Chú bé mang pyjama sọc là một trong những tác phẩm nổi bật của nhà văn John Boyne, xuất bản lần đầu vào năm 2006 và từng là cuốn sách đứng đầu danh sách bán chạy ở nhiều quốc gia trên thế giới. 

Tác phẩm mang sắc thái hồn nhiên, đáng yêu với nội dung xoay quanh cuộc sống của một cậu bé chín tuổi, người vừa phải chia tay ngôi nhà thân thương tại Berlin để chuyển đến một vùng đất xa lạ.

Tại đây, cậu đã có tình bạn bí mật với một cậu bé người Do Thái nhưng sự tàn khốc của thời cuộc lúc bấy giờ đã đặt dấu chấm cho tình bạn thơ trẻ ấy.

John Boyne và thành công mang tên Chú bé mang pyjama sọc

John Boyne là nhà văn danh giá xứ Ireland, các tác phẩm của ông đều là tiểu thuyết cho người lớn và trẻ em. Là một trong những nhà văn nổi tiếng bậc nhất, các ấn phẩm của ông được dịch ra nhiều thứ tiếng và lan truyền rộng rãi ở vô số quốc gia. 

Chú bé mang pyjama sọc, Chú bé mang pyjama sọc: Hiện thực tàn khốc đằng sau tình bạn trẻ thơ
Hình ảnh tác giả John Boyne

John Boyne là nhà văn thuộc cộng đồng LGBT, ông đã từng có khoảng thời gian khó khăn vì muốn sống đúng với giới tính của mình. Cũng bởi vì Dublin, nơi ông lớn lên xem người đồng tính là một sự sỉ nhục và phạm pháp. 

Trong những năm tháng làm việc tại một hiệu sách, nhà văn đã nhìn thấy sự giễu cợt của người dân đối với tác phẩm At Swim, Two Boys của tác giả Jamie O’Neill, tác phẩm là câu chuyện tình yêu giữa hai nam sinh người Ireland, tuy có nội dung đặc sắc nhưng lại không phù hợp với quan điểm thời cuộc bấy giờ.

“As a young gay man behind a bookshop counter, I watched the people who bought At Swim, Two Boys – and there were a lot of them – and used it as a tool for flirtation.”

Khi góc nhìn của thế giới về cộng đồng LGBT được cải thiện, các tác phẩm mang ý nghĩa giới tính của John Boyne dần được người đọc đón nhận, đặc biệt là The Heart’s Invisible Furies và gần đây nhất là cuốn sách My Brother’s Name is Jessica.

Chú bé mang pyjama sọc, Chú bé mang pyjama sọc: Hiện thực tàn khốc đằng sau tình bạn trẻ thơ
Tác phẩm nổi tiếng The Heart Invisible’s Furies của nhà văn

Tài nghệ văn chương của John Boyne đã tác động không nhỏ lên nền văn học thế giới, rất nhiều tác phẩm của ông đã tạo nên tiếng vang lớn trên toàn cầu và Chú bé mang pyjama sọc cũng không phải là ngoại lệ.

Chú bé mang pyjama sọc là ấn phẩm thứ năm của nhà văn, tác phẩm đã mang đến cho người đọc cảm giác giản dị, gần gũi với những câu từ thân thuộc, đáng yêu và trong sáng.

Chú bé mang pyjama sọc, Chú bé mang pyjama sọc: Hiện thực tàn khốc đằng sau tình bạn trẻ thơ
Bìa sách tác phẩm Chú bé mang pyjama sọc 

Tuy nhiên, đằng sau sự hồn nhiên của tác phẩm là câu chuyện khiến độc giả phải cảm thương cho số phận của những đứa trẻ trong bối cảnh đau thương của nước Đức. Chúng có quyền được sống một cuộc sống ấm no, hạnh phúc nhưng chiến tranh và sự tàn ác của chế độ phát xít đã lấy đi sự tốt đẹp đó.

“Lò Thiêu, với tư cách một chủ đề, thường đòi hỏi kính nhi viễn chi, hạn chế bình luận và ưu tiên sự im lặng. Chỉ có một điều rõ ràng: cuốn sách này sẽ khó lòng nhẹ nhàng mang lại giấc ngủ ngon.” – Observer

Chú bé mang pyjama sọc được đánh giá khá cao, không chỉ riêng người đọc mà còn được các nhật báo nổi tiếng như The Irish times chú ý đến, điều đó đã góp phần mang lại tiếng vang cho tác phẩm cũng như đánh bóng tên tuổi cho John Boyne.

Tình bạn trẻ thơ đầy cảm động và đáng thương

Bruno là một cậu bé chín tuổi trong một gia đình khá giả tại Berlin, cậu sống với bố mẹ và người chị gái trong một ngôi nhà năm tầng có đủ người giúp việc. Tưởng rằng cuộc sống của cậu sẽ gắn liền với nơi đây nhưng chỉ vì công việc của người bố, gia đình cậu phải chuyển đến Ao Tuýt.

Ao Tuýt là một nơi xa lạ đối với Bruno, cậu cảm thấy nhàm chán vì sự buồn tẻ của nơi đây. Tạm biệt ngôi nhà thân thương của mình để chuyển đến một vùng đất buồn chán đã khiến Bruno chán nản trong một thời gian dài.

“Cậu không thể hiểu nổi vì sao tất cả chuyện này lại xảy ra. Mới ngày nào cậu còn đang hoàn toàn mãn nguyện, vui chơi ở trong nhà, có ba đứa bạn thân nhất trần đời, trượt xuống tay vịn cầu thang, cố gắng tiễn chân để nhìn toàn cảnh Berlin, thế mà giờ cậu đã bị mắc kẹt ở đây trong một ngôi nhà xấu xí lạnh lẽo có ba chị hầu gái thì thà thì thầm và một ông giúp việc vừa rầu rĩ vừa cáu kỉnh, nơi mà chẳng ai có vẻ gì là sẽ có lúc nào đấy biết hào hứng trở lại.”

Cuộc sống của Bruno như bị đảo ngược hoàn toàn, cậu không có bạn bè hay bất kì thú vui nào có thể khiến cậu trở lại là Bruno ở Berlin. Cậu chỉ quanh quẩn trong nhà và đôi lúc tự tìm niềm vui cho mình, dù sau đó kết quả không mấy khả quan.

Chú bé mang pyjama sọc, Chú bé mang pyjama sọc: Hiện thực tàn khốc đằng sau tình bạn trẻ thơ
Tác phẩm Chú bé mang pyjama sọc đã gây ấn tượng sâu sắc với độc giả

Có một bí ẩn trong Chú bé mang pyjama sọc luôn khiến Bruno cũng như độc giả tò mò, đó là dãy hàng rào ngăn cách ngôi nhà của cậu với phía bên kia. Đó là nơi mà Bruno nhìn thấy mọi người đều mặc những bộ “pyjama sọc”, đều bị la mắng và lao động cực nhọc, người lấm lem và hầu như lúc nào cũng sợ sệt.

“Một số đứng gần bên các gian trại thành những nhóm người lặng lẽ, cúi gằm mặt xuống đất như thể đó là một kiểu trò chơi chỉ điểm mà không ai muốn bị nhận dạng. Những người khác thì phải đi nạng và nhiều người bị băng bó xung quanh đầu. Một số thì xách thuổng và bị từng tốp lính bắt đi đến một chỗ khác, nơi mà hai chị em không thể nhìn thấy họ được nữa.”

Những điều đó vượt xa tầm hiểu biết của Bruno, một cậu bé chín tuổi không hiểu chuyện gì đang xảy ra ở phía bên kia hàng rào. Sự thắc mắc ấy đã thôi thúc Bruno làm một chuyến thám hiểm và nhờ đó, cậu đã tìm thấy người bạn duy nhất trong suốt thời gian sinh sống tại Ao Tuýt.

Người bạn đó tên là Shmuel, cậu và Bruno kết thân trong lần đầu tiên Bruno đi đến dãy hàng rào bí ẩn để thám hiểm. Sau những ngày tháng chán nản tại Ao Tuýt, Bruno đã có cho mình một người bạn mới.

Shmuel đã đem đến cho Bruno niềm vui có bạn sau chuỗi ngày buồn bã trong căn nhà tẻ nhạt, hai cậu bé đã kể cho nhau nghe biết bao chuyện trên đời. Bruno từ lâu đã không còn nhớ đến ba người bạn thân trước kia của mình, bởi lẽ họ đã xa cách nhau quá lâu và Bruno giờ đây đã có thêm người bạn mới.

Sự ngây thơ của một đứa bé chín tuổi đã khiến Bruno không hề biết rằng người bạn của cậu là người Do Thái, đó chính là tộc người mà phát xít Đức rất ghét. Bruno không biết rằng bố cậu đã gây nên sự khổ cực cho người Do Thái, trong đó có cả Shmuel.

“Shmuel cắn môi không nói gì. Nó đã nhìn thấy cha Bruno một đôi lần và không thể hiểu làm sao một người như thế lại có thể có một đứa con thân thiện và tốt bụng tới vậy.”

Chú bé mang pyjama sọc chính là Shmuel, cậu và Bruno đã vô tình tạo nên một tình bạn đáng thương đối với thời cuộc bấy giờ. Đó là tình bạn giữa người Đức và người Do Thái, một tình bạn đi ngược lại với hiện thực tàn khốc của chiến tranh.

Chú bé mang pyjama sọc, Chú bé mang pyjama sọc: Hiện thực tàn khốc đằng sau tình bạn trẻ thơ
Tác phẩm Chú bé mang pyjama sọc được chuyển thể thành phim vào năm 2008

Bruno và Shmuel là hai đứa trẻ ở hai phía hàng rào, cuộc trò chuyện giữa hai cậu bé luôn bị ngăn cách bởi dãy hàng rào dài vô tận. Thế nhưng, Bruno quyết định sẽ chui qua hàng rào trong lần gặp cuối cùng với Shmuel, trước khi gia đình cậu trở về Berlin.

Shmuel dẫn cậu qua phía bên kia hàng rào, nơi để lại vô số kinh ngạc cho Bruno. Sự khủng khiếp của nơi đây đã vượt quá tưởng tượng của một cậu bé chín tuổi khi xung quanh chỉ là những tên lao động khổ sai luôn phải chịu la mắng và làm việc cực nhọc.

Chỉ vì Bruno mặc chiếc áo “pyjama sọc” mà Shmuel đã chuẩn bị để đưa cậu qua bên kia hàng rào, cậu đã vô tình bị đẩy vào dòng người Do Thái đang xếp hàng để vào phòng xông hơi ngạt. Cả hai cậu bé đều không biết mình sắp chết, hai cậu chỉ biết rằng mình không được bỏ rơi người bạn thân nhất của mình ngay lúc này.

“Rồi sau đó căn phòng trở nên rất tối và không hiểu vì sao, bất chấp những lộn xộn diễn ra sau đó, Bruno nhận ra mình vẫn đang nắm tay Shmuel và không gì trên đời có thể thuyết phục cậu rời bàn tay đó ra.”

Tình bạn giữa Shmuel và Bruno trong Chú bé mang pyjama sọc đã để lại những ám ảnh trong lòng người đọc, sự hồn nhiên, ngây thơ của một tình bạn đi ngược lại hiện thực xã hội đã phải trả giá bằng sự hy sinh vô tội của hai đứa trẻ.

Không chỉ có Shmuel và Bruno mà nhiều người vô tội khác cũng phải chịu sự áp bức của chế độ phát xít Đức, bị tước đi cuộc sống tốt đẹp vì chiến tranh phi nghĩa, phải chia xa người thân, bạn bè.

Giá trị hiện thực ẩn sâu trong Chú bé mang pyjama sọc

Chú bé mang pyjama sọc là câu chuyện đầy cảm động nhưng cũng rất đau thương về tình bạn giữa hai đứa trẻ, chỉ vì chế độ phát xít Đức tàn ác mà phải hy sinh vô tội. John Boyne không chỉ khắc họa hình ảnh nhân vật Shmuel và Bruno mà tác giả còn đề cao giá trị hiện thực trong tác phẩm.

Xuyên suốt tác phẩm là hình ảnh hàng rào, chúng đã xuất hiện nhiều lần kể từ khi gia đình Bruno chuyển đến Ao Tuýt. Phải chăng tác giả đang ẩn dụ đó là sự ngăn cách cuộc sống cũng như nạn phân biệt chủng tộc mà người Đức dành cho người Do Thái.

Hàng rào ngăn cách hai thế giới khác biệt, một phía là ngôi nhà của Bruno, nơi đầy ắp đồ ăn ngon và người hầu hạ. Phía còn lại là thế giới của Shmuel và người Do Thái, nơi lấm lem bùn đất với những con người không có chăn ấm nệm êm, chỉ có chút đồ ăn để sống qua ngày và lúc nào cũng phải làm việc cực nhọc.

Tình bạn của Shmuel và Bruno cũng bị hàng rào ngăn cách, hai cậu bé thường xuyên phải trò chuyện qua hàng rào. Điều đó thể hiện rõ sự phân biệt giữa người Đức và người Do Thái, nó đã phần nào nói lên nạn phân biệt chủng tộc của xã hội thời đó.

Chú bé mang pyjama sọc, Chú bé mang pyjama sọc: Hiện thực tàn khốc đằng sau tình bạn trẻ thơ
Bìa sách tiếng anh của tác phẩm Chú bé mang pyjama sọc

Chú bé mang pyjama sọc đã phản ánh sự thật khắc nghiệt của nước Đức lúc bấy giờ, đó là nơi hào nhoáng bên ngoài nhưng sâu bên trong là sự tối tăm của một xã hội chuyên áp bức bóc lột người ngoài chủng tộc, đó là sự tàn ác đối với cuộc sống người Do Thái và cần bị lật đổ.

Tuy tác giả đã giảm thiểu phần nào sự tàn khốc qua con mắt trẻ thơ của Bruno nhưng sự thật vẫn hiện hữu, người đọc vẫn có thể cảm thấy một bối cảnh đau thương về cuộc sống của người Do Thái, về những mưu cầu hạnh phúc của họ bị dập tắt bởi xã hội khắc nghiệt Đức.

“Những hàng rào như vậy vẫn tồn tại ở khắp nơi trên thế giới. Chúng tôi hy vọng không ai trong chúng ta phải vượt qua một hàng rào như vậy trong đời.” – Irish Times

Chú bé mang pyjama sọc đã mang đến cho người đọc những cảm giác khó tả về một xã hội khắc nghiệt và tình bạn cảm động giữa hai cậu bé sống trong thời cuộc đầy đau thương, qua đó lên án chế độ phát xít Đức tàn bạo và thương cảm cho những cuộc đời phải chịu bất hạnh dưới chế độ ấy.

John Boyne đã khiến độc giả trầm trồ thêm một lần nữa với sự thành công của Chú bé mang pyjama sọc, tác phẩm tuy nhẹ nhàng nhưng đã để lại vương vấn khôn nguôi trong tâm trí những người đã một lần gặp gỡ.

Nam Phương