Các loại hình nghệ thuật như manga, anime hay tiểu thuyết đều có sức ảnh hưởng to lớn không chỉ đối với xứ Nhật Bản nói riêng mà còn đối với thế giới nói chung. Shinkai Makoto là một trong những tác giả đóng góp sức lực làm nên thành công của những thể loại ấy.

Trong một thời đại nhất định dĩ nhiên lúc nào cũng phải có những gương mặt tài năng hoặc những xu hướng đóng vai trò chủ chốt. Tiếp xúc sớm với văn hóa Phương Tây cùng với việc không ngừng đổi mới nên nghệ thuật Nhật Bản ngày càng trở nên phong phú và đa dạng.

Shinkai Makoto là người phát triển bản thân trên nhiều phương diện

Tác giả sinh ngày 9 tháng 7 năm 1973, mọi người biết đến ông như là một đạo diễn kiêm nhà làm phim nổi tiếng. Không những thế Shinkai Makoto còn là tiểu thuyết gia, họa sĩ và nhà thiết kế đồ họa.

Lớn lên ở thành phố Koumi thuộc tỉnh Nagano, sau này ông học ngành văn học Nhật Bản tại trường đại học Chūō. Khi đã tốt nghiệp, tác giả làm việc tại công ty Falcom, có thể thấy được Shinkai Makoto đến với nghệ thuật không “chính thống” như những người khác.

Shinkai Makoto, Shinkai Makoto: Người đưa tinh thần hữu ngã đi vào tác phẩm
Hình ảnh tác giả Shinkai Makoto

Nền văn học hiện đại Nhật Bản từ những năm gần đây đã có sự dịch chuyển từ chủ nghĩa hiện thực và chủ nghĩa lãng mạn đi đến chủ nghĩa tự nhiên. Điều này đã trở thành một cột mốc đánh dấu sự mở đầu thực sự cho văn xuôi theo phong cách mới và nhuần nhuyễn những yếu tố phương Tây.

Shinkai Makoto là người sống trong thời cuộc nên khi đọc văn của ông, chúng ta có thể dễ dàng thấy rõ được điều trên.

Đa phần các tác phẩm của ông đều hướng đến nỗi buồn, quá khứ và những suy tư. Hình ảnh thiên nhiên hùng vĩ được lấy làm chủ đạo cho cảm xúc của những nhân vật, khi nói đến điều này, tác giả đã từng chia sẻ rằng:

“Vào những năm 70, mọi thứ bình dị hơn bây giờ. Ngôi nhà của tôi được bao quanh bởi thiên nhiên. Tôi bị cuốn hút bởi môi trường này. Tôi nhìn lên bầu trời mỗi ngày, lạc vào thế giới nhỏ bé của chính mình. Tôi giống một đứa trẻ đãng trí hơn là một người lãng mạn.”

Từ những ngày thơ ấu ông vẫn chưa định hình cho mình một sự nghiệp riêng dù bản thân rất thích vẽ tranh. Nhưng gia đình tác giả trong thời Meiji lúc bấy giờ là một doanh nghiệp xây dựng nên cha của Shinkai Makoto hoàn toàn phản đối con đường này.

Shinkai Makoto, Shinkai Makoto: Người đưa tinh thần hữu ngã đi vào tác phẩm
Hình ảnh tác giả Shinkai Makoto.

Đến mãi sau khi đã tốt nghiệp đại học thì ông mới có đủ sự kiên quyết để từ chối quyết định của cha và hướng bản thân đến những gì mà mình thấy thật sự thích thú. Và bộ phim Nàng và Con mèo của Nàng đã được ra đời, đánh dấu cho bước chân đầu tiên của Shinkai Makoto.

Ông đã từng chia sẻ khi nhắc đến tiểu thuyết của bản thân rằng:

“Tôi luôn mang trong mình một mối tình đơn phương với tiểu thuyết. Mà không chỉ tiểu thuyết, tôi luôn có cảm giác mình đang yêu đơn phương truyện tranh, điện ảnh, phim hoạt hình và những cảnh sắc hiện thực.”

Chúng ta hay những ai đã và đang đón đọc những tác phẩm của ông đều có thể dễ dàng nhận thấy được những bộ phim ăn khách nhất của Shinkai Makoto chính là nền tảng vững chắc để tác giả có thể chuyển thể thành tiểu thuyết và xuất bản.

Tình yêu trong các tác phẩm luôn được bộc phát theo một cách tự nhiên nhất

Vì sự hưng thịnh của nền kinh tế Nhật Bản gắn liền với thị trường văn học nên nó đã làm phong phú hơn những hoạt động của giới sáng tác cũng như trình độ thưởng ngoạn của mỗi độc giả.

Hầu hết giới trẻ hiện nay đều hướng nhiều đến nỗi buồn nên những tác phẩm đều dựa vào cảm xúc đó để xuất bản nhằm phục vụ nhu cầu cầu của họ. Và Shinkai Makoto cũng vậy, đa phần các cuốn sách của ông đều mang trên mình những sắc màu đượm buồn từ mỗi nhân vật đến thiên nhiên và cảnh vật xung quanh.

Shinkai Makoto, Shinkai Makoto: Người đưa tinh thần hữu ngã đi vào tác phẩm
Hình ảnh bìa của cuốn sách 5 Centimet trên giây

Trước tiên phải điểm đến tiểu thuyết đầu tay của ông là 5 Centimet trên giây, câu chuyện xoay quanh hai nhân vật chính là Toono Takaki và Shinohara Akari. Nhẹ nhàng và sâu lắng, 5 Centimet trên giây bắt đầu từ hồi tưởng của Takaki vào mùa xuân năm lớp Sáu.

“Chút cô đơn thoáng qua cõi lòng cậu bé thuở ấy ghi khắc trong tôi đến tận hôm nay và khiến tôi, dù đã lớn vẫn còn cảm thấy buồn man mác.”

– 5 Centimet trên giây

Khi lên trung học, Akari làm thủ tục để vào trường công lập ở Tochigi nên họ phải chia tay trong khi mối quan hệ vẫn chưa trở lại bình thường. Takaki tiếp tục học ở ngôi trường dự định là sẽ học cùng cô, anh một mình làm quen và tạo dựng những khoảnh khắc bên bạn bè.

Tưởng chừng điều đó sẽ dần lấp đầy khoảng trống trong trái tim nhưng bản thân anh lại trở nên khổ sở và bế tắc.

“Đã cố gắng bao nhiêu để quên một người nhưng rốt cuộc trái tim tôi vẫn chỉ hướng về người ấy.”

– 5 Centimet trên giây

Mối tình thơ ấy tưởng chừng đã đi vào dĩ vãng nhưng đến một ngày nọ, Takaki quyết định gặp Araki. Đó là một đêm tuyết dày ở ga Iwafune, khi anh bước vào khu nhà làm bằng gỗ, không khí ấm áp và mùi hương quen thuộc từ máy sưởi bao bọc lấy Takaki.

Shinkai Makoto, Shinkai Makoto: Người đưa tinh thần hữu ngã đi vào tác phẩm
Hình ảnh trong cuốn sách Mỹ thuật 5 Centimet trên giây

Giây phút nhìn thấy Araki, tim anh như muốn ngừng đập vì có một bàn tay vô hình bóp nghẹt.

“Đó là thứ cảm giác tôi không thể gọi thành tên, chỉ biết mắt tôi không rời khỏi em.”

– 5 Centimet trên giây

Chi tiết Araki ngồi một mình trong nhà ga và ánh sáng vàng từ lò sưởi phản chiếu trên gương mặt cô có lẽ là sự biểu trưng cho tình yêu không bao giờ được thổ lộ, rực rỡ mà ấm áp.

Cuốn sách đã nhẹ nhàng lắng đọng lại trong tâm thức của độc giả theo một cách tự nhiên nhất. Không có những pha hành động kinh điển, cũng không có nút thắt để gỡ rối, 5 Centimet trên giây đơn giản là một nốt nhạc trầm lắng ra đời nhờ cuộc gặp gỡ mang tính định mệnh.

Shinkai Makoto, Shinkai Makoto: Người đưa tinh thần hữu ngã đi vào tác phẩm
Hình ảnh bìa của phim 5 Centimet trên giây

Cũng không ngoại lệ đối với Khu vườn ngôn từ, đây là tác phẩm được đón chờ nhất trong năm 2013. Shinkai Makoto tiếp tục viết về tình yêu mang nỗi buồn thương nhớ một người trong hiu quạnh.

Câu chuyện bắt đầu bằng những bài thơ ngắn gọn nhưng khuất lấp sau đó là rất nhiều ý nghĩa.

“Trời phương đông ửng đỏ

đồng xa rực nắng

Khu vườn ngôn từng tươi

Ngoảnh đầu sau trông lại

vầng trăng lặn mất rồi.”

– Khu vườn ngôn từ

Vào một ngày như thường lệ, cậu học sinh mười bảy tuổi Akizuki Takao trong khi tìm chỗ trú mưa ở khu vườn kiểu Nhật Shinjuku đã có cuộc gặp gỡ tình cờ với Yukino Yukari, giáo viên Ngữ Văn ở trường mà cậu đang theo học.

Câu chuyện sẽ dừng lại ở đó nếu như tình cảm giữa hai con người tưởng chừng cách nhau hơn một thập kỷ ấy đang dần hình thành trong trái tim họ.

“Thế rồi, Yukino khóc òa lên như trẻ nhỏ.

Thế rồi, Akizuki khóc òa lên như trẻ nhỏ.

Chẳng còn nói nên lời, hai người họ ôm lấy nhau như bị đông cứng.”

– Khu vườn ngôn từ

Khoảnh khắc Yukino tìm đến Akizuki vẫn luôn nghe tiếng sấm dội vượt cả vạn dặm xa xôi vang tới đây để thành lời thì thầm bên tai. Có lẽ những cơn mưa ấy đã đem họ đến với nhau ở khu vườn kiểu Nhật như một định mệnh.

 

“Ở nơi đó, chị đã được em cứu rỗi!”

– Khu vườn ngôn từ

Shinkai Makoto đã ví tình yêu của Yukino và Akizuki như một đóa hoa huệ đỏ đơn độc nở giữa cánh đồng xanh mùa Hạ. Giữa dòng đời tưởng chừng tấp nập, vội vã ấy đã có hai con người dừng lại và chầm chậm thấu hiểu nhau rồi tan vào trong sự tĩnh lặng của thiên nhiên.

Shinkai Makoto, Shinkai Makoto: Người đưa tinh thần hữu ngã đi vào tác phẩm
Hình ảnh bìa của cuốn sách Khu vườn ngôn từ

Cuốn sách của Shinkai Makoto tựa như một cơn mưa rào, dù chỉ là thoáng qua nhưng vẫn thấm sâu vào lòng độc giả. Ở đó đã có một tình yêu thầm lặng như tiếng nói của những câu thơ cổ và ở đó đã có hai con người yêu nhau bằng đôi lần chạm mắt đẹp đẽ nhất.

Tác giả luôn để chúng ta chìm đắm trong những nỗi nhớ

Tình yêu mà Shinkai Makoto hướng đến mang một điều gì đó rất hoài niệm và tràn đầy tiếc nuối. Đa phần các nhân vật trong truyện của ông đều có khoảng cách từ độ tuổi đến không gian địa lý, vật lý và cả thời gian. Thứ gọi tên tình yêu ấy luôn được tác giả đẩy ra cực hạn của nỗi nhớ.

Đọc Your Name chúng ta có thể thấy rõ hơn được phần nào. Cốt truyện xoay xung quanh hai nhân vật chính là Mitsuha, cô gái sống trong một gia đình kế thừa truyền thống đền Shinto ở thị trấn Itomori và Taki, chàng trai sống giữa lòng thành phố Tokyo.

Shinkai Makoto, Shinkai Makoto: Người đưa tinh thần hữu ngã đi vào tác phẩm
Hình ảnh được lấy từ phim Your Name

Tưởng chừng giữa họ sẽ không có bất kỳ mối liên kết nào nhưng vào một ngày nọ, Mitsuha thức dậy trong hình hài của Taki và ngược lại, đây có lẽ chi tiết quan trọng nhất làm nên linh hồn của Your Name.

Như một phép màu kỳ diệu, hai con người ấy dần thích nghi với cuộc sống tráo đổi rồi lặng lẽ trao nhau tình cảm cho đối phương dù chưa từng gặp mặt. Những giây phút rung động ấy đã có lúc khiến Taki phải suy nghĩ rằng.

“Không rõ kí ức của con người nằm ở đâu nhỉ? Có lẽ là trong mạng lưới các dây thần kinh. Trong cả đầu ngón tay và nhãn cầu? Hay lưu giữ dưới dạng sương mù, không có hình dáng nhất định và không thể nhìn rõ? Thường được gọi là trái tim, tinh thần, hay tâm hồn gì đó? Và có thể rút ra như thẻ nhớ chứa hệ điều hành?”

– Your Name

Taki đã bị hoán đổi với Mitsuha của ba năm trước, cậu nhận ra rằng khoảng cách giữa mình và cô đều quá đỗi xa xôi. Không những thế, khi trở về đúng cơ thể của chính mình, Taki phát hiện được một sự thật là Mitsuha ở hiện tại đã chết vì thảm họa thiên thạch.

Shinkai Makoto, Shinkai Makoto: Người đưa tinh thần hữu ngã đi vào tác phẩm
Hình ảnh từ cuốn sách Mỹ thuật Your Name

Sợi chỉ đỏ trên tay anh biểu tượng định mệnh của những con người sinh ra là để dành cho nhau. Chính nó đã đưa Taki đến gần hơn Mitsuha rồi một lần nữa kéo dài khoảng cách giữa họ. Sợi chỉ ấy là sự gắn kết tình yêu, là sự hữu hạn của thời gian, không gian và cũng là chiều dài vô hình của nỗi nhớ.

“Kết nối những sợi chỉ lại với nhau cũng là musubi

Người với người liên kết với nhau cũng là musubi

Dòng chảy của thời gian cũng gọi là musubi

Dây bện của thần linh là đại diện cho thời gian trôi đi

Chúng tụ họp lại và tạo nên hình thái

Chúng xoắn vào nhau và liên kết lại

Đôi khi chúng bị nới lỏng để rồi lại thắt chặt với nhau hơn.

Nó là musubi, nó là thời gian.”

– Your Name

Những con người ấy đã đến với nhau như một cuộc sắp đặt định mệnh và họ tác hợp lại để tạo nên kỳ tích. Mà theo nhà sản xuất phim Kawamura Genki thì đó chính là một cuộc đấu tranh đẹp đẽ.

Có lẽ vì tác giả sinh ra và lớn lên tại thành phố nằm trên một cao nguyên được bao quanh bởi những ngọn núi nên trong sâu thẳm Shinkai Makoto vẫn luôn tràn ngập nỗi nhớ về thiên nhiên đất trời ở đó.

Chúng ta có thể thấy rõ điều trên trong Khu vườn ngôn từ, nhân vật Yukino Yukari nhớ lại lần đầu tiên gặp gỡ Akizuki Takao.

“Yukino còn nhớ chiều mưa ẩm ướt ấy, vòm trời và vầng dương đều đang khuất dạng sau tầng mây dày đặc, cô cầm ô bước ra cổng công viên và ngẫm nghĩ như vậy.”

– Khu vườn ngôn từ

Và khi đến với 5 Centimet trên giây cũng vậy, Shinkai Makoto đã sử dụng bút pháp hồi tưởng nên nhân vật Toono Takaki luôn sống trong nỗi nhớ về những ngày hoa anh đào rơi vào mười bảy năm trước.

“Dạo ấy là mùa xuân, hoa anh đào đang độ mãn khai. Vô vàn cánh hoa lặng lẽ chao lượn trên không trước khi phủ trắng con đường nhựa dưới chân. Không khí ấm áp, trời nhẹ và trong như được màu xanh gột rửa.”

– Khu vườn ngôn từ

Theo nhà phê bình văn học Yoshida Daisuke thì mỗi chúng ta khi đọc những tác phẩm của Shinkai Makoto đều lãng quên cả không gian và thời gian để đắm chìm trong nỗi buồn mà tác giả đã khắc họa.

Shinkai Makoto, Shinkai Makoto: Người đưa tinh thần hữu ngã đi vào tác phẩm
Hình ảnh lấy từ phim 5 Centimet trên giây

Những chi tiết trong phim hay tiểu thuyết của ông đều đánh thức xúc cảm tưởng chừng như đã ngủ quên trong tiềm thức của độc giả, ở đó chúng ta có thể thấy một nỗi đau mất mát mà bất cứ ai cũng sẽ gặp phải trong cuộc sống.

Shinkai Makoto là người đưa tinh thần hữu ngã đi vào tác phẩm

Tác giả đã chạm vào thế giới nội tâm con người bằng những lời văn tinh tế, từ câu chữ đến hình ảnh đều được khắc họa bởi một nét riêng mang tên Shinkai Makoto.

Đó có thể là những xúc cảm được bộc phát theo một cách ngây ngô nhất, những tình yêu đến với nhau theo một cách tự nhiên nhất. Và càng đi sâu, chúng ta mới thấy Shinkai Makoto tài hoa đến nhường nào.

Shinkai Makoto, Shinkai Makoto: Người đưa tinh thần hữu ngã đi vào tác phẩm
Hình ảnh đời thường của tác giả Shinkai Makoto

Ông là người tạo ra cho mình những nét riêng không pha một chút hỗn tạp, đó là chính là sự thành công của người làm nghệ thuật. Jonathan Clements, tác giả của bộ truyện Anime: A History đã cho rằng:

“Shinkai là bậc thầy trong việc khắc họa và khám phá khoảng cách giữa con người, anh vượt trội trong việc biểu tượng hóa cách con người bị chia cắt bởi hố sâu mong mỏi.”

Với Shinkai Makoto thì viết sách chính là những trải nghiệm quý báu, ông tự sáng tạo thương hiệu cho riêng mình bằng cách kết hợp ngôn ngữ điện ảnh và ngôn ngữ văn chương nhằm bổ khuyết cho nhau và làm nên những tác phẩm hoàn thiện nhất. Mà theo Shinkai Makoto thì đó chính là:

“Tiểu thuyết nhờ âm nhạc mà hoàn thiện, bộ phim nhờ tiểu thuyết mà càng thêm chiều sâu.”

Một số trang báo như Anime Advocates hay ActiveAnime đã xem ông như một “Tân Miyazaki” và tên Shinkai Makoto cũng đã được đặt tên cho tiểu hành tinh 55222 Makotoshinkai.

Bên cạnh là một tiểu thuyết gia thì ông còn là một đạo diễn tài năng của một số bộ phim như Khu vườn ngôn từ, Những đứa trẻ đuổi theo tinh tú hay Tiếng gọi từ vì sao xa. Điều này đã phần nào chứng tỏ được sự thành công của ông khi đến với nghệ thuật.

Đọc các tác phẩm, chúng ta có thể thấy rõ phần nào những thông điệp mà Shinkai Makoto muốn nhắn gửi đến độc giả. Đó là thước đo giá trị cuộc sống, những nét đẹp vĩnh cửu của thiên nhiên và cả khát vọng trong mỗi con người.

Minh Minh