Shoplifters được xem là một trong những tác phẩm xuất sắc nhất trong sự nghiệp của đạo diễn nổi tiếng người Nhật Hirokazu Koreeda. Bộ phim tập trung khai thác những thứ tưởng rất đời thường nhưng lại khiến người xem bị hút vào thế giới của những “kẻ trộm siêu thị”.

Trailer chính thức của bộ phim Shoplifters

Bằng lối kể chuyện đặc trưng nhẹ nhàng, tinh tế cùng một trái tim nồng nàn luôn hướng về gia đình của đạo diễn Hirokazu, Shoplifters hứa hẹn sẽ để lại trong lòng khán giả muôn thế hệ những ấn tượng khó phai về ý nghĩa thật sự của gia đình và về tình cảm yêu thương giữa người với người.

Đạo diễn Hirokazu Koreeda và bậc thầy của lòng nhân ái

Đối với điện ảnh Nhật Bản hiện đại, Koreeda được công nhận là một trong những nhà làm phim được đánh giá cao nhất thế giới. Ông được báo giới ca tụng với hàng loạt những mỹ từ như “ Bậc thầy làm phim Nhật Bản với những tác phẩm chưa bao giờ thiếu tình người”.

Hơn hai mươi năm qua, thông qua từng thước phim và góc máy của mình, vị đạo diễn tài hoa này đã dẫn dắt người xem đến với câu chuyện của những gia đình, nơi có những con người rất đỗi bình dị như từng hơi thở của đời sống.

“Nhờ điện ảnh, rạp chiếu phim mà những con người, các quốc gia đang xung đột lẫn nhau, có thể đến được với nhau.”

Những nhân vật trong các phẩm của ông đều phải qua những khó khăn thậm chí là những góc tối của cuộc sống mà chúng ta khó có thể mường tượng được, nhất là đối với một quốc gia luôn nề nếp, bảo thủ như Nhật Bản.

Thế là giữa chốn phồn vinh của thị thành sung túc, một khía cạnh đã bị lãng quên của Đất nước Mặt trời mọc đã lại được tái hiện một cách chân thật, trần trụi trong các tác phẩm của ông.

Trước khi được cả thế giới công nhận tài năng khi ông nhận được giải thưởng Cây cọ vàng danh giá năm 2018 cùng với tuyệt phẩm Shoplifters, những bộ phim trước đó của vị đạo diễn xuất chúng này cũng mang nhiều tầng ý nghĩa sâu sắc và nhân văn chẳng kém.

Đó là Nobody Knows, bộ phim được truyền cảm hứng từ những sự kiện có thật kể về bốn đứa trẻ bị mẹ bỏ rơi trong một căn hộ nhỏ ở Tokyo. Akira, đứa trẻ lớn nhất lúc bấy giờ phải thay thế vai trò của người cha, người mẹ để chăm sóc cho các em.

Những đứa trẻ trong phim phải đối mặt với sự nghèo đói cũng như những thử thách khắc nghiệt mà chẳng có đứa trẻ non nớt nào sẵn sàng để đối mặt.

Shoplifters, Shoplifters: Hạnh phúc là do ta chọn lựa
Nobody Knows, một trong những bộ phim được đánh giá cao trong sự nghiệp của đạo diễn Koreeda

Đó là Like father, Like son kể về bi kịch của một cặp vợ chồng khi phát hiện ra đứa trẻ họ nuôi nấng bao lâu nay lại chẳng phải con đẻ của họ.

Thế là Ryota, người cha trong bộ phim bị giằng xé giữa bản năng của một đàn ông khi quyết định lựa chọn đứa con có cùng huyết thống với mình và giữa bản năng của một người cha với tình yêu vô bờ bến dành cho người con bấy lâu nay anh dày công nuôi dưỡng.

Shoplifters, Shoplifters: Hạnh phúc là do ta chọn lựa
Poster bộ phim Like father, like son- bộ phim đạt giải Jury tại liên hoan phim Cannes

Mỗi câu chuyện, mỗi phận đời éo le trong cuộc sống đều được đạo diễn Hirokazu đưa vào tác phẩm của mình để con người ta khắc cốt ghi tâm về bến đỗ bình yên nhất của cuộc đời, gia đình.

Dù thế giới có tàn nhẫn đến thế nào đi chăng nữa thì tình thân vẫn sẽ luôn sưởi ấm con tim chúng ta bằng những hạnh phúc đời thường nhất.

Shoplifters cũng vậy, dẫu chỉ xoay quanh một gia đình bé nhỏ sống chui nhủi trong một khu ổ chuột tồi tàn mà khiến khán giả thấy được cả một bức tranh lớn lao hơn của cả xã hội.

Gia đình ấy đầy rầy những khiếm khuyết, thiếu thốn thế nhưng sự trân trọng dành cho nhau giữa các thành viên trong gia đình vẫn luôn đủ đầy để khiến họ cảm thấy rằng mình vẫn được yêu thương.

Gia đình được chắp thành từ những mảnh ghép khuyết thiếu

Với phong cách kể chuyện đặc trưng, từng cảnh phim trong Shoplifters hiện lên trước mắt khán giả đều rất tự nhiên tựa như người xem đang ở ngay đó và được chứng kiến tận mắt cuộc sống của những nhân vật trong phim.

Bộ phim kể về câu chuyện gia đình có năm thành viên sống trong một căn nhà tồi tàn, xập xệ. Bao gồm một bà cụ lớn tuổi, một người đàn ông trung niên, một người phụ nữ trưởng thành, một cô gái mới lớn, một cậu bé nhỏ con cộng thêm một bé gái gầy gò ốm yếu đã tình cờ trở thành một phần của gia đình.

Shoplifters, Shoplifters: Hạnh phúc là do ta chọn lựa
Một trong những cảnh quay ấn tượng nhất của bộ phim Shoplifters

Đóng vai trò là lao động chính trong gia đình thế nhưng người đàn ông và người phụ nữ trung niên chỉ làm được những công việc tay chân với đồng lương hết sức bèo bọt. Cô con gái mới lớn thì làm việc tại một câu lạc bộ phục vụ tình dục để kiếm sống qua ngày.

Thế nhưng gia đình họ vẫn sống rất chật vật đến mức phải đi ăn trộm từng gói mỳ, từng chai dầu gội đầu trong các cửa hàng tạp hóa mới có thể đủ sức sống qua ngày.

Trong Shoplifters, thật khó có thể hình dung được ngay giữa nước Nhật, ở một nơi hiện đại của thế kỷ 21 với rất nhiều đại siêu thị lại có một ngôi nhà mà các thành viên trong gia đình sinh sống theo kiểu “bầy đàn” cổ xưa với đủ thứ bất tiện như thế.

Tuy đói nghèo, lạc hậu cứ đeo đuổi mãi chẳng buông nhưng gia đình có sáu người ấy ngày qua ngày vẫn sống một cuộc sống hạnh phúc và tận hưởng hết thảy những giây phút được cạnh bên nhau.

Hạnh phúc đối với họ giản đơn lắm. Hạnh phúc là khi cả gia đình ngồi cạnh bên nhau húp xì xụp những bát mỳ nóng hổi. Hạnh phúc là khi cả gia đình ra trước hiên nhà cùng nhau ngắm pháo hoa nổ rực trời.

Niềm hạnh phúc cứ thế từ từ được lấp đầy để rồi những thiếu thốn và cả những vết thương lòng dần lùi sâu vào dĩ vãng.

Shoplifters, Shoplifters: Hạnh phúc là do ta chọn lựa
Cả gia đình tề tự đủ đầy bên nhau cùng húp xì xụp tô mỳ trong tiết trời giá lạnh trong Shoplifters

Tưởng chừng như cuộc sống giản dị, đong đầy niềm vui của sáu người họ sẽ nhận một cái kết xứng đáng thế mà những vết nứt trong mái ấm tưởng chừng như bình thường ấy dần dần được bóc tách.

“Sự lạc quan vui vẻ của các nhân vật chính trong phim đã chứng minh rằng mọi người có thể tìm thấy sự thoải mái ngay cả trong điều kiện kinh tế tồi tệ nhất”.

Hóa ra, những con người trong “gia đình đạo tặc” ấy chẳng phải là ruột rà máu mủ.  Mỗi người họ đều có một câu chuyện, một nỗi khổ tâm riêng trước khi tìm thấy nhau giữa dòng đời chật hẹp và hình thành nên một mái nhà chung.

Cậu bé Shota được người đàn ông trung niên đóng vai trò người cha trong gia đình, “nhặt” được trong lúc đi cạy cửa kính những chiếc xe ô tô để kiếm chút tiền sống tạm qua ngày.

Còn cô bé Juri, thành viên thứ sáu của gia đình, ban đầu được dẫn về nhà để ăn nhờ một bữa cho đỡ đói nhưng sau đó đã được giữ lại cưu mang chăm sóc.

Người phụ nữ trụ cột trong gia đình, Nobuyo ban đầu nhất quyết đưa Juri quay lại nhà cô bé thế nhưng sau khi nghe thấy tiếng chửi rủa độc địa phát ra từ căn nhà đó thì cô đã thay đổi quyết định của mình.

Những ranh giới mơ hồ về tính nhân văn trong Shoplifters

Càng gần về cuối, khi mạch phim Shoplifters càng được đẩy lên cao trào thì mọi bí mật họ cố gắng vùi sâu trong từng tấc đất giờ đây lại vỡ lở.

Kết cục là họ bị vướng vào vòng lao lý với những tội danh xưa nay được coi là hết sức kinh khủng như ăn cắp, bắt cóc trẻ em thậm chí là che giấu xác chết. Gia đình sáu người ấy đã đi ngược lại với thất thảy những chuẩn mực về đạo đức mà xã hội này để ra.

Shoplifters, Shoplifters: Hạnh phúc là do ta chọn lựa
Họ vướng vào vòng lao lý với những tội danh kinh khủng như ăn cắp, bắt cóc trẻ em thậm chí là che giấu xác chết

Tuy nhiên xét cho cùng những hành vi của những con người ấy có xứng đáng nhận được những ánh mắt khinh thường và những lời chửi rủa cay nghiệt của người đời hay không? Liệu chúng ta có đủ tư cách để lên án những con người ấy ?

Dưới góc nhìn của pháp luật thì những hành động kể trên đều xứng đáng nhận sự trừng trị thích đáng bởi chúng ta làm sao có thể chứa chấp và bao biện cho những hành vi vô đạo đức và vô nhân tính như thế.

Thế nhưng việc nhanh chóng áp đặt những chuẩn mực, những quan niệm mang đầy tính thuyết giáo lên những con người ở tận cùng đáy xã hội như thế liệu có công bằng hay không?

Chúng ta có thể gọi họ là kẻ xấu thậm chí là tội phạm nhưng xét cho cùng thì họ vẫn là những con người và thậm chí là những người sáng trong hơn rất nhiều con người khác.

Sống dưới căn nhà tồi tàn, xập xệ trong điều kiện thiếu thốn đủ bề khi mà đồng lương ít ỏi chẳng thể cứu đói họ qua ngày thì những lần trộm cắp, dẫu sai trái như thế lại cho những con người ấy một bữa ăn no đủ. Họ chỉ là đang cố gắng sống sót và tồn tại mà thôi.

Hành động đón Juri về nhà “trái phép” suy cho cùng cũng xuất phát từ tình yêu thương, sự đồng cảm giữa con người với nhau.

Shoplifters, Shoplifters: Hạnh phúc là do ta chọn lựa
Nếu ai đó nói với con rằng vì họ yêu con nên họ mới làm tổn thương con thì đó chính xác là một lời nói dối con nhé

Họ đã dang tay và cưu mang đứa trẻ tội nghiệp ấy để rồi những ngày tháng về sau của bé chẳng còn ám ảnh với những trận đòn roi, những lời trách mắng thậm tệ nữa. Hai vợ chồng đã cho Juri một mái nhà để được sống, để được yêu thương và được cảm nhận thế nào là một gia đình thực thụ.

Quyết định chôn xác bà lão ở gần cuối bộ phim cũng là một chi tiết khiến chúng ta phải suy ngẫm. Vì chẳng có tiền để mai táng bà lão thế nên trong cơn khốn cùng nên họ đã quyết định chôn cất bà tại một góc vườn nhà.

“Bà ấy bị kẻ khác vứt bỏ, còn tôi đã tìm thấy bà ấy”

Đồng thời nghi lễ đặc biệt này diễn ra cũng là bởi họ không muốn bà lão cô đơn lẻ bóng một mình cũng như để bà được mãi ở bên cạnh gia đình nhỏ của mình.

Cả cuộc đời bà đã bị người ta vứt bỏ, đã sống trong những đêm trường vắng lặng để rồi cuối đời khi chỉ mới kịp nhận lại một chút yêu thương, khi vừa có cho mình một gia đình riêng thì bà cụ lại qua đời mất.

Thế nhưng chắc hẳn những năm tháng ít ỏi tràn ngập niềm vui ấy cũng đủ khiến bà lão cảm thấy hạnh phúc.

Từ những tình tiết và những câu hỏi tự vấn người xem như thế, đạo diễn của bộ phim Shoplifters đã gợi ra có chúng ta một câu hỏi rằng “Điều gì tạo nên một gia đình ?”. Có hay không một mái ấm mà ở đó các thành viên đều mất đi sự kết nối với nhau ?

 

“Không phải ai biết mang bầu, đẻ con cũng có thể trở thành một người mẹ”

Không phải ai trong chúng ta sinh ra cũng đều cảm thấy hạnh phúc. Có những đứa trẻ lớn lên trong sự bạo hành của người cha, người mẹ vô lương tâm và cũng có những thanh niên sớm lao vào vòng xoáy của tội ác chỉ vì cuộc sống quá bế tắc, u uất…

Con người không có quyền lựa chọn gia đình của chính mình thế nhưng rồi chúng ta sẽ tìm thấy một mái âm thuộc về riêng chúng ta. Ở nơi đó, tình yêu thương và tiếng cười sẽ giúp ta vượt lên mọi hoàn cảnh dẫu khắc nghiệt nhất của cuộc sống.

Ngôn ngữ của tình yêu thương trong Shoplifters

Có hai khoảnh khắc nhân vật trong phim không nói thành tiếng mà người xem chỉ có thể hiểu thông qua khẩu hình.

Đó là khi người bà mỉm cười nói “Cảm ơn” và khi Shota ngoái nhìn theo bóng hình khuất dần và gọi một tiếng “bố”, một tiếng gọi thiêng liêng mà người bố “hờ” của cậu luôn mong ngóng được nghe một lần trong đời. Những lời nói ấy dẫu không nói ra thành lời mà hóa ra lại chứa đựng cả ngàn ý nghĩa.

Shoplifters, Shoplifters: Hạnh phúc là do ta chọn lựa
Hình ảnh cậu bé Shota ngoái đầu nhìn lại bóng dáng người cha duy nhất của cuộc đời cậu xa khuất dần

Đó còn là chi tiết Nobuyo cố gắng hất tóc để che đi những giọt nước mắt đang lăn dài trên má, những giọt nước mắt như kìm nén tất cả những uất ức và những ưu tư chẳng nói nên lời.

Đó là khi cả gia đình ngồi cạnh hiên nhà và cùng nhau ngắm nhìn những bông pháo nổ rực trời. Trong suốt chiều dài bộ phim, mặc dù không hề có cảnh quay pháo hoa xuất hiện thế nhưng những khuôn mặc hạnh phúc của cả “gia đình siêu trộm” trong tiếng pháo nổ râm ran cũng đã để lại những ấn tượng sâu sắc trong lòng khán giả.

Một chi tiết khác cũng đặc sắc không kém trong Shoplifters là cảnh phim khi Aki gặp mặt khách hàng của mình và phân cảnh hai người ngồi cùng nhau trong căn phòng của câu lạc bộ tình dục.

Shoplifters, Shoplifters: Hạnh phúc là do ta chọn lựa
Một cái ôm chất chứa suy tư thay cho bao nhiêu điều muốn nói chẳng thành lời

Dù chàng trai ấy bị câm, chẳng thể để những nỗi niềm cất lời thế nhưng những ánh mắt, cử chỉ và  khoảng lặng ở giữa cũng đủ để họ cảm nhận được những tâm tình chất chứa của nhau.

Hai tâm hồn lạc lõng, đơn côi ấy có thể gặp được nhau là một điều hết sức quý giá giữa một xã hội bon chen và coi trọng vật chất hơn tình cảm của hiện tại.

Bộ phim kết thúc với cảnh sáu con người của gia đình hạnh phúc ấy chia xa mỗi người mỗi ngã. Dù không được ở cạnh nhau thế nhưng những kí ức hạnh phúc viên mãn về một thuở hàn vi nhưng đầy ắp niềm vui ấy có lẽ sẽ chẳng bao giờ có thể phai nhạt.

Tình cảm chẳng thể đo đạc bằng khoảng cách địa lý bởi vậy dẫu xa nhau nhưng trái tim họ vẫn hướng về nhau và thổn thức về một giấc mộng mang tên gia đình.

Shoplifters, Shoplifters: Hạnh phúc là do ta chọn lựa
Bức tranh vẽ khung cảnh cả gia đình đang chơi đùa bên bãi biển, kí ức mà Juri chẳng thể lãng quên

Với Shoplifters, đạo diễn Koreeda một lần nữa đã đem đến cho người xem một góc nhìn mới hơn về cuộc sống đời thường.B ộ phim cũng nhắc nhở chúng ta rằng gia đình luôn luôn là điều thiêng liêng và quý giá nhất trên cõi đời này.

Đồng thời, hạnh phúc của mỗi người là do chúng ta chọn lựa và tự kiến tạo nên những mảng màu tươi sáng cho cuộc đời mình. 

Hạnh Loan