Trong hàng loạt các tác giả của nền văn chương hiện đại, văn chương của Haruki Murakami sáng lên như một điểm nhấn về phong cách văn chương. Đó là thứ văn chương mộng mị mà lại vô cùng lôi cuốn, chỉ cần bước vào thế giới của ông thì người ta khó lòng nào mà tìm được lối ra.

Nhiều độc giả thừa nhận rằng họ đến với văn chương của ông một cách tình cờ, và phần đa trong số đó biết đến nhờ Rừng Na Uy, một bản tình ca mang đậm màu sắc văn học của Murakami. Đây là một trong những tác phẩm có thể nói là để đời, đánh dấu cột mốc mới trong sự nghiệp văn học của ông.

Bìa sách Rừng Nauy của NXB văn học
Bìa sách Rừng Nauy do NXB Văn Học phát hành

Rừng Na Uy là tác phẩm đầu tiên trong hàng loạt tác phẩm của Murakami khiến người đọc thấy bức bối và khó chịu với sự trần trụi mà nó mang lại. Thứ văn chương lột tả chân thực tới tính khát khao của con người cả về thể xác và tinh thần, chạm vào từng góc tối trong tâm hồn còn ngây thơ và trẻ dại của của mỗi cá thể.

Nhiều người khi đọc xong đã thừa nhận rằng, đây là lần đầu tiên họ đọc một cuốn tiểu thuyết mang hơi hướm tình cảm, mà lại thấy sinh mạng con người trở nên mong manh đến vậy. Không phải chiến tranh, không phải dịch bệnh, nhưng con người ta cứ thế chết dần chết mòn đi, cả về thể xác lẫn tinh thần.

Bộ phim chuyển thể từ cuốn sách Rừng Nauy
Một phân cảnh trong bộ phim chuyển thể từ cuốn sách Rừng Nauy

Haruki Murakami sinh vào năm 1949 tại cố đô Kyoto, trong một gia đình mà cả cha lẫn mẹ đều là giáo viên giảng dạy bộ môn Văn học Nhật Bản. Đây là yếu tố góp phần làm nên thành công của ông, khi được phát triển trong một môi trường thấm đẫm tính văn học.

Tác giả Haruki Murakami
Tác giả Haruki Murakami (chụp bởi tạp chí TIME)

Chưa hết, chúng ta có thể thấy được văn chương của ông là sự pha trộn hài hòa giữa văn học phương Đông và những nét văn hóa phương Tây.

Có thể nói, giai đoạn văn hóa phương tây du nhập mạnh mẽ vào Nhật Bản những năm 50, 60 của thế kỷ trước đã góp phần hình thành nên Haruki Murakami của thời hiện đại, với thứ văn chương mang tính hài hòa giữa nét đẹp truyền thống của Nhật Bản và sự phóng khoáng của phương tây.

Haruki Murakami bắt đầu viết từ khá sớm, nhưng mãi đến năm 29 tuổi, tiểu thuyết đầu tay Lắng nghe gió hát mới đánh dấu bước chuyển mình trong sự nghiệp của ông.

Ảnh bìa tiểu thuyết Lắng nghe gió hát
Ảnh bìa tiểu thuyết Lắng nghe gió hát của Haruki Murakami

Sự thành công của tác phẩm Lắng nghe gió hát trên văn đàn đã đặt tiền đề cho hàng loạt tác phẩm khác như Pinball, 1973 Cuộc săn cừu hoang. Như Pinball, 1973 là phần tiếp theo của Lắng nghe gió hát, cả hai đã kiến tạo nên một câu chuyện hoàn chỉnh đồng thời định hình phong cách văn chương của Haruki Murakami.          

Ảnh bìa cuốn sách Cuộc săn cừu hoang của Haruki Murakami
Sự thành công của Lắng nghe gió hát đã đặt nền móng cho Cuộc săn cừu hoang – vốn hấp dẫn không kém

Tiếp đó, ông viết cuốn Xứ sở kỳ diệu tàn bạo và chốn tận cùng của thế giới vào năm 1985, khi mang yếu tố ma thuật và siêu thực vào trong tác phẩm của mình, văn chương của Haruki Murakami đã bước lên một tầm cao mới. Và hai năm sau, tiểu thuyết nổi tiếng Rừng Nauy ra đời.

Rừng Nauy từ ngày đầu xuất bản đã trở thành hiện tượng, đồng thời đặt nền móng cho tên tuổi của Haruki Murakami vượt ra khỏi đất nước mặt trời mọc. Tiểu thuyết này được đón nhận ở nhiều nơi trên thế giới, đặc biệt là Trung Quốc, cái nôi văn hóa của miền Á Đông.

Rừng Nauy phiên bản tiếng Trung
Tiểu thuyết Rừng Nauy phiên bản tiếng Trung

Tại Trung Quốc, Rừng Nauy đã bán được hàng triệu bản và là bước nhảy vọt lớn trong sự nghiệp văn chương của ông, một tác phẩm được coi là sự tổng hợp hài hòa giữa những mảng sáng tối của cuộc sống.

Đó là sự giằng xé về nội tâm nhân vật, sự bế tắc trong cuộc sống cũng như phản ánh một thời kỳ cách mạng tư tưởng của thanh niên, giữa việc chấp nhận văn hóa phương Tây hay tiếp tục với những văn hóa truyển thống của Nhật Bản.

Một năm trước khi ra mắt Rừng Nauy, ông đi du lịch Châu Âu và dừng chân tại Hoa Kì. Đây là nơi hàng loạt tác phẩm nổi tiếng của ông ra đời như Nhảy nhảy nhảy, Phía Nam biên giới phía Tây Mặt trời, Biên niên ký chim vặn dây cót và vô số tác phẩm khác.

Những tác phẩm này đều được giới chuyên môn ghi nhận và đánh giá cao, nhận được vô số lời khen từ cánh báo chí, đây là giai đoạn “chín” nhất trong sự nghiệp cầm bút của ông.

Sau này, Haruki Murakami ra mắt thêm nhiều tác phẩm như Người tình Sputnik, Những người đàn ông không có đàn bà, Tôi nói gì khi nói về chạy bộ,… và đều được đánh giá cao.

Có thể nói sau những tác phẩm đầu tay, văn chương của Haruki Murakami được định hình một cách rõ ràng, rõ ràng đến mức chi cần vài đoạn văn là độc giả có thể nhận ra được thứ văn chương hàm súc ấy.

Chân dung của Haruki Murakami
Với độc giả, văn chương của Murakami đôi khi được nhận diện chỉ qua vài dòng đầu

Tuy nhiên, dẫu có sự công nhận của toàn thế giới, những tác phẩm của Haruki Murakami vẫn bị đánh giá là thứ văn chương “bình dân”, chỉ vì nó không giống văn chương truyền thống của Nhật Bản.

Văn chương của Haruki Murakami là một sự tổng hòa giữa văn chương truyền thống Nhật Bản, một thứ văn chương đẹp đẽ và chặt chẽ về mặt ngôn từ, với thứ văn chương phóng khoáng của Phương Tây.

Chính vì điều này nên các nhà phê bình đánh giá thấp văn chương của ông, cho đến tận bây giờ.

Nhưng với việc kết hợp như vậy, Haruki Murakami đã tự đưa mình lên một tầm cao mới, chinh phục không chỉ độc giả Nhật mà còn vươn tới các châu lục khác. Rất nhiều ý kiến trái chiều về ông được đưa ra, nhưng tất cả đều phải đồng ý với nhận định rằng Haruki Murakami là nhà văn hiện đại ăn khách nhất Nhật Bản.

Văn chương của Haruki Murakami dường như có một hơi thở, một nhịp sống. Nó khác biệt hoàn toàn với những thứ văn chương khác, nó khác với Yutsunari Kawabata, khác với Kenzaburo Oe, hay là Dazai Osamu.

Nó bình dị, mộc mạc, có thể gọi là trần trụi cũng chẳng sai. Văn chương của Murakami luôn rất thật, đi thẳng vào vấn đề, không đánh đố quá nhiều.

Trong những tác phẩm của Murakami, “Sự cô độc” là chủ đề được ông khai thác rất nhiều. Sự cô độc trong văn chương của Murakami là một cảm xúc vô cùng khó tả, nó khiến người đọc dường như bị nén, bị vo vào như một cuộn giấy nhàu nát không cách nào thoát ra.

Sự cô độc trong văn chương của Murakami
Sự cô độc trong văn của ông dường như không thể thoát ra.. (Ảnh minh họa: Moonassi)

Và cảm xúc của nó để lại, cũng có thể gói trong hai từ “Cô đặc”. Đó là những cảm xúc dường như đã không còn có thể tuôn trào như nước chảy, mà nó sánh lại, dường như là sữa đặc vậy.

Đó là những cảm giác nặng nề không cách nào thoát ra khi đọc Rừng Nauy, khi đón nhận cái chết của Naoko, hay là khi người ta đón nhận sự biến mất của Shimamoto.

Người đọc dường như cảm thấy trong lòng họ bị một thứ gì đè chặt, nghiền nát, nhưng lại không thể định hình, không thể thốt thành lời, đó chính là văn chương của Murakami.

Một điều nữa làm nên vẻ đẹp trong văn của ông đó chính là phép ẩn dụ vô cùng tinh tế và cách thức lý giải chúng trong các tác phẩm. Một nhà phê bình văn học Việt Nam đã từng nhận định:

“Văn chương của Murakami cố nhiên là “trần trụi” hay “trong suốt” nhưng xâu chuyện của ông lại tầng lớp, trùng điệp khó nắm bắt”.

Chính Murakami đã từng nói: “Tiểu thuyết suy cho cùng đúng là ngụ ngôn, chính là làm cho ngụ ngôn có tính hiện thực hơn”. Nên phần lớn tác phẩm của ông, câu từ đều rất giản dị và dễ hiểu nhưng những thủ pháp ẩn dụ lại làm cho người đọc cảm thấy nặng nề khi hiểu được những hàm ý sâu xa.

Vẻ đẹp văn chương của Haruki Murakami
Trong những tác phẩm của ông, câu từ rất giản dị nhưng hàm ý lại thẳm sâu vô cùng (Ảnh minh họa: ilyamilstein)

Cuối cùng, vẻ đẹp văn chương của Murakami còn nằm ở cái tình đối với những nhân vật của chính mình, nó không phải là tính nhân đạo trong các tác phẩm.

Nếu như ông để cho Hajime đến với Shimamoto và sống tới đầu bạc răng long, thì phải chăng là quá dễ đoán và rẻ tiền. Nhưng cái tình của ông, là cách ông miêu tả nỗi đau của nhân vật, những mất mát mà từng nhân vật phải trải qua.

Nó chân thực đến từng khoảnh khắc, dường như tác giả và cả độc giả đang sống cùng với nỗi đau ấy vậy. Có thể nói, tâm hồn của Murakami là một tâm hồn vô cùng bao dung, khi có thể đồng điệu với những nỗi đau như vậy.

Có thể, trong giới hàn lâm Nhật Bản, còn nhiều người không đánh giá cao văn chương của Haruki Murakami, nhưng đối với hàng loạt độc giả trẻ tuổi của thế kỷ XXI, văn chương của ông là một thứ văn chương mộc mạc, một thứ văn chương đẹp đẽ đến vô cùng.

Sau cùng, Haruki Murakami vẫn là nhà văn Nhật Bản được công nhận toàn thế giới bởi thứ văn chương ấy của ông.

Nguyễn Nam