đột dân sự tại Peru, Paul Gauguin theo gia đình trở lại Pháp. Năm 1855, cậu tới sống cùng ông nội Guillaume Gauguin ở Orléans.

Vốn thuộc tầng lớp trí thức, gia đình Gauguin rất chú trọng đến việc học hành của con cái. Từ khi còn nhỏ, cậu bé đã được học tại nhiều trường địa phương, thậm chí là trường nội trú Công giáo Petit Séminaire de La Chapelle-Saint-Mesmin.

Năm 1862, Paul Gauguin tới Paris để theo học trường dự bị hải quân Loriol trước khi trở về Orléans, kết thúc năm học cuối tại Lycée Jeanne D’Arc.

Năm tháng tuổi trẻ của chàng trai Paul Gauguin

Khi Gauguin mười bảy tuổi, anh đăng ký làm việc trên tàu buôn để hoàn thành nghĩa vụ quân sự. Rất nhanh sau đó, chàng trai trẻ chính thức gia nhập lực lượng hải quân Pháp và phục vụ Tổ quốc trong khoảng thời gian hai năm, từ 1868 đến 1870.

Sau khi xuất ngũ năm 1871, Paul Gauguin lập tức trở về Paris. Nhờ sự giúp đỡ của Gustave Arosa, người bạn thân thiết của gia đình, anh trở thành nhà môi giới chứng khoán chuyên nghiệp tại Paris Bours. Công việc này giúp Paul gặt hái vô số thành công và tạo nên nguồn thu nhập khổng lồ.

Gustave Arosa không chỉ hỗ trợ Paul Gauguin trong công việc mà còn truyền tình yêu hội họa cho chàng trai trẻ. Ông thường giới thiệu đến Gauguin vô số tác phẩm cùng nhiều nghệ sĩ nổi tiếng như họa sĩ Lãng mạn Eugene Delacroix, nhà Hiện thực Gustave Courbet.

Chính sự tiếp xúc mật thiết với hội họa đã nuôi dưỡng tình yêu nghệ thuật của Paul Gauguin, tạo tiền đề cho việc xây dựng phong cách mới mẻ, độc đáo trên hành trình sáng tác những năm tháng sau đó.

paul gauguin hinh anh 3 e1631984449374 - Paul Gauguin: Danh họa nổi bật của phong trào Hậu ấn tượng
Self-Portrait with Halo and Snake (1889) được giới chuyên môn nhận định là họa phẩm kỳ lạ nhất của Gauguin

Năm 1873, Paul Gauguin kết hôn với Mette Sophie Gad, một phụ nữ gốc Đan Mạch và có với nhau năm người con. Cuộc sống hôn nhân êm đềm, hạnh phúc đã tạo điều kiện thuận lợi để Gauguin theo đuổi đam mê.

Trong thời gian rảnh, ông thường vẽ tranh, sưu tập tác phẩm nghệ thuật hoặc ghé qua các phòng trưng bày. Bởi vậy, Paul Gauguin đã có cơ hội gặp gỡ, kết bạn với nhiều họa sĩ nổi tiếng như Camille Pissarro hay Paul Cézanne.

Paul Gauguin và cơ duyên đến với hội họa

Năm 1876, tác phẩm Landscape from Viroflay (1875) của Paul Gauguin được hội đồng nghệ thuật Pháp chấp thuận trưng bày tại triển lãm Salon nổi tiếng. Theo nhiều nhà nghiên cứu hội họa, đây là bước tiến lớn của ông trên hành trình theo đuổi nghệ thuật.

paul gauguin hinh anh 4 - Paul Gauguin: Danh họa nổi bật của phong trào Hậu ấn tượng
Hòa mình vào thiên nhiên qua bức họa Landscape from Viroflay (1875) của Paul Gauguin

Thời bấy giờ, phong cách mới lạ của trường phái Ấn tượng không chỉ gây tiếng vang trong công chúng mà còn đặc biệt thu hút sự chú ý của Paul Gauguin. Ông sưu tầm tác phẩm của nhiều họa sĩ như Édouard Manet, Paul Cézanne, Pierre-Auguste Renoir, Claude Monet, Camille Pissarro và Johan Barthold Jongkind.

Nhận lời mời từ người bạn nghệ sĩ, Gauguin đã trưng bày nhiều tác phẩm của mình tại buổi triển lãm trường phái Ấn tượng tổ chức năm 1881 và 1882. Một họa phẩm nổi bật được Paul Gauguin giới thiệu là The Market Gardens of Vaugirard (1879).

paul gauguin hinh anh 5 e1631986002862 - Paul Gauguin: Danh họa nổi bật của phong trào Hậu ấn tượng
Phối cảnh quen thuộc mang phong cách Ấn tượng trong họa phẩm The Market Gardens of Vaugirard (1879)

Mang hơi thở của phong trào Ấn tượng, danh họa đã tạo nên bản hòa tấu dịu dàng của khung cảnh thiên nhiên nước Pháp khi tái hiện hình ảnh khu vườn bằng nét cọ ngắn, tông chủ đạo là sắc lam và màu lục.

Tuy nhiên, các bức họa của ông ở giai đoạn này không được đánh giá cao và nhanh chóng bị lu mờ bởi vô số tác phẩm độc đáo khác. 

Năm 1882, thị trường chứng khoán sụp đổ đã tác động xấu lên nguồn thu nhập của Paul Gauguin, ông cùng gia đình chuyển đến Copenhagen và làm việc như một nhân viên bán hàng trong hai năm sau đó.

Tuy nhiên, công việc kinh doanh không thuận lợi đã dẫn đến khó khăn về mặt tài chính, khiến kinh tế gia đình Gauguin trở nên sa sút.

Trải qua nhiều thất bại liên tiếp, Paul Gauguin từ bỏ kinh doanh để tập trung phát triển hội họa. Dẫu vấp phải sự phản đối kịch liệt từ gia đình, ông vẫn quyết tâm theo đuổi ước mơ sáng tác nghệ thuật.

Bên cạnh khó khăn về mặt vật chất, lựa chọn của danh họa làm trầm trọng thêm bầu không khí căng thẳng trong đời sống cá nhân, hậu quả là cuộc hôn nhân đổ vỡ sau mười một năm gắn bó.

Những bước tiến đầu tiên trên con đường nghệ thuật

Mùa hè năm 1885, Paul Gauguin trở lại Paris để tập trung sáng tác nghệ thuật. Chỉ một năm sau, danh họa có cơ hội trưng bày mười chín họa phẩm và một bức phù điêu gỗ tại triển lãm cuối cùng của trường phái Ấn tượng.

Xuất hiện lần đầu trong buổi triển lãm, Women Bathing (1885) được khắc họa với bố cục ngang, chi tiết đơn giản cùng đường viền rõ ràng.

paul gauguin hinh anh 6 scaled e1631986167796 - Paul Gauguin: Danh họa nổi bật của phong trào Hậu ấn tượng
Women Bathing (1885) là sự kết hợp của những đường nét thô sơ cùng hình ảnh đơn giản và màu sắc kỳ lạ

Theo giới chuyên môn, tác phẩm của Paul Gauguin khá mờ nhạt, chưa thực sự ấn tượng hay bộc lộ nét đột phá trong nghệ thuật. Dẫu vậy, danh họa không nản chí mà tiếp tục hành trình kiếm tìm phong cách cá nhân cho riêng mình.

Trái với các họa sĩ cùng thời, Paul Gauguin không theo đuổi trường phái Tân ấn tượng vốn thịnh hành tại Pháp mà ông phát triển ngôn ngữ nghệ thuật qua những chuyến du ngoạn.

Mùa hè năm 1886, Gauguin tới Pont-Aven, Brittany để nghỉ mát đồng thời thực hiện một số họa phẩm với đề tài con người và phong cảnh, đơn cử Four Breton Women (1886), The Breton shepherdess (1886)Breton Bather (1886).

paul gauguin hinh anh 7 e1631986464485 - Paul Gauguin: Danh họa nổi bật của phong trào Hậu ấn tượng
Four Breton Women (1886) là minh chứng cho sự tiến bộ trong nghệ thuật của danh họa Paul Gauguin

Một năm sau, Paul Gauguin tới thăm Panama trong thời gian ngắn và dành nửa năm trải nghiệm cuộc sống trên đảo Martinique, Caribe cùng Charles Laval.

Khoảng thời gian này chứng kiến bước đột phá của Gauguin khi cho ra đời hơn mười tác phẩm đặc sắc, vượt khỏi giới hạn của trường phái Ấn tượng mà tiêu biểu nhất là Martinique Landscape (1887).

paul gauguin hinh anh 8 e1631986817757 - Paul Gauguin: Danh họa nổi bật của phong trào Hậu ấn tượng
Paul Gauguin cho ra đời họa phẩm Martinique Landscape (1887) để tái hiện vẻ đẹp quyến rũ của vùng nhiệt đới

Áp dụng chủ nghĩa Nguyên thủy, tác phẩm mang vẻ đẹp phong phú cùng kết cấu ấn tượng, bộc lộ tính đồng nhất và chiều sâu nghệ thuật. Nhờ sự phối hợp hoàn hảo của cấu trúc, mảng màu và đường nét, Martinique Landscape (1887) trở thành bức họa nổi bật nhất trong loạt tác phẩm vẽ Martinique của Paul Gauguin.

Được trưng bày tại phòng tranh của thương gia Arsène Poitier, bộ tranh về Martinique lập tức thu hút sự chú ý của nhà buôn nghệ thuật Theo van Gogh. Ông không chỉ mua lại ba tác phẩm của danh họa mà còn giới thiệu Paul với những khách hàng giàu có.

Nhờ em trai Theo, Vincent van Gogh có cơ hội chiêm ngưỡng các bức họa của Paul Gauguin, ông đồng thời bày tỏ sự mến mộ với tài năng của danh họa. Hai người nhanh chóng trở thành bạn bè, thường xuyên trao đổi tác phẩm và song hành trên con đường nghệ thuật.

paul gauguin hinh anh 9 e1631987468117 - Paul Gauguin: Danh họa nổi bật của phong trào Hậu ấn tượng
Van Gogh đã sáng tác bức tranh Portrait of Gauguin (1888) nhằm thể hiện sự ngưỡng mộ đối với người bạn họa sĩ

Mùa hè năm 1888, việc Gauguin trở lại Pont-Aven đã đánh dấu sự phát triển vượt bậc trong phong cách cá nhân. Giai đoạn này, Paul Gauguin đặt ra thuật ngữ “chủ nghĩa Tổng hợp”, phong cách hội họa dung hòa giữa hình thức, ý tưởng và cảm xúc.

Với tư tưởng tiến bộ, trường phái Tổng hợp nhanh chóng nhận được sự ủng hộ từ nhiều nghệ sĩ trẻ như Émile Bernard hay Paul Sérusier. Thêm vào đó, Paul Gauguin còn trở thành cố vấn cho các họa sĩ ở Pont-Aven.

“Đừng sao chép tự nhiên quá nhiều. Nghệ thuật là một sự trừu tượng: khai thác từ thiên nhiên, kiếm tìm bản chất qua giấc mơ và tập trung vào kết quả cuối cùng.” – danh họa Paul Gauguin

Cuối năm 1888, Gauguin chuyển tới Arles để sống cùng Vincent van Gogh. Ban đầu, mọi chuyện diễn ra tốt đẹp khi hai người cùng tận hưởng cuộc sống và sáng tác nghệ thuật. Tuy nhiên, mối quan hệ trở nên căng thẳng sau những cuộc xung đột liên tiếp, kết quả là Paul Gauguin rời đi chỉ sau chín tuần.

Tại Arles, danh họa đã sáng tác loạt tranh mang phong cách Hậu ấn tượng, đơn cử The Painter of Sunflowers (1888), Night café, Arles (1888)Landscape near Arles (1888).

paul gauguin hinh anh 10 e1631987747855 - Paul Gauguin: Danh họa nổi bật của phong trào Hậu ấn tượng
The Painter of Sunflowers (1888) là minh chứng cho tình bạn thân thiết giữa Paul Gauguin và Van Gogh

Tái hiện chân dung của Vincent van Gogh, The Painter of Sunflowers (1888) là sự kết hợp giữa điểm nhìn độc đáo, màu sắc rực rỡ và bố cục ấn tượng. Không chỉ mang tính biểu tượng sâu sắc, tác phẩm còn thể hiện lòng ngưỡng mộ của Gauguin với người bạn nghệ sĩ.

Trải nghiệm vùng đất mới mang đến nét phá cách trong hội họa

Thời kỳ này, Paul Gauguin cho rằng hội họa truyền thống châu Âu quá tập trung vào khuôn khổ, thiếu chiều sâu cùng tính biểu tượng. Ngược lại, ông đánh giá cao nghệ thuật Châu Phi và Châu Á bởi chúng chứa đựng sức sống mạnh mẽ với vẻ đẹp tôn giáo tiềm ẩn.

“Nghệ thuật là biến đổi hoặc sao chép” – Paul Gauguin

Dưới ảnh hưởng của nghệ thuật dân gian và tranh in khắc Nhật Bản, Gauguin đã sáng tác vô số họa phẩm mang dấu ấn của chủ nghĩa Cloison, phong cách hội họa sử dụng mảng màu phẳng kết hợp nét vẽ đậm.

Là bản hòa tấu của trường phái Tượng trưng và kỹ thuật Cloison, The Yellow Christ (1889) gây ấn tượng bởi đường viền mạnh mẽ, màu sắc nguyên bản, lược bỏ phối cảnh cùng sự chuyển màu tinh tế.

paul gauguin hinh anh 11 e1631987959248 - Paul Gauguin: Danh họa nổi bật của phong trào Hậu ấn tượng
Sự kết hợp kỳ lạ của màu sắc và đường nét trong họa phẩm The Yellow Christ (1889) của Paul Gauguin

Nhằm thoát khỏi nền văn minh châu Âu nơi mọi thứ đều “nhân tạo và tầm thường”, danh họa lên đường đến Tahiti vào năm 1891. Không như kỳ vọng, vùng thuộc địa này đã bị đồng hóa bởi thực dân Pháp, mất đi vẻ hoang sơ cùng nét bình dị mà Gauguin luôn kiếm tìm.

Tuy nhiên, danh họa vẫn nỗ lực tìm kiếm dấu ấn của văn hóa truyền thống Tahiti bằng cách sống hòa nhập với cư dân nơi đây.

Xây dựng xưởng vẽ trong túp lều tre kiểu bản địa, Paul Gauguin cho ra đời nhiều bức họa độc đáo về cuộc sống của người Tahiti, đơn cử Ia Orana Maria (1891), Vahine no te tiare (1891)Fatata te Miti (1892).

Mang vẻ sống động của vùng nhiệt đới, Fatata te Miti (1892) mô tả mối quan hệ mật thiết giữa con người và tự nhiên, thể hiện qua màu sắc rực rỡ, hình ảnh tượng trưng cùng chủ nghĩa tổng hợp.

paul gauguin hinh anh 12 scaled e1631988128769 - Paul Gauguin: Danh họa nổi bật của phong trào Hậu ấn tượng
Fatata te Miti (1892) không chỉ hé lộ điểm nhìn nghệ thuật độc đáo của danh họa mà còn tái hiện vẻ đẹp từ giấc mơ

Ngoài hội họa, Gauguin cũng cho ra đời Noa Noa, cuốn sách ghi lại cuộc sống của danh họa ở Tahiti. Tác phẩm tái hiện hành trình khám phá nghệ thuật của Paul Gauguin, khắc họa vẻ đẹp của vùng đất qua những nét văn hóa độc đáo, câu chuyện thần thoại Maori.

Năm 1893, danh họa trở lại Pháp và tiếp tục sáng tác tranh với đề tài người dân Tahiti. Một năm sau, Gauguin bán được hơn mười bức họa trong số bốn mươi tác phẩm trưng bày tại triển lãm của phòng tranh Durand-Ruel.

Tuy nhiên, phong cách kỳ lạ của Paul Gauguin gây ra nhiều tranh cãi, thậm chí bị chế giễu bởi các nhà Ấn tượng như Claude Monet, Pierre-Auguste Renoir và Camille Pissarro.

Dẫu vấp phải vô số chỉ trích, danh họa vẫn nhận được sự ủng hộ nhiệt tình từ người bạn Edgar Degas, họa sĩ Ấn tượng nổi tiếng thời bấy giờ. Với tình bạn thân thiết, Degas và Gauguin luôn song hành và ủng hộ nhau trên mọi chặng đường trong hành trình nghệ thuật.

Nhờ danh tiếng có được từ buổi triển lãm, danh họa thành lập buổi gặp gỡ Salon hàng tuần tại Montparnasse. Cùng sự tham gia của nhiều nghệ sĩ, Salon đã truyền cảm hứng sáng tác và mang đến cho Gauguin nguồn kiến thức dồi dào trong văn học, nghệ thuật.

Ngoài đam mê hội họa, Paul Gauguin còn đặc biệt yêu thích nghệ thuật điêu khắc. Sử dụng đa dạng chất liệu như gốm, sứ và gỗ, ông cho ra đời vô số bản điêu khắc mà nổi bật nhất phải kể đến Oviri (1894).

paul gauguin hinh anh 13 scaled e1631988507955 - Paul Gauguin: Danh họa nổi bật của phong trào Hậu ấn tượng
Vẻ đẹp hoang dã của nữ thần Oviri được Paul Gauguin khắc họa qua bức tượng gốm vào năm 1894

Lấy cảm hứng từ thần thoại Tahitian, Gauguin đã khắc họa hình ảnh nữ thần Oviri qua tác phẩm điêu khắc gốm của mình.

Khoảng thời gian cuối đời danh họa Paul Gauguin

Dẫu thành công tại triển lãm năm 1894, giai đoạn sau đó chứng kiến sự thất bại liên tiếp của Paul Gauguin. Danh họa không chỉ đánh mất quyền bảo trợ từ Durand-Ruel mà còn bị tước cơ hội tiến vào thị trường nghệ thuật Mỹ.

Năm 1895, Gauguin trở lại Papeete, Tahiti để tận hưởng cuộc sống đồng thời phát triển nghệ thuật. Bằng vật liệu đơn giản như lau sậy, ông xây dựng xưởng vẽ cá nhân tại Puna’auia.

paul gauguin hinh anh 14 - Paul Gauguin: Danh họa nổi bật của phong trào Hậu ấn tượng
 Xưởng vẽ của Paul Gauguin không cầu kỳ kiểu cách mà mang nét đẹp mộc mạc cùng sự giản dị và gần gũi

Tuy nhiên, nỗi đau mất người thân, những căn bệnh cùng khoản nợ chồng chất đã đẩy Gauguin đến bờ vực của tuyệt vọng. Lấy cảm hứng từ cuộc sống bất hạnh, danh họa đã cho ra đời kiệt tác Where Do We Come From? What Are We? Where Are We Going? (1897).

paul gauguin hinh anh 15 e1631989301712 - Paul Gauguin: Danh họa nổi bật của phong trào Hậu ấn tượng
Where Do We Come From? What Are We? Where Are We Going? (1897) bộc lộ nỗi trăn trở sâu sắc của nhân loại

Được trưng bày tại triển lãm Vollard mùa đông năm 1898, tác phẩm là lời chiêm nghiệm sâu sắc về sự sống và cái chết. Mang bầu không khí thơ mộng, bức họa thành công trong việc gợi tả vòng tuần hoàn của cuộc đời con người.

Năm 1901, Gauguin rời Tahiti để chuyển tới vùng Atuona thuộc quần đảo Marquesas. Tại đây, ông kết bạn với mục sư Paul Vernier và Kỳ Đồng, tú tài gốc Việt lưu vong trên đất Pháp.

Thời kỳ này chứng kiến sự ra đời của nhiều họa phẩm độc đáo, mang nội dung bao quát cùng ý nghĩa sâu sắc, đơn cử Jeune fille à l’éventail (1902), Le Sorcier d’Hiva Oa (1902) Contes barbares (1902).

paul gauguin hinh anh 16 e1631989630676 - Paul Gauguin: Danh họa nổi bật của phong trào Hậu ấn tượng
Dấu ấn nghệ thuật độc đáo của Paul Gauguin qua họa phẩm Le Sorcier d’Hiva Oa (1902)

Không chỉ tích cực hoạt động nghệ thuật, ông còn tham gia vào phong trào chống đối chính quyền thuộc địa và Giáo hội Công giáo để bảo vệ người dân bản xứ. Danh họa không chỉ phản đối việc thu thuế bất hợp lý mà còn can thiệp nhằm cải thiện vấn đề giáo dục tại Marquesas.

Mùa đông năm 1901, sức khỏe của Paul trở nên xấu đi, ông gần như không thể vẽ nhưng vẫn kiên trì chấp bút Avant et après, cuốn hồi ký ghi lại những trải nghiệm quý báu trên hành trình khám phá nghệ thuật.

Một buổi sáng mùa hè năm 1903, Paul Gauguin đột ngột qua đời và được chôn cất tại nghĩa trang Calvary thuộc quần đảo Marquesas. Danh họa để lại cho hậu thế khối di sản đồ sộ với hơn năm trăm tác phẩm hoàn chỉnh, vô số bản in khắc và tượng gốm sứ.

Nét độc đáo trong ngôn ngữ nghệ thuật của Paul Gauguin

Paul Gauguin được biết đến là danh họa kiệt xuất trong thời kỳ Hậu ấn tượng qua những họa phẩm độc đáo, vượt khỏi giới hạn của nghệ thuật truyền thống. Xuyên suốt sự nghiệp sáng tác, ông tập trung vào hai đề tài chính là phong cảnh và con người.

Một số tác phẩm nổi bật của danh họa có thể kể đến Vision After the Sermon (1888), The Yellow Christ (1889), Arearea (1892), Spirit of the Dead Watching (1892), Where Do We Come From? What Are We? Where Are We Going? (1897)Two Tahitian Women (1899).

paul gauguin hinh anh 17 e1631989782731 - Paul Gauguin: Danh họa nổi bật của phong trào Hậu ấn tượng
Nhịp điệu của màu sắc mở ra luồng không gian kỳ lạ trong bức họa Spirit of the Dead Watching (1892)

Đặc điểm nổi bật trong tranh của Gauguin là mảng màu phẳng với sắc thái rực rỡ, hình ảnh đơn giản cùng chi tiết méo mó, kết cấu thô ráp mang ý nghĩa tượng trưng và tập trung khai thác cảm xúc cũng như biểu tượng.

Là người sở hữu ngôn ngữ nghệ thuật táo bạo, giới chuyên môn nhận xét danh họa sử dụng bảng màu bất thường kết hợp đường nét kỳ lạ trong nhiều tác phẩm như The Yellow Christ (1886), Nevermore (1897) nhằm tạo hiệu ứng tương phản, nhấn mạnh dấu ấn văn hóa phương Tây và phương Đông.

Nhờ những đóng góp to lớn trong lịch sử mỹ thuật, Paul Gauguin được giới mộ điệu tôn vinh là nhà sáng lập của trường phái Tượng trưng, người đặt nền móng cho sự ra đời và phát triển của nhiều trào lưu hội họa hiện đại.

Chân dung tự họa Self-Portrait with Portrait of Émile Bernard ‘Les misérables’ (1888)

Năm 1888, Gauguin cho ra đời bức chân dung tự họa Self-Portrait with Portrait of Émile Bernard ‘Les misérables’. Được sáng tác nhằm mục đích trao đổi, tác phẩm không chỉ đánh dấu tình bạn của Van Gogh, Paul Gauguin và Émile Bernard mà còn làm nổi bật phong cách nghệ thuật của danh họa.

paul gauguin hinh anh 18 e1632318906749 - Paul Gauguin: Danh họa nổi bật của phong trào Hậu ấn tượng
Bố cục độc đáo trong tác phẩm Self-Portrait with Portrait of Émile Bernard ‘Les misérables’ (1888) của danh họa

Mang phong cách Hậu ấn tượng, tác phẩm đặc trưng bởi màu sắc rực rỡ, hiệu ứng tương phản với các chi tiết chính, tranh vẽ Émile Bernard, hoa ở hậu cảnh và gương mặt Paul Gauguin.

Nổi bật trên nền vàng rực rỡ, chân dung của Émile Bernard được tái hiện bằng đường nét đơn giản cùng gam màu xanh lá. Bên cạnh đó, Gauguin còn sử dụng đóa hoa làm họa tiết trang trí cho bức tường vàng nơi hậu cảnh.

Mỗi bó hoa là sự kết hợp hoàn mỹ của ba loài hoa, mang nét khác biệt về màu sắc và hình dáng. Dưới góc nhìn nghệ thuật, những bông hoa này trở thành minh chứng cho tình cảm khăng khít giữa Paul Gauguin và hai người bạn, nhấn mạnh vào sự độc đáo trong ngôn ngữ nghệ thuật của họ.

“Chúng ta không thực sự biết điều gì là ngu ngốc cho đến khi ta thử nghiệm nó lên chính bản thân mình.” – danh họa Paul Gauguin

Tuy nhiên, điểm đặc biệt nhất của bức tranh lại nằm trên gương mặt danh họa. Lấy cảm hứng từ hình tượng Jean Valjean, Paul Gauguin tự khắc họa bản thân với vẻ ngoài nghiêm nghị, mái tóc bù xù và đôi mắt mệt mỏi.

Là nhân vật chính trong tác phẩm kinh điển Les Miserables (1862) của nhà văn Victor Hugo, Jean Valjean đã sống những năm tháng bất hạnh khi chịu đựng sự ruồng bỏ của xã hội. Bằng sự rung động tinh tế, danh họa khéo léo lồng ghép cuộc đời mình vào hình ảnh Valjean.

Thời bấy giờ, các bức họa của Gauguin không được công chúng đón nhận bởi phong cách kỳ lạ cùng kỹ thuật lệch “chuẩn”. Ông bị gạt khỏi nhiều buổi triển lãm xa hoa và phải hứng chịu vô số lời chế giễu từ giới họa sĩ.

Mang dụng ý nghệ thuật sâu sắc, Self-Portrait with Portrait of Émile Bernard ‘Les misérables’ (1888) đã trở thành bức chân dung tự họa nổi tiếng nhất của Paul Gauguin. Hiện nay, tác phẩm được trưng bày tại bảo tàng Van Gogh ở Amsterdam, Hà Lan.

Tính biểu tượng trong họa phẩm The Yellow Christ (1889)

Được sáng tác tại Pont-Aven vào năm 1889, The Yellow Christ đã trở thành một trong những họa phẩm nổi bật của chủ nghĩa Tượng trưng nói chung và Paul Gauguin nói riêng. Lấy bối cảnh miền bắc nước Pháp, bức tranh khắc họa hình ảnh chúa Jesus bị đóng đinh trên cây thập giá.

paul gauguin hinh anh 11 e1631987959248 - Paul Gauguin: Danh họa nổi bật của phong trào Hậu ấn tượng
The Yellow Christ (1889) được giới phê bình coi là họa phẩm chủ chốt của trường phái Tượng trưng

Mang phong cách Cloison, tác phẩm đặc trưng bởi những mảng màu phẳng, đường viền táo bạo cùng sắc thái rực rỡ. Sử dụng gam vàng làm tông chủ đạo, danh họa không chỉ gợi liên tưởng đến ánh hào quang của Đức Chúa mà còn đặc tả khung cảnh mùa thu tại Brittany.

“Màu sắc, tựa như âm nhạc, đều là sự rung động.” – Paul Gauguin

Với người dân bản địa, mùa thu hay còn gọi là mùa thu hoạch mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc. Cư dân Pont-Aven tin rằng hạt thóc chính là biểu tượng cho tôn giáo bởi nét tương đồng giữa quá trình phát triển ở lúa gạo và vòng tuần hoàn của Cơ đốc giáo.

Thêm vào đó, Gauguin còn tái hiện hình ảnh những phụ nữ Breton đang cầu nguyện dưới chân Chúa Jesus. Theo nhiều nhà nghiên cứu nghệ thuật, chi tiết này tượng trưng cho niềm tin tôn giáo và tín ngưỡng bản địa của dân chúng nơi đây.

Nhờ phong cách Tổng hợp, The Yellow Christ (1889) đã trở thành bức tranh nổi tiếng nhất xuyên suốt sự nghiệp hội họa của Paul Gauguin, chứng minh khả năng kiểm soát bố cục, khai thác chi tiết và kỹ thuật điêu luyện ở danh họa.

Hiện nay, bức họa thuộc sự sở hữu của phòng trưng bày Albright-Knox ở New York, nơi lưu trữ hơn sáu nghìn tác phẩm nghệ thuật.

Dấu ấn vùng đất Tahiti qua bức tranh When Will You Marry? (1892)

Lấy cảm hứng từ chuyến du ngoạn đến Tahiti vào năm 1891, Paul Gauguin đã cho ra đời vô số họa phẩm với đề tài người dân bản địa, trong đó điển hình nhất phải kể đến When Will You Marry? (1892).

paul gauguin hinh anh 19 - Paul Gauguin: Danh họa nổi bật của phong trào Hậu ấn tượng
Hình ảnh nhân vật nữ xuất hiện trong họa phẩm When Will You Marry? (1892) của Paul Gauguin

Mang phong cách Nguyên thủy, nét đặc trưng của tác phẩm là gam màu mạnh mẽ, đường viền rõ ràng và chi tiết tối giản. Tất cả mang đến hiệu quả tuyệt vời khi tái hiện vẻ đẹp quyến rũ của phụ nữ vùng Tahiti.

Trong trang phục truyền thống, cô gái ngồi phía trước được khắc họa với nét gợi cảm và sự phóng khoáng. Thêm vào đó, danh họa còn khéo léo sử dụng chi tiết hoa gắn tóc để biểu thị tuổi cập kê, tiết lộ mong muốn kết hôn của nhân vật.

Với gương mặt nghiêm túc cùng tư thế chắp tay Phật giáo, người phụ nữ ở phía sau xuất hiện trong bộ váy kín đáo kiểu phương Tây. Như một dụng ý nghệ thuật, chiếc váy trở thành minh chứng cho ảnh hưởng của thực dân Pháp lên vùng đất Tahiti.

Nhờ nét tương đồng về màu sắc, hai nhân vật chính không chỉ hòa hợp với khung cảnh thiên nhiên mà còn tô điểm cho vẻ đẹp hoang dã của núi rừng nơi đây.

 “Nó là một trong những tác phẩm mà Gauguin thực hiện khi anh ấy đến Tahiti lần đầu tiên. Đó là một bức tranh hạnh phúc.” – lời nhận xét từ nhà sưu tầm nghệ thuật Ruedi Staechelin

Bằng cách phá vỡ quy tắc truyền thống, lược bỏ chi tiết lỗi thời và kiến tạo giá trị tổng hợp, When Will You Marry? (1892) đã trở thành một trong những họa phẩm độc đáo nhất xuyên suốt sự nghiệp sáng tác của danh họa.

Triết lý nhân sinh sâu sắc trong Where Do We Come From? What Are We? Where Are We Going? (1897)

Mang nội dung tinh tế cùng triết lý sâu sắc, Where Do We Come From? What Are We? Where Are We Going? (1897) không chỉ được giới mộ điệu tôn vinh là kiệt tác nghệ thuật mà còn trở thành họa phẩm triết học có giá trị ngang tầm kinh Phúc âm.

Dưới ánh sáng của thần thoại Maori, tác phẩm xuất hiện tựa lời chiêm nghiệm về vòng tuần hoàn của cuộc đời con người khi họ sinh ra, tồn tại và chết đi.

paul gauguin hinh anh 15 e1631989301712 - Paul Gauguin: Danh họa nổi bật của phong trào Hậu ấn tượng
 Bức họa không chỉ là lời chiêm nghiệm cá nhân mà còn tiết lộ những triết lý nhân sinh sâu sắc

Dựa trên hình mẫu phụ nữ Tahiti cùng vẻ đẹp hoang dã vùng Polynesia, Paul Gauguin đã tái hiện hình ảnh Vườn Địa đàng nơi trần thế. Bằng khả năng sắp xếp chi tiết một cách tài tình, danh họa chia tác phẩm thành ba nhóm chính, sắp xếp theo trình tự phải sang trái.

Nhằm trả lời câu hỏi trên tiêu đề, mỗi nhóm đối tượng đều xuất hiện trong một khung cảnh khác biệt, mang đến góc nhìn chân thực về từng giai đoạn của đời người.

Tượng trưng cho khởi nguồn của cuộc sống, nhóm đối tượng đầu tiên được đặt ở bên phải bức tranh, khắc họa hình ảnh ba người phụ nữ cùng đứa trẻ sơ sinh. Đó không chỉ là biểu tượng của thiên chức làm mẹ mà còn tái hiện hành trình thai sản đầy gian nan.

paul gauguin hinh anh 20 e1632320678105 - Paul Gauguin: Danh họa nổi bật của phong trào Hậu ấn tượng
Bộ ba nhân vật nữ được danh họa tái hiện trong khung cảnh đầu tiên của bức họa

Với chi tiết độc đáo, tuyến nhân vật ở trung tâm họa phẩm trở thành hình ảnh đại diện cho quá trình trưởng thành. Trong giai đoạn này, họ từng bước trải nghiệm các sự kiện quan trọng như tìm thấy niềm vui, vượt qua nỗi buồn, mắc phải sai lầm và giác ngộ chân lý.

paul gauguin hinh anh 21 - Paul Gauguin: Danh họa nổi bật của phong trào Hậu ấn tượng
Khung cảnh ở trung tâm tác phẩm không chỉ giàu chi tiết mà còn mang đậm dấu ấn đặc trưng của Paul Gauguin

Lấy cảm hứng từ câu chuyện ngụ ngôn về Adam và Eve, tội lỗi của con người được bộc lộ qua chi tiết nhân vật nữ hái táo. Nằm ở chính giữa tác phẩm, hình ảnh cô gái không chỉ tô điểm cho bức họa mà còn biến thành bức màn ngăn cách, biểu thị con người phải vượt qua lỗi lầm thì mới có thể tiến về phía trước.

Không dừng lại ở đó, danh họa tiết lộ số phận đáng thương của phụ nữ với biểu tượng vòng tay và hình ảnh chú dê. Nếu chiếc vòng là đại diện cho chuỗi xiềng xích mang tên định kiến thì sự cam chịu của loài dê lại liên tưởng đến cuộc sống nô lệ.

Trong khung cảnh cuối cùng, bà lão lớn tuổi được khắc họa với vẻ mệt mỏi xen lẫn sự suy tư, nỗi bất lực cùng dấu hiệu của cái chết. Trải qua vòng tuần hoàn của cuộc sống với vô vàn cung bậc cảm xúc, con người rồi sẽ ra đi để tới cõi vĩnh hằng.

paul gauguin hinh anh 22 - Paul Gauguin: Danh họa nổi bật của phong trào Hậu ấn tượng
Nỗi lo lắng với niềm băn khoăn cùng sự sợ hãi được danh họa biểu thị qua nhân vật bà lão

Sử dụng hình thức đa dạng cùng kết cấu thô ráp, bố cục phức tạp kết hợp nét vẽ táo bạo, danh họa đã thành công trong việc truyền tải cảm xúc và nhấn mạnh tính biểu tượng cho họa phẩm.

Được Paul Gauguin gọi là “ngôn ngữ của giấc mơ”, sắc xanh bao trùm lên tác phẩm không chỉ mang đến vẻ huyền bí, sự u buồn mà còn đặc tả cuộc sống ở miền cực lạc.

“Quá ít người nhận ra rằng bức tranh này là một báu vật quốc gia, đại diện cho bước đột phá của chủ nghĩa tiền hiện đại như Déjeuner sur l’Herbe của Manet, Grande Jatte của Seurat hay Les Demoiselles d’Avignon của Picasso.” – nhà sử học nghệ thuật John Richardson.

Một điểm độc đáo là Gauguin đã sơn hai góc của bức tranh bằng màu vàng, tách biệt hoàn toàn với tông xanh chủ đạo. Theo nhiều nhà nghiên cứu nghệ thuật, đó là nét phóng tác đầy ngẫu hứng từ danh họa, biến tác phẩm của ông trở thành bức bích họa rộng lớn.

Với phương pháp Tổng hợp, Where Do We Come From? What Are We? Where Are We Going? (1897) không chỉ kết hợp nhuần nhuyễn giữa văn hóa phương Đông và phương Tây mà còn tái hiện một cách hoàn hảo mối quan hệ mật thiết giữa con người và thiên nhiên.

“Họ sẽ nói rằng đây là một bức tranh cẩu thả và chưa hoàn thiện. Sự thật là người ta thường không đánh giá đúng các tác phẩm của chính mình, tuy nhiên tôi tin rằng bức họa này không chỉ vượt qua tất cả tác phẩm trước đây của mình mà tôi sẽ không bao giờ sáng tác được một bức tranh nào tuyệt vời hay đáng để tôn vinh hơn họa phẩm này. Trước khi chết, tôi đã dồn hết tâm sức và niềm đam mê vào nó, trong những hoàn cảnh khủng khiếp khi tầm nhìn trở nên rõ ràng, không cần phải chỉnh sửa, ngay cả sự hối hả cũng biến mất và sức sống đang trào dâng.” – Paul Gauguin.

Dẫu nhận được nhiều ý kiến trái chiều khi triển lãm tại phòng tranh của Ambroise Vollard vào năm 1898, bức họa của Paul Gauguin vẫn được giới mộ điệu công nhận là tác phẩm đỉnh cao thuộc trường phái Nguyên thủy.

Hiện nay, Where Do We Come From? What Are We? Where Are We Going? (1897) nằm trong bộ sưu tập của bảo tàng Mỹ thuật Boston, Hoa Kỳ.

Di sản nghệ thuật của danh họa Paul Gauguin

Trong hành trình kiến tạo nghệ thuật, Paul Gauguin không chỉ được giới mộ điệu công nhận là nhân vật nổi bật của phong trào Hậu ấn tượng mà còn mang đến những đóng góp to lớn cho sự phát triển của nền mỹ thuật hiện đại.

paul gauguin hinh anh 23 - Paul Gauguin: Danh họa nổi bật của phong trào Hậu ấn tượng
Màu sắc nghệ thuật độc đáo của danh họa Paul Gauguin được bộc lộ trong họa phẩm The Day of the God (1894)

Bộ sưu tập tác phẩm của Paul Gauguin hiện được lưu giữ tại nhiều bảo tàng lớn trên thế giới như Musée d’Orsay ở Paris, bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại tại New York, bảo tàng Hermitage ở St. Petersburg và phòng trưng bày Tate tại London.

Dấu ấn cá nhân trên các bức họa của Gauguin tác động mạnh mẽ lên nhiều lớp nghệ sĩ, nổi bật nhất phải kể đến Vincent van Gogh, Henri Matisse và Pablo Picasso. Lấy cảm hứng từ chuỗi tác phẩm vẽ phụ nữ khỏa thân của danh họa, Pablo Picasso đã cho ra đời kiệt tác Les Demoiselles d’Avignon (1907).

paul gauguin hinh anh 24 - Paul Gauguin: Danh họa nổi bật của phong trào Hậu ấn tượng
Les Demoiselles d’Avignon (1907) là minh chứng cho tầm ảnh hưởng của Paul Gauguin lên danh họa Pablo Picasso

Bằng nét vẽ phá cách cùng chi tiết ấn tượng, Picasso khắc họa hình ảnh năm cô gái làng chơi qua sự kết hợp của chủ nghĩa Lập thể và trường phái Nguyên thủy.

Không chỉ vậy, các tác phẩm nghệ thuật của Paul Gauguin vẫn vẹn nguyên giá trị, thu hút lượng lớn nhà sưu tầm. Chúng liên tục phá kỉ lục để trở thành những họa phẩm đắt giá nhất mọi thời đại, đơn cử Te Fare (1892) với 85 triệu USD, Otahi (1893) trị giá 120 triệu USD và When Will You Marry? (1892) lên tới 210 triệu USD.

Thậm chí, cuộc đời và tài năng của Paul Gauguin còn truyền cảm hứng cho sự ra đời của những bộ phim, vở kịch và tiểu thuyết. Nổi bật nhất phải kể đến phim tiểu sử Oviri (1986) của đạo diễn Henning Carlsen.

paul gauguin hinh anh 25 e1632321444185 - Paul Gauguin: Danh họa nổi bật của phong trào Hậu ấn tượng
Một phân cảnh ấn tượng trong bộ phim Oviri (1986) của đạo diễn Henning Carlsen

Tái hiện một cách xuất sắc cuộc sống và dấu ấn nghệ thuật của danh họa, bộ phim không chỉ thành công với doanh thu phòng vé gần sáu trăm nghìn đô la Mỹ mà còn mang lại cho Henning Carlsen đề cử Giải Sư tử vàng tại Liên hoan phim Venice năm 1986.

Hơn ba mươi năm hoạt động, Paul Gauguin đã trở thành biểu tượng vĩ đại của hội họa thế giới nói chung và Pháp nói riêng.

Không chỉ trở thành nhà sáng lập trường phái Tượng Trưng, chủ nghĩa Tổng hợp, danh họa còn được công nhận là người mở đường cho nhiều trào lưu nghệ thuật hiện đại. Dẫu ông đã ra đi, tên tuổi cũng như tài năng của Paul Gauguin vẫn in đậm trong trái tim của hàng triệu công chúng.

Ngọc Vân