Thiên táng được xuất bản vào năm 2004, đây là một trong những tiểu thuyết tiêu biểu do Hân Nhiên chắp bút. Cuốn sách không chỉ khắc họa tình yêu giữa người với người mà còn đề cao sự hy sinh, vẻ đẹp của mảnh đất bi tráng mang tên Tây Tạng giữa cuộc giao tranh tôn giáo với Trung Quốc lúc bấy giờ.

Hân Nhiên và Thiên táng

Sinh năm 1958, là nhà văn đương đại Trung Quốc với các tác phẩm nổi tiếng như Thiên táng, Miss Chopsticks hay China Witness. Hiện nay, Hân Nhiên đang sinh sống cùng gia đình tại Anh quốc, nơi cô cho xuất bản cuốn sách đầu tay của bản thân là Hảo nữ Trung Hoa.

thien tang hinh anh 1 - Thiên táng: Thước đo cho những nỗi lòng bất diệt
Chân dung nhà văn Hân Nhiên

Lớn lên trong một gia đình bị ảnh hưởng mạnh mẽ bởi cuộc Cách mạng văn hóa Trung Quốc nên ngay từ lúc nhỏ, cô đã thấu hiểu được những khó khăn, vất vả của người phụ nữ lúc bấy giờ. Hân Nhiên học ở Học viện quân sự, sau đó làm việc tại Đài Truyền hình Nhân dân Hà Nam.

Tại đây, cô đảm nhiệm công việc là phát thanh viên trong chương trình trò chuyện lúc nửa đêm, Light Wind and Night Talk. Hằng ngày, Hân Nhiên đều nhận được gần một trăm lá thư tay của thính giả gửi đến, trong đó đa số đều là phụ nữ.

Để rồi, sự chia sẻ chân thành và kín đáo trong những bức tâm thư ấy đã trở thành động lực để cô chắp bút cho tác phẩm đầu tay là Hảo nữ Trung Hoa. Không những thế, vùng nông thôn hẻo lánh Trung Quốc đã thay đổi cuộc sống cũng như góc nhìn hiện thực của tác giả.

 “Các cô gái trong làng đang ở độ tuổi vị thành niên và hành kinh nhưng nghèo đến mức không có quần để mặc.”

– Hân Nhiên chia sẻ trong một buổi phỏng vấn

Hảo nữ Trung Hoa tái hiện lại câu chuyện về những người phụ nữ với nhiều hoàn cảnh khác nhau, tuy nhiên điểm chung giữa họ là đều bị vùi dập bởi lịch sử và hủ tục phong kiến. Chúng ta thương xót cho một Thạch Lam nửa điên nửa dại hay đồng cảm với nỗi đau mất con của những người mẹ ở Đường Sơn sau cơn địa chấn.

Tất cả đều tạo nên bức tranh bi thương về một xã hội đương thời mục rữa, thối nát và đạo đức thế sự. Hân Nhiên đã nói lên được nỗi tủi nhục của người phụ nữ Trung Quốc xưa, họ bị khinh rẻ nhân phẩm và bị phủ nhận giá trị tồn tại.

Sau khi xuất bản Hảo nữ Trung Hoa, năm 1994 Hân Nhiên được một thính giả gọi đến và ngỏ ý muốn cô phỏng vấn người phụ nữ kỳ lạ từ Tây Tạng vượt biên sang Trung Quốc. Vì tính tò mò trỗi dậy nên nhà văn đã quyết định lên đường đến Tô Châu để tìm gặp Thư Văn.

thien tang hinh anh 2 - Thiên táng: Thước đo cho những nỗi lòng bất diệt
Bìa sách Hảo nữ Trung Hoa

Hơn hai ngày trò chuyện, Hân Nhiên trở về Nam Kinh rồi bắt đầu chắp bút cho những trang đầu tiên của Thiên táng. Năm 2004, nhà văn cho ra mắt cuốn sách với thể loại hồi ký, tác phẩm được đánh giá cao, đưa cô trở thành một trong những nhà văn đương đại nổi tiếng Trung Quốc.

Tác phẩm viết về Thư Văn trên cuộc hành trình kiếm tìm Khả Quân, người chồng làm bác sĩ Quân y được điều động đến công tác tại Tây Tạng. Thiên táng không chỉ là niềm tin, hy vọng về một tương lai tươi sáng mà ở đó còn ngợi ca tấm lòng thủy chung son sắc, mà theo Victor Hugo thì:

“Tình yêu hé nở chỉ thấy có kiếp sống này. Tình yêu son sắt thủy chung thấy cả cõi vĩnh hằng.”

Dưới góc nhìn khác, Thiên táng còn chứa đựng một số điều chưa được khám phá nơi mảnh đất chư thiên mang tên Tây Tạng. Đó là tôn giáo, đời sống con người và phong tục tập quán, tất cả đều tạo thành một bản hùng ca vang lên để nói về những năm tháng chiến tranh loạn lạc.

Lịch sử là tiếng vọng không dứt của quá khứ chưa bao giờ nguôi ngoai 

Nếu Mạc Ngôn chọn Cao Mật để tái hiện lịch sử trên những trang văn của Cao lương đỏ thì Thiên táng do Hân Nhiên chắp bút lại hướng đến mảnh đất Tây Tạng. Tác phẩm là sự trăn trở, nơi giãi bày nỗi niềm sâu kín từ tận đáy lòng mà nhà văn luôn muốn thổ lộ.

Câu chuyện được lấy bối cảnh ở Trung Quốc sau hai cuộc nội chiến những năm 50 trong thế kỷ XX, khi ấy Mao Trạch Đông vừa trở thành nhà lãnh đạo của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa và đang có nhiều hoạt động thiết lập lại đất nước.

thien tang hinh anh 3 - Thiên táng: Thước đo cho những nỗi lòng bất diệt
Bìa cuốn sách Thiên táng do Hân Nhiên chắp bút

Chiến tranh gây ra nhiều ảnh hưởng to lớn về của cải vật chất lẫn tinh thần cho nhân dân Trung Hoa. Cái chết đột ngột từ chiến trường được gửi giấy chứng tử là nỗi đau lớn nhất mà đa số những người phụ nữ lúc bấy giờ phải chịu đựng.

“Ly biệt không lãng mạn như tôi tưởng – Nó gây đau đớn.”

– Thiên táng

Phần lớn binh lính tham gia chiến tranh được điều động đến Tây Tạng đều còn rất trẻ, họ chỉ mới ở ngưỡng tuổi hai mươi, xuất thân từ vùng nông thôn và ít học. Ngay cả khi những con người ấy đặt chân trên mảnh đất này, bản thân cũng không hề biết mình đang dấn thân vào một cuộc xung đột.

Số người chết bắt đầu tăng lên, cứ mỗi buổi sáng thức dậy họ đều thấy đồng đội chưa kịp cầm súng chiến đấu thì đã bị con dao bóng loáng của người Tây Tạng ghim sâu giữa lồng ngực. Binh lính chết bất đắc kỳ tử, đó là sự ra đi đột ngột, đầy hoảng sợ nhưng không phát ra chút âm thanh nào.

Người Tây Tạng luôn nghĩ rằng, người Trung Quốc là những con quái vật gieo rắc nỗi ô nhục lên khắp miền đất Phật. Chính vì thế mà, khi nhóm người của Thư Văn cứu giúp một Zhouma bị thương thì người con gái đó suýt nữa đã chết dưới họng súng binh lính vì sự hiểu lầm không đáng có.

“Quân Giải Phóng Nhân Dân đã dập tắt ngọn lửa vĩnh cửu trong các tu viện và giết nhiều người chăn gia súc của họ.”

– Thiên táng 

Đơn vị của quân đội Trung Quốc truy bắt và bắn chết những người Tây Tạng vẫn chưa kịp ẩn náu. Súng nổ khắp trời, máu tuôn xối xả, có người chết ngay trên lưng ngựa còn có người thì ngã xuống bờ cỏ hoang cao nguyên của quê hương mình.

thien tang hinh anh 8 - Thiên táng: Thước đo cho những nỗi lòng bất diệt
Thiên táng là một tiểu thuyết hồi ký đầy đau thương

Thời gian trôi qua, binh lính dần mất đi tinh thần và luôn sống trong lo lắng. Ho tin rằng, việc hy sinh thân mình hôm nay cho Cách mạng là một vinh dự lớn lao nhưng bản thân mỗi người lại kinh sợ vào ngày mai về sự trừng phạt mang tính tôn giáo của người Tây Tạng.

Thiên táng là cuốn hồi ký viết về cuộc chiến tranh máu lửa, góc nhìn về một thời loạn lạc. Hiện thực đau thương, buồn bã ấy không chỉ quẩn quanh trong các trang tiểu luận của Thư Văn mà về sau, còn được Khả Quân tái hiện trên những dòng nhật ký cuối đời.

Lịch sử là nhân chứng của thời đại, là ngọn lửa bất diệt của chân lý, là đứa con sinh mệnh của ký ức. Khi đọc Thiên táng, chúng ta sẽ dễ dàng nhận ra rằng, đã từng có những trái tim dám sống vì tất cả, sẵn sàng ngã xuống để chứng minh cho chính nghĩa, cho cuộc giải phóng ngày đêm không ngủ.

Thiên táng và một tình yêu không thể nào quên

Lịch sử không chỉ dừng lại ở hiện thực chiến tranh khốc liệt với những trận mạc ngày đêm không ngủ mà đó còn là nơi bắt đầu, khơi nguồn cảm hứng cho hầu hết các tiểu thuyết lãng mạn được xuất bản như Ruồi trâu, Cuốn theo chiều gió hay Chiến tranh và hòa bình.

Thiên táng cũng không ngoại lệ, vì tình yêu mà Thư Văn buộc phải từ bỏ Tô Châu để một mình đến Tây Tạng. Cô bắt đầu cuộc hành trình kiếm tìm người chồng mất tích trên chiến trường bởi một vài ngày trước, Thư Văn nhận được thông tin Khả Quân đã chết nhưng không có giấy chứng tử.

thien tang hinh anh 5 - Thiên táng: Thước đo cho những nỗi lòng bất diệt
Bìa sách Thiên táng phiên bản tiếng Anh

Năm hai mươi tuổi, cô gặp anh ở trường đại học Y, đó là một câu chuyện tình đẹp nảy nở từ những tháng ngày sôi nổi nhất của trái tim trẻ. Sau đó, Khả Quân gia nhập quân đội và đi xa suốt hai năm trời. 

Trong khoảng thời gian ấy, một chút thư từ liên lạc cũng không có, đến khi anh trở về thì trên ngực đã gắn đầy huân chương. Tình yêu của hai người càng trở nên sâu đậm, họ vẫn nói về tương lai trước mắt rồi động viên và cùng nhau cố gắng.

Khi Khả Quân vừa hoàn thành khóa học thì cả hai cùng đăng ký kết hôn. Đám cưới được tổ chức theo đúng kiểu tác phong cách mạng nhưng mới được ba tuần, anh đã phải lên đường cùng đơn vị đến Tây Tạng để thực hiện nhiệm vụ.

“Chúng tôi coi sư ly biệt trong tình yêu là cơ hội chứng minh lòng trung thành đối với Tổ quốc.”

– Thiên táng

Cứ ngỡ rằng, Khả Quân đi rồi sẽ trở về, từng ngày Thư Văn đều trông ngóng sự quay lại đầy trọn vẹn của anh. Thế nhưng không lâu sau, cô nhận được giấy mời từ Sở chỉ huy Quân đội đến để thông báo về cái chết của người chồng khi mới hai mươi chín tuổi.

Không thể chấp nhận đó là sự thật, Thư Văn quyết định rời khỏi Tô Châu để đến Tây Tạng tìm Khả Quân. Ở đây, cô đã gặp Vương Lượng, người giúp mình hiểu và phân biệt được ranh giới giữa tình yêu và lòng thù hận.

Trên hành trình kiếm tìm ở đất Tây Tạng, cô đã phải đối diện với nhiều cuộc đấu tranh gay gắt trong quá khứ và thực tại. Thư Văn nhận ra rằng, sau cùng thì tất cả mọi kết quả đều bắt nguồn từ nỗi đau và sự tuyệt vọng của con người.

Cô dần quen với lối sống di cư của người Tây Tạng, khi thời tiết thay đổi, họ cưỡi ngựa và tiến đến một vùng đất cao nguyên mới để tiếp tục cuộc sống. Thư Văn trở nên lạc quan, niềm tin sẽ tìm thấy Khả Quân càng thêm mãnh liệt. 

“Cô tưởng tượng ra một cuộc trùng phùng trên lưng ngựa giữa một đàn cừu và niềm hạnh phúc được cùng Khả Quân uống trà sữa trong một căn lều.”

– Thiên táng

Gia đình Gela đi đâu thì cô theo đó, họ đi từ dãy núi này sang dãy núi khác. Cuốn sách mà Vương Lượng đưa trước đây thoáng chốc đã chất đầy những nét màu sỏi đá, trang nào cũng chằng chịt chữ, chỉ có riêng trang bìa trong là để dành cho Khả Quân, tình yêu và ý chí sống còn của bản thân. 

thien tang hinh anh 6 - Thiên táng: Thước đo cho những nỗi lòng bất diệt
Thiên táng mang một tình yêu vượt qua thời gian

Thư Văn đã sớm mất đi khái niệm về thời gian, cô không biết mình đã ở Tây Tạng được bao lâu, chỉ thấy những vết chai sạn trên cơ thể ngày một nhiều thêm. Lúc đi lễ hội, Thư Văn nghe được rằng, cuộc giao tranh giữa Trung Quốc và Tây Tạng đã kết thúc từ lâu.

Chính trong lễ hội ấy, cô có duyên gặp được Lão sĩ Cường Ba, người giữ lại di vật cuối cùng của Khả Quân với trách nhiệm sẽ đưa hai cuốn nhật ký mà anh đã viết đến cho cô. Tuy nhiên, ròng rã suốt mấy năm trời ông vẫn không tìm được kẻ lữ hành nào đáng tin cậy để nhờ vả.

Anh đã chết mảnh đất cao nguyên Tây Tạng lộng gió, Khả Quân buộc phải ra đi để chứng minh cho sự trong sạch của người Trung Quốc và thể hiện lòng kính nể đối với bản sắc văn hóa ở nơi đây.

Khả Quân không để lại gì nhiều, bản thân chỉ viết về những gì mà mình đã nhìn thấy và trải qua. Đến trang cuối cùng của cuốn nhật ký, vẫn luôn có một bức thư trọn vẹn tình cảm dành cho người vợ của anh, Thư Văn.

“Nếu hôm nay anh không về, những người khác sẽ kể cho em nghe chuyện gì đã xảy ra với anh. Hãy hiểu và tha thứ cho anh. 

Anh yêu em. Nếu anh lên được thiên đàng, anh sẽ bảo đảm cho em sống một cuộc sống yên ổn thanh bình, rồi anh sẽ đợi em ở đó. Còn nếu vì chuyện này anh xuống địa ngục, anh sẽ cho đi bất cứ cái gì anh có để trả những món nợ hai ta đã mắc trong đời, anh sẽ làm việc để cho em có quyền lên thiên đàng khi giờ của em đã đến. Nếu anh thành ma, đêm đêm anh sẽ canh giữ cho em và xua đuổi bất cứ linh hồn nào quấy rầy không cho em ngơi nghỉ. Nếu anh không có chỗ nào để đi, anh sẽ tan biến vào không khí và ở bên em trong từng hơi thở của em.”

– Thiên táng

Ba mươi năm cuộc đời của Thư Văn nhanh chóng trôi qua, cứ ngỡ sẽ không còn hội ngộ nhưng đến cuối cùng, sự nhung nhớ trong tuyệt vọng lại trở thành lý tưởng giúp cô được nhìn thấy anh qua từng trang sách của cuốn nhật ký.

Đủ nồng nàn và cũng đủ riêng tư, Thiên táng là một minh chứng cho sự bền bỉ của tình yêu qua từng năm tháng. Thứ xúc cảm đong đầy của trái tim ấy tựa ngọn lửa cháy âm ỉ dưới lớp tàn tro mãi không dứt, cứ sáng mãi như sao Thiên Lang trên bầu trời đêm ở cao nguyên Tây Tạng.

Mọi hình hài của hiện thực đều là khởi nguồn đánh thức nghệ thuật

Tây Tạng vốn dĩ là mảnh đất được xây dựng kiên cố từ niềm tin tôn giáo, xứ sở trời băng đất tuyết đầy ắp những truyền thuyết hoang vu và huyễn hoặc lạ kỳ. Ở đây, người dân đều mang một trái tim thuần khiết dành cho Phật giáo, ngay từ lời nói đến suy nghĩ, tất cả đều thể hiện được điều đó.

thien tang hinh anh 7 - Thiên táng: Thước đo cho những nỗi lòng bất diệt
Lá cờ cầu nguyện Lungta trên cao nguyên lộng gió Tây Tạng

Tây Tạng là thánh địa kiến cố của Phật giáo, người dân ở đây đều quan niệm rằng, mọi sự sống đều khởi nguồn và kết thúc từ tự nhiên nên việc tồn tại chỉ được họ xem như một phần của bánh xe luân hồi.

Khi có ai chết, người trong nhà sẽ đem xác họ chặt ra từng mảnh rồi đem đặt giữa bàn thờ trên núi cho chim kền kền đến ăn. Đó là tục thiên táng, một biểu hiện khác tượng trưng cho sự hài hòa giữa trời và đất, giữa con người với thiên nhiên.

“Ở đây, người ta phó thác trọn vẹn mình cho trời và thiên nhiên. Ngay cả núi non, sông hồ, cây cỏ cũng nói lên đức tin.”

– Thiên táng 

Bên cạnh tôn giáo, Thiên táng còn làm nổi bật lên vẻ đẹp của sự thật và niềm tin hy vọng. Tác giả đã xây dựng nghệ thuật mang đậm tính hiện thực, cái chết trở thành nét biểu trưng cho ý chí kiên cường, lòng dũng cảm của những con người nơi chiến trận.

Khả Quân là nhân vật đại diện cho anh hùng chính nghĩa, trước khi được điều đến Tây Tạng thì anh đã dành hai năm để tìm hiểu về nó. Để rồi đến cuối cùng, lúc đã hết phận sự của mình, Khả Quân ra đi và trở thành bài ca bi tráng thấm đẫm tính nhân đạo sâu sắc.

Sự kiện ấy đã dạy cho người Tây Tạng hiểu được rằng, xương máu và linh hồn của người Trung Quốc cũng giống họ. Cuộc giao tranh này vốn dĩ nên nhanh chóng kết thúc, bởi tất cả chúng ta đều là nhân dân một nước, phải biết trân trọng và yêu thương lẫn nhau.

“Nếu các thần thánh cử chim thiêng xuống để làm dấu hiệu, xin hãy tin rằng người Trung Quốc chúng tôi coi họ cũng như bạn mình, rằng thù hận và đổ máu là việc của quỷ dữ, rằng trong mắt các thần thánh tất cả chúng ta đều là anh em!”

– Thiên táng

Tác phẩm không chỉ dừng lại ở tình yêu, cái chết mà còn tiếp tục ở văn hóa, phong tục tập quán của nhân dân Tây Tạng. Nó thể hiện đức tin của những con người nơi đây, dù đi đâu về đâu thì đến cuối cùng, tâm hồn và thể xác cũng hòa trộn trọn vẹn với thiên nhiên đất trời.

Nhân vật chính là đại diện cho niềm tin mãnh liệt và ý chí phi thường. Câu chuyện về cuộc đời của Thư Văn giúp chúng ta nhận ra rằng, con người sống giữa nhân sinh đều phải thuận theo luân hồi. Đến đủ tự khắc rời đi, đó chính là nhân duyên, không thể cưỡng cầu lại những cái vốn có, định đoạt của tự nhiên.

Thiên táng còn là minh chứng đích thực của việc tồn tại, ý nghĩa tối thượng từ những câu chuyện đều cho ta nhìn nhận rõ hai mặt. Đó là sự tiếp diễn cuộc sống và con người không thể lựa chọn bất cứ cái chết nào ở tương lai.

“Bất kỳ chuyện gì xảy ra đi chăng nữa, hãy nhớ một điều: Chỉ sống được thôi cũng là chiến thắng rồi.”

– Thiên táng

Giá trị đích thực của nghệ thuật luôn nằm ở những tâm hồn biết sống và biết yêu một cách trọn vẹn. Để rồi mỗi kiếp người đi vào văn chương bỗng trở nên ngát hương như sắc hoa đồng nội, nhẹ bẫng như gió thổi từ núi tràn về cao nguyên.

Thiên táng là mối nhân duyên giữa tự nhiên và tôn giáo, là tình yêu giữa người với người, là hồi ức lịch sử về một thời chiến tranh loạn lạc. Không những thế, cuốn sách còn chứng minh được sức bật của thời gian đã trở thành thước đo cho những nỗi lòng bất diệt.

Minh Minh