Triết lý của Pháp gia tin rằng nhân chi sơ tính bản ác, tức con người ta sinh ra đã có phần ác, theo thời gian được tôi luyện để hướng thiện. Khi Chuộc tội đi đến hồi kết ở những trang sách cuối cùng, người ta buộc phải thừa nhận mỗi con người sinh ra đều vì cái cá nhân của mình mà tồn tại.

Nhưng liệu điều đó có thật sự là xuất phát từ bản tính của con người? Liệu có còn những mặt trái, những lý do ẩn giấu? Liệu chúng ta có thực sự đủ xứng đáng để được quyền đánh giá người khác?

Điều làm nên sức lôi cuốn của Chuộc tội

Trước hết, phải nói rằng Chuộc tội không phải là một tác phẩm mới được xuất bản tại Việt Nam mà vốn dĩ nó đã được tác giả Minato Kanae viết từ mười năm trước và ra mắt tại Nhật Bản.

Chuộc tội, Chuộc tội: Khi tội ác chỉ là khởi đầu của chuỗi bi kịch
Nữ tác giả Minato Kanae nổi tiếng về thể loại trinh thám tâm lý tại Nhật Bản

Tuy nhiên, với những người sau khi đã đọc xong tác phẩm thì hoàn toàn có thể khẳng định tính chân thực và gắn liền với thực tiễn của Chuộc tội vẫn sẽ luôn được đề cao dù xuất bản hay ra mắt vào bất kì thời điểm nào.

Sau khi đánh động giới văn học Nhật bằng tác phẩm đầu tay Thú tội, phong cách và nét đặc sắc trong lối dùng từ và tư duy nội dung của bà bắt đầu được chú ý, đồng thời cũng được đánh giá rất cao.

Không phải chỉ các tác phẩm trinh thám phương Tây mới được coi là kẻ đứng đầu. Văn chương của Minato Kanae đã nhấn mạnh điều đó, rằng Nhật Bản cũng là đất nước có cách thể hiện riêng của mình.

Trên nền giọng văn tàn nhẫn, lạnh lùng, bi kịch, câu chuyện đen tối mở ra về một nhóm bạn gồm năm cô bé lớp bốn: Sae, Maki, Akiko, Yuka và Emily cùng nhau đến trường chơi bóng chuyền nhưng chỉ có bốn người trở về và một cô bé mãi mãi ra đi.

Đôi khi nói về những tội ác, người ta cứ nhắc mãi về những nạn nhân, vậy còn những người chứng kiến thì sao? Họ có ám ảnh hay không, có day dứt, có dằn vặt hay không?

Bốn cố bé trở về an toàn nhưng không đồng nghĩa với việc bình an sống tiếp. Trước bốn lời khai như một, đều không thể nhớ rõ mặt hung thủ khiến cảnh sát không thể xác định được nghi phạm, vụ án bị treo ba năm chỉ đợi ngày hết hạn khởi tố.

“Hãy tìm cho ra hung thủ trước khi quá thời hạn khởi tố. Nếu không làm được điều đó, hãy tìm ra cách chuộc tội khiến tao có thể chấp nhận. Còn nếu không làm được một trong hai điều trên tao sẽ trả thù chúng mày.”

Tuy nhiên người mẹ mất con gái không thể chịu đựng được, cho rằng đây là lỗi của bốn cô bé đã bỏ mặc người bạn tội nghiệp nên đã gieo vào đầu chúng lời nguyền rủa độc địa – bước ngoặt lái bốn số phận mới chớm thành hình vào bốn ngã rẽ khác nhau.

Khi tội ác chỉ là sự mở màn

Giống như diễn biến tội ác trong Thú tội, hình thức dẫn dắt của tác giả dựa trên những lời thú nhận của các nhân vật liên quan và nhiệm vụ của người đọc là phải tư duy để chắp nối toàn bộ câu chuyện.

Chuộc tội, Chuộc tội: Khi tội ác chỉ là khởi đầu của chuỗi bi kịch
Liệu có phải hung thủ chỉ là một người duy nhất hay không?

Theo tờ Publishers Weekly đã nhận xét, Chuộc tội là cuốn sách căng thẳng từng chữ, đồng thời cũng lay động từng dòng. Minato đã khéo léo viết nên một câu chuyện ớn lạnh của bi kịch, tội lỗi và sự chuộc tội.

“Chớ có nghĩ rằng mọi người đều bình đẳng. Vì từ lúc sinh ra, thứ mà mỗi người được ban tặng đã khác nhau. Người nghèo không được giả vờ là giàu có. Kẻ ngu ngốc không được giả vờ là bậc học giả tri thức. Nếu cứ chạy theo những thứ vượt quá năng lực, địa vị của mình, thì sẽ chỉ trở nên bất hạnh mà thôi.”

Với mỗi cô bé Sae, Maki, Akiko, Yuka và Emily, sau khi đối diện với biến cố đầu tiên của cuộc đời, mỗi sự lựa chọn của họ đều dẫn đến những kết quả và những con đường khác nhau.

Một vụ án ngấp nghé hết thời hạn khởi tố, một cuộc đời sống trong ám ảnh và sai lầm, bốn số phận ngỡ như không liên quan nhưng lại chồng chéo lên nhau, tất cả đều đã được tác giả vạch sẵn, chỉ chờ người đọc rơi vào vòng xoáy của câu chuyện.

Bối cảnh ở một vùng quê nhỏ của Nhật, khi mà điều đặc trưng duy nhất để người dân nói về nó chỉ đơn giản là không khí thiên nhiên trong lành.

 

“Một người bạn của các cháu vừa mất, vậy mà các cháu cũng không khóc. Vì các cháu cũng không hề đau buồn, đúng không?”

Chính ở nơi nhỏ bé không ai để tâm tới đó, đến cả một vụ án kinh hoàng xảy ra như vậy nhưng chỉ nửa năm sau, miễn là sự việc không liên quan tới họ thì sẽ chẳng một ai còn nhớ đến.

Chúng ta oán trách kẻ thù gây ra tội ác nhưng có bao giờ chúng ta tự nhìn lại chính mình hay không? Có phải chính chúng ta cũng là nguyên nhân cấu thành nên những tội lỗi động trời đó.

Trong trang sách của Chuộc tội, có lẽ tất cả các nhân vật đều là những kẻ đáng thương và tội nghiệp, bị cái xấu, cái mặc cảm kéo vào những bi kịch không đáng có, không nên có trong cuộc đời họ.

Tội ác chỉ xảy ra với một người nhưng những hậu quả và diễn biến về sau lại kéo theo nhiều số phận vô tội khác.

Chuộc tội, Chuộc tội: Khi tội ác chỉ là khởi đầu của chuỗi bi kịch
Khi tội ác chỉ là sự mở đầu của chuỗi bi kịch

Sae chật vật để thoát ra khỏi ám ảnh quá khứ, tự ám thị lên cơ thể mình, lúc nào cũng muốn chạy trốn thật xa khỏi vùng quê nhỏ bé, chạy xa khỏi tên sát nhân đã giết hại người bạn của mình và lúc nào gã cũng nhăm nhe ở trong tâm trí cô.

Để rồi chạy xa đến mấy, sang đến tận vùng đất Thuỵ Sĩ xa xôi, tưởng rằng có thể yên bình tận hưởng một cuộc sống hôn nhân hạnh phúc nhưng bóng ma quá khứ vẫn không để yên cho cô.

Maki, được biết đến từ nhỏ là một cô bé luôn được mọi người coi là chững chạc, trưởng thành và chín chắn hơn các bạn cùng trang lứa. Đó là những gì người lớn áp đặt lên Maki, còn cô có thực sự mạnh mẽ như vẻ bề ngoài hay không?

Maki trưởng thành với những áp lực vô hình đè nặng lên mình, khiến cô mất khả năng nhờ cậy vào người khác, sự độc lập gắng gượng đó đẩy Maki vào những lựa chọn khó khăn.

Có lẽ mọi người không chú ý rằng những người càng cố gắng để mạnh mẽ, được mọi người tin tưởng, thường dễ mất niềm tin vào bản thân và có một tâm hồn yếu đuối nhất.

Akiko, cô bé có sự thân thiết đặc biệt với anh trai, tự coi mình mang hình ảnh của một chú gấu, xấu xí, thô kệch và khác biệt với mọi người. Song bản thân cô bé luôn mong muốn được giống như những bé gái khác, được trở nên đáng yêu, được mọi người yêu thương, chiều chuộng.

Những mong ước đó hoàn toàn tầm thường và đơn giản với những cô bé cùng tầm tuổi Akiko, điều đó chỉ càng khiến người đọc xót xa hơn khi những điều vốn dĩ là hiển nhiên, lại trở nên xa vời với những bé gái chỉ mới lên chín, mười.

Yuka, trưởng thành bên cạnh một người chị gái bị mắc chứng bệnh hen suyễn từ nhỏ, chưa từng một lần nhận được những yêu thương giống như cách mẹ cô bé dành cho chị gái.

Sự phân biệt đối xử giữa những đứa con trong gia đình vốn không phải là trường hợp quá xa lạ, khi một trong hai đứa có thể có phần thiệt thòi hơn đứa còn lại, cha mẹ sẽ chú ý tới chúng nhiều hơn.

Để rồi đứa trẻ trưởng thành trong sự so sánh, trong sự bất bình đẳng về quyền được cha mẹ yêu thương, chăm sóc sẽ khó mà gắn lành được vết thương lòng, khi mà vết thương đó do chính những người yêu thương, gần gũi với mình gây ra, khiến chúng ám ảnh về việc mong muốn nhận được sự quan tâm từ người khác.

Còn cô bé Emily, em cũng chỉ là một nạn nhân không may mắn của những thù hận chất chồng lên thù hận, oán báo oán, từ thế hệ này sang thế hệ khác. Những sự việc còn bỏ lửng không thể giải quyết rõ ràng, rồi một ngày không ngờ, chúng sẽ đột ngột quay trở lại mà không báo trước.

Để rồi đau thương chất chồng đau thương, hối hận chất chồng hối hận

Khác với những tác phẩm trinh thám phương Tây, khi người đọc bị cuốn hút với mong muốn tìm ra hung thủ, người gây ra tội ác và lao vào vòng xoáy tâm lý phân tích các bằng chứng ngoại phạm của nhân vật.

Khi tiếp xúc với trinh thám Nhật Bản, người đọc không vội vàng tìm ra hung thủ nữa, dường như cái người ta muốn chú ý đến, chính là nguyên do khiến hung thủ gây nên tội ác đó.

Điều đặc biệt trong tác phẩm của Kanae, đó chính là không phải lúc nào hung thủ cũng chỉ có một người, không phải chỉ mình hắn phạm tội với một đứa trẻ lớp bốn.

“Giờ đây tớ có cảm giác mình đã hiểu được cám xúc của cô ấy hồi xảy ra án mạng. Nếu tớ ở vị trí ấy, tớ cũng sẽ nói những điều khủng khiếp tương tự với những đứa trẻ chơi cùng con mình.”

Sự vô tình đến vô tâm và lối sống cùng suy nghĩ sai lệch của những người lớn đã vô tình đẩy một đứa trẻ vô tội rơi vào bi kịch, mà không chỉ có một, toàn bộ năm đứa trẻ của Chuộc tội đều là những mảnh đời vốn đang đi đúng hướng bị bóp méo bởi những bàn tay của thể giới người lớn.

Mọi trẻ em đều xứng đáng được chăm sóc và nuôi dạy trong tình yêu thương đầy đủ của cả cha và mẹ. Điều điên rồ là trong quá trình giáo dục trẻ, các bậc phụ huynh thường có xu hướng lái cho con trẻ lớn lên theo cách mình mong muốn.

Họ không kịp nhận ra đó chỉ là con người lý tưởng mà chính họ đang hình dung và mơ ước trở thành chứ chưa hẳn đã phù hợp với đứa trẻ và là chính bản thân nó.

Để rồi đến cuối tác phẩm, những giọt nước mắt, những lời nói hối hận cũng đã là một điều gì đó quá muộn màng. Tội ác đã xảy ra, những sinh mạng vô tội bị lôi kéo vào vòng xoáy suốt hàng chục năm, những bước rẽ sai lầm của tuổi trẻ, những ám ảnh tâm lý, nỗi sợ hãi và sự tự kỷ ám thị.

Là tác phẩm trinh thám nhưng Chuộc tội lại mang những giá trị nhân văn vô cùng sâu sắc

Xuyên suốt những tác phẩm đã từng xuất bản của mình như Thú tội, Những đứa trẻ bị mắc kẹt, Tẩt cả vì N của nhà văn Minato Kanae, dường như bà luôn muốn nhấn mạnh vào bước ngoặt ở những mảnh đời tuổi thơ của trẻ con.

Chuộc tội, Chuộc tội: Khi tội ác chỉ là khởi đầu của chuỗi bi kịch
Là một tác phẩm trinh thám nhưng lại hàm chứa nhiều tầng lớp ý nghĩa

Những cuốn sách mang nội dung về tâm lý tội phạm, về nguồn gốc nhân cách hoặc cư xử của con người mà sâu xa là do phương pháp giáo dục trong gia đình từ lúc còn nhỏ cho đến khi trưởng thành.

Nó khẳng định một điều rằng, tuổi thơ của con người là một điều vô cùng quan trọng, giúp hình thành lên nhân cách và thói quen của một đứa trẻ.

Một đứa sống trong vòng tay yêu thương, chăm sóc và chỉ dạy đúng đắn của cha mẹ sẽ phát triển những xu hướng và quan điểm giống như cách của cha mẹ chúng.

Một đứa sống trong sự bó buộc, gượng ép, không được quan tâm và yêu thương, bị buộc phải trở thành hình bóng của một ai đó mà chúng không muốn sẽ dễ gây nên những phản kháng tự vệ trong đứa trẻ, khiến nhân cách của chúng bị sai lệch.

Trong thời thơ ấu của mỗi người, chỉ cần có một vệt ký ức ám ảnh mà bản thân người đó không tự vượt qua và thoát khỏi thì chính ký ức đó sẽ ảnh hưởng rất lớn đến quan điểm, cách nhìn và hành vi.

Sự thay đổi của các nhân vật, những diễn biến tội ác trong Chuộc tội là một tiếng chuông răn đe lớn để cảnh tỉnh những bậc phụ huynh còn đang nhầm lẫn trong cách giáo dục và nuôi dạy con cái của mình.

Gia đình là tổ ấm, là nơi chốn để về nhưng có thể cũng chính gia đình lại là một không gian chật chội, tù túng với những đứa bé không được sống đúng là chính mình.

Mọi đứa trẻ đều có quyền và xứng đáng được lớn lên là chính bản thân chúng !

Linh Đồng