Miếng ngon Hà Ni đưa người đọc dạo một vòng quanh thiên đường ẩm thực Thủ đô, dù là cách chế biến cầu kì hay đơn giản thì món ăn đó vẫn toả ra mùi hương và nét đặc trưng khó lẫn đi đâu được.

Vũ Bằng mang tất cả tình yêu của bản thân dành cho Hà Nội vào trong tác phẩm này, từng lời văn miêu tả về cách ăn và cách nấu đã cho thấy niềm say mê, tâm huyết của người con Tràng An.

Sơ lược v tác gi Vũ Bng

Vũ Bằng sinh năm 1913 tại Hà Nội và mất năm 1984 tại Thành phố Hồ Chí Minh, ông lớn lên trong một gia đình nho giáo nên việc học hành rất được chú trọng, ông theo học trường Albert Sarraut và tốt nghiệp Tú Tài Pháp.

miếng ngon hà nội, Miếng ngon Hà Nội: Thời kì đã qua không trở lại
Nhà văn Vũ Bằng

Ngay từ nhỏ ông đã bộc lộ niềm say mê với văn chương và báo chí, năm mười sáu tuổi đã viết truyện đăng báo và bắt đầu nghề văn, nghề báo bằng tất cả nhiệt huyết của tuổi trẻ.

Gia đình Vũ Bằng gồm có mười một người, cha mẹ cùng sáu con trai và ba cô con gái. Tuy cha mất sớm nhưng mẹ ông kinh doanh sách ở phố Hàng Gái rất tốt nên tác giả không bị thiếu thốn thứ gì, ông hoàn toàn chuyên tâm với đam mê viết lách.

Đến năm 1935, ông lập gia đình với bà Nguyễn Thị Quỳ và có chung với nhau một người con là ông Vũ Hoàng Tuấn. Cuối năm 1946, Vũ Bằng cùng gia đình phải tản cư ra các vùng kháng chiến do quân Pháp thực hiện âm mưu quay trở lại Hà Nội.

miếng ngon hà nội, Miếng ngon Hà Nội: Thời kì đã qua không trở lại
Ảnh minh hoạ những bài báo của Vũ Bằng

Sau hai năm, gia đình ông trở lại Hà Nội và bắt đầu tham gia hoạt động trong mạng lưới tình báo cách mạng. Năm 1954, Vũ Bằng được sự phân công của tổ chức vào Sài Gòn công tác và để lại vợ cùng con trai ngoài Hà Nội, ông tiếp tục hoạt động năng nổ cho đến ngày giải phóng hoàn toàn miền Nam.

Do bà Quỳ mất từ năm 1967 nên sau khi hoàn thành nhiệm vụ cách mạng, ông lập gia đình với bà Phấn và sinh sống tại Sài Gòn.

Ông được công nhận là người hoạt động cách mạng và truy tặng tặng huân chương Nhà nước, Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật năm 2007.

miếng ngon hà nội, Miếng ngon Hà Nội: Thời kì đã qua không trở lại
Vũ Bằng được công nhận là người nhà hoạt động cách mạng

Sự nghiệp văn chương và báo chí của Vũ Bằng cũng rất nổi trội, ông xuất bản tác phẩm đầu tay L Văn khi mới mười bảy tuổi và ông cũng là chủ bút tờ Tiểu Thuyết Thứ Bảy. Vậy nên, Vũ Bằng được mệnh danh một trong những nhà văn hoạt động sôi nổi nhất từ những năm 30 cho đến năm 1954.

Tuy được chuyên tâm với đam mê viết lách, không phải lo về vấn đề cơm áo gạo tiền nhưng Vũ Bằng cũng đã từng bị mẹ ngăn cản và thuyết phục đi du học Pháp để làm bác sĩ y khoa.

Đứng trước lời thuyết phục của mẹ, tác giả quyết tâm đi theo con người văn chương và cho ra mắt được các tác phẩm truyện ngắn, tiểu thuyết. Trong đó có cuốn tự truyện mang tên Cai được lấy từ chính cuộc sống nghiện á phiện và hành trình cai thuốc của ông.

miếng ngon hà nội, Miếng ngon Hà Nội: Thời kì đã qua không trở lại
Bìa sách các tác phẩm nổi tiếng của Vũ Bằng

Khoảng thời gian được điều vào Nam làm tình báo cách mạng, Vũ Bằng vẫn tiếp tục viết lách và làm việc tại báo Việt Tấn Xã. Một số tác phẩm văn chương nổi bật có thể kể đến của ông như Miếng ngon Hà Ni, Miếng l min Nam và Thương Nh Mười Hai.

Nói về văn chương Vũ Bằng, nhà thơ Nguyễn Vỹ có lời khen ngợi:

“Anh có lối tả chân thật đặt biệt và trào phúng chuyên môn, có khi rất nhẹ nhàng khả ái như Alphonse Daudet, có khi cầu kì lí thú như Courteline. Tôi không nói Vũ Bằng là một văn hào, nhưng chắc chắn anh là một nhà văn Việt Nam độc đáo trên lĩnh vực tả chân trào phúng, trước kia và bây giờ.”

Chất văn chương đó được thể hiện rõ nhất trong Miếng ngon Hà Ni, tác phẩm mà tác giả dùng niềm yêu thương và đau đáu về những miếng ăn của người Việt Nam trong kháng chiến, là nỗi hoài niệm về kí ức xa xưa.

Miếng ngon Hà Ni mang một nt nhc trm lng

Vũ Bằng sinh ra và lớn lên tại Hà Nội, gia đình lại khá giả nên hầu hết những món ngon của đất kinh kì ông không thể không biết hay thiếu am hiểu được. Thời gian công tác và làm việc tại chiến trường miền Nam khiến ông nhớ về những món ăn đó và thôi thúc cho ra tác phẩm.

miếng ngon hà nội, Miếng ngon Hà Nội: Thời kì đã qua không trở lại
Bìa sách Miếng ngon Hà Nội

Ngày Vũ Bằng trở lại quê hương, Hà Nội đã đổi thay ít nhiều, phố xá trở nên đông đúc hơn và con người từ phương xa tới hoà vào nhịp sống của nơi đây, tạo ra một không khí nhộn nhịp và cũng là mất đi vẻ nguyên sơ xưa kia.

Trong tâm trí, tác giả vẫn luôn hoài về một Hà Nội cổ kính và chậm rãi, ông buộc mình phải đi tìm cho kỳ được cái hơi thở hoặc không gian xưa kia. Nhà văn đi tìm mãi và nhận ra rằng dù thời gian, không gian hay con người thay đổi thì cái ăn vẫn được giữ nguyên và lấy vui vì điều đó.

Miếng ngon Hà Nội thể hiện ở cái chất ăn của đại đa số con người ở đây, người xa Thủ đô một dạo có thể ăn các thứ cao sang của Tàu, Tây nhưng chẳng được bao lâu lại quay về với món ăn cổ truyền.

“Ăn vây, ăn bóng, ăn hải sâm, bào ngư, gì rồi cũng chán. Một buổi sáng kia, thấy nản về sự tiêu hóa, ta chợt nhớ rằng cơm trắng vẫn là lành và hợp với tạng phủ ta. Một bát phở khói bốc lên nghi ngút, một mẹt bún chả thơm ngào thơm ngạt, hay một đĩa bánh cuốn Thanh Trì, để bên cạnh một đĩa đậu rán phồng nóng rẫy lên, tự nhiên làm cho ta nhớ rằng những cái đó đã tạo nên một phần nào linh hồn của Hà Nội; sở dĩ ta thấy không thể quên được Hà Nội cũng vì những thức ăn đặc biệt Hà Nội đó.”

Tuy nhiên, trong Miếng ngon Hà Ni độc giả cũng nhận ra những nhịp điệu trầm buồn do có nhiều món ăn ngon đã bị mất đi. Chẳng hạn như bánh ngỗng được làm từ bột tẻ và nhân thịt thăn mộc nhĩ, bánh xèo, bánh bèo hay bánh bò cũng vậy.

miếng ngon hà nội, Miếng ngon Hà Nội: Thời kì đã qua không trở lại
Tác giả buồn vì có nhiều món ngon Hà Nội đã bị mất đi

Những thứ quà này bị mất và hiếm tìm cũng bởi ảnh hưởng của trận chiến tranh khốc liệt năm 1953, nhiều gia đình làm món đó đã đi tản cư không trở về hoặc cũng có thể đã bị vùi lấp bởi bom đạn.

Cũng may sao, đa số các món đặc trưng cho Hà Nội từ cao cấp như phở bò, phở gà, rươi và bánh cuốn cho đến món ăn bình dị là cốm, ngô và khoai vẫn giữ được, mang lại cho con người ta hơi thở quen thuộc của miền đất ngàn năm văn hiến.

Miếng ngon Hà Ni giống như một lời tri ân của tác giả với những người giữ được văn hoá ẩm thực nơi đây, họ cũng giống như những chiến sĩ cách mạng bảo vệ tổ quốc khỏi sự xâm lược của Đế quốc.

“Phần tôi, bắt đầu từ đây, tôi muốn đem phân tách và giải thích ‘miếng ngon Hà Nội’ – những miếng ngon mà người Việt Nam ăn vào thấy ngát mùi đất nước Việt Nam, thấy mình Việt Nam hơn, và thấy thích thú, kiêu hãnh được trời cho làm người Việt Nam.”

Độc giả cầm tác phẩm trên tay mà giống như cầm một chiếc vé trở về với Hà Nội xưa cũ, mọi nhịp điệu và cuộc sống nơi đây rất bình tĩnh và trầm lặng giống như cách nhâm nhi từng miếng nước phở hay cẩn thận nhặt từng hạt cốm lên để thưởng thức cho thoả cơn thèm.

miếng ngon hà nội, Miếng ngon Hà Nội: Thời kì đã qua không trở lại
Món ngon Hà Nội mang một nốt nhạc trầm buồn

Trầm lặng là vậy nhưng người Hà Nội rất biết cách ăn, biết biến chế món ăn sao cho dân giã mà vẫn đảm bảo được độ dinh dưỡng và ngon mắt nhìn, từ rươi người ta có thể chế biến thành các món như chả rươi, rươi xào hoặc mắm rươi.

Nét người Việt Nam thực ra cũng chẳng cần cao sang hay quý hiếm như món rươi chỉ được ăn một hai lần trong năm, đơn giản là chỉ là củ khoai lang nướng hoặc luộc, bắp ngô luộc nóng hổi hoặc rang cho nổ đều.

Miếng ngon Hà Ni là vậy, tuy là một nốt nhạc trầm lặng nhưng lại đóng góp công lao không nhỏ trong công cuộc kháng chiến, nuôi dưỡng thể chất và tinh thần cho bao nhân dân, chiến sĩ cách mạng

Ước nguyn tươi đp v mt miếng ngon Hà Ni

Thoạt đầu người đọc sẽ tưởng rằng Vũ Bằng chỉ đi vào liệt kê các món ăn ở Hà Nội, cách chế biến và lời khuyên nên ăn vào mùa nào thì hợp. Càng đi sâu, lật giở các trang sách sẽ thấy một ước nguyện tốt đẹp của nhà văn với Thủ đô, với đất nước ta.

miếng ngon hà nội, Miếng ngon Hà Nội: Thời kì đã qua không trở lại
Nước Việt Nam còn thì miếng ngon Hà Nội vẫn còn

Tác giả đưa ra ý kiến rằng tại sao ta không thể nói rằng nước Việt Nam còn thì miếng ngon Hà Nội vẫn còn giống như Nguyễn Văn Vĩnh từng viết Truyện Kiều còn thì nước Nam còn.

Ý niệm này của tác giả chỉ đơn giản là sự yêu mến đặc biệt hơn với những miếng ngon Hà Nội, quê hương gốc rễ mà ông đã sinh ra và trưởng thành, huống chi nơi đây cũng là trái tim của tổ quốc.

“Người sành ăn, người biết ăn ngon cũng thế, ăn một miếng ngon của đất nước thấy bừng lên ở trong lòng một mối hạnh phúc, vì đã được ăn vào trong mình một chút gì của đất nước, một tinh túy truyền từ năm, tháng nọ sang tháng, năm kia.”

Miếng ăn ngon cũng giống như dòng máu nước Việt được chảy trong cơ thể mỗi người, nhằm nhắc nhở nguồn gốc và công lao xây dựng đất nước được đến như ngày hôm nay.

Đứng trước một bàn ăn nhiều món Tây, món Tàu trông thật bắt mắt làm sao và chúng khiến ta thèm thuồng, ao ước nhưng thực chất lại mang một dư vị cay cay, đắng đắng. Duy chỉ có miếng ngon Hà Nội là không đánh lừa ai, vẫn ở đó với lòng trung thành cùng sự êm ái.

miếng ngon hà nội, Miếng ngon Hà Nội: Thời kì đã qua không trở lại
Miếng ngon Hà Nội luôn êm dịu và không đánh lừa bất kì ai

Vũ Bằng thể hiện tình cảm với miếng ngon Hà Nội dưới góc nhìn của một người con xa quê, để độc giả từ đó mà đặt mình vào vị trí của ông để cảm nhận và gửi đi thông điệp chẳng nơi đâu tốt hơn nhà, không có nơi nào tốt đẹp như đất nước ta.

“Ta mơ ước một ngày đất nước thanh bình, toàn dân sát cánh với nhau ăn mừng Đại Nhật bằng một bữa tiệc vĩ đại có đủ hết cả những miếng ngon Hà Nội.”

Những điều tốt đẹp và món ngon đó đến nay vẫn chưa được gửi đến đồng bào, vì đất nước còn bị chia cắt bởi chiến tranh nên tác giả luôn ước nguyện về một ngày hoà bình và muôn dân được đoàn tụ, cùng nhau chia sẻ món ngon.

miếng ngon hà nội, Miếng ngon Hà Nội: Thời kì đã qua không trở lại
Miếng ngon Hà Nội hướng về tương lai đất nước đoàn tụ

Độc giả như được khắc sâu hơn về lòng yêu nước, nhìn thấy nỗi đau đáu của những nhà văn và chiến sĩ cách mạng thời đó về ngày giải phóng, họ sẽ ăn mừng chiến thắng bằng một bàn tiệc đầy đủ miếng ngon Hà Nội.

Thông qua giọng văn chân thật và điểm nét trào phúng, Vũ Bằng mang vào Miếng ngon Hà Ni một nốt nhạc trầm, thổi vào đó ước nguyện của người dân Hà Nội nói riêng và toàn Việt Nam nói chung.

Loan Phương