Haruki Murakami là nhà văn nổi tiếng người Nhật, ngòi bút của ông được xem là ánh sao sáng trên nền trời văn học xứ sở hoa anh đào bởi lối viết chuyên về thế giới nội tâm con người.

Tuy có phần mộng mị và ảm đạm nhưng các tác phẩm của Haruki Murakami đều mang lại cho độc giả nhiều cảm xúc thăng trầm khi đi sâu vào những mặt trái đen tối của tâm hồn, từ đó tạo nên phong cách văn chương riêng biệt cho người nghệ sĩ tài hoa.

Haruki Murakami và kho tàng sáng tác bất tận

Haruki Murakami sinh năm 1949 tại Kyoto nhưng lớn lên tại Nishinomiya và Ashiya, Nhật Bản. Ông vừa là tiểu thuyết gia vừa là dịch giả văn học của đất nước mặt trời mọc, được xem là một “hiện tượng” trong nền văn học đương đại với tên tuổi lan rộng toàn cầu.

haruki murakami hinh anh 1 e1620621880833 - Haruki Murakami cùng những trang văn lay động lòng người
Chân dung nhà văn Haruki Murakami

Xuất thân trong một gia đình có ông nội là nhà sư, ông ngoại là thương gia và bố mẹ là giáo viên Văn học nên từ nhỏ, Haruki Murakami đã được nuôi dưỡng thành tài. 

Việc chịu ảnh hưởng trực tiếp từ đấng sinh thành đã mang đến cho tác giả niềm đam mê văn học và âm nhạc phương Tây, những năm tháng trưởng thành của ông gắn liền với tên tuổi các nhà văn Mỹ xuất chúng như Kurt Vonnegut và Richard Brautigan.

Chính điều đó đã tạo nên phong cách văn chương riêng biệt và độc đáo cho sự nghiệp sau này của Haruki Murakami dù không ít lần ông vấp phải những định kiến của nền văn học Nhật Bản thời bấy giờ.

Trước khi theo đuổi con đường viết lách, tác giả đã từng học về nghệ thuật sân khấu tại Đại học Waseda, Tokyo và làm việc ở nhiều ngành nghề khác nhau. Ban đầu, nhà văn làm việc tại một cửa hàng băng đĩa nhưng sau đó chuyển sang quản lý tiệm cà phê Peter Cat do ông thành lập, chuyên chơi nhạc jazz.

Từng giai đoạn chuyển đổi của cuộc đời đều được Haruki Murakami ghi nhớ và lấy làm bối cảnh cho các tác phẩm, điển hình là nhân vật chính tiểu thuyết Rừng Na Uy từng làm việc tại cửa hàng băng đĩa hay cuốn sách Dance, dance, dance được lấy tên từ bản nhạc jazz của ban nhạc The Steve Miller.

Đam mê văn chương từ nhỏ nhưng đến năm 29 tuổi, Haruki Murakami mới viết tác phẩm đầu tay. Tiểu thuyết Lắng nghe gió hát ra đời khi ông nảy sinh ý tưởng trong một lần xem thi đấu bóng chày.

“Đến năm 29 tuổi tôi mới bắt đầu viết. Trước thời gian đó tôi chẳng có gì để viết. Đôi khi bạn phải sống cuộc đời của chính mình cho hết sức hết lòng, hết mực chân thành, sau đó bạn mới tìm thấy một cái gì đó của riêng mình để viết.” – Haruki Murakami

Dù nhiều lần bị từ chối xuất bản vì quá ngắn, tiểu thuyết này vẫn đánh dấu bước chuyển mình cho sự nghiệp của nhà văn khi giành giải nhất trong một cuộc thi văn học.

Thành công của Lắng nghe gió hát trên văn đàn đã đặt tiền đề cho hàng loạt tác phẩm khác như Pinball, 1973 Cuộc săn cừu hoang. Riêng Pinball, 1973 là phần tiếp theo của Lắng nghe gió hát, cả hai đã kiến tạo nên một câu chuyện hoàn chỉnh đồng thời định hình phong cách văn chương của Haruki Murakami.

haruki murakami hinh anh 2 e1620622212599 - Haruki Murakami cùng những trang văn lay động lòng người
Lắng nghe gió hát là tác phẩm đầu tay của nhà văn

Vào năm 1985, tài năng của ông bước lên một tầm cao mới khi tiểu thuyết Xứ sở kỳ diệu tàn bạo và chốn tận cùng của thế giới ra đời với sự kết hợp hoàn hảo giữa yếu tố ma thuật và siêu thực. 

Cuốn sách được nhiều bạn đọc xem như một hình tượng triết học thú vị khi đặt lại toàn bộ ý nghĩa và thực chất của thế giới, ông đã cho bạn đọc thấy một thực tại hỗn loạn nhưng sống động và một thế giới hoàn hảo, nơi có tất cả và đồng thời cũng không có gì.

Tuy sau đó tác giả rời Nhật Bản, đi du lịch châu Âu và sinh sống tại Hoa Kỳ nhưng ngòi bút của ông chưa từng bị mai một, các tác phẩm Dance, Dance, DancePhía Nam biên giới, phía Tây mặt trời vẫn đều đặn ra đời.

Nếu Dance, Dance, Dance gây ấn tượng vì Haruki Murakami vẫn giữ được chất thơ trong khi viết về đời sống hiện đại và cảm xúc hiện đại thì Phía nam biên giới, phía tây mặt trời lại chứa đựng nhiều nhất con người thật của Haruki Murakami và được nhiều độc giả xem như câu chuyện đơn giản nhất mà ông từng kể.

Đến năm 1987, nhà văn đã tạo nên sự đột phá mạnh mẽ khi chắp bút tác phẩm kinh điển Rừng Na Uy

Rừng Na Uy từ ngày đầu ra mắt đã trở thành một “hiện tượng” khi bán được hơn bốn triệu bản, đồng thời khiến tên tuổi của Haruki Murakami vượt ra khỏi đất nước mặt trời mọc. Cuốn sách được đón nhận ở nhiều nơi trên thế giới, đặc biệt là Trung Quốc, cái nôi của nền văn hóa Á Đông.

haruki murakami hinh anh 3 e1620622254817 - Haruki Murakami cùng những trang văn lay động lòng người
Bìa sách tác phẩm kinh điển Rừng Na Uy

Những tác phẩm nổi bật ấy đã mang lại cho ông thành công vang dội, đây được coi là giai đoạn “chín” nhất trong sự nghiệp cầm bút của nhà văn khi nhận được đánh giá cao của giới chuyên môn cũng như lời khen từ báo chí.

Không ngủ quên trên chiến thắng, Haruki Murakami tiếp tục xuất bản nhiều tiểu thuyết để đời như Biên niên ký chim vặn dây cót, Người tình Sputnik, Kafka bên bờ biển, Sau nửa đêm, 1Q84, Những người đàn ông không có đàn bà và hàng loạt truyện ngắn như Con voi biến mất, Cây liễu mù, cô gái ngủSau cơn động đất.

Trong số này, Biên niên ký chim vặn dây cót là cuốn tiểu thuyết khiến cho Kenzaburo Oe, một nhà văn nổi tiếng khắt khe với Haruki phải đích thân trao giải thưởng văn học Yomiuri cho ông. Còn Kafka bên bờ biển lại giúp ông mang về giải thưởng danh giá Franz Kafka. 

haruki murakami hinh anh 4 e1620623309505 - Haruki Murakami cùng những trang văn lay động lòng người
Sách Kafka bên bờ biển phiên bản tiếng anh

Cuối cùng là 1Q84, cuốn tiểu thuyết này gồm ba phần và tuy khiến người đọc liên tưởng về tác phẩm lừng danh 1984 của George Orwell nhưng trên thực tế, 1Q84 lại có nét tương đồng với loạt tiểu thuyết Đi Tìm Thời Gian Đã Mất của Marcel Proust nhiều hơn.

Sau khoảng thời gian sáng tác không ngừng, Haruki Murakami dần khẳng định phong cách văn chương mới lạ giữa một nền văn học đi theo những nguyên tắc cũ. Chính điều đó đã khiến ông trở thành một trường phái riêng và thu hút sự quan tâm của đông đảo bạn đọc.

Ngòi bút lột tả chân thật đời sống nội tâm con người

Được mệnh danh là “nhà văn bán chạy nhất” hay “nhà văn của giới trẻ”, Haruki Murakami đã có cho riêng mình ngòi bút độc đáo bởi sự kết hợp hài hòa giữa văn học truyền thống Nhật Bản và văn chương phương Tây.

Chính sự tổng hòa ấy đã đưa tài năng của tác giả lên một tầm cao mới, giúp chinh phục bạn đọc không chỉ trong nước mà còn vươn ra ngoài thế giới. Tuy vẫn còn hiện hữu những ý kiến trái chiều nhưng vị trí của nhà văn chưa từng bị phai mờ.

nguoi tinh sputnik hinh anh 1 4 e1620478185526 - Haruki Murakami cùng những trang văn lay động lòng người
Ngòi bút độc đáo đã mang đến cho nhà văn những thành công vang dội

Haruki Murakami theo đuổi lối viết khắc họa nội tâm con người, những góc khuất trong tâm hồn luôn được nhà văn khai thác mạnh mẽ đến mức ảm đạm. Tuy có phần trần trụi nhưng ngôn từ của ông rất chân thật và gần gũi, không đánh đố hay làm chán nản độc giả.

Đa phần các tác phẩm của Haruki Murakami đều hướng tới sự cô độc của con người bằng những yếu tố siêu thực và kỳ ảo, ông khiến người đọc quên đi thế giới bên ngoài mà đắm chìm vào những trang sách với sức hút khó cưỡng.

Haruki Murakami tập trung khắc họa những cá thể cô đơn giữa xã hội xô bồ, họ tìm kiếm một chỗ dựa tinh thần nhưng tất cả chỉ là chớp nhoáng, vội vã đến và vội vã rời đi.

Haruki viết về những tâm hồn mất mát, lang thang đó đây để đi tìm hạnh phúc nhỏ nhoi.” – Shame North

Những nhân vật ấy như lạc trong hành trình của chính mình, họ không có mục đích rõ ràng cho cuộc sống hay động lực cho tương lai. Dù sống trong môi trường phồn vinh về vật chất, tâm hồn họ vẫn chứa đầy những mảng chắp vá của tinh thần.

Đến với từng tác phẩm, độc giả sẽ dễ dàng nhận thấy khuynh hướng điển hình của nhà văn. Ông cho rằng niềm vui chỉ là sự hư ảo, điều sót lại sau cùng chính là sự cô độc gặm nhấm con người mỗi ngày.

Không chỉ thế, biến chuyển tâm lý của nhân vật mà Haruki Murakami khắc họa cũng có nét tương đồng với những suy nghĩ, hành động của con người khi đứng trước khó khăn. Điều đó giúp tác giả trở nên gần gũi hơn với bạn đọc cũng như mang lại tiếng vang cho tên tuổi nhà văn.

Tiêu biểu là tiểu thuyết Rừng Na Uy, nhân vật chính phải đối diện với nỗi đau khi mất đi người bạn thân và sự bỏ rơi của người yêu. Anh phải sống trong sự cô đơn cùng cực và cố gắng vượt qua gian khổ khi những điều tốt đẹp không còn nữa.

“Tớ không quan tâm cậu làm gì với tớ, nhưng tớ không muốn cậu làm tổn thương tớ. Tớ đã đủ tổn thương cả đời rồi. Nhiều hơn thế nữa. Bây giờ tớ muốn được hạnh phúc.” – Rừng Na Uy

Hay Người tình Sputnik cũng khiến không ít độc giả tiếc nuối cho tấm chân tình của các nhân vật, họ yêu nhau bất chấp vấn đề giới tính, chấp nhận thay đổi cuộc sống của bản thân để có thể đến bên người mình yêu. 

Tiếc thay, những mối tình ấy phải nhận lấy kết cục đau thương khi họ không thể vượt qua số phận, những gì sót lại chỉ là nỗi đau tinh thần.

Hoặc trong Những người đàn ông không có đàn bà, Haruki Murakami đã miêu tả sâu sắc hình ảnh những người đàn ông cô độc đằng sau dáng vẻ thành đạt của họ.

Đó là các nhân vật phải hứng chịu vết thương tinh thần khi thấy vợ mình ngủ với người đàn ông khác, khi chấp nhận cái chết sau biến cố tình cảm hay khuyến khích người yêu và bạn thân đến với nhau.

“Những gã đàn ông xuất hiện trong tiểu thuyết của Haruki Murakami đều chất chứa vẻ hoang mang, vô định như đang bị lạc nhưng cũng không có nhu cầu tìm thấy lối ra. Họ không rõ mình muốn gì hay sẽ trở thành cái gì. Và đặc biệt, tất cả các nhân vật đều sống trong một xã hội hào nhoáng, phồn vinh về mặt vật chất, song lại rỗng tuếch về mặt tinh thần.” – Elleman

Tất cả sự đau đớn đều được tác giả tái hiện chân thật và chi tiết, những nỗi đau mà các nhân vật gặp phải đều là những biến cố có thể xảy ra trong đời thật. Mất mát, đau buồn và cô độc, những cảm xúc ấy đều ám ảnh tâm trí bạn đọc.

Tình yêu, tình bạn, tình dục hay sự chia ly và buồn khổ, Haruki Murakami đều khắc họa xuất sắc. Từng trang sách mang đến cho độc giả sự bất ngờ khi biết rằng tâm hồn con người đều có những góc khuất như thế, đó là mặt trái đen tối vốn được che giấu bởi những chiếc mặt nạ của cuộc đời.

Haruki Murakami và những lần phá vỡ định kiến văn chương

Dù trở thành một trong những nhà văn có tầm ảnh hưởng lớn nhưng Haruki Murakami vẫn bị đánh giá là nhà văn với lối văn chương “bình dân” chỉ vì sự khác biệt ngôn từ trong thời điểm bấy giờ.

Do ảnh hưởng từ văn hóa phương Tây nên giọng văn của ông vừa thoáng đạt vừa uyển chuyển, nhẹ nhàng. Trong khi đó, văn học Nhật chỉ chú trọng vào vẻ đẹp ngôn từ nên khả năng diễn đạt bị hạn chế, cứng nhắc và khó đọc.

Đi ngược với xu hướng chung của các nhà văn, Haruki Murakami không tránh khỏi những phê bình. Ông bị chỉ trích với lối viết về sự ám ảnh tư bản của nước Nhật, đồng thời ngôn từ quá khác biệt so với tiêu chuẩn cũ.

haruki murakami hinh anh 5 e1620642641226 - Haruki Murakami cùng những trang văn lay động lòng người
Phong cách văn chương mới lạ đã mang đến cho tác giả một lượng lớn người hâm mộ

Tuy nhiên, những định kiến ấy không thể ràng buộc niềm đam mê văn chương của vị tác giả tài hoa. Ông vẫn xuất bản hàng loạt tác phẩm ăn khách và nhận được sự quan tâm của đông đảo bạn đọc.

Bởi lẽ, văn chương của Haruki Murakami dường như có hơi thở và nhịp sống, điều đó giúp ông trở nên khác biệt hoàn toàn với những nhà văn khác. Phong cách của ông không giống với tác giả của Những người đẹp say ngủ, Kawabata Yasunari hay cha đẻ của Thất lạc cõi người, Dazai Osamu.

Haruki Murakami đã từng bước nắm bắt cảm giác trống rỗng về linh hồn cũng như khám phá ra những tác động tiêu cực của tâm lý lên cuộc sống người dân xứ sở Phù tang, từ đó phê bình sự suy giảm giá trị người phụ nữ cũng như sự vô tâm của xã hội tư bản nơi đây.

Vì lẽ đó, các tiểu thuyết cũng như truyện ngắn của ông đã chiếm được cảm tình của độc giả. Các tác phẩm không chỉ lưu hành trong nước mà còn được xuất bản toàn cầu, được dịch ra khoảng năm mươi thứ tiếng và đưa nhà văn trở thành một “hiện tượng” trong văn học Nhật Bản đương đại.

Bên cạnh việc phát hành tại Việt Nam, đa số tiểu thuyết còn được chuyển thể thành phim như Lắng nghe gió hát, Rừng Na Uy. Các truyện ngắn cũng được chuyển thể sang kịch sân khấu như Con voi biến mất và được công chiếu rộng rãi.

Haruki Murakami trở thành người thứ sáu nhận Giải thưởng Franz Kafka, giải thưởng văn học quốc tế nhằm vinh danh Franz Kafka và bản thân ông cũng được xem là một tiềm năng cho giải Nobel Văn học.

Không chỉ vậy, Haruki Murakami còn được trao Giải thưởng Kiriyama dành cho Tiểu thuyết năm 2007 với tập truyện ngắn Cây liễu mù, cô gái ngủ nhưng đã từ chối vì lý do cá nhân.

“Tôi chẳng mấy quan tâm đến bất kỳ giải thưởng nào. Giải thưởng đích thực của tôi là độc giả, những độc giả đang mong chờ tác phẩm kế tiếp của tôi. Tôi rất trân trọng sự quan tâm và thủy chung của họ. Tôi đã nỗ lực suốt nhiều năm trời để nắm được tư tưởng họ, tâm hồn họ, và dường như tôi đã nắm được tư tưởng, tâm hồn độc giả, nhiều độc giả.” – Haruki Murakami

Bằng tất cả tài năng và ngôn từ, Haruki Murakami đã đưa những góc khuất của tâm hồn con người vào trong từng trang sách. Tác giả đã giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về cuộc sống đau thương mà bất kỳ ai cũng phải trải qua, từ đó tạo nên sự đồng cảm.

Sự khác biệt trong văn chương không khiến Haruki Murakami bị phai mờ, ngược lại nó chính là yếu tố khẳng định tên tuổi của ông. Nhà văn đã thật sự thành công trong việc chiếm lấy cảm tình của độc giả trong và ngoài nước, trở thành một ngôi sao sáng rực trên nền trời văn học Nhật Bản lẫn thế giới.

Nam Phương