Vòm rừng được xuất bản vào năm 2018, là một trong những tiểu thuyết xuất sắc viết về thiên nhiên do nhà văn Richard Powers chắp bút. Cuốn sách xây dựng nên ý thức hệ khi nói đến mối liên kết chặt chẽ giữa con người và thực vật, từ đó đưa chúng ta chạm tới thế giới nguyên thủy với sự yên bình vô biên của núi rừng.

Nhà văn xuất sắc nhất chưa từng được nhắc đến 

Richard Powers sinh năm 1957 tại Evanston, Illinois Hoa Kỳ. Nhà văn đã từng gắn bó với Thái Lan hơn bốn năm khi cha ông có lịch công tác giảng dạy ở một trường quốc tế Bangkok, sau này Richard Powers trở về quê hương rồi theo học chuyên ngành Văn học Anh thuộc Đại học Illinois.

Tốt nghiệp vào năm 1972 với bằng cử nhân và thạc sĩ, Richard Powers tiếp tục học lập trình máy tính rồi chuyển đến Boston để làm việc. Ông không chỉ thành thạo thanh nhạc mà còn là người ham đọc sách, nhà văn yêu thích thể loại phi hư cấu hay một số tác phẩm kinh điển như thơ Hy Lạp.

vom rung hinh anh 1 e1624646905732 - Vòm rừng: Thiên sử thi vĩ đại của thiên nhiên phi thực
Chân dung nhà văn Richard Powers

Sau này tác giả nghỉ hưu rồi sống ở Hà Lan trong những năm cuối thế kỷ XIX, tại đây Richard Powers đã cho xuất bản tiểu thuyết đầu tay, Three farmers on their way to a dance.

Tác phẩm viết về hai chủ đề chính là công nghệ và sự bí ẩn tàn bạo của một thế kỷ tiến bộ kéo dài dưới góc nhìn của nhân vật thứ ba, từ đó Three farmers on their way to a dance đã được nhận Giải thưởng Rosenthal từ Viện hàn lâm và Viện nghệ thuật văn học Hoa Kỳ.

Cuốn sách được lấy cảm hứng từ bức ảnh nổi tiếng do nhiếp ảnh gia August Sander chụp vào mùa Xuân năm 1914, ghi lại khoảnh khắc vui vẻ cuối cùng của ba người nông dân trẻ tuổi đang trên đường đến lễ hội trước khi Thế chiến thứ nhất nổ ra.

vom rung hinh anh 6 - Vòm rừng: Thiên sử thi vĩ đại của thiên nhiên phi thực
Hình ảnh Three farmers on their way to a dance của nhiếp ảnh gia Agust Sander chụp

Bên cạnh đó, Richard Powers còn có một số cuốn sách khác như Prisoner’s dilemma, The gold bug variations, Operation wandering soul hay Plowing the dark. Có thể thấy được, các tác phẩm của ông đều lấy con người làm trung tâm từ đó chia thành các chủ đề chính là tình yêu, khoa học, âm nhạc và nghệ thuật.

Ngoài ra có thể kể đến The time of our singing, cuốn sách đã đặt độc giả trước câu hỏi, liệu quá khứ và tương lai có nằm trong sự dẫn dắt của hiện tại khi mà cả ba đều là những nét vẽ nguệch ngoạc trên bản đồ thời gian.

The time of our singing là cuốn tiểu thuyết sử thi viết về mối quan hệ gia đình giữa David Strom, một nhà vật lý người Đức – Do Thái với Delia Daley, người phụ nữ da đen gốc Phi. Thông qua đó Richard Powers đã làm nổi bật lên nạn phân biệt chủng tộc và phong trào dân quyền trong suốt những năm của thế kỷ XX.

vom rung hinh anh 12 - Vòm rừng: Thiên sử thi vĩ đại của thiên nhiên phi thực
Hình ảnh bìa cuốn sách Orfeo của nhà văn Richard Powers

Với hơn mười tác phẩm đã xuất bản, Richard Powers nhận được các giải thưởng danh giá như Time Book of the Year, Corrington năm 2001 cho Văn học xuất sắc hay giải thưởng Sách Quốc gia về sách hư cấu.

Vòm rừng, cuốn sách đã làm nên tên tuổi Richard Powers không chỉ trong nước mà còn trên toàn thế giới. Tiểu thuyết xây dựng nên nhiều tầng liên tưởng khi đưa người đọc chiêm ngưỡng vẻ đẹp vĩnh hằng của thiên nhiên với sự đan xen hài hòa giữa thời gian và cuộc sống.

“Một bài thánh ca sôi nổi, đầy nhiệt huyết về sự hùng vĩ của thiên nhiên.”

– Dan Cryer, San Francisco Chronicle

Một thiên sử thi hùng vĩ mang tên Vòm rừng, đúng như nhà văn Margaret Atwood đã nhận xét rằng, tác phẩm là bản hùng ca Moby Dick trên cạn.

Tác giả đã chọn quá khứ làm điểm xuất phát nhằm nhìn nhận những hành động của nhân loại suốt hàng ngàn thế kỷ, từ đó truyền tải sự cố gắng ở hiện tại và tương lai.

Vòm rừng và sợi dây vô hình kết nối con người với thiên nhiên

Nếu Rễ trời của Romain Gary đề cập đến hình ảnh số phận Châu Phi và những con voi đang bị săn bắt để cung cấp cho lũ buôn động vật thì Richard Powers lại viết Vòm rừng như đặt ra câu hỏi lớn về sự phản kháng khi vẽ nên bức tranh thiên nhiên hùng vĩ, từ đó vang lên tiếng chuông thức tỉnh nhân loại trước hành động mất kiểm soát của bản thân.

“Nếu muốn hiểu được Thiên nhiên, thì ta phải có tập nhân tính hơn.”

– Vòm rừng

Liệu có phải loài người đang dần đánh mất chính mình trước những ham muốn, để rồi họ đã quên mất cách lắng nghe thanh âm của thiên nhiên, thứ mà trước đây tổ tiên của muôn vàn giống loài đã từng chung sống và gắn bó chặt chẽ ngay từ buổi nguyên thủy ban sơ nhất?

Vòm rừng, mỗi nhân vật đều có một sợi dây liên kết đặc biệt với thiên nhiên, họ được nhà văn xây dựng từ những mặt tính cách khác nhau, từ đó trở thành mảnh ghép đặc biệt không thể thiếu xuyên suốt cả hành trình của tác phẩm.

vom rung hinh anh 32 - Vòm rừng: Thiên sử thi vĩ đại của thiên nhiên phi thực
Hình ảnh bìa cuốn sách Vòm rừng do Richard Powers chắp bút

Dựa vào thần thoại Bắc Âu, vũ trụ quan nằm trên cây tần bì Yggdrasil bao gồm chín nhân vật biểu trưng cho chín loài ở chín thế giới khác nhau, họ đang và được định hình bởi rừng.  

Cuộc đại tuyệt chủng lần thứ sáu diễn ra đã khiến tám loài và vô số sinh vật khác bị biến mất, đến cuối cùng chỉ còn lại Homo Sapiens. Đây là thời kỳ trí não nhân loại tiến hóa nhất, họ xây dựng một kỷ nguyên hiện đại nhằm giải quyết mọi thứ, trong đó có thiên nhiên. 

Nicholas Hoel và gia đình anh mà nhiều đời thế hệ trước đây đã sống cùng cây hạt dẻ trên đất Mỹ, một trong những loài hiếm hoi đang không ngừng chống chọi với bệnh đốm cam, thứ giết chết sinh vật qua một phần tư thế kỷ khiến bốn tỷ cây chầm chậm biến mất vào huyền thoại.

Nếu cây dẻ miền Bắc cao ngạo, hùng vĩ thì ở phía Nam, nó chính là những vị thần độc tôn trải dài suốt hàng ngàn dặm. Bệnh đốm cam đột ngột xuất hiện khiến cho cây dẻ bản địa trên các cánh rừng xa dần biến mất nên con người phải nhanh chóng đốn hạ cây cối để lấy gỗ trước khi họ mất hết tất cả. 

“Trong một nhiệm vụ tận dụng, người ta giết chết bất kỳ cây nào có thể chứa bí mật của sự kháng cự.”

– Vòm rừng

Bi kịch Ma Sih Hsuin, người cha của Mimi Ma đã tự vẫn khi nhìn thấy giống loài vinh danh gia tộc là cây dâu tằm bắt đầu mục ruỗng. Bức tranh về những vị la hán trải qua tứ thánh quả giờ đây đang sống trong trí tuệ thuần khiết và ông, chính là hậu duệ của họ.

Ma Sih Hsuin đã hoàn thành nhiệm vụ trong đời, nòng súng dí vào thái dương, ông ra đi mà không để lại gì ngoài bản thư pháp Thù Trương thiếu phú do Vương Duy chắp bút. Loài người dần quên mất mọi thứ, kể cả việc họ đến từ đâu và cách mà bản thân rời bỏ gốc gác của mình.

vom rung hinh anh 19 - Vòm rừng: Thiên sử thi vĩ đại của thiên nhiên phi thực
Hình ảnh cuốn tiểu thuyết thứ mười hai mang tên Vòm rừng của Richard Powers

Lịch sử cây sồi với ba trăm năm phát triển, ba trăm năm sinh tồn và ba trăm năm lụi tàn đã khiến cho luật sư chuyên về sở hữu trí tuệ Ray Brinkman có những băn khoăn về thiên nhiên rằng, tại sao cây cối không có quyền như con người.

Giống với C.D. Wright khi viết hồi ký những cây sồi mang tên Casting deep shade, nhà văn đã vẽ nên một cuộc khám phá thơ mộng đầy đam mê khi bản thân tìm hiểu lịch sử, truyền thuyết của chúng, từ đó truyền tải thông điệp về việc bảo tồn, giữ gìn thiên nhiên.

Đã bao giờ chúng ta tự hỏi rằng, bản thân có thực sự nghiêm túc để học hết mọi điều về tạo hóa, lắng nghe đặc quyền của chúng như cách mà nhân loại không ngừng tìm hiểu về cuộc đời sâu rộng.

Patricia Westernford, nhân vật dùng cả đời để cống hiện tận tụy cho thiên nhiên. Bởi cô được cha mình dạy về những điều phi thường nhất của cây cối trước khi ông qua đời nên bản thân đã đem trái tim gắn bó với cây dẻ gai, lắng nghe từng tiếng thở của chúng.

Để rồi Patricia đã khẳng định rằng, những sinh thể lớn hơn con người, già và sống lâu hơn luôn có quyền quyết định mọi thứ, từ việc tạo ra thời tiết, thức ăn đến sản sinh không khí cho nhân loại hít thở.

“Tất cả chúng ta đều tới dải Ngân Hà cùng nhau, cây cối và con người. Trong mỗi bước đi với tự nhiên, con người nhận được nhiều hơn rất nhiều những gì họ kiếm tìm. Con đường xán lạn nhất để bước vào vũ trụ là xuyên qua sự hoang dã của một khu rừng.”

– Vòm rừng

Neelay Mehta, kẻ tàn tật kiến tạo trò chơi Mastery, nó đã nhận được vô số sự quan tâm khi đặt người tham gia ở chính giữa sự sống, để họ hít thở rừng xanh tràn ngập tiềm năng và rồi chính ông nhận ra rằng, cần có những trải nghiệm thực tế hơn nhằm tác động vào tâm lý, thức tỉnh nhân loại trước hành vi xấu xa của họ.

vom rung hinh anh 22 - Vòm rừng: Thiên sử thi vĩ đại của thiên nhiên phi thực
Hình ảnh cây Tần bì Yggdrasil tượng trưng cho chín loài ở chín thế giới khác nhau

Bắt đầu từ Gốc rễ, chương tiểu thuyết nói về câu chuyện riêng của từng nhân vật. Ở đó, mỗi con người đều có một cuộc đời khác nhau nhưng đến phần ThânNgọn thì họ dần hình thành mối liên kết đặc biệt để lắng nghe tiếng nói nhằm nỗ lực cứu lấy thiên nhiên. 

Đó là khi Oliva Vandergriff gặp Nicholas Hoel, từ sự thôi thúc tình cờ nào đó thì họ đến California để rồi anh đã phác họa lại mọi hoạt động của cô, đem Oliva trở thành con người bước ra trong cái vỏ hạt dẻ và thân cây gỗ đỏ.

Toàn bộ thế giới và trái tim con người sẽ chẳng là gì khi đặt dưới màu xanh bất tận của thiên nhiên bởi nhân loại có thể bị đánh bại bất cứ lúc nào nếu họ không tuân theo những quy luật mà tạo hóa đã ban hành.

Nhà Brinkman hình thành thói quen đọc như sự giải phóng cho một mục đích vô định nào đó, sách khiến nhân loại nhận ra rằng, chúng ta đã và đang bóc lột, ngang nhiên cướp đi mọi thứ vốn dĩ thuộc về thiên nhiên.

“Rừng đước ngập mặn – Nơi nuôi dưỡng biển và là kẻ bảo vệ bờ biển – Đang dần biến mất ở một trăm đất nước.”

– Vòm rừng.

Mimas, loài cây khổng lồ mà dưới cái gốc rễ sâu ấy là sự khởi nguồn của Yggdrasil hay còn gọi là Cây Thế giới. Một sự vĩ đại lan tỏa thành những nhành cây cùng nhiều họ mới, vươn lên theo dòng chảy thời gian bền bỉ với vô số lời nhắn được gửi từ địa ngục, thiên đường và chính hiện tại.

Chín nhân vật đặc trưng cho chín loài ở chín thế giới dựa theo Thần thoại Bắc Âu bao gồm Niflheim, Muspelheim, Asgard, Midgard, Jotunheim, Vanaheim, Alfheim, Nidavellir và Helheim. Chính Cây Thế giới là mối liên hệ mật thiết với các giai đoạn sáng thế, thành trụ cũng như hủy diệt của con người.

“Mây, núi, Cây Thế giới, và sương mù – Tất cả sự bền bỉ phong phú, quyện hoà mà tạo hoá đã tạo ra những ngôn từ đầu tiên.”

– Vòm rừng

ThânNgọn đã phát triển hết mực, con người tượng trưng cho từng loài cây kết thúc cuộc đời của họ để quay trở về làm Những hạt giống.

Đến cuối cùng, thế giới vẫn tiếp tục vận hành theo chu kỳ, những Homo Sapiens có đủ thông minh, ý chí để khiến cho khoa học ngày càng tiến bộ nhưng suy cho cùng, nhân loại cũng chỉ là cá thể yếu đuối sống dựa vào quy luật của tự nhiên.

Cú chạm mạnh mẽ từ chủ nghĩa hiện thực

Nhà nước vương quyền sụp đổ mở đường cho các đế chế trỗi dậy đã trở thành khởi nguồn cho nhiều ý tưởng vĩ đại được ra đời. Thế giới bắt đầu tiến hành các cuộc cách mạng hóa dựa vào khoa học và những phát minh to lớn.

Tuy nhiên trên con đường khai hóa văn minh thì liệu nhân loại có bao giờ tự đặt ra câu hỏi rằng, bản thân họ đã và đang làm được gì cho thiên nhiên ngoài việc chặt phá cũng như khai thác rừng quá mức.

vom rung hinh anh 27 - Vòm rừng: Thiên sử thi vĩ đại của thiên nhiên phi thực
Hình ảnh bìa sách Vòm rừng phiên bản tiếng Anh

Nước Mỹ là một trong những nơi diễn ra nhiều cuộc chiến gay go nhất giữa con người và cây cối. Họ sẽ phải trả giá cho tội ác của mình, cố gắng tạo ra các thành phẩm ích kỷ để rồi cuối cùng vẫn bị màu xanh vĩ đại nghiền nát, bởi thiên nhiên đang lấy lại những gì thuộc về chúng.

Rồi sẽ có lúc, con người phải dừng lại và nhận thức rằng, bốn tỷ năm sự sống đang cần được giúp đỡ. Những kẻ phá hoại mất cả nghìn năm để biết về rừng như cách mà dân cư bản địa từng hiểu.

Thiên nhiên luôn có cái nhìn rộng lượng và trái tim nóng bỏng để yêu thương con người hết mực, bởi bất cứ kẻ nào cũng là đứa con ngây dại thơ trẻ đang dẫm đôi chân trần cần được xoa dịu, chữa lành hay bất cứ sự đòi hỏi nào.

“Cây là một thứ kỳ diệu có thể che chở, cho thức ăn, và bảo vệ tất cả sinh vật. Nó thậm chí còn tặng bóng mát cho những kẻ tiều phu đến phá huỷ nó.”

– Vòm rừng

Trong mỗi bước đi cùng thiên nhiên, chúng ta nhận được nhiều hơn những gì ta tìm kiếm và mong đợi. Con người nên học cách đáp lại sự bao dung ấy bằng thái độ tôn trọng, biết ơn và có trách nhiệm hơn về những việc mà bản thân đã làm với môi trường.

Bởi cây và sự thật có chung một gốc rễ, sự thật sinh ra con người để rồi linh hồn chúng ta đã trở thành một phần của thiên nhiên nên bản thân hãy biết trân quý mọi sinh vật sống, thay thế bạo lực bằng sự thấu hiểu với một tình yêu to lớn.

Công trình cả cuộc đời Patricia là lắng nghe cây và Adam Appich cam kết sẽ bảo vệ, tôn trọng ý nghĩa chung của tất cả sinh vật. Mỗi con người đều nhận ra một điều rằng, cây không thuộc về ai cả, cây thuộc về rừng.

Vòm rừng đã vạch trần tội ác của con người, họ không ngừng đòi hỏi trong từng giây phút được hít thở để rồi phá rừng trở thành một hành động nghiễm nhiên nhất.

Chúng ta đều biết điều đó đang làm biến đổi khí hậu hơn tất cả các phương tiện giao thông khác gộp lại nhưng không có ai lên tiếng để thay đổi, ngăn chặn.

vom rung hinh anh 28 e1624686690341 - Vòm rừng: Thiên sử thi vĩ đại của thiên nhiên phi thực
Vòm rừng hay còn gọi là The overstory của Richard Powers

Núi non hùng vĩ ngày xưa nay từng cây một đều bị quật đổ và đốn hạ liên tục, tất cả các mỏ kim loại quý đang dần cạn kiệt. Nhân loại có mọi thứ trong tay nhưng trong phút chốc, vì lòng tham không đáy mà nhanh chóng đánh mất tất cả.

“Tất cả những gì còn lại để bán ở đây là nỗi hoài niệm, quá khứ chưa xa khi mà tương đương như đã là câu trả lời cho tất cả thứ mà loài người có thể từng muốn.”

– Vòm rừng

Richard Powers để độc giả nhận ra rằng, rừng đang dần bị thu hẹp khiến cho Trái Đất ngày càng nóng lên, hy vọng về sự văn minh và phát triển sẽ trở nên khó khăn, thậm chí là có thể biến mất một cách đột ngột.

Đáng lý ra bốn cánh rừng vĩ đại trên lục địa sẽ tồn tại vĩnh cửu nhưng vì con người, nó bỗng nhiên biến mất chỉ trong vòng mấy thập niên ngắn ngủi. Vòm rừng như tiếng nói phê phán, chỉ trích lòng tham không đáy của nhân loại, một thứ có thể giết chết chính họ bất cứ lúc nào.

“Con người vẫn sẽ muốn tiền. Họ vẫn sẽ muốn danh tiếng và địa vị xã hội. Chính trị. Đó là điều mãi mãi.”

– Vòm rừng

Tác phẩm đặt ra một câu hỏi rõ ràng, bao nhiêu cây thì bằng một con người và sẽ không có một cá thể nào trả lời chính xác. Thế giới bao gồm sáu nghìn tỷ cây, dấu chân chúng ta đã khiến một nửa biến mất, hãy học cách yêu thương, lắng nghe trái tim tổn thương của tạo hoá.

Vòm rừng được viết theo lối trữ tình tự nhiên, từ đó Richard Powers đã thể hiện sự tôn kính to lớn và mãnh liệt trước thế giới thực vật. Con người dù thông minh hay tài giỏi cỡ nào đều phải khuất phục trước sự thống trị của thiên nhiên.

Minh Minh