Khaled Hosseini là một dược sĩ và nhà văn người Mỹ, ông là cha đẻ của tiểu thuyết Người đua diều, xuất bản năm 2003 và đã bán được hơn bảy triệu bản tại Hoa Kỳ. Tác phẩm được phát hành ở 38 quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam.

Tuy sinh sống ở Mỹ một thời gian dài nhưng Khaled Hosseini chưa từng nhắc đến quốc gia này trong các tác phẩm mà thay vào đó là quê hương của ông, Afghanistan. Qua những trang sách, nhà văn đã khắc họa một đất nước đau thương vì chiến tranh nhưng vẫn tràn đầy khát vọng hòa bình.

Khaled Hosseini và hành trình biến nỗi nhớ Afghanistan thành văn chương

Khaled Hosseini sinh năm 1965 tại Kabul, thủ đô của Afghanistan. Ông xuất thân trong một gia đình trí thức, cha là nhà ngoại giao của Afghanistan còn mẹ dạy tiếng Ba Tư ở trường nữ sinh. Khi mới năm tuổi, vì công việc của cha nên gia đình Khaled Hosseini phải chuyển đến Iran sinh sống.

Cũng từ đây, ông liên tục thay đổi chỗ ở, từ Kabul đến Paris và thậm chí là San Jose, California. Tại vùng đất châu Mỹ này, Khaled trải qua nhiều giai đoạn khó khăn nhưng chính điều đó đã trở thành chất liệu văn chương cho sự nghiệp sáng tác của ông.

chan dung khaled hosseini e1603547910695 - Khaled Hosseini và nỗi nặng lòng với đất mẹ Afghanistan
Chân dung nhà văn Khaled Hosseini

Đến năm 1980, khi đang chuẩn bị trở về cố hương thì đảo chính nổ ra tại Afghanistan, cuộc chiến mà ngày nay còn được biết đến với cái tên Cách mạng Saur đã khiến mọi người phải tìm kiếm một phương án khác. Cuối cùng, Khaled Hosseini và gia đình phải tị nạn chính trị tại Hoa Kỳ.

Con đường quay về Afghanistan theo đó ngày một xa, Khaled Hosseini phải chấp nhận sinh sống ở một vùng đất khác và chờ đợi gần ba mươi năm để có thể trở lại cố hương.

Việc trở về sau một thời gian dài không những giúp vơi đi nỗi nhớ mà còn đem đến động lực để ông viết nên Ngàn mặt trời rực rỡ, tác phẩm ấn tượng nhất trong sự nghiệp văn chương.

Tuy nhiên, Khaled Hosseini vốn dĩ không phải cây bút chuyên nghiệp. Ông từng theo học chuyên ngành Sinh học của Đại học Santa Clara, khoa Dược của Đại học California và làm việc trong ngành Dược trước khi chuyển sang viết lách.

Tuy cuộc sống đã ổn định, chiến tranh giờ đã cách xa nhưng thanh âm đau đớn của quê hương vẫn văng vẳng bên tai Khaled, đây cũng là nguồn cảm hứng cho các tác phẩm như Người đua diềuNgàn mặt trời rực rỡ, Và Rồi Núi Vọng của ông.

nha van tro thanh cao uy vien lien hop quoc ve nguoi ti nan e1621599422996 - Khaled Hosseini và nỗi nặng lòng với đất mẹ Afghanistan
Nỗi nặng lòng với quê hương đã thôi thúc Khaled Hosseini sáng tác

Một năm rưỡi trước khi rời ngành Dược, Khaled Hosseini đã cho ra mắt tiểu thuyết Người đua diều. Cuốn sách lấy bối cảnh Afghanistan với nhân vật chính là Amir, một cậu bé phải vật lộn với nỗi ám ảnh trong quá khứ để có thể sửa chữa lỗi lầm với người bạn thân Hassan.

Mặc dù gây nhiều tranh cãi ở Afghanistan nhưng Người đua diều vẫn nhận được đánh giá tích cực từ độc giả quốc tế, tác phẩm đã được chuyển thể thành phim, kịch, tiểu thuyết hình ảnh và sách nói.

Trong đó, bộ phim Người đua diều chính thức công chiếu vào năm 2007 và giành được nhiều đề cử ở Academy Award, BEFTA Film Award và Critics Choice Award. Dẫu vậy, tác phẩm chỉ đoạt giải Sự lựa chọn của Các nhà phê bình BFCA cho Nam diễn viên trẻ xuất sắc nhất.

Là ứng cử viên nặng ký cho giải Oscar nhưng tiếc thay, người dân Afghanishtan đã không có cơ hội thưởng thức bộ phim trên màn ảnh rộng. Vì những cảnh nhạy cảm nên chính phủ nơi đây lo sợ tác phẩm có thể gây rắc rối cho người dân và kích động bạo lực, ba diễn viên chính cũng được đưa ra khỏi Afghanistan để tránh nguy cơ bị tấn công.

khaled hosseini va vo e1621600019601 - Khaled Hosseini và nỗi nặng lòng với đất mẹ Afghanistan
Người đua diều được chuyển thành nhiều thể loại khác nhau

Thành công của Người đua diều khiến Khaled Hosseini quyết định dành nhiều thời gian cho sáng tác. Trong vòng mười năm, ông đã cho ra mắt hai tác phẩm nổi bật khác là Ngàn mặt trời rực rỡ, Và Rồi Núi Vọng.

Tuy hai tác phẩm này cũng viết về Afghanistan nhưng với một chất liệu khác, từ hình dáng con người cho đến khung cảnh cuộc sống.

Nếu Ngàn mặt trời rực rỡ tập trung vào sự khốn khổ trong hôn nhân của hai người phụ nữ thì Và Rồi Núi Vọng lại vẽ ra trước mắt độc giả bức tranh về tình thân, từ đó mở ra góc nhìn và cảm nhận đa dạng cho người đọc.

Thế nhưng, nỗi nhớ quê hương không phải là điều khiến Khaled Hosseini trở thành một tác giả chuyên nghiệp, chính những bài thơ Ba Tư và tiểu thuyết như Alice’s Adventures in Wonderland, loạt truyện Mike Hammer của Mickey Spillane mới thôi thúc ông giã từ ngành Dược sau hơn một thập kỷ gắn bó.

Một Afghanistan rất khác trong văn chương của Khaled Hosseini

Cộng hòa Hồi giáo Afghanistan là một trong những quốc gia nghèo và lạc hậu nhất thế giới, nơi đây được biết đến với những cuộc xung đột và chiến tranh liên tục, kéo dài từ năm 1979 cho đến hiện tại.

Quê hương của Khaled luôn mang gam màu u tối và thê lương, ánh sáng và hy vọng dường như chỉ là con số không. Người dân xứ này luôn phải chứng kiến cảnh đổ nát của nhà cửa, đường phố do cuộc trỗi dậy của phiến quân gây ra, cuộc sống vì thế mà rơi vào cảnh lầm than, cơ cực.

dat nuoc afghenistan e1603548750610 - Khaled Hosseini và nỗi nặng lòng với đất mẹ Afghanistan
Afghanistan qua lăng kính truyền thông thế giới

Gia đình Khaled Hosseini phải di cư cũng vì những cuộc chiến này, điều đó đã giúp ông thấu hiểu nỗi đau ly tán của người dân quê hương. Chính vì thế, các tác phẩm đều mang cái nhìn sâu sắc, lột tả chân thật thảm cảnh của Afghanistan qua từng trang văn.

Afghanistan trong tiểu thuyết của Khaled Hosseini mang màu sắc khác biệt nhưng không xa rời thực tế. Bên cạnh việc khắc họa hiện thực, ông còn mở ra một hướng đi mới cho nhân vật, có phần tươi sáng hơn thay vì tập trung vào cuộc sống đen tối.

ba tac pham cua khaled hosseini e1603549867886 - Khaled Hosseini và nỗi nặng lòng với đất mẹ Afghanistan
Bộ ba cuốn sách của Khaled Hosseini bản nước ngoài

Dù sáng tác đã lâu nhưng cho đến nay, Khaled Hosseini chỉ mới ra mắt bốn cuốn tiểu thuyết, số lượng khá ít so với nhiều nhà văn cùng thời như J. K. Rowling, Neil Gaiman, Robin Sharma. Bởi lẽ, chất liệu mà ông lấy cảm hứng đều đến từ vẻ đẹp và nỗi đau mà quê hương đang phải gánh chịu.

Nếu Người đua diều tập trung vào các nhân vật nam như Baba, Amir, Hassan hay Sohrab thì ở Ngàn mặt trời rực rỡ, Khaled Hosseini lại đi sâu vào số phận và vai trò của phụ nữ trong xã hội đương thời. Khi được hỏi điều gì đã khiến ông viết nên tiểu thuyết này, nhà văn đã không ngần ngại chia sẻ:

“Tôi đã thích thú với ý tưởng viết một câu chuyện về phụ nữ Afghanistan, chỉ một thời gian sau khi Người đua diều được hoàn thành. Cuốn tiểu thuyết đầu tiên là một câu chuyện do nam giới thống trị. Tất cả các nhân vật chính, chỉ ngoại trừ vợ của Amir và Soraya, đều là đàn ông. Có nhiều khía cạnh của xã hội Afghanistan mà tôi chưa đề cập đến trong Người đua diều, vẫn còn cả một cánh đồng ý tưởng màu mỡ… Vào mùa Xuân 2003, tôi về Kabul, tôi đã nhìn thấy những người phụ nữ mặc áo burqa ngồi ở các góc phố với bốn, năm, sáu đứa trẻ để ăn xin… Tôi đã nói chuyện với nhiều phụ nữ ở Kabul. Câu chuyện cuộc đời của họ thật sự rất đau lòng… Khi tôi bắt đầu viết Ngàn mặt trời rực rỡ, tôi suy nghĩ mãi về những người phụ nữ kiên cường đó. Tuy không có người phụ nữ nào ở Kabul truyền cảm hứng cho tôi viết nên Laila hay Mariam nhưng giọng nói, khuôn mặt, những câu chuyện sinh tồn đáng kinh ngạc đã giúp tôi rất nhiều.”

Laila và Mariam được nhắc đến trong đoạn chia sẻ trên là hai nhân vật chính trong Ngàn mặt trời rực rỡ, cuộc đời của họ hoàn toàn tách biệt cho đến khi cùng kết hôn với Rasheed, một người đàn ông có tiền sử bạo hành gia đình.

Ban đầu, Mariam luôn tỏ ra lạnh lùng và chán ghét nhưng khi nhìn thấy sự cố gắng thoát khỏi người chồng vũ phu của Laila, cô dần trở nên thân thiện hơn. Cả hai trở thành bạn tâm giao, cùng lên kế hoạch chạy trốn khỏi Rasheed và thủ đô Kabul nhưng tiếc thay, cơ sự không thành.

bia ngan mat troi ruc ro e1603549112136 - Khaled Hosseini và nỗi nặng lòng với đất mẹ Afghanistan
Bìa trước cuốn tiểu thuyết Ngàn mặt trời rực rỡ

Tiếp bước Người đua diều, tiểu thuyết Ngàn mặt trời rực rỡ đã trở thành một hiện tượng lớn trên diễn đàn văn học quốc tế. Không chỉ đoạt các giải thưởng lớn như Book Sense Book of the Year Awards, Goodreads Choice Award, cuốn sách còn nhận được lời khen từ Kirkus Reviews, Publishers Weekly, Library Journal và Booklist.

Không chỉ riêng Người đua diều hay Ngàn mặt trời rực rỡ, Và Rồi Núi Vọng cũng được Khaled Hosseini vẽ ra những hình ảnh mới về Afghanistan. Nơi đây tuy còn vang vọng tiếng súng và sự bất bình đẳng về giới tính nhưng con người vẫn luôn mạnh mẽ, kiên cường đấu tranh.

Khaled Hosseini và những trang sách đầy ấn tượng

Không trực tiếp phơi bày tội ác của phiến quân, sự nhu nhược của thể chế chính quyền nhưng vẫn đủ sức gây ấn tượng với công chúng, ba trong bốn “đứa con” của Khaled Hosseini đã từng lọt vào danh sách tác phẩm bán chạy nhất của The New York Times.

anh sach va roi nui vong e1603549581734 - Khaled Hosseini và nỗi nặng lòng với đất mẹ Afghanistan
Ảnh minh họa bìa sách Và rồi núi vọng

Những thành công đó đều nhờ vào cảm quan chân thật của Khaled về cuộc sống và người dân nơi đây, ông viết nên những câu chuyện ly kỳ, khiến các nhân vật phải trực tiếp đấu tranh với nội tâm để đưa ra quyết định đúng đắn nhất cho cuộc đời mình.

Điều này được thể hiện rõ qua Và Rồi Núi Vọng, xuất bản lần đầu vào năm 2013. Khác với hai tác phẩm đầu, Và Rồi Núi Vọng không tập trung khắc hoạ cuộc sống của những người đàn ông hay phụ nữ mà viết về mối quan hệ giữa Abdullah và Pari.

Tuy là anh em ruột nhưng họ đã sớm bị chia cắt, cũng chỉ vì người cha đã bán cô em gái Pari cho một cặp vợ chồng không con ở Kabul. Khác với hai tác phẩm đầu,  Rồi Núi Vọng giống như tập hợp của các truyện ngắn, góc nhìn ở mỗi chương sẽ do từng nhân vật đảm nhiệm. 

Người anh mang nỗi nhớ em gái rong ruổi theo thời gian, phiêu bạt từ Afghanistan đến Pakistan, Pháp và Hoa Kỳ. Còn Pari vì bị bán đi từ sớm nên đã mất hết kí ức về Abdullah, phải mất nhiều năm sau cha mẹ nuôi mới tiết lộ sự thật cho cô biết.

Pari đã phải đấu tranh nội tâm, lựa chọn giữa hai quyết định là lên đường tìm lại người anh thất lạc hay bằng lòng từ bỏ, chấp nhận cuộc sống hiện tại. Vào thời điểm đó, sức mạnh tình thân đã dẫn lối và tiếp thêm động lực để cô có thể xác định nơi ở hiện tại của Abdullah.

khaled hosseini hinh anh 2 2 3 e1624718575952 - Khaled Hosseini và nỗi nặng lòng với đất mẹ Afghanistan
Hành trình của người dân tị nạn trong Sea Prayer

Một thời gian dài sau khi Và rồi Núi Vọng xuất bản, Khaled Hosseini mới cho phát hành tác phẩm tiếp theo mang tên Sea Prayer. Cuốn sách được lấy cảm hứng từ cuộc khủng hoảng tị nạn ở Syria và sự ra đi của Alan Kurdi, một cậu bé ba tuổi chết đuối cùng mẹ và anh trai bên bờ biển Địa Trung Hải.

Sea Prayer chỉ vỏn vẹn 48 trang in màu, được viết dưới dạng bức thư của cha gửi con trai vào đêm trước khi diễn ra hành trình vượt Địa Trung Hải đầy nguy hiểm. Loạt tranh vẽ sống động như những thước phim đã tái hiện lại khung cảnh hỗn loạn ở Syria năm 2015, người dân phải rời quê hương để tìm cuộc sống mới dẫu biết sẽ gặp nhiều rủi ro.

Từ cảm hứng đến những bức tranh trong Sea Prayer đều mang nét đau thương, nhà văn cũng không mở ra lối đi đến tương lai tốt đẹp như ba tác phẩm trước đó nhưng đổi lại, cuốn sách là hồi chuông cảnh tỉnh về quyền được sống và hạnh phúc của con người, lên án những cuộc chiến tranh vô nghĩa.

 

khaled hosseini thay doi nhan thuc ve afghenistan e1603550015905 - Khaled Hosseini và nỗi nặng lòng với đất mẹ Afghanistan
Bằng văn chương Khaled Hosseini đã thay đổi phần nào nhận thức của mọi người về Afghanistan

Với trái tim đồng cảm và lòng trắc ẩn sâu sắc, Khaled Hosseini đã viết nên bốn cuốn sách để đời và lấy đi không ít nước mắt của độc giả. Nhà văn đã dùng tài năng nghệ thuật để chiếu sáng cho các nhân vật, họ không phải người vô danh mà là những thực thể luôn khát khao cuộc sống bình yên và hạnh phúc.

Hàng loạt thành tích ấn tượng và sự công nhận của giới chuyên môn

Tuy bước vào văn đàn khá muộn, số lượng tác phẩm không nhiều nhưng Khaled Hosseini vẫn cho thấy hàng loạt thành tích ấn tượng. Nhà văn đã đoạt sáu giải thưởng được đánh giá bởi giới chuyên môn, ba tác phẩm đầu tiên đều lọt vào danh sách bán chạy.

Với Người đua diều, tiểu thuyết đã bán ra hơn bảy mươi nghìn bản bìa cứng và hơn một triệu bản bìa mềm chỉ trong hai năm, thành tích đáng ngưỡng mộ này đã giúp Người đua diều nằm trong danh sách mười tác phẩm bán chạy nhất của New York Times.

Năm 2004, “đứa con đầu lòng” của Khaled Hosseini đã nhận Giải thưởng Boeke cho cuốn tiểu thuyết hay nhất viết bằng tiếng Anh. Ngoài ra, tác phẩm cũng nhận nhiều phản hồi tích cực từ giới chuyên môn, cây bút Meghan O’Rouke của Tạp chí Slate đã chia sẻ như sau về cuốn sách:

“… Hosseini tránh xa việc biến Afghanistan thành một nơi hoàn toàn xa lạ, ông làm rất nhiều việc để tiểu thuyết của mình dễ tiếp cận về mặt cảm xúc đối với độc giả Mỹ…”

Khaled Hosseini đã khéo léo kết hợp hiện thực của quê hương cùng tâm lý độc giả, những người chưa từng đặt chân đến Afghanistan. Nhà văn đã lấy những đánh giá, nhận xét và tranh cãi xung quanh Người đua diều để làm nền tảng cho Ngàn mặt trời rực rỡ.

Không chỉ nhận được lời tán thưởng của giới chuyên môn, cuốn sách còn được Columbia Pictures mua bản quyền vào năm 2007. Tuy nhiên, đã mười bốn năm trôi qua và Ngàn mặt trời rực rỡ vẫn đang trong trạng thái sản xuất, chưa thể biết ngày ra mắt.

“Ông ấy đã thành công trong việc biến thực tế cảm xúc trong cuộc sống của Mariam và Laila trở nên hữu hình với chính ta, bằng cách gợi lại những thói quen hàng ngày của họ, Khaled có thể cho chúng ta biết cuộc sống hàng ngày ở Kabul như thế nào, cả trước và trong thời kỳ thống trị khắc nghiệt của Taliban” – Nhà văn Michiko Kakutani

Không chỉ gây ấn tượng với Ngàn mặt trời rực rỡ, Khaled Hosseini còn giữ vững phong độ với Và rồi Núi Vọng, cuốn sách đã bán ra được ba triệu bản chỉ trong năm tháng đầu tiên và đoạt giải Goodreads Choice cho hạng mục Sách hư cấu hay nhất vào năm 2013. 

Nhiều nhà phê bình văn học như Wendy Smith của Los Angeles Times, Fran Hawthorne của The National hay Kim Hughs của Toronto Star đều đánh giá cao Và Rồi Núi Vọng. Dẫu mang đầy đau đớn, tác phẩm cũng chứa đựng yêu thương và mở ra cái nhìn sâu sắc về cuộc sống của người xa xứ.

“Từ lúc nhận ra Saboor sẽ trao Pari cho vợ của một người đàn ông giàu có ở Kabul, Hosseini đã bão hòa các tầng lớp và nhân vật trong cuốn tiểu thuyết của mình bằng sự khao khát về khoảnh khắc đoàn tụ giữa anh trai và em gái.” – The Guardian

Tài năng văn chương của Khaled Hosseini theo đó được công nhận rộng rãi, đa số độc giả bày tỏ sự ngưỡng mộ với nhà văn gốc Afghanistan. Điều đó càng được củng cố khi Sea Prayer, cuốn sách nhằm tưởng nhớ những người đã bỏ mạng trên hành trình tìm đến cuộc sống mới xuất bản.

Tuy không đạt nhiều thành tích nhưng Sea Prayer lại được đánh giá cao về tính nhân văn, nhà văn đã truyền đi thông điệp xoá bỏ sự kỳ thị giữa người dân ở những nước tiên tiến với dân tị nạn đến từ các nước nghèo.

“Tôi đã nghe nói rằng chúng tôi là những người không được mời. Chúng tôi là người không được hoan nghênh. Chúng tôi nên mang những bất hạnh của mình đi nơi khác.” – Sea Prayer

Khaled Hosseini đã dành sự trang trọng nhất cho những người tị nạn, họ đã vượt Địa Trung Hải với mong muốn tìm được tương lai tốt đẹp hơn, qua đó bày tỏ tình cảm thiêng liêng của bản thân đối với người dân ở quê nhà Afghanistan.

Bốn cuốn sách đều mang trong mình những câu chuyện khác nhau, Khaled Hosseini không chỉ viết về quê hương mà ông còn nhắc đến người dân ở những nước láng giềng. Nhờ vậy, định kiến về Afghanistan cũng dần thay đổi, chính Khaled đã mở ra cái nhìn khác cho độc giả trên toàn thế giới.

Loan Phương