Siddhartha là tác phẩm xuất sắc của nhà văn Hermann Hesse, được xuất bản vào năm 1922 cuốn sách như tiếng gọi toàn thiện của cuộc sống, âm vang hoàn mỹ cho những linh hồn khát cầu tìm đến sự thiện lành cũng như cuộc đấu tranh vĩ đại về một thế giới cao đẹp hơn.

Đôi nét về Siddhartha và Hermann Hesse

Tác giả sinh năm 1877 trong một gia đình truyền giáo đạo Kitô sinh sống tại thị trấn Rừng đen thuộc xã Calw, Württemberg nước Đức, mẹ ông là con gái của học giả, tiến sĩ nổi tiếng Hermann Gundert và cha nhà văn đã từng sinh sống ở Ấn Độ với tư cách là nhà truyền giáo.

Chính vì như thế nên ngay từ lúc nhỏ, Hermann Hesse sớm được thụ hưởng một nền giáo dục dưới nhãn quan Kitô giáo và tính di truyền đã ảnh hưởng không nhỏ đến nhân sinh quan của nhà văn sau này. 

Siddhartha, Siddhartha: Bài ca muôn điệu về cuộc hạnh ngộ đẹp đẽ
Hình ảnh chân dung nhà văn Hermann Hesse

Vào năm mười bốn tuổi, sau khi hoàn thành việc học tại trường Latin thì tác giả tiếp tục học ở Maulbronn tuy nhiên sau đó, ông đã thể hiện cá tính chống đối của mình cũng như bản thân không muốn chịu sự áp đặt bởi Phong trào Thánh Khiết nên đã trốn khỏi chủng viện.

Hermann Hesse từ nhỏ vẫn luôn khát khao sẽ trở thành nhà văn, một con người cầm bút chiến đấu cho những điều đẹp đẽ nhưng cha mẹ ông lại nghĩ khác, họ mong đợi nhiều hơn về chàng trai ấy sẽ nối nghiệp gia đình, làm mục sư, nhà truyền giáo như tổ tiên đã từng. 

Đó cũng là một trong số các lý do khiến cho Hermann Hesse và gia đình có những cuộc xung đột lớn, sau nhiều lần cãi vã, nhà văn xuất hiện dấu hiệu mắc bệnh trầm cảm rồi có ý định tử tự, điều này được bộc lộ ở bức thư có nội dung rằng:

 

“Tôi muốn ra đi như ánh lửa hồng của hoàng hôn.”

Sau nhiều đợt điều trị trong bệnh viện, nhà văn bắt đầu học nghề cơ khí nhưng không được bao lâu thì ông lại quay về làm thêm tại tiệm sách Heckenhauer, ở đây chủ yếu bán các tác phẩm thuộc thần học, triết học và luật. 

Khi đã hoàn thành xong công việc, Hermann Hesse tập trung bồi dưỡng kiến thức cho bản thân, ông đặc biệt chú ý đến các tác phẩm của nhà văn nổi tiếng Johann Wolfgang von Goethe, nhà triết học Gotthold Ephraim Lessing hay một số bài viết về thần thoại Hy Lạp.

Mẹ nhà văn vẫn thường làm thơ và cha ông nổi tiếng với việc sử dụng ngôn ngữ linh hoạt trong các buổi truyền giáo của giáo hội, bởi lẽ gia đình luôn là nền tảng giáo dục vững chắc nhất để hình thành tính cách con người nên điều đó đã ảnh hưởng rất lớn đến ông.

Siddhartha, Siddhartha: Bài ca muôn điệu về cuộc hạnh ngộ đẹp đẽ
Hình ảnh bìa của cuốn sách Demian của Hermann Hesse

Tập thơ đầu tay Madonna được xuất bản vào năm 1896, sau đó nhà văn tiếp tục cho ra mắt các tác phẩm khác như Những bài ca lãng mạn, Một giờ sau nửa đêm, Cánh đồng của tôi hay Một cuộc hành trình nhưng đa phần đều không nhận được phản hồi tích cực cũng như mẹ ông cho rằng, chúng quá trần tục và viển vông.

Tuy nhiên cây bút trẻ trong thời gian ấy đã không chịu khuất phục, Hermann Hesse vẫn tiếp tục sáng tác, những bài thơ mang tên ông đều nói lên được khát vọng muốn yêu thương của linh hồn luôn đi tìm sự tự do cho chính mình cũng như nỗ lực vô hạn để khám phá một thế giới vĩ đại hơn.

“Ngày nào đó, bạn sẽ trở về từ chiến tranh

Và ta sẽ cùng nhau dạo bước vào buổi tối yên bình,

Sẽ nói về những trận chiến ở Luttich, Longwy, Dammerkirch,

Và mỉm cười trang trọng, và mọi thứ sẽ trở lại như xưa.”

– Mùa xuân

Năm 1904, Hermann Hesse cho xuất bản tiểu thuyết mang tính giáo dục đầu tiên là Tuổi trẻ và cô đơn, cuốn sách như những áng văn tuyệt đẹp về chàng trai mang trên mình ước nguyện trở thành nhà thơ, ở đó có sự hóa thân của tác giả nhằm thể hiện khát khao khôn cùng để đi đến một mảnh đất không có bất cứ trói buộc nào.

Sau sự thành công của Tuổi trẻ và cô đơn, ông tiếp tục gây chú ý với tiểu thuyết Bên dưới bánh xe, đây là câu chuyện kể về sự gục ngã của những linh hồn trẻ thơ trước nền giáo dục chỉ chú trọng đến kết quả học tập.

Hermann Hesse muốn thông qua các tác phẩm để cảm hóa nỗi đau và hạnh phúc của con người, ông luôn để chúng ta cảm nhận được cảnh giới siêu hình giữa hiện thực với ảo giác, từ đó nhằm thể hiện tình thương yêu vô hạn về cõi nhân gian trần tục cũng như tôn trọng ngọn lửa thần thoại mang tên tôn giáo.

“Chú chim đấu tranh thoát khỏi quả trứng. Quả trứng là thế giới. Ai muốn được sinh ra trước hết phải phá hủy một thế giới. Chú chim bay tới bên chúa. Tên vị chúa là Abraxas. Abraxas không phải người đại diện cho cái ác hay cái thiện, mà là người đại diện cho ánh sáng và bóng tối.”

– Demian

Ngoài ra, nhà văn còn có một số tác phẩm nổi tiếng khác như Huệ tím, Sói thảo nguyên hay Nhà khổ hạnh và gã lang thang, trong số đó không thể bỏ qua Siddhartha, cuốn sách được trao giải Nobel Văn chương năm 1946, đây là hành trình giác ngộ cũng như cuộc đấu tranh về lý tưởng sống của một chàng trai.

Hành trình đi tìm bản ngã từ bản trường ca muôn điệu 

Phật giáo luôn được người đời xem như nét tinh thần đồng hành lâu dài trên chặng đường lịch sử bền bỉ, đặc biệt là đời sống văn hóa, chúng ta có thể bắt gặp một số tác phẩm mang đậm giá trị tinh thần ấy như Hoa trôi trên sóng nước, Một cội cây rừng hay Hành trình về phương Đông.

Siddhartha, Siddhartha: Bài ca muôn điệu về cuộc hạnh ngộ đẹp đẽ
Hình ảnh bìa của cuốn sách Siddhartha

Vào mùa Thu năm 1914, khi Hermann Hesse cảm nhận được cái ngột ngạt rõ rệt đang dần ập đến trong đời sống nhân loại thì Siddhartha đã ra đời như cánh tay rộng lớn đưa con người trở về với bến bờ nhân sinh mang triết lý Ấn Độ, nơi được xem là cái nôi nuôi dưỡng ngọn ngành của Phật giáo.

Câu chuyện kể về sự giác ngộ của chàng trai Siddhartha sau những tháng ngày trải nghiệm tất cả hỉ nộ ái ố trên thế gian, từ đó giúp độc giả có cơ hội nhận ra rằng, cuộc đời này chính là bể khổ, nước mắt chúng sinh còn nhiều hơn nước của bốn đại dương cộng lại.

Siddhartha là đứa con trai khôi ngô của một gia đình Bà La Môn, anh sinh ra dưới sự chói chang của bến đò, trong bóng rừng cây Sal và cây vả, những mảnh nắng đã nhuộm nâu đôi vai trắng trẻo khi người tắm bên bờ sông, lễ thánh tẩy, cúng tế thánh thần.

Siddhartha, Siddhartha: Bài ca muôn điệu về cuộc hạnh ngộ đẹp đẽ
Hình ảnh bìa cuốn sách Siddhartha do Hermann Hesse chắp bút

Khi ở gần anh, trên khuôn mặt mỗi người luôn mang một niềm hoan lạc và sự phi thường vui vẻ nhưng đối với chính mình, Siddhartha lại không giống họ.

Trái tim anh bắt đầu có những suy tư khắc khoải đang không ngừng dâng trào, nó cứ nhấp nháy như những vì sao lạc trong đêm vắng hay đôi khi sẽ hiện rõ dưới ánh Mặt Trời chói chang.

“Những giấc mơ và bất an trong tâm hồn ùa đến từ những làn khói cúng tế nghi ngút, từ hơi thở của những vần thơ trong kinh Rig-Veda, từ những bài giảng của các vị Bà La Môn già nua.”

– Siddhartha

Cho đến một ngày, anh quyết định lên đường để đi theo những nhà tu khổ hạnh, Siddhartha muốn trở thành một sa môn trong rừng sâu và từ đó, hành trình tìm lại bản thân của anh bắt đầu.

Thế giới trong Siddhartha bỗng trở thành trò lừa bịp không có hạnh phúc, mục đích duy nhất của anh đó là diệt được ngã, không còn ngã thì bản thân sẽ tìm được sự an lạc trong cái tâm tịch mịch rồi mở lòng để đón nhận những phép màu nhiệm vĩ đại hơn.

“Trở thành trống vắng, sạch hết khao khát, không còn ham muốn, sạch hết mộng mị, không còn vui buồn.”

– Siddhartha

Tập nhập định rồi đem linh hồn hòa vào cây cối và muông thú, anh biết dập tắt mọi giác quan để dù dưới Mặt Trời chói chang hay ánh trăng điềm tĩnh thì người con trai ấy vẫn sẽ trở lại chính bản thân mình.

Diệt ngã để tâm không còn mê, tự nguyện đau khổ để chiến thắng mỏi mệt nhưng đến cuối cùng, khi bản thân tỉnh dậy một lần nữa thì Siddhartha vẫn mang trong mình là gánh nặng của luân hồi.

Anh rời khỏi cánh rừng, nơi có Đức Phật, Đấng Toàn Thiện và bạn Govinda ở lại, bản thân thức tỉnh và tự đi trên con đường mình đã chọn, không trọng cũng không khinh mà biết lắng nghe nhiều hơn ý nghĩa đích thực của tư duy, giác quan đẹp đẽ.

Siddhartha, Siddhartha: Bài ca muôn điệu về cuộc hạnh ngộ đẹp đẽ
Hình ảnh bìa cuốn sách Siddhartha của Hermann Hesse

Anh có một khoảng thời gian dài sống với trần tục và hoan lạc nhưng không hề gắn bó, ấy thế mà những niềm yêu thích hăm hở của quá khứ về một sa môn lại lần nữa trỗi dậy và rồi Siddhartha đã quay trở về bên cánh rừng cũ.

Bản thân dần trở nên ý thức trước Đại Ngã, về sự bất khả hủy diệt của cuộc sống, mọi điều thiêng liêng tưởng chừng bị lãng quên trong quá khứ lại một lần nữa khiến chàng trai ấy bừng tỉnh trong cơn mê man gần như giết chết chính mình, để rồi bên tai anh đã vang lên bài ca Om muôn điệu.

“Khi anh không nghe riêng nỗi khổ đau hay tiếng cười vui, khi anh không ràng buộc hồn mình vào một thứ tiếng riêng lẻ nào mà thâm nhập vào đó với tiểu ngã của mình mà nghe tất cả, thấu triệt cái toàn thiện, cái nhất hể, thì lúc ấy ca khúc vĩ đại muôn điệu chỉ bao hàm một từ duy nhất, đó là ‘Om’ – Nghĩa là toàn thiện.”

– Siddhartha

Trên gương mặt ấy hiện lên nụ cười của muôn hình vạn trạng, không chỉ là Sinh hay Tử mà còn là của Đức Cồ Đàm, Đức Phật, trầm tĩnh, độ lượng và thông tuệ, chính dòng sông nơi cứu vớt anh thoát khỏi cái chết đã trở thành khúc nhạc đời vang dội trong tâm trí.

Dòng sông là nơi anh tìm lại được chính mình cho nên đối với Hermann Hesse thì thiên nhiên như thánh đường, con người phải học cách lắng nghe chúng thì mới tìm được sự thật từ cõi đời và không chùn bước trước bất cứ thử thách nào.

Siddhartha là biểu trưng cho giáo dục chí thiện viên mãn 

Phật pháp vẫn luôn được truyền bá đến ngàn đời sau nên nhân loại sẽ mãi kế tục những nét tinh hoa đẹp đẽ nhất, Hermann Hesse cũng vậy, vốn dĩ là người theo chủ nghĩa hòa bình nên trong tác phẩm, ông muốn hướng độc giả đến một đời sống an vui tự tại.

Siddhartha như hành trình đánh thức lương tâm con người, họ không thể sống mãi với hiện tại mà phải xem trí tuệ là sự nghiệp chung thân, để từ đó mỗi cá nhân có thể vươn lên tìm đến sự hoàn thiện, trọn vẹn trong tương lai.

“Dần dà, trong lòng Siddhartha đã nở hoa và chín muồi nhận thức rằng thông tuệ đúng ra là gì, mục đích của sự tìm kiếm ròng rã của anh là gì. Đó không khác gì hơn sự sẵn sàng của tâm hồn, một năng lực, một bí thuận để có thể trầm tư ý tưởng về sự nhất thể, trong mọi khoảnh khắc của cuộc đời.”

– Siddhartha

Đối với nhà văn, Đạo Phật cứ lặng lẽ đi vào cuộc đời, đến đâu cũng mang lại hạnh phúc cho chúng sinh như cơn mưa đầu mùa tưới mát những tháng năm khô hạn, thấm sâu vào tâm của nhân loại để chậm rãi đâm chồi nảy lộc rồi hẹn ngày đẹp nhất mà đơm hoa kết trái.

Siddhartha được xem như phép thử cho sự cố gắng và lòng kiên trì, chỉ cần chúng ta quyết tâm cất bước, nỗ lực vượt qua gian truân, thử thách thì khoảng cách đi đến mục tiêu sẽ được rút ngắn.

Hermann Hesse đã khiến tác phẩm trở thành ngọn đuốc soi đường cho những kẻ còn lạc bước trong rừng rậm vô minh, cuốn sách như con thuyền đưa chúng ta đi qua biển khổ mà đến với bến bờ an lạc.

“Mọi tội lỗi đều mang sẵn trong nó sự ân xá, mọi trẻ thơ đều mang sẵn tuổi già, mọi trẻ sơ sinh đều mang sẵn cái chết, mọi người hấp hối đều mang sẵn sự sống vĩnh cửu.”

– Siddhartha

Siddhartha biểu tượng cho trí tuệ và sự giác ngộ tinh thần, từ đó giúp độc giả chạm đến tâm hồn và hiểu rõ điều mà bản thân vẫn luôn khát cầu theo đuổi, không những thế nó còn là thử thách của cám dỗ và dục vọng, mỗi người phải biết vượt qua mọi cái mê để đến gần hơn với cuộc đời thanh tịnh.

Siddhartha, Siddhartha: Bài ca muôn điệu về cuộc hạnh ngộ đẹp đẽ
Hình ảnh bìa cuốn sách Siddhartha phiên bản tiếng Anh

Cuốn sách giúp chúng ta học cách chiến thắng bản thân, biết lắng nghe mọi thứ xung quanh cũng như xem vạn vật đều có linh hồn để chậm rãi cảm nhận và yêu thương chúng, từ tác phẩm, mỗi người sẽ nhận ra rằng, vượt qua chính mình là thử thách lớn nhất trên đời.

“Không phải trong lời nói, không phải trong tư duy, tôi chỉ thấy sự lớn lao của anh ta trong hành động, trong cuộc đời anh ta.”

– Hermann Hesse

Siddhartha đã thành công trong việc chạm đến trái tim của mỗi độc giả, ở những trang văn ấy vẫn luôn tồn tại ánh sáng tri thức và cái nhìn đi trước mọi thời đại, thông qua cuốn sách, Hermann Hesse muốn truyền tải đến chúng ta là những thông điệp mang giá trị nhân văn sâu sắc.

Minh Minh