Totto-chan bên cửa sổ là tác phẩm đầu tay của Tetsuko Kuroyanagi được sáng tác vào năm 1981. Đây không chỉ đơn thuần là một cuốn sách thiếu nhi mà còn là hồi ký của tác giả về năm tháng tuổi thơ đồng thời qua đó có thể làm sáng tỏ và nâng cao giá trị giáo dục con người.

Một vài nét chính về Tetsuko Kuroyanagi và Totto-chan bên cửa sổ

Tetsuko Kuroyanagi được mọi người biết đến với tư cách là nữ diễn viên lồng tiếng trong bộ phim Thunderbirds và người dẫn chương trình truyền hình Căn phòng của Tetsuko. Không chỉ dừng lại ở đó, bà còn là cố vấn tự nhiên của Quỹ quốc tế bảo vệ thiên nhiên WWF.

Bà đã thành lập quỹ Totto Foundation nhằm đào tạo các diễn viên để đưa hát kịch đến gần hơn với những người khiếm thính. Không lâu sau, Tetsuko được bổ nhiệm làm Đại sứ thiện chí cho UNICEF, trong quãng thời gian đó bà đi nhiều nơi và giúp đỡ những người có hoàn cảnh khó khăn, đặc biệt là trẻ em phải chịu đựng thảm họa từ chiến tranh.

Totto-chan bên cửa sổ, Totto-chan bên cửa sổ và ước mơ đổi mới nền giáo dục
Hình ảnh chân dung tác giả Tetsuko Kuroyanagi

Đây chính là một trong những lý do để Totto-chan: Bên cửa sổ được ra đời. Tetsuko không chỉ hoạt động sôi nổi ở các lĩnh vực như truyền thông, giải trí mà bà còn để lại bước chân của mình trong thế giới văn chương, cuốn sách là cột mốc đánh dấu bước ngoặt trong sự nghiệp của nhà văn.

Totto-chan bên cửa sổ bán được hơn bốn triệu bản sau một năm ra mắt và Tetsuko đã dùng tiền nhuận bút của cuốn sách để đóng góp cho UNICEF. Tờ báo New Yorks Time đã có nhận xét rằng:

 

“Totto-chan là bản cáo trạng thầm lặng về một nền giáo dục không có kết quả.”

Cuốn sách đem đến một cái nhìn đầy chân thật về những đứa trẻ trong Thế chiến thứ hai đồng thời nâng cao nhận thức trong việc nuôi nấng và giáo dục trẻ em.

Tác giả đã cho chúng ta nhìn thấy những điều đặc biệt trong nền giáo dục ở Nhật Bản với sáu mốt chương tự truyện và mười chương còn lại là lời tâm sự của bản thân.

Totto-chan là một đứa trẻ tinh nghịch và hiếu động

Câu chuyện về cô bé bắt đầu từ khung cảnh ở nhà ga Jiyugaoka chật chội và đông đúc, khi đó hai mẹ con Totto-chan đang rời tàu Oimachi.

Họ cùng nhau mang vé trả lại cho người soát, em nắm khư khư nó trong tay và liên tục nói với mẹ về việc sau này mình muốn làm người bán vé tuy rằng mới hôm qua Totto-chan vừa thông báo mình sẽ trở thành một nhà tình báo. Được một lúc sau thì em lại vui vẻ đổi sang nghề khác.

“Con nghĩ khác rồi mẹ ạ. Con sẽ xin vào một ban nhạc nhỏ đi hát rong trên đường phố, quảng cáo cho những cửa hàng mới cơ.”

– Totto-chan: Bên cửa sổ

Totto-chan vừa đi vừa nói luôn miệng, em vô tư kể cho mẹ nghe những điều trên trời dưới đất mà không hề hay biết rằng mẹ đang rất lo lắng cho mình về việc chuyển trường học mới vì ở chỗ cũ, em đã bị đuổi học chỉ sau một ngày.

Câu chuyện đó xảy ra cách đây một tuần, giáo viên chủ nhiệm của em đã mời bà đến trường để bàn về việc học hành ở lớp. Cô nói rằng, Totto-chan có tính cách lạ lùng và em đã làm loạn hết cả giờ học bằng cách gọi gánh hát rong biểu diễn ngay hàng rào của nhà trường hay thi thoảng em vẫn tự ngồi nói chuyện một mình với mấy chú chim nhạn đậu ở trên cây.

Totto-chan bên cửa sổ, Totto-chan bên cửa sổ và ước mơ đổi mới nền giáo dục
Hình ảnh bìa cuốn sách Totto-chan bên cửa sổ

Theo lời của giáo viên thì Totto-chan không ngừng đóng mở nắp bàn dù lớp đang trong buổi học, cô đã dặn dò rằng, chỉ khi nào cần hoặc muốn cất thứ gì đó mới có thể đóng hoặc mở nắp bàn nhưng em lại không làm như thế.

“Ví dụ khi cả lớp viết bảng chữ cái, con bà mở nắp bàn lấy vở ra rồi đóng sầm lại. Tiếp đó em lại mở nắp bàn, thò đầu vào, lấy ra chiếc bút chì, rồi lại mau chóng đóng sầm nắp bàn lại, sau đó viết chữ “A”. Nếu em viết bẩn hay viết lỗi, em mở ngăn bàn, lấy cái tẩy ra đóng nắp bàn lại, tẩy chữ đó, rồi lại mở và đóng nắp bàn cất tẩy vào – tất cả các động tác diễn ra rất nhanh. Khi em viết xong chữ “A”, em đặt từng thứ một vào trong ngăn bàn. Em cất bút chì xong, đóng nắp bàn lại, liền đó lại mở nắp bàn để cất quyển vở vào. Khi viết đến chữ khác, em lại lặp lại từ đầu tất cả – trước tiên là quyển vở, rồi đến cái bút chì, đến cái tầy – mở và đóng nắp bàn với từng thứ một. Những động tác đó làm đầu óc tôi quay cuồng. Và tôi cũng không thể trách em được vì mỗi lần em mở hay đóng nắp bàn đều có lý do cả!”

– Totto-chan: Bên cửa sổ

Totto-chan cũng như bao đứa trẻ đồng trang lứa khác, em rất hiếu động và trí tò mò, khám phá luôn ngập tràn đầu óc của mình nên khi quay về nhà sau buổi học đầu tiên, Totto-chan đã nói với mẹ rằng trường học rất tuyệt và những chiếc bàn có thể đóng mở ấy như một chiếc hộp mà bà có thể cất mọi thứ vào trong đó. 

Sau khi đã chấm dứt trò cập kênh với chiếc nắp bàn thì em lại đến bên cửa sổ và đứng đó suốt cả buổi học.

“- Đứng dậy ư? Ở đâu? – người mẹ vô cùng ngạc nhiên hỏi.

– Bên cửa sổ, – cô giáo trả lời vẻ bực dọc.

– Tại sao cháu lại đứng bên cửa sổ ạ? – người mẹ hỏi một cách bối rối.

– Để em ấy có thể gọi những người hát rong lại, – cô giáo gần như gào lên.”

– Totto-chan: Bên cửa sổ

Đây có lẽ là lý do khiến cho Totto-chan nảy sinh ước mơ làm nghệ sĩ hát rong trên các đường phố. Em khiến cho cả lớp trở thành một đống hỗn loạn, đứng chen chúc và nhốn nháo dù đang còn trong giờ học, đây là niềm vui của Totto-chan nhưng lại là nỗi khổ của cô giáo chủ nhiệm.

Có những lúc em cứ đứng mãi bên cửa sổ và không ngừng ngước đầu lên cao hỏi mấy con chim nhạn “Bạn đang làm gì thế?”. Hay khi cô giáo yêu cầu vẽ một lá cờ Nhật thì em đã vẽ ngay lên mặt bàn vì Totto-chan cho rằng tờ giấy quá nhỏ để vẽ được lá cờ.

Totto-chan bên cửa sổ, Totto-chan bên cửa sổ và ước mơ đổi mới nền giáo dục
Bìa của cuốn sách Totto-chan bên cửa sổ

Những điều kỳ lạ của em cũng khiến cho các giáo viên phòng bên cảm thấy khó chịu. Thế rồi Totto-chan đành phải chuyển trường, mẹ đã hỏi em có thích môi trường mới không thì em không đáp mà chỉ phấn khích hỏi ngược lại mẹ rằng.

 

“Những những người hát rong cũng sẽ đến trường mới chứ mẹ?”

– Totto-chan: Bên cửa sổ

Totto-chan rất thích kể chuyện như về cô chủ nhiệm cũ xinh đẹp ra sao, về tổ chim nhạn mà em vẫn hay trò chuyện cùng hay về chú chó Rocky màu nâu ở nhà với tất cả những gì mà nó có thể làm được.

“Chuyện em hay ngậm kéo hồi học mẫu giáo và cô giáo thường khuyên em cẩn thận kẻo đứt lưỡi; nhưng rồi em vẫn cứ ngậm; chuyện em thường hay phải vắt mũi vì nếu để thò lò sẽ bị mẹ mắng; chuyện cha em bơi rất giỏi lại còn có thể lao đầu xuống nước lặn một hơi.”

– Totto-chan: Bên cửa sổ

Em còn là một đứa trẻ hay tò mò, điều này rất bình thường vì Totto-chan đang ở trong độ tuổi mới lớn. Sẽ không có gì đáng nói nếu em không quá đỗi tò mò đến nỗi mà từ lúc bé cứ mỗi lần vào nhà vệ sinh Totto-chan hay nhìn xuống hố sau khi đi xong.

Những ngày trước khi vào cấp một, em đã đánh rơi đến mấy chiếc mũ xuống hố, vì thời ấy chưa có hệ thống dội nước nên chúng nó cứ nằm im và trôi lềnh bềnh trên mặt nước dưới hố như thế. Sau này em còn làm rơi chiếc ví yêu thích của mình dưới đó mặc dù mẹ đã nhiều lần nhắc nhở.

“Đêm ấy, trước khi đi ngủ, Totto-chan vẫn còn nghĩ về cái ví đẹp mà em đữ đánh rơi xuống hầm tối. Em buồn vì mất cái ví. Nhưng cả một ngày cố gắng đã làm em mệt mỏi và ngủ thiếp đi.”

– Totto-chan: Bên cửa sổ

Ngày chưa đi học, Totto-chan rất thích nghe hài kịch Rakugo, em thường dán tai vào màng lục hồng của loa bởi vì em thấy những câu pha trò của họ thật vui nhộn, sau khi bị mẹ cấm, nhân lúc gia đình đi vắng, em đã nghe lén hài kịch rồi tự cười phá lên. 

Totto-chan bên cửa sổ, Totto-chan bên cửa sổ và ước mơ đổi mới nền giáo dục
Cuốn sách Totto-chan bên cửa sổ

Totto-chan hiện lên trong nhiều dáng vẻ của một đứa trẻ tinh nghịch, hiếu động và ngoan ngoãn về nhiều mặt. Em luôn đối xử tốt với mọi người xung quanh, đặc biệt là các bạn bị tàn tật ở trường học mới mà mình vừa chuyển đến.

Em hết lòng chăm sóc những con vật bị thương và các thầy cô giáo luôn ngạc nhiên về mấy chuyện lôi thôi mà Totto-chan vẫn thường hay gặp phải chỉ vì em cố gắng thỏa mãn tính tò mò mỗi khi phát hiện ra điều gì mới mẻ của mình. 

Totto-chan bên cửa sổ là cuốn sách mang tính giáo dục cho mọi lứa tuổi

Sau khi bị đuổi học ở trường cũ, Totto-chan đã chuyển đến Tomoe Gakuen (Trường Tomoe) của thầy hiệu trưởng Kobayashi Sosaku. Đây là một ngôi trường với lớp học là những toa tàu cũ, ở đây chỉ có hơn năm mươi bạn học sinh và ai cũng đặc biệt như em.

Cái tên Tomoe Gakuen mang nhiều ý nghĩa và chân thành. Theo thầy hiệu trưởng thì đó là biểu tượng truyền thống gồm một trắng một đen kết hợp với nhau tạo thành vòng tròn hoàn hảo và nó cũng chính là mục đích của ông đối với trẻ em: Cơ thể và trí tuệ cùng phát triển tuyệt đối hài hòa.

Totto-chan bên cửa sổ, Totto-chan bên cửa sổ và ước mơ đổi mới nền giáo dục
Cuốn sách Totto-chan bên cửa sổ của Tetsuko Kuronayagi

Thầy Kobayashi đã đưa môn thể dục nghệ thuật vào chương trình giảng dạy vì ông cảm thấy môn này sẽ mang lại rất nhiều kết quả tốt và giúp cho nhân cách của các em học sinh có thể phát triển một cách tự nhiên nhất mà không chịu ảnh hưởng quá nhiều từ người lớn.

Trường Tomoe được thành lập và tồn tại trong quãng thời gian xảy ra Thế chiến hai, thay vì sợ hãi trước mưa bom bão đạn của chiến tranh thì nỗi sợ của con người ấy lúc này lại là.

“Có mắt, nhưng không nhìn thấy vẻ đẹp; có tai, nhưng không nghe được âm nhạc; có óc, nhưng không nhận ra chân ký; có trái tim, nhưng không bao giờ rung động, và do đó không bao giờ rực cháy. Thầy hiệu trưởng nói đó là những điều đáng sợ.”

– Totto-chan: Bên cửa sổ

Không có một thời khóa biểu nhất định cho các môn học, những em học sinh được phép tự học môn mà mình yêu thích trước và các môn còn lại thì để học sau cùng. Ngoài môn thể dục nghệ thuật thì thầy hiệu trưởng thường cùng các em nhẹ nhàng, thong thả theo nhạc dương cầm hay kèn hát.

Tuy rằng khi Totto-chan nhập học là thời điểm nước Nhật đang trải qua những tháng ngày trong chiến tranh nhưng ở tại ngôi trường ấy, tất cả các em học sinh dường như đều được bao bọc bởi tình thương. Tuổi thơ của những đứa trẻ trải qua trong sự yên lặng và tràn đầy hạnh phúc.

“Giờ ăn trưa đã tới – giờ phút mà Totto-chan hằng mong đợi. Đây là lúc để các bạn giới thiệu “những thức ăn của biển và của đất”. Thầy hiệu trưởng nói câu đó để diễn tả một bữa ăn đủ thành phần dinh dưỡng. Thay cho cách nói “Phải luyện cho con em chúng ta ăn được mọi thức ăn” hoặc “Yêu cầu các bậc phụ huynh cho con em mình ăn trưa đủ chất dinh dưỡng”, thầy hiệu trưởng trường này kêu gọi các bậc cha mẹ hãy cho thêm vào khẩu phần ăn trưa của học sinh những thức ăn của biển và của đất.”

– Totto-chan: Bên cửa sổ

Trong lối giáo dục của Nhật Bản, người ta vẫn thường không cho phép trẻ em nói chuyện khi ăn cơm nhưng thầy Kobayashi lại khác, với kinh nghiệm tiếp thu ở nước ngoài thì ông luôn động viên và khuyến khích các em tranh thủ nói chuyện trong bữa ăn.

Totto-chan bên cửa sổ, Totto-chan bên cửa sổ và ước mơ đổi mới nền giáo dục
Hình ảnh bìa cuốn sách Totto-chan bên cửa sổ

Ở đó, ước mơ của mọi đứa trẻ luôn được ươm mầm và tôn trọng. Khác với những ngôi trường khác, giáo viên trường Tomoe không gọi đó là mộng tưởng hão huyền hay dập tắt nó ngay khi vừa nhen nhóm lên ngọn lửa. Họ biết cách giúp cho trí tưởng tượng của các em được bay cao và bay xa:

“Em vẫn thích các nhạc sĩ hát rong, nhưng em đã học được nhiều, rất nhiều điều thêm nữa xung quanh mình. Cô gái bé nhỏ bị đuổi vì đã gây nhiều phiền nhiễu ở trong lớp, nay đã lớn lên thành một đứa trẻ xứng đáng với trường Tomoe.”

– Totto-chan: Bên cửa sổ

Khi Totto-chan còn học ở trường cũ, em thường đứng một mình bên cạnh cửa sổ vì bản thân cảm thấy mình bị lạnh lùng, bị phân biệt đối xử. Nhưng khi chuyển đến trường Tomoe thì khác, nơi đó luôn chào đón em với một cửa sổ hạnh phúc, tràn đầy niềm vui. Tetsuko Kuroyanagi đã nói về thầy hiệu trưởng rằng:

.“Trong trường hợp của tôi, thật không thể tả cho hết Thầy đã nuôi lớn tôi như thế nào bằng cách thường xuyên nói với tôi “em có biết không, em thật sự là một cô bé tốt.” Nếu tôi không vào trường Tomoe học và không gặp được thầy Kobayashi, có lẽ tôi sẽ bị dán cái nhãn là ‘cô bé xấu’ và trở nên đầy mặc cảm và lầm lạc.”

Tetsuko đã dành những trang cuối để viết về các bạn bè cùng lớp và cả cuộc sống sau này của họ. Có người phụ trách nhân sự cho một công ty điện tử lớn, người trở thành nhà vật lý nổi tiếng của Nhật Bản hay chuyên gia hạng nhất về phong lan Viễn Đông và có cả những người sớm qua đời vì bệnh tật.

Totto-chan bên cửa sổ, Totto-chan bên cửa sổ và ước mơ đổi mới nền giáo dục
Cuốn sách là khúc ca ngọt ngào về tuổi thơ và tình thầy trò ấm áp

Totto-chan bên cửa sổ là một cuốn sách có phương pháp rõ ràng và định hướng tốt trong việc giáo dục trẻ nhỏ. Những học sinh trong toa tàu trường Tomoe vốn dĩ sinh ra là một chồi non đẹp đẽ và tươi tốt cho nên giáo viên ở đây luôn đem bản chất ấy đi ươm mầm, phát triển.

Để rồi chính điều đó sẽ giúp cho các em trở thành một cây đại thụ lớn, những con người với những phẩm chất riêng. Thầy hiệu trưởng Kobayashi Sosaku đã nói rằng.

“Hãy để các em phát triển tự nhiên. Đừng cản trở khát vọng của các em nhỏ. Ước mơ của các em lớn hơn mơ ước của các thầy cô nữa đấy.” 

Đối với thầy mà nói thì việc giáo dục trẻ em luôn là một phần tất yếu trong cuộc sống, tuy nhiên điều đó không đồng nghĩa với việc ép buộc, gò bó chúng trong một khuôn khổ cứng nhắc và nhất định. Tất cả trẻ em luôn xứng đáng nhận được tình yêu thương, trân trọng từ mọi người.

Yoshikawa Takeshi khi nói về cuốn sách đã khẳng định: 

“Vì cuốn sách bán rất chạy và cũng là cuốn sách được đọc nhiều nhất trong lịch sử xuất bản ở Nhật, chắc chắn nhiều người đã biết và hiểu được thông điệp của cuốn sách. Trong xã hội luôn có những điều đã trở thành quy ước, không thể thay đổi được. Nhưng dù phải tuân theo những quy ước đó, sâu trong trái tim mọi người vẫn mong muốn làm những gì tự do và thực sự đúng với đam mê.”

Văn chương chân chính có khả năng cảm hóa con người. Nó góp phần vào việc giúp cho bản chất, nhân cách của họ được hoàn thiện theo hướng tốt đẹp và khiến cho cuộc sống ngày càng hạnh phúc hơn.

Totto-chan bên cửa sổ chính là một tác phẩm như thế, nó xứng đáng là một cuốn sách gối đầu giường của chúng ta, không những dành cho trẻ em mà còn đặc biệt phù hợp với những bậc phụ huynh đang trong quá trình dạy dỗ con cái.

Minh Minh