Trúng số độc đắc là một trong những cuốn tiểu thuyết được độc giả yêu thích nhất của nhà văn Vũ Trọng Phụng được viết vào năm 1938, khi ông vừa bước qua tuổi 26.

Vài nét về thân thế của nhà văn Vũ Trọng Phụng

Vũ Trọng Phụng không chỉ là nhà văn mà ông còn viết báo, thậm chí thời đó người đời biết đến ông rộng rãi với danh xưng Ông vua phóng sự Bắc Kỳ khi chỉ mới trong độ tuổi đôi mươi.

sach vu trong phunh - Trúng số độc đắc và sức mạnh của đồng tiền trong xã hội cũ
Bìa sách Trúng số độc đắc

Năm 1930, Vũ Trọng Phụng bắt đầu theo đuổi con đường viết văn chuyên nghiệp và mãi cho đến sáu năm sau sự nghiệp của ông đã thật sự nở rộ. Cùng với những tác phẩm tạo nên tiếng vang lớn trong nền văn học đương thời như Giông tố, Vỡ đê, Làm đĩSố đỏ.

Vũ Trọng Phụng, thiên tài yểu mệnh của nền văn đàn Việt Nam. Tuy mất sớm nhưng với khối tác phẩm đồ sộ mà ông đã để lại được xem là bước đi đầu của thể loại văn học hiện thực phê phán có sức tác động mạnh mẽ đến nhiều tác phẩm sau này.

Tiểu thuyết Trúng số độc đắc và giá trị nhân đạo trong từng trang sách

Bên cạnh những tác phẩm làm nên tên tuổi của ông thì tiểu thuyết Trúng số độc đắc cũng được đánh giá cao không những vì nội dung sâu sắc, mà nó còn là tác phẩm cuối cùng trong sự nghiệp của ông.

“Thôi thế, khi đã giàu có lẽ gì ngăn trở ta thực hành những tư tưởng cao thưởng vẫn sôi nổi trong óc ta?

Có lẽ gì ngăn được ta đem tiền bạc ra dùng cho nó phỉ cái chí bình sinh vào cái việc cứu chữa lấy một vài trong muôn ngàn phần những sự bất công, ngang tai, chướng mắt, thương tâm… mà nguyên nhân là chữ bần và chữ phú?”

Ở cuốn tiểu thuyết Trúng số độc đắc, hai thứ tiền tài và nhân phẩm được đem lên bàn cân và câu chuyện về sức mạnh của đồng tiền cùng phẩm chất của con người được miêu tả thật sinh động qua từng câu chữ.

Trúng số độc đắc là câu chuyện về một chàng trai thất nghiệp, vào một ngày anh bỗng trở nên giàu có vì trúng số độc đắc. Xuyên suốt tác phẩm là những diễn biến tâm lý của Phúc được thể hiện một cách rõ ràng qua từng câu chữ.

Nguyễn Văn Phúc chàng trai thất nghiệp mỗi ngày đều đặn cầm sách ra vườn hoa đọc với suy nghĩ sẽ trở thành một đấng hiền nhân. Rõ là thất nghiệp nhưng lại ghét khi bị người khác nói như thế, vẫn suy nghĩ bản thân mình dù gì cũng là người có trí thức. 

trung so doc dac e1601292551223 - Trúng số độc đắc và sức mạnh của đồng tiền trong xã hội cũ
Trích dẫn trong Trúng số độc đắc

Cái định nghĩa đợi thời của anh ta thật ra chỉ là sự lẩn trốn hèn nhát, sĩ diện không đủ dũng khí mà cầm lá đơn xin việc hay tự kiếm tiền để nuôi bản thân.

Trốn chui lủi trong những quyển sách cổ lấy đó để tự an ủi rằng cái ý nghĩa cao đẹp của cuộc đời là đọc sách để tu thân và vật chất, tiền bạc là việc hôi tanh không đáng kể đến.

Một kẻ không tiền tài không địa vị làm Phúc tỉnh mộng, nhận ra nỗi nhục của một kẻ không làm chủ được đồng tiền nhưng thay vì tìm cách sửa đổi thì anh lại mộng mình trúng số. Ấy thế mà Phúc lại trúng số thật.

tieu thuyet trung so doc dac - Trúng số độc đắc và sức mạnh của đồng tiền trong xã hội cũ
Tiểu thuyết Trúng số độc đắc

Và khi Phúc trúng số, giải độc đắc mười vạn, chưa đầy nửa tháng khi biết tin thì nhà báo, phóng viên kéo đến chụp ảnh, phỏng vấn, cung kính anh ta vô cùng.

Đến cái lão chủ Tây cũng phải cúi đầu chào, nịnh hót liên hồi, xin lỗi tới tấp. Bố mẹ anh ta cũng thay đổi, mọi việc như có phép màu khiến Phúc tự cho mình là đại quý tử. 

“Khi đắc thế thì đất nặn nên bụt, nghe hơi khá thì xăm xăm chen gót tới, đến ngỡ đàn ruồi;
Khó giữa chợ nào ai thèm hỏi, chẳng mua thù bán giận cũng thờ ơ;
Giàu trên non, lắm kẻ đi tìm, không ép đâu, nài thương mà sục sạo.”

Thói đời bỗng xoay ngược, đổi trắng thay đen mà lòng người cũng thế. Từng là kẻ với ước muốn mãnh liệt sẽ tu nhân sửa chí thành một hiền nhân quân tử nhưng bây giờ lại trượt dài trên con đường tư bản hưởng thụ, sống trong quyền lực mà đồng tiền mang lại.

Với tiểu thuyết Trúng số độc đắc, Vũ Trọng Phụng đã làm nên thành công như các tác phẩm trước của mình. Ông khắc họa thành công những con người vì chạy theo đồng tiền mà mù quáng, quên mất lý tưởng sống thậm chí là những phẩm chất đạo đức.

“Mười vạn thì tậu được hai chục nóc nhà là cùng chứ đếch gì? Mà khi người ta có được hai chục nóc nhà thì đã có gì là giàu?(…)

Cả cơ nghiệp có mười vạn, mỗi năm niên bổng là bảy nghìn hai, thế thôi, thiên hạ nó đã cho là giàu to rồi. Đấy mà xem rồi chúng nó sẽ kêu ầm lên, nếu mình không thí cháo cho chúng! Thì chúng sẽ dài mồm ra mà chửi mình là ích kỷ, là đểu, là chó! Chỉ chúng nó đi xin, đi vay mới là người.”

Mối quan hệ máu mủ bỗng chốc lại trở nên rẻ rúng, hôi tanh không đáng giá và cả tình cảm cha mẹ vốn thiêng liêng hơn bao giờ hết lại chẳng bằng tiền tài của cải. 

Trúng số độc đắc là bước đệm đầu tiên của thể loại tiểu thuyết tâm lý

Câu chuyện dưới ngòi bút của Vũ Trọng Phụng đảm bảo sẽ đưa bạn vào một thế giới dù lạ nhưng lại quen, ở đó là những vấn đề mà cho dù ở bất cứ thời đại nào thì tin chắc nó cũng tồn tại.

Thế giới ấy dù nằm trong từng trang sách, được vẽ lên bằng con chữ và cách đây cả một thời đại nhưng khi đọc lại, độc giả vẫn cảm thấy nhức nhối cùng những câu hỏi mà cho đến bây giờ chúng ta vẫn đang tự tìm câu trả lời.

“Hay là số phận đã muốn rằng địa vị một khi thay đổi thì chí khí và hành vi của ta cũng luôn theo đó mà biến hoá, để mà tỏ rõ rằng dẫu là thi sĩ hay trọc phú, thì cái con người cũng đến vô dụng với đời như nhau mà thôi.”

Trúng số độc đắc được xem là tác phẩm mở đầu của thể loại văn xuôi tính từ những tiểu thuyết của Hồ Biểu Chánh, Hoàng Ngọc Phách. Tác phẩm của Vũ Trọng Phụng dù muộn hơn mươi lăm năm nhưng văn của ông đã vượt thoát ra hẳn cái gọi là khuôn khổ của văn học đương thời.

Trúng số độc đắc là một trong số những bước đệm thành công đầu tiên của thể loại tiểu thuyết phân tích tâm lý.

Vũ Trọng Phụng sinh ra đã dưới số mệnh một ngôi sao xấu

Trúng số độc đắc được Vũ Trọng Phụng viết theo một cách rất khác so với những tác phẩm trước đó. Đến ngày ra báo mới thì ông mới viết một chương rồi đưa in, khi xong hết thì mới thành một cuốn sách hoàn chỉnh.

tac pham khac cua vu trong phung - Trúng số độc đắc và sức mạnh của đồng tiền trong xã hội cũ
Một số tác phẩm khác của nhà văn Vũ Trọng Phụng

Trúng số độc đắc được viết một mạch, đến khi hoàn thành ông lại tự tay đóng thành một quyển sách rồi cầm lên ngắm nghía mân mê từng chỗ và khi đưa cho nhà xuất bản ông lại luyếc tiếc không nỡ rời tay.

Sau Trúng số độc đắc, ông còn viết một tác phẩm khác có tên là Người tù được tha nhưng đáng tiếc thay, đó là tác phẩm mãi mãi dang dở vì ông đã không còn đủ sức để theo đến cuối cùng.
Sau này trong một buổi phỏng vấn, người bạn thân của cố nhà văn là Ngọc Giao đã chia sẻ rằng:

“Cách vài hôm trước khi qua đời, Vũ Trọng Phụng nhờ tôi dìu đến tận nhà in để xin mấy tờ bản thảo đã xếp chữ rồi dù còn lấm lem mực và dấu tay của thợ in. Ông còn căn dặn giữ lại chúng để lót đầu cho mình khi đặt thi hài vào áo quan.”

Vũ Trọng Phụng ra đời dưới hình hài là một ngôi sao xấu để rồi ra đi trong cảnh nghèo đói và bệnh tật, xót xa khi nghe được lời thủ thỉ cuối đời trên giường bệnh với người bạn là nhà văn Vũ Bằng rằng: 

“Nếu mỗi ngày tôi có một miếng bít tết để ăn thì đâu có phải chết non như thế này”.

Dù chỉ ở lại với đời vỏn vẹn hai mươi bảy năm ngắn ngủi cùng những gập ghềnh, chông gai nhưng với ngòi bút tài hoa của mình đã làm tên tuổi Vũ Trọng Phụng nở rộ không những ở văn đàn Việt Nam mà còn vươn tầm với cả thế giới.

Đỗ Quyên