Lịch sử là đề tài đầy mới mẻ và hấp dẫn đối với người trẻ Việt, bên cạnh cách tiếp cận đầy khô cứng qua sách giáo khoa thì nhiều bạn chọn cho mình những tác phẩm văn học lôi cuốn, hấp dẫn và nhẹ nhàng hơn, trong đó không thể không kể đến Vũ tịch.

Đây là tiểu thuyết lịch sử của tác giả trẻ Trường An, cuốn sách kể về cuộc đời đầy những thăng trầm và biến động của Lê Ngọc Bình, công chúa cuối cùng của triều Lê theo một góc nhìn đầy mới mẻ và bất ngờ.

Vài nét về tác giả Trường An

Những năm gần đây, lịch sử luôn là mảnh đất đầy màu mỡ và nhiều tiềm năng, đặc biệt là khi nó ngày càng nhận được sự quan tâm của các bạn trẻ. Dẫu vậy, không phải ai cũng dám đặt bút ở mảng này bởi độ khó cao và nhiều rào cản.

vũ tịch, Vũ tịch: Tiếng mưa rơi đầy u tịch và não lòng của lịch sử
Chân dung tác giả Trường An

Ở Việt Nam điểm qua chỉ có thể kể đến vài tác giả viết về mảng đề tài này như Nguyễn Huy Thiệp, Trường An, Nguyễn Thị Kim Hòa với Con chim phụng cuối cùng hay là Vũ Ngọc Tiến với Kẻ sĩ thời loạn.

Trong số đó không thể không kể đến Trường An, chị gây ấn tượng với độc giả qua các tiểu thuyết như Thiên nhạc, Thiên hạ chi vương, Hồ Dương Vũ tịch.

Nhắc đến Trường An là nhắc đến một tác giả khép kín về đời tư và hiếm khi lộ diện trước công chúng, một trong số những thông tin ít ỏi mà độc giả biết được đó là chị thuộc thế hệ 8x và ở thành phố Hồ Chí Minh.

Trường An bắt đầu viết văn và có truyện ngắn đăng báo Nhi Đồng khi từ khi mới học lớp năm, sau này chị đăng tải các tác phẩm của mình lên blog cá nhân, thời gian đầu nữ tác giả chủ yếu viết fan fiction và tiểu thuyết tình cảm.

vũ tịch, Vũ tịch: Tiếng mưa rơi đầy u tịch và não lòng của lịch sử
Các tác phẩm đã xuất bản của Trường An

Cơ duyên đưa Trường An đến với tiểu thuyết lịch sử rất tình cờ, đó cũng là khởi nguồn cho sự ra đời của tiểu thuyết Vũ tịch. Trong một lần hiếm hoi xuất hiện trước truyền thông, chị chia sẻ:

“Chọn tiểu thuyết lịch sử trước tiên là có duyên. Ban đầu tôi thích một nhân vật lịch sử có tên Lê Ngọc Bình (1785 – 1810, còn gọi Lê Đức Phi, là công chúa nhà Hậu Lê, sau trở thành hoàng hậu nhà Tây Sơn, sau đó là phi tần của vua Gia Long). Sau đó tôi tìm hiểu về nhân vật và viết dần ra.

Vậy là tôi đã viết trên mạng và viết tiểu thuyết lịch sử hơn 10 năm nay rồi.”

Cứ như thế trong âm thầm và lặng lẽ, Trường An đã miệt mài và dành toàn bộ tâm sức viết nên Vũ tịch, Hồ Dương (2 tập) và Thiên hạ chi vương.

Trong đó Vũ tịch lấy cảm hứng và dựa trên cuộc đời của công chúa cuối cùng của nhà Hậu Lê, một người phụ nữ có số phận đầy trắc trở suýt nữa bị lịch sử lãng quên.

Vũ tịch là khúc ca đầy đau thương về tình yêu

Cuốn sách là câu chuyện tình yêu xoay quanh ba nhân vật là Lê Ngọc Bình, vua Cảnh Thịnh của triều Tây Sơn và vua Gia Long Nguyễn Ánh.

vũ tịch, Vũ tịch: Tiếng mưa rơi đầy u tịch và não lòng của lịch sử
Họp báo ra mắt tác phẩm Vũ Tịch và các tác phẩm khác của Trường An

Những trang đầu tiên của cuốn sách được mở ra với màn mưa rả rích và thầm lặng của Phú Xuân khi Nguyễn Ánh chiếm được kinh thành, giữa không gian đầy tịch mịch và u buồn ấy có một người con gái xuất hiện, nàng chính là Lê Ngọc Bình.

Ngọc Bình là con gái út của vua Lê Hiển Tông và bà Chiêu nghi Nguyễn Thị Điều, sinh vào năm Cảnh Hưng thứ 45, cũng trong năm đó Quang Trung dẹp tan quân Thanh và tiến ra Thăng Long rồi lấy chị gái cùng cha khác mẹ của nàng là Lê Ngọc Hân.

Suốt cuộc đời của Ngọc Bình chưa bao giờ được an yên và thuận lợi như cái tên mà vua cha đặt cho, Lê Hiển Tông mất kéo theo hoàng loạt biến loạn và thăng trầm của cuộc đời nàng.

Sau những cuộc chiến, những biến động của ngai vàng và triều đại, tông thất cùng vua tôi Lê Chiêu Thống chạy sang Trung Quốc và bỏ lại hai mẹ con Ngọc Bình, tuổi thơ của nàng là những năm tháng trên lưng mẹ cùng nhau chạy trốn giữa buổi loạn lạc.

vũ tịch, Vũ tịch: Tiếng mưa rơi đầy u tịch và não lòng của lịch sử
Một trích đoạn trong Vũ tịch

Mong ước của hai người khi ấy quá đỗi nhỏ bé và bình dị rằng chỉ cầu được sống, người mẹ cố gắng kéo dài chút hơi tàn để đưa được đứa con gái đến chỗ người anh trai Lê Duy Cẩn, với hy vọng rằng chút tình máu mủ sẽ giúp cho con bé thoát khỏi cái đói và cái chết đeo bám sau lưng.

Bà đã đánh đổi cả mạng để Ngọc Bình có thể sống, chỉ mong nàng có thể tránh xa những thị phi và bình an trưởng thành, cô công chúa nhỏ được đưa về Kinh Bắc làm con gái nuôi của bà Chiêu nghi Nguyễn Thị Huyền, sinh mẫu của Lê Ngọc Hân.

Tưởng rằng cuộc đời sẽ cứ thế trôi đi, không còn ai đến tìm nàng với thân phận công chúa nữa nhưng những biến loạn không ngừng nghỉ một lần nữa kéo nàng vào vòng xoáy của oán thù và tị hiềm.

Đức Quang Trung mất đi để lại cho những đứa con và triều thần một nhà nước nhiễu nhương và loạn lạc, ở Kinh Bắc cựu thần nhà Lê vẫn ngấm ngầm nổi dậy và chưa bao giờ yên ổn còn ở miền Nam thế lực của Nguyễn Ánh ngày một mạnh lên, giằng co từng tấc đất với Tây Sơn.

Một viên Tiết chế đầy tài giỏi như Quang Thùy cũng không thể cứu được lửa gần, vua Cảnh Thịnh Quang Toản bất lực chống đỡ một triều đình đầy những toan tính và mâu thuẫn nội bộ với quân địch ngoài kia ngày một nguy hiểm.

vũ tịch, Vũ tịch: Tiếng mưa rơi đầy u tịch và não lòng của lịch sử
Ảnh bìa cuốn sách Vũ tịch do NXB Phụ nữ phát hành

Giữa lúc dầu sôi lửa bỏng chiến tranh với Gia Định, Bắc Cung Thái hậu Lê Ngọc Hân, sợi dây liên hệ duy nhất giữa đám sĩ phu bắc Hà và triều đình Tây Sơn qua đời, mối lo ngại của các quan bắt đầu nổi lên:

“Trong buổi họp kín của các quan, vấn đề ấy được đưa ra bàn luận. Giá con trai của Bắc Cung Thái hậu lớn hơn, triều đình đã có thể phân phong cho ngài một miền đất phía Bắc, vỗ an dân.

“Hay ta lấy cho Bệ hạ một công chúa nhà Lê khác”, một người lên tiếng. “Nhưng tông thất nhà Lê đã thất lạc hết”, người khác lắc đầu. “Ta không thể cưới cho Bệ hạ con gái của những kẻ dòng dõi họ Lê đang nổi loạn, đã chạy sang nhờ cậy nhà Thanh, cũng không phải con gái của những người như Lê Duy Cẩn. Thế lực phù Lê cực kỳ căm ghét chúng.”

– Vũ tịch

Tất cả các quan đều hiểu, một cô công chúa chẳng thể đẩy lùi trăm binh ngàn tướng, vực dậy một đất nước kiệt quệ hay làm cho các cựu thần nhà Lê răm rắp nghe lời nhưng lại có tác dụng củng cố niềm tin cho một triều đình chỉ còn cái vỏ, thêm một chút là nhiều một chút.

Thế là dưới sức ép của triều thần, vua Cảnh Thịnh Quang Toản ra trận chống giặc, viên Tiết chế Quang Thùy nhận được thánh chỉ đến Kinh Bắc đón bà Chiêu Nghi về dự tang lễ của Thái hậu và tìm kiếm công chúa còn sót lại của nhà Lê.

Trên đường đưa mẹ con bà Chiêu Nghi đến Phú Xuân dự tang lễ của Lê Ngọc Hân, chàng đã gặp gỡ và phải lòng Ngọc Bình nhưng đồng thời khám phá ra bí mật về thân phận của người con gái ấy.

vũ tịch, Vũ tịch: Tiếng mưa rơi đầy u tịch và não lòng của lịch sử
Nếu Vũ tịch là câu chuyện về cuộc đời của Lê Ngọc Bình thì Thiên hạ chi vương kể về tuổi trẻ của vua Gia Long

Giữa tình cảm cá nhân và giang sơn mà người em trai đang gồng gánh trên vai, Quang Thùy đưa ra một sự lựa chọn đầy đớn đau, chính tay chàng đưa Ngọc Bình lên làm Hoàng hậu.

“Và cần có một danh nghĩa để triều đình lưu lại ở phương Bắc. Các sĩ phu vẫn còn mến tiếc nhà Lê. Cần một hành động để khẳng định lại sự hòa hợp của Tây Sơn với cựu triều. Thậm chí, người thừa kế của Tây Sơn tốt nhất mang dòng máu của họ Lê, như họ Trần, họ Hồ, họ Trịnh đã từng làm. Các cuộc đổi ngôi luôn mang trong mình sự tiếp nối ngấm ngầm ấy. Các quan giàu kinh nghiệm quả thật đã nhìn ra được điểm mấu chốt sự tồn vong của Tây Sơn, không phải là sự lo lắng quá mức như chàng từng thoáng nghĩ.

Việc ấy cần sự có mặt của công chúa Bắc Hà.

Trong đêm, hương hoa mạt lị vẫn mênh mông lan tỏa. Quang Thùy nhớ tới nụ cười của cô gái trẻ vào đêm trăng ấy, trong chàng dậy lên nỗi đau khó bề lý giải.

– Xin lỗi. – Chàng nhắm mắt.”

– Vũ tịch 

Lê Ngọc Bình bị cuốn vào những tranh đấu không ngừng nghỉ của tiền triều nhưng lần này nàng không chạy chốn như năm xưa nữa mà chấp nhận nó, chỉ là cái chết cứ lẳng lặng hiện ra trong đôi đồng tử đen láy.

Quang Thùy trở lại Bắc Hà còn Ngọc Bình trở thành Chính cung của vua Cảnh Thịnh, mối tình đầu chưa kịp chớm nở đã bị ân oán và toan tính dập tắt.

Sự có mặt của công chúa Bắc Hà tuy làm cho các quan trong triều yên tâm nhưng không thể hàn gắn những rạn vỡ của tranh đấu nội bộ cũng như binh hùng tướng mạnh của chúa Nguyễn.

vũ tịch, Vũ tịch: Tiếng mưa rơi đầy u tịch và não lòng của lịch sử
Mục lục của cuốn Vũ tịch

Mùa xuân năm Tân Dậu 1801, Nguyễn Ánh đánh ra Phú Xuân, chiếm lấy kinh thành, vua tôi Quang Toản phải bỏ chạy ra Thăng Long nhưng Chính cung Hoàng hậu cùng một số gia quyến không chạy kịp lọt vào tay Nguyễn Vương.

Ngay từ khoảnh khắc nhìn thấy Lê Ngọc Bình, trong lòng của Nguyễn Phúc Ánh không chỉ có những toan tính liên quan đến triều đại mà dâng lên nhiều cảm xúc khác lạ.

Cơn mưa màu xám xanh của mùa hạ đã đổ. Đứng trong hàng hiên, sau hàng quân lính quây thành vòng tròn quanh một đám người lố nhố là người con gái đẹp nhất mà ông từng thấy. Nàng không nhìn ông. Nàng không nhìn bất cứ ai hay bất cứ đâu. Nàng bất động. Linh hồn nàng bất động. Mái tóc đen nhánh phủ lên vai nàng, làm nổi bật lên đôi mắt cũng mang một màu đen huyền hoặc. Nhìn nàng, giây phút đó, ông như thấy một làn chớp sáng của quá khứ ngày xưa giữa đô thành này, tưởng như có thể chạm vào được nó. Cái ảo tượng hiển hiện rõ ràng trong mưa của những ngày xưa trong sáng và vô tư lự để lại nỗi u sầu kéo dài không dứt như gió thì thầm trên đỉnh núi cao, âm vang của mưa trên mặt nước của dòng sông uốn khúc mất hút giữa sương mờ. Nàng bất động, như một nỗi buồn đã kết tinh lại, đọng thành băng đá, tạo nên nàng. Nàng bất động, như màn mưa đã rơi trong những đêm dài.

– Vũ tịch

Không hẳn là vì nàng đẹp và u tịch như một màn mưa mà còn bởi ông nhìn thấy ở Ngọc Bình có ánh sáng của quá khứ, thứ hào quang mà cả đời này vị chúa ấy theo đuổi.

Một lần nữa trở thành đích ngắm cho những toan tính của quyền thế và thù hận, từ Chính cung Hoàng hậu của triều Tây Sơn nàng trở thành Đức Phi của vua Gia Long, chịu đủ mọi đàm tiếu của người đời.

vũ tịch, Vũ tịch: Tiếng mưa rơi đầy u tịch và não lòng của lịch sử
Cuốn sách đem đến góc nhìn đầy mới mẻ về cuộc đời của công chúa Lê Ngọc Bình

Trong Vũ tịch, Trường An đã dùng sự sáng tạo của riêng mình để kể câu chuyện tình yêu đầy bi thương, số phận của Lê Ngọc Bình gắn liền với tình yêu của ba người đàn ông.

Quang Thùy là mối tình đầu của nàng, cũng là người mà Ngọc Bình yêu nhất trong suốt cuộc đời nhưng mối tình ấy chưa kịp khai hoa kết quả đã bị những toan tính và danh lợi kéo ghì xuống.

Chàng yêu nàng nhưng tình yêu ấy chưa đủ lớn để chiến thắng niềm kiêu hãnh và sự hy sinh cho vương triều mà cha mình gầy dựng nên. Thế là chính tay Quang Thùy hủy hoại cuộc đời của Ngọc Bình và bản thân, kết cục mà chàng nhận được đã ứng nghiệm với lá số tử vi năm nào.

“Có quá nhiều sát tinh, phải chăng đại nhân theo nghiệp binh tướng? Cung nào trong lá số của ngài cũng không tốt, nhất là Đào Hoa, Thiên Không tại Mệnh. Trí thuệ cao thâm, nhưng là số uổng tử. Ví như chim bay ngang trời gãy cánh, cây đào bị đốt cháy giữa thời kỳ tươi đẹp nhất. Có một bài vịnh về nó, đại nhân có muốn nghe?

“Thiên Không hội với Đào Hoa

Cầm kí thi họa tài ba tuyệt vời

Cơ mưu quyền biến hơn người

Ngàn năm bạc mệnh một đời tài hoa.”

– Vũ tịch

Trong Vũ tịch, nếu hỏi ai là người yêu Ngọc Bình nhất thì đó chính là Quang Toản, không phải vì cậu hiểu được tình cảm thầm kín mà nàng dành cho anh trai nên chưa một lần ép buộc hay là bởi cố gắng giữ lấy miếng ngọc bội có triện dấu tên nàng dù thịt nát xương tan.

vũ tịch, Vũ tịch: Tiếng mưa rơi đầy u tịch và não lòng của lịch sử
Cuộc đời của Ngọc Bình chưa một lần được an yên, cũng là bình nhưng chỉ là phận bèo trôi mà thôi

Mà là bởi trong cảnh tuyệt lộ khi không một ai hiểu cho nỗi đau của Ngọc Bình, cậu vẫn nói ba chữ: Ta tin nàng, vẫn không quản sống chết của bản thân để lo lắng cho cuộc sống sau này của người con gái ấy.

“Quang Toản nhìn nàng, đôi mắt trong như muốn nhìn thấu nàng, qua bóng đêm. Cuối cùng, chàng gật đầu.

– Ta tin nàng.

Ba chữ ấy dập tắt cơn sóng rì rào đang nổi lên trong phòng giam. Không còn sức để đứng, nàng thả mình rơi xuống bên Quang Toản. Chiếc đèn trên tay nàng vụt tắt. Nàng cúi đầu, đôi vai run rẩy.

– Không, không phải như thế… – Nàng thì thầm. Nghe tiếng thở dài bên cạnh. Khuôn mặt Quang Toản đang nhìn xuống nàng. Như chàng đang nhíu mày.

– Nàng gầy quá. Sức khỏe nàng có tốt không? Nàng phải giữ gìn sức khỏe, sống mới tốt được.”

– Vũ tịch

Chàng thiếu niên ấy tuy không phải một vị vua tốt, tài giỏi mưu lược hơn người nhưng suốt đời vẫn giữ cho mình một tình yêu đầy trong sáng và cao cả.

Người đàn ông thứ ba xuất hiện trong cuộc đời của Ngọc Bình chính là Nguyễn Ánh, ông dành cho nàng không chỉ là tình yêu mà còn là sự thấu hiểu.

vũ tịch, Vũ tịch: Tiếng mưa rơi đầy u tịch và não lòng của lịch sử
Ảnh minh họa vua Gia Long Nguyễn Phúc Ánh

Kể từ khi người con gái ấy xuất hiện, vị chúa Nguyễn đã biết mình dành cho nàng không chỉ là sự si mê mà còn là trân trọng. Ngọc Bình giống như một chiếc gương phản chiếu quá khứ hào hùng và đau thương với ước muốn thực tại của ông.

“Nàng gọi đúng tên nó, cảm giác đó, và nhìn thẳng vào ông. Nàng là người duy nhất nhận ra sự mơ hồ trong ông. Cho ông thấy con đường mà ông thực sự muốn. Giải thoát cho ông.

Kẻ bên ngoài bảo ông chiều chuộng, si mê nàng. Thật ra, ông hàm ơn nàng. Cô gái trẻ thua ông hai mươi tuổi ấy lại có sự trong sáng, tỉnh táo và độ lượng đã bị tiêu diệt, xóa sạch trong ông từ rất sớm. Vì thế, ông tôn trọng nàng. Nàng gần với ông hơn bất cứ ai.”

– Vũ tịch

Còn Lê Ngọc Bình, cuộc đời của nàng là những bất hạnh chất chồng, đau thương này nối tiếp đau thương khác, là vợ của một người, sinh con cho một người nhưng lại yêu một người khác. Cả ba người đàn ông đều muốn người con gái ấy được hạnh phúc nhưng hết lần này đến lần khác tự tay đẩy nàng vào vực thẳm.

“– Tiểu thư, – Ông thầy bói gọi nàng, vẫn không ngẩng lên. – Lá số tiểu thư thật là một lá số độc đáo kỳ lạ. Cực kỳ tôn quý mà cũng cực kỳ nghiệt ngã. Phụ mẫu xuất thân vương giả, nhưng cơ nghiệp sớm tiêu vong, phải xa lìa từ rất sớm. Cung Phu thê có Địa Không, Hóa Kỵ tọa chủ cho thấy sự gãy đổ, trắc trở, tuy người chồng cũng là bậc tôn quý hiếm có trên đời. Mệnh có Thái Âm, Thiên Cơ, người xinh đẹp, phong nhã, thông tuệ, nhưng lại bị miệng đời đàm tiếu, ghét ghen, cuộc đời chìm trong nước mắt. Trăng thượng tuần sắp đến ngày viên mãn gặp lúc đêm tàn, ánh rực rỡ lúc gần tắt càng mong manh lắm.”

– Vũ tịch

Những biến đổi thăng trầm không ngừng nghỉ trong cuộc đời của cô công chúa ấy đã được Trường An khéo léo lồng ghép trong câu chuyện tình yêu đầy bi thương dưới màn mưa u tịch của kinh thành Phú Xuân. 

Sự lựa chọn và bi kịch của con người trong buổi loạn thế

Vũ tịch không chỉ gây ấn tượng với người đọc bởi chuyện tình đầy bi thương của công chúa Lê Ngọc Bình mà còn đem đến một góc nhìn đầy chân thực về số phận của con người trong buổi chiến tranh loạn lạc, Trường An đã thành công khi khai thác được những khía cạnh đầy mới lạ.

vũ tịch, Vũ tịch: Tiếng mưa rơi đầy u tịch và não lòng của lịch sử
Đều là những phận người đáng thương cả, oán hận nhau có ích gì chứ

Đứng giữa thuở binh hoang mã loạn ấy, chưa bao giờ con người trở nên nhỏ bé và bất lực đến thế, dù là người chiến thắng hay kẻ thất bại, là vua hay tướng, công chúa hay nô tài đều không thoát khỏi vận mệnh của thế gian.

“Mỗi người khi sinh ra đều mắc một món nợ sinh thành, trong hoàn cảnh nào cũng phải cố mà sống chứ.”

– Vũ tịch

Mỗi một bước đi là một lựa chọn không thể quay đầu nhưng dù có quyết định ra sao thì họ, những phận người sinh ra ở thời loạn lạc ấy chẳng có ai có kết cục tốt đẹp cả.

Chiến tranh không chỉ tàn phá cuộc đời, triều đại mà còn giết chết cả quyền chọn lựa cách sống, tất cả trở thành nạn nhân của thời cuộc.

Quang Thùy là người con trai đầy anh dũng và tài giỏi của Đức Quang Trung nhưng suốt cuộc đời chưa một lần nhận được sự tín nhiệm từ người cha. Ông đặt cho chàng cái tên Quang Thùy với ý nghĩa phò tá và giúp đỡ, đã định sẵn bước đường cho những năm tháng sau này của người thanh niên ấy.

vũ tịch, Vũ tịch: Tiếng mưa rơi đầy u tịch và não lòng của lịch sử
Quang Thùy yêu Ngọc Bình nhưng càng yêu giang sơn hơn, so với đất nước thì tình yêu là thứ buộc phải hy sinh

Ngai vàng và quyền thế. Không phải chàng chưa từng nghĩ đến, viên Tiết chế ấy cũng đã từng có ước mơ từ rất lâu về trước nhưng đến cuối cùng vẫn chọn lựa phục tùng và bảo vệ, cam tâm làm một kẻ tùy tòng, thuần phục và dâng hiến cả cuộc đời cho vương triều mà cha mình đã sáng lập.

Chiến tranh và loạn lạc đẩy chàng ra phía đầu sóng ngọn gió, không chỉ phải hi sinh tình yêu với Ngọc Bình mà Quang Thùy còn phải lựa chọn giữa thù hận của vương triều và tình bạn với Nguyễn Gia Vu.

“Ở Kinh Bắc, chàng cũng có một người bạn, Nguyễn Gia Vu, cháu Ôn Như hầu Nguyễn Gia Thiều, con trai Ngọc Quỳnh công chúa của Lê triều. Cậu ta vẫn mong cho vua Lê trở về, và cậu ta vẫn là bạn chàng. “Chúng ta phải tiếp tục con đường của tiền nhân. Nhưng chúng ta sẽ là bạn cho đến khi phải trở thàn kẻ thù”, Vu Gia nói, mỉm cười. Quang Thùy đã cảm thấy một niềm vui gần như là đau đớn.

Chúng ta phải tiếp tục, con đường này, địa vị này, niềm tin này, tất cả những gì được đặt vào tay chúng ta, đã hiện diện từ trước khi chúng ta mở mắt chào đời.”

– Vũ tịch

Sự lựa chọn của chàng là cái kết đã được định sẵn, không có con đường lùi.

Không chỉ có Quang Thùy mà rất nhiều nhân vật trong Vũ tịch đều được Trường An đặt vào tình thế ấy. Đó là những đứa trẻ ngây thơ bị cuốn vào vòng xoáy hận thù của người lớn, chúng lựa chọn cái chết để bảo toàn niềm kiêu hãnh chảy trong dòng máu từ khi sinh ra.

vũ tịch, Vũ tịch: Tiếng mưa rơi đầy u tịch và não lòng của lịch sử
Cuộc đời Ngọc Bình định sẵn là một khúc bi ai, không ai có thể thay đổi được

Đó là vị tướng lựa chọn cái chết khi chứng kiến những ngày cuối cùng vương triều do mình góp phần xây dựng sụp đổ. Đó là nàng người con gái lựa chọn sống tiếp để trả giá cho nỗi đớn đau và day dứt trong suốt quãng đời còn lại.

Chiến loạn và thù hận đẩy con người vào bước đường cùng và giam hãm số phận của họ, ai cũng có món nợ trong đời cần phải trả giá.

“Chúng ta là kẻ thù của nhau, nhưng nếu oán hận nhau thì hẳn là đã tìm sai người.”

– Vũ tịch

Đây chính là lời mà Ngọc Bình đã nói khi trở thành phi tần của Nguyễn Ánh, nàng thừa nhận mình từng hận thù triều đại này, hận thù Tây Sơn, hận thù những kẻ đã đuổi cùng giết tận mẹ con mình nhưng đến cuối cùng niềm hận thù ấy tiêu tan theo những nỗi đau mà nàng nhìn thấy và chịu đựng.

Bởi vì Ngọc Bình nhận ra, nàng, Quang Thùy, Quang Toản hay thậm chí Nguyễn Vương đều chỉ là những nạn nhân của thời cuộc, phải gánh lấy mối tị hiềm và ân oán thù hằn của tiền nhân đã là một chuyện đáng thương, nếu là họ nàng cũng sẽ hành động như thế bởi vì chẳng kẻ nào có thể lựa chọn số phận mà mình sinh ra.

Không một ai có thể thoát khỏi vòng xoáy của oán hận chất chồng, của hận nước thù nhà, của số phận đã định sẵn nhưng rồi khi ngoảnh lại, rốt cuộc ai mới là kẻ đáng trách nhất đây hay tất cả đều là nạn nhân của bi kịch loạn thế.

Vũ tịch và những khoảng trống của lịch sử được viết lại theo một cách rất riêng

Trong Vũ tịch, bằng bút lực đầy xuất sắc, Trường An đem đến cho người đọc một câu chuyện hư cấu nhưng đầy chân thực, một vở kịch dài với nhiều màn nhiều lớp đan xen vào nhau nhưng vẫn đầy thu hút.

Khi được hỏi rằng tại sao lại chọn lịch sử, nhất là một giai đoạn có nhiều biến động và tranh cãi như thế để đặt bút, nữ tác giả không ngần ngại chia sẻ:

“Khi có dịp đọc một vài cuốn sử liệu đầu tiên trong đời, tôi như vỡ ra về những điều mình đã được học, được nghe. Thì ra lịch sử mở cõi phương Nam lại dung chứa nhiều câu chuyện vừa đau đớn vừa đẹp đẽ đến thế.

Tôi đã lao vào đọc, tìm hiểu, nghiên cứu tất cả những sử liệu có thể tìm được trng khả năng của mình và viết lại một câu chuyện như mình cảm nhận. Câu chuyện mà với nhận thức của tôi, nó gần nhất với sự thật.”

– Vũ tịch

Giọng văn đầy mạnh mẽ kết hợp với sự uyển chuyển giàu chất thơ và tinh tế đến tột bậc, Trường An đã cởi bỏ lớp áo đầy định kiến trên mình những nhân vật lịch sử để khoác lên cho họ những diện mạo đầy mới mẻ và hấp dẫn.

Trong suốt triều dài lịch sử, do những tương đồng trong số phận khi cùng là công chúa nhà Lê và được gả cho triều Tây Sơn nên cuộc đời của Lê Ngọc Bình thường bị đánh đồng với Lê Ngọc Hân, thậm chí suýt chút nữa đã bị lịch sử lãng quên.

vũ tịch, Vũ tịch: Tiếng mưa rơi đầy u tịch và não lòng của lịch sử
Lăng mộ của Đức phi Lê Ngọc Bình

Cùng với Dương Vân Nga, nàng là một trong số ít người từng làm hậu phi của hai vị vua ở hai triều đại khác nhau. Không khai thác Ngọc Bình ở khía cạnh của luân thường đạo lý, Trường An đem đến một góc nhìn đầy đau thương và bi ai cho số phận của cô công chúa này:

“Gái đâu có gái lạ đời

Con vua lại lấy hai đời chồng vua”

Nàng xuất hiện trong màn mưa Phú Xuân. Đẹp và u tịch như mưa.

Nàng là con gái út vua Lê Hiển Tông, công chúa cuối cùng của triều Lê.

Nàng là Chính cung Hoàng hậu của vua Cảnh Thịnh triều Tây Sơn, và sau này trở thành Đức phi của vua Gia Long Nguyễn Ánh.

Nàng vừa là tội nhân của luân thường đạo lý, vừa là nạn nhân của một thời ly loạn…”

– Vũ tịch

Những biến loạn và tranh chấp không ngừng nghỉ của triều đại Tây Sơn vốn được ghi chép lại trong Đại Việt Sử kýĐại Nam thập lục, tuy nhiên không nhìn Quang Toản ở góc nhìn đầy chê trách của lịch sử, Trường An đem đến hình ảnh một thiếu niên đầy trong sáng và thiện lương.

Quang Toản sinh ra với niềm hy vọng của vua cha, cậu được chọn làm người kế thừa và dẫn dắt triều đại Tây Sơn nhưng một đứa trẻ lên ngôi khi chín tuổi có thể làm được gì.

Suốt chín năm kể từ khi ngồi vào ngai vàng, cậu chưa một lần được tự do tự tại mà luôn phải sống trong sự sắp đặt và lựa chọn của kẻ khác. Triều thần bảo sao thì nghe vậy, tình thế ra sao thì ứng phó theo đó nên đến khi Quang Toản nhận ra được điều cần làm thì đã không còn đường lùi.

Bị ánh sáng của Quang Thùy che mờ, bi kịch của Quang Toản là một đứa trẻ chưa kịp trưởng thành đã phải làm con cờ trên vòng tranh đấu quyền lực.

Ấy thế mà khi lâm vào đường cùng, khi bị giam trong ngục tối và đối mặt với nỗi đau thịt nát xương tan, chàng lựa chọn dũng cảm chấp nhận số phận, chấp nhận lấy cái kết cục của triều đại để đổi lấy cuộc sống thái bình thịnh trị cho những phận người khác.

“Nhưng rồi, trong những ngày tháng bị giam vừa qua, ta chợt nghĩ được nhiều thứ, những điều mà trước đây ta chưa từng nghĩ.

… Khi chạy ra Bắc, ta mới bắt đầu nhìn thấy mọi thứ. Ta thấy những cánh đồng bị đốt cháy trong những cuộc chiến, những xóm làng tiêu điều xiêu dạt, những con người khốn khổ bị lùng bắt sung quân. Mờ mắt vì hận thù, ta đã không để ý đến họ. Nhưng rồi, khi ta chạy khỏi Thăng Long, cầu qua sông bị dân phá, hành cung bị ùa vào cướp bóc, nơi nơi trộm cướp nổi lên, giết quan, giết tướng, giết người. Ta đã không vượt qua khỏi Lạng Giang, chúng ta đã bị chặn lại, bao vây, khôn đường trốn thoát. Đây là chiến tranh, đây là chiến bại, đây là những gì nàng đã phải trải qua, họ đã phải trải qua, đất nước này đã phải trải qua mấy chục năm dài.

Rốt cuộc, ta tự hỏi, chúng ta để làm gì? Những máu xương này, những cái chết này, rốt cuộc để làm gì? Cái lý tưởng thể thiên hành đạo của Tây Sơn ngày khởi nghiệp đã mất lâu rồi. Tất cả mọi người chỉ lao vào tranh giành, cấu xé lẫn nhau. Tây Sơn đánh cường hào áp bức, nhưng cuối cùng lại trở thành chính kẻ ấy. Chúng ta hy vọng vào công lý và hạnh phúc, nhưng cái cuối cùng ta nhận được là thế này đây.

Nhưng Tây Sơn nổi dậy có phải là sai không? Không. Chúng ta chiến thắng. Chúng ta có thể tự hào. Chúng ta là cơn lũ quét sạch những tranh chấp trên đất nước này. Điều chúng ta không thể làm là để mảnh đấy ấy có thể mọc lên những chồi cây xanh tốt.

Phải, đó là điều mà ta không thể làm. Tây Sơn cũng không thể làm.

[…]

Khi bị bắt, ta chợt nghĩ, thế là đã “thanh bình”. Đã thống nhất. Đã bình yên. Điều mà chúng ta không thể làm được, đã có một người làm được. Trong đôi mắt người ấy, ta thấy sự thù hận, nhưng không phải là cừu hận. Người ấy phục thù bằng cách làm được những gì mà chúng ta không thể làm.

[…]

Cái chết của chúng ta phải cho thấy rằng khát vọng của chúng ta, điều mà chúng ta kiêu hãnh vì nó, không chết.

Một kẻ không biết làm vua như ta, đến cuối cùng, chỉ việc này là có thể làm. Ta sẽ nhận lãnh kết cuộc của một triều đại. Ta sẽ sống, sẽ chịu đựng tất cả những nhục hình này đến lúc cuối cùng. Cần có một kẻ phải gánh chịu, và đó là ta.”

– Vũ tịch

Hình ảnh của Quang Toản trong phút chốc vụt sáng trở thành một người anh hùng đầy chân chính, sự lựa chọn của vị vua trẻ người non dạ ấy cũng giống như rất nhiều sự lựa chọn khác, không có đường lùi mà chỉ có thể hiên ngang bước tiếp.

vũ tịch, Vũ tịch: Tiếng mưa rơi đầy u tịch và não lòng của lịch sử
Ảnh bìa sau của cuốn Vũ tịch

Hơn ba trăm trang sách là những hình ảnh đầy đắt giá và đớn đau về một thời đại đầy những biến động và tranh cãi trong lịch sử. Ở đó, số phận con người là thứ bé nhỏ và rẻ rúng rất, ai cũng mang trong mình bi kịch của thời loạn thế nhiễu nhương.

Vũ tịch là câu chuyện lịch sử được viết lại dưới góc nhìn của một người hiện đại, tuy không thể sống ở thời quá khứ vàng son và đau thương để có thể chứng kiến hết thảy sự việc nhưng nữ tác giả đã lấp đầy những khoảng trống của lịch sử bằng tình yêu thiết tha.

Đúng như cái tên mà Trường An đã đặt, cả Vũ tịch là một màn mưa giăng đầy u buồn và não lòng của lịch sử.

Hải Quỳnh