Có bao giờ chúng ta tự đặt ra câu hỏi, nếu Hitler được bao dung hơn và sống một cuộc đời khác, liệu hàng loạt những đau thương mà hắn gây ra có thể thay đổi được hay không, Eric-Emmanuel Schmitt đã đem đến câu trả lời đầy xuất sắc cho thắc mắc ấy trong Nửa kia của Hitler.

Cuốn sách là những giả tưởng của tác giả về hai Adofl Hitler, một Hitler của lịch sử và một Adofl H đỗ vào Học viện Mĩ thuật, hai cuộc đời song hành, hai số phận được đem lên bàn so sánh đã trả lời cho hàng loạt câu hỏi về nhân sinh và nhân tính.

Vài nét về tác giả Eric-Emmanuel Schmitt

Eric-Emmanuel Schmitt sinh năm 1960, ông là tiểu thuyết gia và đạo diễn nổi tiếng người Pháp. Được sinh ra trong một gia đình có truyền thống về giáo dục, xuất phát điểm của Schmitt là một tiến sĩ triết học.

Nửa kia của Hitler, Nửa kia của Hitler: Khi số phận là sự lựa chọn
Chân dung nhà văn Eric-Emmanuel Schmitt

Ngay từ khi còn nhỏ, ông đã bộc lộ niềm yêu thích với văn chương nhưng phải đến năm ba mơi tuổi, Schmitt mới thực sự bắt đầu sự nghiệp, tác phẩm đầu tiên của ông là kịch và tương đối thành công.

Sau này, Schmitt chuyển sang sáng tác truyện ngắn và tiểu thuyết, nổi bật trong đó có thể kể đến như Nửa kia của Hitler, Oscar và bà áo hồng, Con của Nóe, Chàng Sumo không thể béo Một ngày mưa đẹp trời.

Các tác phẩm của Eric-Emmanuel Schmitt luôn nhận được sự yêu thích từ rất nhiều độc giả, giúp cho ông trở thành một trong những nhà văn Pháp thành công nhất với hàng chục triệu đầu sách đã được xuất bản và bày bán trên thế giới. Schmitt trở thành một trong những biểu tượng hàng đầu của văn học Pháp hiện đại.

Nửa kia của Hitler, Nửa kia của Hitler: Khi số phận là sự lựa chọn
Các tác phẩm đã xuất bản tại Việt Nam của Eric Emmanuel Schmitt

Trong những sáng tác của Eric-Emmanuel Schmitt, không thể không kể đến tiểu thuyết Nửa kia của Hitler, cuốn sách là cuộc đời song hành của hai Adofl Hitler, hứa hẹn đem đến cho độc giả nhiều trăn trở và suy ngẫm.

Cách đặt vấn đề đầy tính mới lạ của Eric-Emmanuel Schmitt trong Nửa kia của Hitler

Năm 1972, trong một hội thảo khoa học, nhà khí tượng học Edward Norton Lorenz đã đem đến chủ đề đầy tranh cãi, bài nói có tựa đề Dự đoán: Liệu con bướm đập cánh ở Brasil có thể gây ra cơn lốc ở Texas?

Chủ đề ấy ngay lập tức gây xôn xao khi nhen lên những đốm lửa đầu tiên cho hàng loạt những tranh cãi về khái niệm độ nhạy cảm của hệ đối với điều kiện gốc trong lý thuyết hỗn loạn.

Cuối cùng, bằng hàng loạt những nghiên cứu, Lorenz đã chứng minh được rằng, bất cứ thay đổi nào của giá trị đầu vào dù với sai số bé thế nào đi chăng nữa, cũng sẽ dẫn đến kết quả hoàn toàn trái ngược với số liệu ban đầu, kể từ đó cái tên hiệu ứng cánh bướm được gắn liền để ẩn dụ cho lý thuyết hỗn loạn.

Nửa kia của Hitler, Nửa kia của Hitler: Khi số phận là sự lựa chọn
Hình ảnh của Adolf Hitler

Ban đầu chỉ được nhắc đến như một khái niệm khoa học đơn thuần nhưng càng về sau, hiệu ứng cánh bướm càng trở nên phổ biến và có sức ảnh hưởng rộng rãi trong văn hóa đương đại, rất nhiều tác giả đã áp dụng nó trong sáng tác của mình để tạo ra những so sánh bất ngờ hay lý giải cho những quan hệ nhân quả.

Eric-Emmanuel Schmitt là một trong những nhà văn thành công khi sử dụng khái niệm này để đặt vấn đề rằng, điều gì sẽ xảy ra nếu ngày 8 tháng 10 năm 1908, Adofl Hitler trúng tuyển Đại học Mỹ thuật Viên.

Kết hợp với thủ pháp đòn bẩy và bút lực xuất sắc khi miêu tả hai cuộc đời đối lập song song, Schmitt đã đem đến cho chúng ta những kết hợp độc đáo để từ đó đi sâu vào lý giải hàng loạt những câu hỏi về nhân sinh và nhân tính.

Có hai cuộc đời song song trong Nửa kia của Hitler

Mọi chuyện bắt đầu vào ngày 8 tháng 10 năm 1908, ở trong cùng một học viện có hai chàng thanh niên cùng nhận được giấy báo kết quả nhưng lại là những ngã rẽ khác nhau.

Nửa kia của Hitler, Nửa kia của Hitler: Khi số phận là sự lựa chọn
Ảnh bìa cuốn Nửa kia của Hitler

“Adofl Hitler: Trượt”, không ai biết thế giới vừa đóng sập lại trước mắt gã trai tội nghiệp vừa bị rũ bỏ, cũng không ai biết đó là phút giây định mệnh thay đổi thế giới này.

“Vai rũ xuống, Hitler lê từng bước rời trường Mỹ thuật và chìm vào dòng người ở thành Viên. Có lúc hắn đã thấy thành phố này đẹp, trữ tình, uy nghiêm, đượm chất Ba-rốc, nơi gửi gắm biết bao hi vọng; nay nó đã thu hẹp lại chật chội, vừa đủ đóng khung lấy thất bại của Hitler. Hắn có còn yêu thành Viên nữa không? Hắn có còn yêu hắn nữa không?

Đó là chuyện đã diễn ra ngày 8 tháng Mười năm 1908. Một ban giám khảo gồm các họa sĩ, nhà điêu khắc, nhà thiết kế và kiến trúc sư đã quyết định không chút do dự về trường hợp của người thanh niên này. Đường nét vụng về. Bố cục lộn xộn. Kỹ thuật không có chút nào. Tưởng tượng sáo mòn. Chỉ mất có một phút để họ tuyên bố không ngần ngại: thí sinh Adolf Hitler không có chút tương lai nào trong mỹ thuật.

Điều gì sẽ xảy ra nếu Học viện Mỹ thuật đã quyết định khác đi? Điều gì sẽ xảy ra khi, vào đúng cái phút ấy, ban giám khảo quyết định nhận Adolf Hitler? Cái phút ấy đã có thể thay đổi số phận một con người mà cũng có thể làm thay đổi vận mệnh của cả thế giới. Thế kỷ XX sẽ như thế nào nếu chủ nghĩa quốc xã không tồn tại? Liệu có xảy ra Đại chiến thế giới thứ hai và liệu năm mươi lăm triệu người trong đó có sáu triệu người Do Thái có phải chết, trong một thế giới mà Adolf Hitler làm họa sĩ?”

– Nửa kia của Hitler

Còn ở một tờ giấy báo khác, “Adolf H: trúng tuyển”, một niềm hạnh phúc trào dâng trong lòng người thanh niên ấy, hắn cảm thấy bản thân mình vừa trải qua cảm giác sung sướng tột độ, từ một người đơn độc, giờ đây con đường phía trước của hắn vừa rực sáng vừa rõ ràng.

Trên tờ giấy trắng của định mệnh, số phận của thế giới này đã rẽ theo hai nét vẽ khác nhau.

Nét vẽ đầu tiên thuộc về kẻ vừa bị cho là chẳng có chút năng khiếu nào về hội họa, hắn rời khỏi thành Viên trong tâm trạng chán nản, trở thành kẻ tứ cố vô thân, chỉ có cái nghèo và nỗi cô đơn bủa vây.

Nửa kia của Hitler, Nửa kia của Hitler: Khi số phận là sự lựa chọn
Một bức tranh cho Adolf Hitler phác thảo

Hitler bắt đầu tiếp xúc với chủ nghĩa bài Do Thái và khái niệm về chủng người Đức thượng đẳng, từ một người mang quốc tịch Áo nay hắn bắt đầu muốn mình là người Đức và tin rằng mình là người Đức, trong đầu dần dần nhen nhóm những ý nghĩ đầu tiên về chính trị và chiến tranh.

“Chiến tranh đến chậm làm thay đổi con người hắn. Bị báo chí đầu độc, nói ít, đọc nhiều, hắn sống trong một thế giưới không tồn tại hoặc chỉ tồn tại trong phòng biên tập của các tờ báo, một thế giới được hình thành từ một vài đường nét đơn giản, phần lớn là những đường nét chính trị […]

Hitler cũng cho rằng chiến tranh là cần thiết. Hắn muốn có chiến tranh. Rồi khao khát nó. Rồi chờ đợi nó vì chính phủ các bang cứ lần nữa mãi.”

– Nửa kia của Hitler

Rồi chiến tranh thế giới thứ nhất nổ ra, Hitler chạy vội đến doanh trại để xung quân, may mắn khi không có ai thèm để ý đến giấy tờ, hắn được nhận vào quân đội Đức. Khoảnh khắc ấy, hắn cảm thấy mình như được tái sinh, được rửa tội.

Nửa kia của Hitler, Nửa kia của Hitler: Khi số phận là sự lựa chọn
Khung cảnh thành Viên là một trong những bức tranh còn sót lại của Hitler

Ném mình vào chiến tranh thế giới thứ nhất và may mắn thoát chết hết lần này đến lần khác, Hitler có cảm giác mình được đấng siêu nhiên bảo vệ và càng tin rằng mình là người Đức thượng đẳng, hắn lao vào chiến đấu hăng say như thể chiến tranh và giết chóc là toàn bộ lý tưởng.

Trở ra từ bom đạn, Hitler vinh dự nhận được huân chương cao cấp, từng bước trở thành cán bộ tuyên truyền rồi đến Quốc trưởng. Hắn biến mình thành gã độc tài đồng trinh, xa rời phụ nữ và tình dục, tự cô lập bản thân và thực hiện hàng loạt những cuộc thảm sát như chúng ta đã biết.

Nét vẽ của Hitler khiến thế giới chìm trong tang thương và đớn đau, hàng triệu người Do Thái và những người vô tội khác bị giết chết, châu Âu đã bị thôn tính và chìm trong chiến tranh suốt những năm 40.

Nửa kia của Hitler, Nửa kia của Hitler: Khi số phận là sự lựa chọn
Bìa sách Nửa kia của Hitler bản tiếng Anh

Nếu nét vẽ của Hitler chỉ đem đến những tội ác đầy đau đớn thì ở thế giới nơi mà Adolf H trúng tuyển vào trường Đại học Mỹ thuật Viên, mọi thứ có một diện mạo hoàn toàn khác.

Dưới nét vẽ của Adolf H, không có chiến tranh thế giới thứ hai, không có bài Do Thái và chủ nghĩa phát xít. Trải qua chiến tranh thế giới thứ nhất, Adolf H quay về với hội họa và nghệ thuật, trở thành bạn bè của những danh họa nổi tiếng như Breton, Man Ray, Modigliani.

Bản thân Adolf H đã thực hiện được ước mơ của mình, trở thành một họa sĩ siêu thực nổi tiếng, anh sống một cuộc đời bình thường, trải qua những điều bình thường, bạn bè, ước mơ, tình yêu và tình dục.

Nửa kia của Hitler, Nửa kia của Hitler: Khi số phận là sự lựa chọn
Bìa sách đầy ma mị và ấn tượng do Nhã Nam phát hành 

Adolf H thanh thản trút hơi thở cuối cùng bên người thân tại Los Angeles vào năm 1970 khi đang xem truyền hình trực tiếp cảnh người đầu tiên đặt chân lên mặt trăng, một phi hành gia người Đức. Ở thế giới ấy, người Đức đã viết nên lịch sử theo một cách rất khác, yên bình và đẹp đẽ.

Hai cuộc đời song song của Hitler trong lịch sử và Adolf H trong giả tưởng cứ thế được Eric-Emmanuel Schmitt miêu tả đầy chân thực và sống động qua hơn sáu trăm trang sách Nửa kia của Hitler.

Ai cũng có thể trở thành một Hitler

Với cốt truyện và cách đặt vấn đề đầy độc đáo và mới lạ, Eric-Emmanuel Schmitt đưa người đọc đi tìm câu trả lời cho giả định, điều gì sẽ xảy ra nếu như ngày đó Hitler trúng tuyển vào Đại học Mỹ thuật Viên.

Nửa kia của Hitler, Nửa kia của Hitler: Khi số phận là sự lựa chọn
Phía sau gã độc tài độc trinh ấy có những nỗi đớn đau và cô đơn không ai hiểu thấu

Điều gây được ấn tượng với người đọc không hoàn toàn chỉ nằm ở tình tiết đầy hấp dẫn mà còn là bởi tâm lý của từng nhân vật được miêu tả đầy tinh tế.

Tuy những tội ác, các cuộc chiến đẫm máu hay những vụ thảm sát Do Thái đều chỉ được nhắc đến lướt qua và không tốn nhiều dung lượng nhưng điều đó không có nghĩa là Schmitt đang cố bao biện hay “tẩy trắng” những tội ác mà Hitler đã gây ra.

Dưới ngòi bút của tác giả, Hitler tuy đầy đáng trách ẩn sau những tội ác ghê rợn ấy lại là nỗi cô đơn và tuổi thơ đầy đáng thương của một gã độc tài đồng trinh.

Nửa kia của Hitler, Nửa kia của Hitler: Khi số phận là sự lựa chọn
Độc ác hay thiện lương tất cả đều nằm trong lựa chọn của mỗi chúng ta

Thẳng thắn nhìn vào những tội ác của Hitler nhưng tác giả không đưa ra bất kỳ lời đánh giá hay phán xét nào, càng không thể hiện quan điểm chính trị, ông chỉ đơn thuần dựa vào những điều đã có sẵn trong lịch sử để lý giải mọi thứ theo góc nhìn của riêng mình.

Điều khiến cho Nửa kia của Hitler đặc biệt là ở chỗ, bên cạnh việc trả lời cho vấn đề được đặt ra ở phần đầu, nó còn đem đến bài học đầy sâu sắc về nhân sinh và nhân tính.

Người đọc dễ dàng nhận ra ở Hitler và Adolf H tồn tại rất nhiều những mặt đối lập khác nhau, đó không đơn thuần chỉ miêu tả hai cuộc đời song song mà còn ngụ ý cho hai nửa tính cách của một con người.

Nửa kia của Hitler, Nửa kia của Hitler: Khi số phận là sự lựa chọn
Ai cũng có trong mình một con quỷ nhưng có để nó sống dậy hay không phụ thuộc vào mỗi chúng ta

Một mặt là Hitler với đầy những suy nghĩ độc đoán, ích kỷ và xấu xa, một mặt là Adolf H với những nỗi niềm đầy quen thuộc về cuộc đời như sự nghiệp, tình yêu, tình bạn.

Sáu trăm trang sách khép lại với thông điệp đầy ý nghĩa, rằng thực ra trong mỗi chúng ta đều tồn tại một con quỷ, điều quan trọng là mỗi người có thể chọn lựa và đấu tranh để chiến thắng không, hay là sẽ để cho những điều xấu xa tiến chiếm.

“Con người là gì? Người cha nói. Con người được hình thành từ một loạt chọn lựa và hoàn cảnh. Không ai có quyền thay đổi hoàn cảnh, nhưng ai cũng có quyền chọn lựa.

Từ hôm đó, giấc ngủ đêm của cậu bé trở nên khó khăn và ban ngày còn khó hơn. Nó muốn hiểu. Hiểu rằng con quái vật không phải là một sinh vật khác nó hay không thuộc về loài người, mà con quái vật là một sinh vật như nó nhưng đưa ra những lựa chọn khác nó. Từ hôm ấy, đứa trẻ sợ chính mình, nó biết rằng nó đang sống chung với một con thú hung bạo và khát máu, nó mong giam con vật ấy trong lồng suốt đời.”

– Nửa kia của Hitler

Nửa kia của Hitler không tố cáo hay giảm nhẹ tội ác cho Hitler mà sâu xa hơn thế, nó bàn đến nhân tính của con người, để mỗi người tự cảm nhận và chiêm nghiệm về cuộc đời, về thiện ác nhân quả.  

Hải Quỳnh