Trong gia đình là một trong hai cuốn tiểu thuyết đặc sắc viết về trẻ em và gia đình của Hector Malot. Được xuất bản vào năm 1878, tác phẩm không chỉ truyền tải nhiều thông điệp ý nghĩa đến với độc giả mà còn là cuốn sách dành cho mọi lứa tuổi, đặc biệt là những ai đã và đang trưởng thành.

Giới thiệu sơ lược về tác giả và tác phẩm

Hector Malot là một nhà văn nổi tiếng người Pháp. Ông tốt nghiệp đại học luật và làm việc tại một văn phòng luật sư, sau đó thì Malot chuyển đến Paris, trong quãng thời gian sinh sống ở đó ông đã viết bài phê bình sân khấu và phê bình văn học cho một số tờ nhật báo.

Sau khi dừng lại ở công việc luật sư, Hector Malot đã chọn cách đi sâu vào thế giới văn chương của tiểu thuyết với cuốn sách đầu tay là Những người tình.

Trong gia đình, Trong gia đình: Hành trình của sự nỗ lực để kiếm tìm hạnh phúc
Hình ảnh tác giả Hector Malot

Cột mốc này đã giúp cho nhà văn có những bước chân đầu tiên trên văn đàn Pháp nhưng phải đến tiểu thuyết Không gia đình mới thật sự đưa tên tuổi của ông lên đỉnh cao và Trong gia đình là tác phẩm tiếp nối cho cuốn sách trên.

Trong gia đình được viết bằng ngòi bút mang đậm triết lý nhân sinh, ông đã thành công gây dựng tình huống truyện để làm nổi bật lên nhân vật của mình đồng thời có thể khơi dậy những cảm xúc mãnh liệt trong lòng độc giả.

Trong gia đình, Trong gia đình: Hành trình của sự nỗ lực để kiếm tìm hạnh phúc
Tác phẩm Trong gia đình của Hector Malot

Cốt truyện xoay quanh nhân vật Perin, một đứa trẻ mười hai tuổi mồ côi cả cha lẫn mẹ. Cuộc sống đơn độc của em bắt đầu khi người mẹ vì lâm bệnh mà qua đời, kể từ đó Perin đã phải phiêu bạt khắp chốn để tìm lại gia đình thật sự của mình.

Trong gia đình dễ dàng chiếm được trái tim độc giả ngay từ những trang sách đầu tiên với bút pháp nhẹ nhàng và giọng văn đầy thơ mộng của Hector Malot.

Trong gia đình khắc họa rõ nét cuộc đời đau khổ và bất hạnh của Perin

Tác phẩm mở đầu với khung cảnh đất Pháp ở vùng kế cận cửa ô Béc-xi, vào những ba giờ chiều, nơi đây thường ở trong tình trạng tắc nghẽn giao thông. Đối lập với ánh trăng sáng tháng Sáu đẹp trời là hình ảnh lề đường, xe cộ xếp hàng nối đuôi nhau dài bất tận.

Khi nhìn về phía xa cửa ô kia, có một chiếc cỗ xe đang dần xuất hiện với bề ngoài vừa thảm hại vừa buồn cười, điều này đã làm khơi dậy trí tò mò và thu hút không ít ánh nhìn của mọi người xung quanh. Trên thành xe là những dòng chữ đã mờ nhạt, xe kín hết cả, có mặt lại chỉ có mấy chữ.

Người ta nhìn lại rồi đoán nó là chữ Hy Lạp, liền bên dưới đó là chữ Đức và cuối cùng nơi nét mực tươi mới, rõ nét nhất chính là chữ Pháp đề hai chữ “Chụp ảnh”, có lẽ những dòng bị phai màu ấy cũng có cùng một nội dung với nó.

“Như một tờ giấy đi đường, những xứ sở mà chiếc xe khốn khổ đã lăn qua, trước khi vào nước Pháp và đến ô cửa Paris, đã được ghi rõ trên đó.”

– Trong gia đình

Và rồi họ nhìn thấy Perin, một đứa trẻ trạc mười hai tuổi ngồi trên lề đường để trông chừng chú lừa Palica đang ngấu nghiến gặm một chút cỏ khô.

Em hiện lên với một dáng vẻ kỳ lạ, mái tóc nhạt và màu da hổ phách. Ngược lại, khuôn mặt Perin lại mang đến cảm giác nhẹ nhõm, dịu dàng với đôi mắt dài, đen, láu lỉnh mà không kém phần nghiêm trang.

Trong gia đình, Trong gia đình: Hành trình của sự nỗ lực để kiếm tìm hạnh phúc
Hình ảnh bìa cuốn sách Trong gia đình

Trong quãng thời gian nghỉ ngơi, đôi vai em đổ xuống một chiếc vest đen độn vai đã cũ, trước kia có lẽ là màu đen nhưng bây giờ cũng khó có thể đoán được màu gì cùng với đó là chiếc váy rộng tồi tàn cùng với nhiều mảnh vá.

Tưởng rằng điều đó sẽ khiến em ngại ngùng và tự ti khi mọi người đều bất ngờ trước dáng vẻ của mình nhưng đối với Hector Malot thì bề ngoài không có gì đáng để trân trọng nên.

“Bộ cánh nghèo nàn ấy không làm giảm bớt chút nào cái vẻ tự hào của em bé.”

– Trong gia đình

Trong khi Perin còn đang rầy la chú lừa đói thì bên trong khoang xe tồi tàn ấy phát ra tiếng gọi, đó là mẹ của em, một người phụ nữ với thân thể suy nhược và đầy bệnh tật, bà nằm trên tấm nệm mỏng như dính chặt với tấm ván, thở hổn hển rồi rít lên nhưng không phát ra nổi thứ âm thanh nào.

Người đàn bà ấy đang ở trong một tình trạng đáng thương và thê thảm nhất cuộc đời mình, việc thở bấy lâu nay cứ tưởng chừng đơn giản như thế nhưng giờ đây lại vô cùng khó khăn. Sự kiệt sức đang ăn mòn linh hồn và bủa vây lấy người đàn bà tội nghiệp này.

 

“Chưa quá hai sáu, hai bảy tuổi, bà đã suy nhược quá mức!”

– Trong gia đình

Khi Perin ngỏ ý mua cho mẹ quả chanh ở cửa hàng gần nơi họ dừng chân nghỉ ngơi thì bà lại ngăn cản và nói với con gái nhỏ của mình rằng, hãy để dành tiền vì họ còn quá ít. Mặc dù đang trong cơn đau và bệnh tật nhưng vì cuộc sống mưu sinh vất vả nên người đàn bà ấy phải chắt chiu từng đồng, càng nhiều càng tốt.

Trong cỗ xe của hai mẹ con chỉ có cái lò và mấy hòn than cùng một chiếc xoong cũ, họ phải qua bên nền cỏ gai của bãi Guylo để ngủ qua đêm. Perin thổi cơm nhưng đôi đũa trắng ấy lại được làm bằng cành cây khô đã bóc vỏ, chỉ có cơm trắng nhưng em vì muốn an ủi mẹ mình và bản thân nên đã gọi đó là “cơm xoàng”.

Trong gia đình, Trong gia đình: Hành trình của sự nỗ lực để kiếm tìm hạnh phúc
Hình ảnh bìa cuốn sách Trong gia đình

Mẹ của em mang một chiếc váy đen cũng xơ xác như chiếc váy mà Perin đang mang nhưng nó lại ít bụi bặm hơn vì đã được đập, chải và để trên nệm. Trên cổ bà cổ bà quấn một chiếc khăn len hình vuông, có lẽ trước kia nó là một thứ hàng giá trị nhưng giờ đây thì chỉ là tấm giẻ rách xấu xí và bạc màu.

Và rồi họ nhận ra cuộc sống ở chốn đô thị khiến cho những con người nghèo khổ càng trở nên túng quẫn. Hai mẹ con quyết định bán tất cả từ máy ảnh, ống kính, chú lừa Palica thông minh, lanh lợi kể cả cỗ xe mà họ đã sống hơn một năm nay.

Bởi lẽ cha của em đã chết trong đó nên ý nghĩ phải rời xa nó khiến cho bà cảm thấy xót xa, bọn họ chỉ có thể giữ lại từng ấy đồ vật và xem như đó là sự hiện hữu duy nhất của ông.

“Không có một đồ vật gì trong đám đồ đạc tồi tàn này lại không mang kỷ niệm của người đã khuất.”

– Trong gia đình

Vì số mệnh quá khắc nghiệt, cuộc sống hiện tại của bà cũng chẳng còn đủ sức để chống đỡ, để suy nghĩ cũng như mong muốn.

Tiền trả thuốc cho mẹ ngày càng cạn kiệt, Perin nhớ lại những ngày còn cha bên cạnh, gia đình họ đi đường núi cũng có nhiều lúc bị đói, đến cả mẩu bánh nhỏ cũng không có để ăn.

Điều đáng sợ nhất đối với những con người đói khổ ấy lúc này chính là cuộc đời họ buộc phải trả lời câu hỏi, túi đã cạn, biết kiếm tiền ở đâu ra và làm cách nào để sống qua được những ngày gian nan và vất vả như thế.

Trong gia đình, Trong gia đình: Hành trình của sự nỗ lực để kiếm tìm hạnh phúc
Hình ảnh bìa cuốn sách Trong gia đình

Perin biết rằng ngày mai sẽ không phải là ngày tốt lành mặc dù mẹ em luôn nói “tất cả rồi sẽ ổn”. Và rồi em mất mẹ, một nỗi đau và một nỗi bất hạnh, Perin đã trở thành đứa trẻ mồ côi.

Khoảnh khắc nhìn thấy mẹ trút hơi thở cuối cùng ấy khiến trái tim, cái đầu, đôi chân em đều bị tê liệt, cả cơ thể chìm trong nghẹn ngào và kiệt quệ.

Sau cái chết của mẹ, em quyết định trở về Maraucour để tìm lại gia đình của mình. Đến đây, người ta vu oan cho em tội ăn cắp, bị khinh miệt cùng với thiếu thốn đến đói lả. Em gặp được ông nội, họ hàng thân thích và biết được mối quan hệ giữa cha và ông.

“Bác căm ghét nó, cũng như căm ghét mẹ nó! Mẹ con chúng cướp thằng con bác rồi giữ riết nó lại. Nếu chúng không mê hoặc thằng con bác, thì nó đã về với bác từ lâu rồi! Chẳng lẽ mẹ con chúng nó là tất cả đối với thằng đó, trong khi bác, ông bố của nó lại chẳng là gì cả sao?”

– Trong gia đình

Cũng giống như Không gia đình, cuốn sách này viết về số phận đói khổ, bất hạnh và đau đớn nên từ khi ra đời, Trong gia đình đã thành công khơi được nguồn cảm xúc sâu lắng trong đáy cùng tâm hồn của độc giả.

Cuốn sách giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cuộc đời của họ qua từng trang sách, đúng như nhà văn M. Gorki nói rằng:

 

“Văn học là nhân học.”

Ở đó có những cái đẹp còn trộn lẫn trong niềm sầu buồn và cũng có cái nên thơ còn lóng lánh, neo đậu trong giọt nước mắt ở đời. Đây chính là lý do khiến Trong gia đình mãi song hành với thời gian và đọng lại trong tâm trí của độc giả.

Tác phẩm mang những triết lý nhân sinh cao cả

Giống với tiểu thuyết Không gia đình, Hector Malot không chỉ đề cập đến tình cảm gia đình, tình cảm giữa người với người  mà cuốn sách còn truyền tải đến độc giả những giá trị nhân văn rất sâu sắc và Trong gia đình cũng không ngoại lệ.

Phần I: Mất mẹ – Chương 1 khi mẹ Perin nghe em kể lại chuyện chú lừa Palica đã ăn đám cỏ khô của cỗ xe trước mặt thì bà đã nhắc nhở con không được phép cho nó làm vậy mặc dù chú lừa đang rất đói bụng vì không được ăn no và cũng vì đi cả một chặng đường dài.

 

“Đói cũng không được phép lấy của người khác!”

– Trong gia đình

Đã có lúc Perin ngỏ ý muốn mời một ông thầy thuốc giỏi về xem bệnh cho mẹ nhưng bà ngay lập tức từ chối quyết liệt. Bởi lẽ trong xã hội phương Tây cũ, những con người tài giỏi không bao giờ để mình mất công không, họ sẽ không làm mất đi giá trị của bản thân mà càng lúc càng nâng cao nó.

Trong gia đình, Trong gia đình: Hành trình của sự nỗ lực để kiếm tìm hạnh phúc
Bìa của cuốn sách Trong gia đình

Và ngay cả khi hai mẹ con đang bàn về việc bán tất cả mọi thứ để trang trải sống qua ngày thì người đàn bà ấy nghĩ rằng, mình đã có những lúc tin vào tương lai, chờ đợi ngày mai như thể chỉ cần qua nốt hôm nay thì sự kỳ diệu sẽ đến với họ.

“Mẹ sẽ lành bệnh, chúng ta sẽ thu nhập khá hơn. Đó là ảo ảnh của những người thất vọng chỉ còn sống bằng mộng.”

– Trong gia đình

Để rồi từ đó, chúng ta mới có thể thấy người đàn bà khốn khổ bệnh tật ấy chính là người đã gieo mầm sự sống vào lòng cõi chết, đem niềm tin và nuôi hy vọng trên mảnh đất tâm hồn khô cằn, cạn kiệt sức lực của đứa con gái đáng thương.

Cuộc sống của họ quá đỗi bất hạnh để rồi tháng ngày khi còn sống trên đời ấy phải khiến những con người đó luôn không ngừng lo lắng cho giây phút tiếp theo chứ không phải ngày mai hay tương lai nữa.

Hơi thở và nhịp sống của chốn đô thị vẫn tiếp diễn chuyên cần và sôi nổi như thế, nó mặc kệ những số phận nghèo khổ, lầm lũi đang chui rúc ở đây.

Trong gia đình, Trong gia đình: Hành trình của sự nỗ lực để kiếm tìm hạnh phúc
Cuốn sách Trong gia đình của Hector Malot

Perin là một đứa trẻ mới lớn, cái độ tuổi mà người ta vẫn thường nghĩ rằng đó là lúc để mơ mộng để ham vui nhưng ngược lại, em đã sớm quen với những lần bị người ta lột da cắt cổ ấy, em học cách chịu đựng và tin rằng:

“Đó là cái luật của thiên nhiên, của những người giàu có đối với với những người nghèo khổ.”

– Trong gia đình

Chính cuộc sống ấy đã khiến em nhận ra được sau cái đói chính là cái khát nhưng vì lời nói của mẹ trong giây phút trút hơi thở cuối cùng đã giúp Perin có thêm động lực để tiếp tục hành trình trở về Maraucour và em đi mà không quên mang theo lời dặn của cha.

“Trong lúc hoạn nạn chỉ có những người phấn đấu bền bỉ mới có khả năng được cứu sống.”

– Trong gia đình

Ở Perin luôn có một nguồn sức sống chưa bao giờ vụt tắt, khi em đặt chân đến Maraucour vì bản thân không đủ tiền mua một đôi dép nên em đành phải nhịn ăn sáng để dành dụm tiền mua dụng cụ làm nó.

Cái thứ nhất hơi tròn nhưng lại không đúng kích cỡ của bàn chân, cái thứ hai tuy đã rút kinh nghiệm nhưng vẫn chưa được, cái thứ ba cũng thế và đến cái thứ tư thì em mới có thể chấp nhận đó là một đế giày và rồi em nhận ra:

“Đây là bằng chứng rõ rệt! Lại một lần nữa, người ta sẽ thành công khi có nghị lực, lòng quyết tâm. Không cần tiền bạc, dụng cụ, chẳng có gì hết! Chỉ cần một ít sáng tạo, người ta vẫn làm được cái việc ngỡ là quá sức!”

– Trong gia đình

Đúng như nhà văn Pháp Giooc-giơ Đuy-a-men cho rằng, một cuốn tiểu thuyết thực sự hứng thú là tiểu thuyết không chỉ mua vui cho chúng ta mà còn chủ yếu hơn là giúp đỡ chúng ta nhận thức cuộc sống, lý giải cuộc sống.

Trong gia đình của Hector Malot không chỉ để độc giả cảm nhận được số phận của kiếp người đói khổ mà ông còn khiến cho cuốn sách thành công khơi dậy một sức sống mãnh liệt và bền bỉ trong những chuỗi ngày bất hạnh, tăm tối tưởng chừng không có ánh sáng này.

Trong gia đình, Trong gia đình: Hành trình của sự nỗ lực để kiếm tìm hạnh phúc
Tác phẩm Trong gia đình của Hector Malot

Khi đọc cuốn sách, chúng ta phẫn nộ trước sự phân biệt giàu nghèo của các tầng lớp trong xã hội cũ phương Tây và chung vui cùng niềm hạnh phúc khi Perin tìm lại được gia đình của chính mình. Trong gia đình mở ra nhiều bài học nhận thức đúng đắn, sâu sắc về niềm tin của con người.

Vì không có điểm tựa nên chúng ta phải luôn kiên trì và không ngừng nỗ lực, càng cố gắng càng may mắn. Những tác phẩm của Hector Malot đều mang tính giáo dục và nhân văn sâu sắc đồng thời đề cao tình yêu giữa con người với con người.

Minh Minh