Ruồi trâu là cuốn tiểu thuyết xuất sắc do Ethel Lilian Voynich chắp bút, được xuất bản vào năm 1897. Tác phẩm là hiện thân cho những con người mang trên mình sự quyết tâm, lòng dũng cảm để chiến đấu cho nền độc lập, thống nhất của tổ quốc đồng thời làm nổi bật lên hình ảnh một trái tim vĩ đại luôn sống vì lý tưởng và tự do.

Ethel Lilian Voynich và Ruồi trâu

Ethel Lilian Voynich sinh ngày 11 tháng 5 tại thành phố Kork, phía Đông Nam Ireland trong một gia đình trí thức. Cha nhà văn là George Boole, nhà toán học, người sáng lập ra Logic Toán tượng trưng với tên gọi Đại số Boole còn mẹ tên Mary Everest, con gái của một giáo sư nghiên cứu về ngôn ngữ Hy Lạp.

Cha Ethel Lilian Voynich không may qua đời khi nhà văn được tám tháng tuổi, mẹ bà một mình gồng gánh đưa năm người con lên kinh đô London, vừa viết báo và dạy học để có đủ tiền gom góp thanh toán chi phí sinh hoạt đắt đỏ.

Ngay từ lúc nhỏ, Ethel Lilian Voynich đã bộc lộ được niềm say mê học hành, tìm hiểu về khoa học và ngôn ngữ. Không những thế, lên năm tuổi nhà văn còn có thể chơi nhạc nhưng vì hoàn cảnh thiếu thốn nên thỉnh thoảng bà mới đủ điều kiện để tham gia một buổi học hoàn thiện.

ruoi trau hinh anh 1 1 e1624290473675 - Ruồi trâu: Kẻ mang lý tưởng vĩ đại trên miền đất cách mạng
Chân dung nhà văn Ethel Lilian Voynich lúc về già

Lên tám tuổi, nhà văn xuất hiện những dấu hiệu về căn bệnh của thế kỷ thời ấy là bệnh lao. Bà ốm nặng và ngày càng gầy yếu nên mẹ Mary đã gửi E.L. Voynich đến nhà người anh thứ hai của bố mình nhờ nuôi hộ nhưng ông là người u mê, cuồng tin nên đã để lại dấu ấn không hay trong ký ức của tác giả.

Sau bốn năm chung sống, bà trở về với mẹ và thừa hưởng một phần di sản nhỏ từ người cô đã qua đời, nhờ đó E.L. Voynich có cơ hội theo học tại Nhạc viện Berlin ở Đức rồi tốt nghiệp khoa Fortepiano. Ngoài ra vì sống gần Paris một năm nên nhà văn còn tiếp thu được nhiều kiến thức từ cuộc cách mạng khoa học công nghệ.

Bên cạnh đó, bà còn chứng kiến được thời kỳ cao trào của cách mạng giải phóng dân tộc và tiến bộ xã hội cũng như cuộc đấu tranh giành độc lập thống nhất ở các nước Châu Âu từ giữa thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX.

Năm 1886, nhà văn trở về London, nơi gặp gỡ và hội tụ của nhiều luồng giao thoa từ các nhà hoạt động nổi tiếng lúc bấy giờ như Giuseppe Mazzini, Karl Marx, Alexander Herzen hay thậm chí là Sergey Stepniak-Krav Chinsky, người có ảnh hưởng sâu sắc đến ngòi bút mang tên Ethel Lilian Voynich.

ruoi trau hinh anh 6 e1624290720428 - Ruồi trâu: Kẻ mang lý tưởng vĩ đại trên miền đất cách mạng
Hình ảnh bìa sách Jack Raymond do Ethel Lilian Voynich chắp bút

S.S. Chinsky hay còn có bút danh là Stepniak, một người hoạt động chính trị tị nạn ở Anh, ông nổi tiếng với tài năng cùng ý chí chiến đấu kiên cường và lòng dũng cảm. Năm 1887, nhờ sự giúp đỡ của Stepniak và các nhà hoạt động cách mạng khác, nhà văn đã có cơ hội sang Paris, đặc biệt là thành phố Sankt-Peterburg.

Tại nơi này, E.L. Voynich đã chứng kiến cách mà chính quyền chuyên chế Nga lúc bấy giờ đàn áp phong trào cách mạng Nga. Điển hình có sự kiện tháng 5 năm 1887, thực hiện xét xử treo cổ năm bị cáo ở danh sách vụ ám sát Hoàng đế Alexander III trên pháo đài Schilisseburg, trong đó có Alexander Ulyanov, anh trai của Lenin.

Sau này nhà văn trở về London, dừng hẳn việc theo đuổi ước mơ trở thành nghệ sĩ. Bà cùng Stepniak và một số nhà hoạt động cách mạng lưu vong Nga trực tiếp thành lập tạp chí Nước Nga tự do với vai trò là thành viên của ban biên tập, sau này Ethel Lilian Voynich được bầu vào ban chấp hành.

Điều này đã trau dồi thêm kỹ năng viết của tác giả và chính Stepniak là người đã động viên, khuyên nhủ bà nên cầm bút cũng như đặt trái tim mình tuyệt đối vào văn chương. Nhờ đó, E.L. Voynich đã quyết định sáng tác một cuốn tiểu thuyết viết về phong trào đấu tranh của nhân dân nước Ý.

Vì thế mà sau tám năm, Ruồi trâu đã được ra đời, tác phẩm xuất sắc nhất trong đời văn của Ethel Lilian Voynich đồng thời đánh dấu tên tuổi bà trên văn đàn không chỉ trong nước mà còn toàn thế giới.

ruoi trau hinh anh 7 e1624290863317 - Ruồi trâu: Kẻ mang lý tưởng vĩ đại trên miền đất cách mạng
Hình ảnh bìa của cuốn sách Ruồi trâu

Hai cuốn truyện tiếp theo là Jack RaymondOlivia Latham được xuất bản lần lượt vào năm 1901 và 1904. Nội dung mà các tiểu thuyết trên đều là hướng đi mới của tác giả, không nhắc đến cách mạng cũng như những người lính nước Ý kiên cường chiến đấu trong thời kỳ loạn lạc.

Ngoài ra Ethel Lilian Voynich cũng có một số tác phẩm khác như Tình bạn dang dở hay Hãy cởi bỏ giày ra, cháu ạ tuy nhiên tất cả đều không thực sự gây được tiếng vang lớn và ấn tượng sâu sắc trên văn đàn lúc bấy giờ. Khi nhắc đến Ruồi trâu, có nhận xét cho rằng:

“Đó là một trong những cuốn sách bán chạy một cách phi thường nhất của thế kỷ XX.”

Ruồi trâu được lấy bối cảnh ở nước Ý dưới sự thống trị của Áo vào những năm 1800, đây là khoảng thời gian đầy hỗn loạn khi mà các phong trào lần lượt nổi dậy nhằm chống đối chiến tranh, đàn áp để đòi lại sự công bằng, lẽ phải và tự do đang bị tước đoạt một cách trắng trợn.

Tác phẩm vẽ nên một câu chuyện về cuộc cách mạng vĩ đại mà trong đó luôn có sự tồn tại của niềm tin, lãng mạn, bi kịch và chủ nghĩa anh hùng, từ đó Ethel Lilian Voynich đã thành công khắc họa nhân vật Arthur, kẻ hiện thân cho hình tượng người chiến sĩ hào hùng, bi tráng.

Đi theo bước chân số phận của Ruồi trâu

Arthur Burton, chàng trai người Ý vô cùng thông minh và xinh đẹp, anh sở hữu một đôi mắt xanh biếc mơ màng, tràn đầy bí ẩn. Đó vốn dĩ là di sản duy nhất của người mẹ miền Cornwall để lại trước khi qua đời, đứa trẻ hiếu học đầy tinh nghịch mà cũng mang nhiều suy tư tuổi mới lớn.

Có lẽ cuộc đời sẽ trôi qua êm đẹp nếu như Arthur không biết đến sự tồn tại của Nước Ý trẻ, một tổ chức đấu tranh cho nền Cộng hoà. Anh đã chọn con đường giải phóng đất nước làm lý tưởng sống của bản thân, trái tim ấy đi theo vầng sáng mà chính mình đã tìm được trong thời niên thiếu.

ruoi trau hinh anh 8 e1624291057106 - Ruồi trâu: Kẻ mang lý tưởng vĩ đại trên miền đất cách mạng
Hình ảnh bìa tiểu thuyết Ruồi trâu

Anh đem lòng yêu Gemma, một cô gái trong Nước Ý trẻ, đã có lúc Arthur nghĩ rằng, khi cuộc khởi nghĩa huy hoàng kia sắp đến, hai người sẽ song hành chiến đấu trên các chiến lũy và cùng nhau hy sinh vào giây phút thắng lợi. Tình cảm ấy không bao giờ được thổ lộ, bởi đối với anh, Gemma là một trinh nữ trong nắng, đầy dũng cảm.

“Cô sẽ đứng bên anh, vai kề vai cùng anh chia sẻ niềm vui dưới đôi cánh bão táp của sinh tử.”

– Ruồi trâu 

Vì thủ lĩnh Giovanni Bolla, người khởi xướng phong trào và là kẻ giác ngộ tư tưởng cho Gemma đã khai tên anh khi gã bị bắt nên Arthur nhanh chóng bị lực lượng vũ trang chính cống làm nhiệm vụ duy trì an ninh công cộng bắt rồi áp giải đến pháo đài thời Trung cổ. 

Viên đại tá Tommasi không sử dụng phương thức tra tấn thể xác mà chỉ hỏi cung và giam cầm anh trong ngục tối suốt nhiều ngày dài nhưng anh vẫn không hề khai ra bất kỳ thông tin nào. Sau vài lần như thế, Arthur trở lại ô xà lim cũ với những cuộc thẩm vấn gay gắt.

Khi được thả, anh trở về nhà thì biết được một sự thật mà bấy lâu nay vẫn bị giấu kín sau những tờ giấy cũ. Arthur chính là đứa con ngoài dã thú, kết quả của cuộc tình giữa người mẹ quá cố với Lorenzo Montanelli, cha sứ luôn thân thiết cận kề bên mình. 

ruoi trau hinh anh 10 e1624291536218 - Ruồi trâu: Kẻ mang lý tưởng vĩ đại trên miền đất cách mạng
Ruồi trâu là tiểu thuyết xuất sắc nhất trong đời văn của Ethel Lilian Voynich

Quá tuyệt vọng với cuộc sống, anh quyết định rời khỏi nước Ý, chính mình có thể đi bất cứ nơi nào miễn rằng được giải thoát và cởi trói cho tâm hồn. Arthur trở thành kẻ tự do, bởi tất cả sẽ không còn khiến anh phải lưu luyến nữa, thần thánh mà ngày hôm qua bản thân còn cung kính cúi lạy nay cũng không đáng để trái tim này tôn thờ.

Mười ba năm sau, Arthur đổi tên thành Felice Rivarez với bí danh Ruồi trâu. Ở anh lúc này đã thể hiện được sự thay đổi trọn vẹn, mang trên mình hình hài mới đủ để con người sắc sảo như Gemma cũng không thể nhận ra, chàng trai ấy đã trở thành một gã đàn ông trong hình thù xấu xí và lắm tật.

“Điều lạ lùng là toàn bộ cung cách của ông ta khiến người ta rất dễ liên tưởng tới một con báo đen vùng Nam Mỹ. Trán và má bên trái ông ta bị biến dạng khủng khiếp bởi vết sẹo dài hình móc câu như vết gươm chém và bây giờ chị đã nhận ra rằng, cứ mỗi khi ông ta bắt đầu nói lắp thì đường gân ấy lại giật giật khắp nửa mặt phía bên ấy.”

– Ruồi trâu 

Một người chiến sĩ cách mạng mang trên mình hoài bão vĩ đại luôn có những nỗi đau lớn lao và bị đục khoét tinh thần. Anh xem chính mình như đang diễn một vai hề khốn khổ, sở hữu thứ linh hồn câm lặng, luôn phải chịu đựng sự dày vò đến tận cùng.

Một khoảng thời gian sau, Ruồi trâu lại một lần nữa bị bắt vào tù vì hành vi bạo loạn mang mục đích đổ máu. Chính sự kiện này đã khiến anh phải thú nhận với giám mục Montanelli rằng, bản thân chính là Arthur, bọn họ cứ như những đứa trẻ lạc nhau trong bóng tối rồi khóc òa lên đến khi Mặt Trời lặn.

Cuối cùng Ruồi trâu bị đưa ra pháp trường và xử bắn, cái chết ấy đã đem đến sự đau khổ tột cùng cho Đức Hồng y Montanelli, người cha của mình. Khi đối diện với án tử hình, con người ấy vẫn mang trên mình lòng dũng cảm, không hề sợ hãi trước nòng súng của chiến tranh.

Ruồi trâu đề cập đến nhiều vấn đề nảy sinh trong cùng một thời điểm, cụ thể là nước Ý trong những năm 1800 đầy biến động, gian truân. Nhân vật chính đủ dũng khí khi một lần nữa quay trở về để thay đổi, tác động vào đời sống nhân dân dưới thân phận của nhà cách mạng, chiến đấu và giải phóng cho những bất công đau khổ ở đời.

Viết Ruồi trâu để khắc họa chiến tranh và tôn giáo

Hãy để cho những trái tim yêu hòa bình được chuẩn bị cho chiến tranh. Con người cách mạng lúc ấy luôn sẵn sàng để hiến dâng đời mình cho nước Ý, giải phóng tổ quốc, quê hương khỏi cảnh nô lệ lầm than. Họ sẽ đánh đuổi người Áo để lập nên nền Cộng hòa tự do mà không kẻ nào ngự trị ngoài đức Kitô.

Thời niên thiếu, Arthur đã gia nhập đảng cách mạng dân tộc Nước Ý trẻ, được thành lập vào năm 1831 do Giuseppe Mazzini lãnh đạo mang mục đích đấu tranh giải phóng và thiết lập nền Cộng hòa cho đất nước nhằm thoát khỏi ách thống trị của nước Áo. 

Trái với các phương pháp hoạt động của hội kín tự do Carbonari cuối thế kỷ XIX thì Nước Ý trẻ lại tồn tại dựa trên sự phục hưng đạo đức và tinh thần của nhân dân. Đó cũng là lý do tại sao Ethel Lilian Voynich khi viết Ruồi trâu lại đề cập đến nhiều vấn đề mang tính hoàn thiện nhân cách con người.

ruoi trau hinh anh 14 - Ruồi trâu: Kẻ mang lý tưởng vĩ đại trên miền đất cách mạng
Hình ảnh minh họa nhân vật chính Arthur Burton

Bên cạnh đó, Gemma cũng là nhân vật được nhắc đến khi cô mang trên mình bộ áo quần và chiếc khăn màu đen theo kiểu G. Mazzini với ngụ ý tiếp tục để tang cho nước Ý. Ngoài ra điều đó còn biểu thị cho lòng quyết tâm để chiến đấu nhằm giành lại nền độc lập và thống nhất dân tộc.

“Chớ mơ mộng Cộng hòa, mà phải sống chết với Cộng hòa!”

– Ruồi trâu 

Nước Ý như một sinh linh, không phải lúc nào cũng nhẫn nhục, chịu đựng mà còn biết đứng lên tự bảo vệ mình, luôn trung thành suốt đời vì nhân dân. Ruồi trâu bị đem ra pháp trường xử bắn, trước khi trút hơi thở cuối cùng, anh vẫn dùng giọng điệu sắc nhọn để thách thức binh lính cũng như luôn trung kiên một lòng vì tổ quốc.

Đó luôn là Arthur của những ngày xưa, vẫn như ngọn hải đăng sáng ngời trong bóng tối cho dù đã trải qua biết bao nhiêu thân phận nô bộc, kiếp người đã gột rửa rồi để anh trở thành người chiến sĩ dũng cảm trên chiến trường.

Ngòi bút đanh thép mang tên Ruồi trâu ấy dám nói lên sự thật ở những tờ báo được phát trên đường hằng ngày, dù sống trong một hình thể xấu xí thì linh hồn vẫn luôn tinh khôi, đẹp đẽ.

“Một khi vầng đông đã tỏa sáng, khi phải đối diện với những kẻ thù của anh, chính là lúc tinh thần chiến đấu trong anh đã trỗi, anh không hề sợ hãi.”

– Ruồi trâu 

Bên cạnh chiến tranh thì tôn giáo cũng được nhắc đến trong suốt hành trình của tác phẩm, đó là những con người đem lòng tin hiến dâng cho Chúa trời mà theo Arthur thì chính là kẻ chơi vơi trong cõi tăm tối đã tìm thấy được vầng sáng vĩ đại.

Tuy nhiên tôn giáo trong thời kỳ lúc bấy giờ cũng được xem là liều thuốc phiện, Ethel Lilian Voynich đã phác họa nên một bức tranh xã hội mù quáng mà nhân vật Ruồi trâu chính là điểm nhấn. Anh đã thức tỉnh sớm hơn những sự xấu xa đang lợi dụng lòng tin con người để che đậy cho tội ác của mình.

“Hỡi những người Kitô giáo! Hãy uống đi! Hãy uống đi, cả lũ các người! Máu đỏ không phải của các người sao? Vì các người mà dòng máu nhuộm ngập cỏ, vì các người mà thịt người tươi sống đã phải cháy bỏng lên và bị xé nát!”

– Ruồi trâu 

Arthur Burton là một ví dụ điển hình cho những kẻ đi theo chủ nghĩa vô thần, đối với họ mà nói, một khi đã mang trách nhiệm trên vai thì dù có nặng đến đâu cũng phải cố hết sức để gánh vác, dù có gục xuống đi chăng nữa thì cũng chẳng hề gì.

ruoi trau hinh anh 12 - Ruồi trâu: Kẻ mang lý tưởng vĩ đại trên miền đất cách mạng
Hình ảnh bìa sách Ruồi trâu phiên bản tiếng Anh

Chúng ta có thể thấy rõ được sự quan trọng của việc giác ngộ đối với thế giới tinh thần và vật chất, đó là nền tảng vững chắc để đấu tranh cho xã hội đang không ngừng nhiễu loạn.

Không phải vì thế mà nhà văn làm mất đi từng giá trị riêng của tôn giáo, Ruồi trâu được xây dựng nên từ những tư tưởng, nguyên tắc vững chắc để truyền tải tiếng nói chung đến với quần chúng, nếu không có sự góp mặt của các hoạt động tông đồ thì cuộc cách mạng nào cũng sẽ đi đến thất bại.

Tác phẩm mang đậm giá trị nhân văn sâu sắc, dù Ruồi trâu đã thừa nhận với giám mục Montanelli rằng anh chính là Arthur nhưng mối quan hệ giữa hai người vẫn là kẻ thù luôn đối nghịch với nhau. Chiến tranh đã để họ một lần nữa đoàn tụ rồi lại bỏ mặc cho những linh hồn ấy trở nên yếu đuối, không dám nương tựa vào nhau.

“Nhưng giờ đây giữa cha con ta chẳng còn gì nữa rồi mà chỉ có chiến tranh, chiến tranh và chiến tranh. Cha còn muốn nắm lấy tay con để làm gì? Cha không thấy rằng chừng nào cha vẫn còn tin vào ông Jesus của cha, chúng ta chỉ có thể là những kẻ thù của nhau mà thôi sao?”

– Ruồi trâu 

Chiến tranh và tôn giáo đã chia cắt tình cảm giữa người với người, họ luôn phải che giấu bản thân sau lớp vỏ bọc cứng nhắc, không thể sống đúng với chính mình. Chúng ta cứ mải mê chạy theo những dòng chảy xô bồ náo loạn ở ngoài kia trong khi đó, trái tim chưa một lần nào tìm được bến bờ bình yên.

Khi lòng nhân đạo là khởi nguồn của văn học

Ruồi trâu là tác phẩm văn học kinh điển viết về lý tưởng sống, sự đấu tranh và những hoài bão to lớn. Nhân vật chính Arthur Burton biểu trưng cho lòng dũng cảm, dám hy sinh nhằm đấu tranh cho mọi bất công ở đời, đứng về lẽ phải để bảo vệ những người mà bản thân hết mực yêu thương.

Bên cạnh đó, tiểu thuyết còn làm nổi bật lên tình yêu giữa Ruồi trâu và Gemma, người con gái mà cả đời anh vẫn luôn mong ngóng và đem lòng thương nhớ. Họ cứ lặng lẽ sống mãi trong tim nhau ở tuổi mười chín cho đến sau này vẫn vậy, đó là thứ xúc cảm khôn nguôi, nhẹ nhàng như cơn gió thổi trên đầu sóng biển.

“Gemma ạ, tôi đã yêu Gemma từ khi Gemma còn là một cô bé con xấu xí, còn mặc chiếc áo kẻ caro với cổ áo nhàu nhĩ và còn để bím tóc nhỏ xíu sau lưng và vẫn yêu Gemma cho đến tận bây giờ.”

– Ruồi trâu

Nước Ý trẻ hoạt động như một tổ chức bảo hộ cho những người yêu nước, họ chấp nhận các nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa cộng hòa, công bằng xã hội, đặt niềm tin vào nhân dân và sứ mệnh của cách mạng.

Ruồi trâu là kẻ thực sự đã trải nghiệm hết tất thảy cuộc sống, bởi lẽ con người ấy đi qua hết những con đường có ánh sáng và bóng tối, cả chiến tranh và hòa bình cũng như những thăng trầm, sóng gió để đến khi chết đi, trái tim không còn gì phải luyến tiếc, đau thương.

ruoi trau hinh anh 13 1 - Ruồi trâu: Kẻ mang lý tưởng vĩ đại trên miền đất cách mạng
Hình ảnh bìa sách Ruồi trâu của Ethel Lilian Voynich

Arthur Burton bước ra pháp trường với một tấm lòng thanh thản, bình yên như cậu học trò nhỏ vui vẻ đang nhịp chân chậm rãi về nhà. Trước khi hy sinh, anh đã làm tròn phần công tác mà số phận trao cho mình và bản án tử hình ấy đủ để chứng minh được, Ruồi trâu đã hoàn thành nó hết sức trung thành và tận tụy.

“Vậy là tôi

Dù kiếp ruồi

Sống hay chết

Vẫn vui tươi”

– Ruồi trâu

Tác phẩm được lấy bối cảnh nước Ý khi bị nước Áo chiếm đóng với nhiều chủ đề khác nhau như tình yêu, gia đình và đặc biệt có chính trị cánh tả nên Ruồi trâu ra đời cũng nhận được nhiều sự yêu thích, ngưỡng mộ, đặc biệt là ở Liên bang Xô viết và Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. 

Ethel Lilian Voynich viết Ruồi trâu nhằm truyền tải những lý tưởng, chinh phục khán giả bằng tình yêu và chân lý đồng thời nâng cao giá trị con người, sự công bằng, tự do thông qua các nhân vật ở mỗi hoàn cảnh, cuộc đời khác nhau.

Số phận để nhân vật nếm trải những nỗi đau riêng nhằm giúp họ nhận thức được vô số bài học đúng đắn cho bản thân mình. Bởi con người vốn dĩ được sinh ra và lớn lên từ tình yêu thương nên văn học dù viết dưới hình thức nào thì nó vẫn là tấm gương phản ánh đúng một phần tinh thần của thời đại. 

Thiên tiểu thuyết Ruồi trâu mang đậm giá trị nhân văn cao đẹp, nhân vật chính trở thành hình tượng lớn lao biểu trưng cho công lý, sự trung thành, lòng từ bi và chủ nghĩa anh hùng bi tráng.

Bởi hòa bình là đức hạnh của nhân loại nên Ethel Lilian Voynich đã không ngần ngại mà xây dựng các tình huống mang thông điệp giáo dục nhằm góp phần hoàn thiện nhân cách con người.

Minh Minh