Tọa lạc ở độ cao 670 mét so với mực nước biển, Madrid được cư dân địa phương ví như “Ngưỡng cửa thiên đường” xứ Nam Âu. Khác với Paris hoa lệ hay Barcelona hào nhoáng, thành phố nổi bật nhờ khung cảnh nghệ thuật rực rỡ và bức tranh văn hóa sống động. 

madrid hinh anh 2 e1638040520812 - Madrid: Ngưỡng cửa thiên đường xứ Nam Âu
Madrid nổi bật với khung cảnh nghệ thuật rực rỡ và bức tranh văn hóa sống động

Không chỉ sở hữu đội bóng Real Madrid lừng danh, thủ đô Tây Ban Nha còn là quê hương của vô số danh họa và tác giả nổi tiếng như Tirso de Molina, Goya, Velázquez, Picasso, Lope de Vega, Jose de Echegaray.

Sở hữu cơ sở hạ tầng hiện đại và nền kinh tế lớn thứ ba châu Âu, Madrid vẫn lưu giữ giá trị truyền thống cùng phong tục độc đáo trong những kiến trúc thời Trung cổ, bảo tàng và lễ hội đường phố. 

Hành trình lịch sử nhiều biến động của Madrid

Bắt nguồn như một tiền đồn quân sự của Vương quốc Hồi giáo Córdoba, Madrid trở thành thị trấn hạng trung sau hai thế kỷ nhờ sự trỗi dậy của các tín đồ Thiên chúa giáo.

madrid hinh anh 40 scaled e1638040890598 - Madrid: Ngưỡng cửa thiên đường xứ Nam Âu
Madrid đã trải qua hành trình lịch sử nhiều thăng trầm

Đến thế kỷ mười sáu, Madrid vươn lên vị trí thủ đô Vương quốc Tây Ban Nha và bắt đầu ghi nhận vô số thành tựu về khoa học – nghệ thuật. Tuy nhiên, thành phố bắt đầu khủng hoảng từ đầu thế kỷ mười chín do ảnh hưởng của thời kỳ Napoléon và hai cuộc thế chiến. 

Dẫu chịu nhiều hậu quả khắc nghiệt, Madrid vẫn phát triển mạnh mẽ và hiện là trung tâm kinh tế – văn hóa – chính trị hàng đầu Tây Ban Nha lẫn Châu Âu.

Pháo đài cổ ven sông đến thủ đô hoàng gia Tây Ban Nha

Theo các nhà sử học, Madrid xuất hiện những dấu vết định cư có từ thời tiền sử, bằng chứng là các bộ gõ và di tích hóa thạch dọc bờ sông Manzanares. Tuy nhiên, khu vực này chỉ bắt đầu nhộn nhịp từ thế kỷ thứ hai sau Công nguyên, thời điểm Đế chế La Mã chiếm đóng và đặt tên là Matrice.

Khi ấy, người La Mã xây dựng đồn điền, trang trại và quán trọ để phục vụ sinh hoạt hàng ngày. Trước khi người Visigoth xâm nhập bán đảo Iberia vào thế kỷ thứ năm, nền văn minh La Mã đã kịp để lại nhiều dấu ấn về ngôn ngữ, luật lệ và tôn giáo cho thành phố.

madrid hinh anh 5 e1638041012243 - Madrid: Ngưỡng cửa thiên đường xứ Nam Âu
Tranh khảm tái hiện cuộc sống của người La Mã cổ đại tại Madrid

Tuy nhiên, phải bốn thế kỷ sau đó thì Madrid mới xuất hiện trong tài liệu lịch sử dưới tên gọi pháo đài Mayrit, căn cứ quân sự trực thuộc Muhammad I, tiểu vương quốc của Córdoba. Pháo đài này được hoàng tử Emir thiết lập nhằm bảo vệ người Moor khỏi các vị vua Cơ đốc giáo phương Bắc.

madrid hinh anh 7 - Madrid: Ngưỡng cửa thiên đường xứ Nam Âu
Tàn tích của pháo đài Mayrit ở thủ đô hiện nay

Năm 1085 sau Công nguyên, pháo đài nhỏ Mayrit bị chinh phục bởi vua Thiên chúa giáo Alfonso VI, điều này gây xáo trộn đáng kể trong thành phần dân cư lẫn đời sống tôn giáo nơi đây. 

Khi ấy, người Hồi giáo và Do Thái buộc phải dời ra ngoại ô, nhường trung tâm thị trấn cho tín đồ Thiên chúa giáo. Những nhà thờ Hồi giáo cũng bị chuyển đổi thành nhà thờ Đức mẹ đồng trinh Almudena, vị thánh bảo trợ của Madrid hiện nay.

madrid hinh anh 9 e1638041246719 - Madrid: Ngưỡng cửa thiên đường xứ Nam Âu
Nhà thờ Đức mẹ đồng trinh Almudena sau quá trình cải tạo

Trong hai thế kỷ kế tiếp, dưới tác động tích cực của đạo luật Fuero, địa giới Madrid bắt đầu mở rộng sang các khu vực xung quanh pháo đài. Thị trấn đã ghi nhận những bước tiến đáng kể về vị thế hành chính khi được trao hiến chương thành phố năm 1202 và có Tòa án chính thức năm 1329.

Tuy nhiên, nội chiến và nền nông nghiệp lạc hậu đã kìm hãm sự phát triển kinh tế – văn hóa của thành phố. Madrid chỉ thực sử khởi sắc sau khi giành được vị trí thủ đô Vương quốc Tây Ban Nha vào giữa thế kỷ mười sáu.

Madrid và thời kỳ hoàng kim về văn hóa – nghệ thuật

Năm 1561, vua Philip II chuyển trụ sở tòa án từ Toledo đến Madrid, biến nơi đây trở thành trung tâm quyền lực của hoàng gia Tây Ban Nha. Quyết định này là bước ngoặt đánh dấu sự bùng nổ dân số cùng các hoạt động thương mại của thành phố trong nửa sau thế kỷ.

madrid hinh anh 11 - Madrid: Ngưỡng cửa thiên đường xứ Nam Âu
Phong cảnh xinh đẹp của cố đô Toledo

Tính đến cuối thế kỷ mười sáu, dân số Madrid tăng gấp năm lần và đạt mốc tám mươi nghìn người năm 1596. Giao thương trong thành phố cũng trở nên nhộn nhịp nhờ sự thành lập của các khu chợ và bến cảng.

Tuy nhiên, Madrid phải đối mặt với khủng hoảng nghiêm trọng do quyết định dời thủ đô tạm thời đến Valladolid của vua Philip III vào đầu thế kỷ mười bảy. Việc đánh mất vị thế chính trị từ năm 1601 đến 1606 không chỉ dẫn đến sự sụt giảm dân số mà còn xáo trộn hệ thống xã hội ở thành phố.

Nếu nhóm quý tộc, giáo hội ngày càng trở nên giàu có nhờ đầu cơ bất động sản thì tầng lớp lao động lại chìm trong đói nghèo, tệ nạn. Dẫu vậy, Madrid vẫn được biết đến như một điểm sáng của thời kỳ Siglo de Oro, thế kỷ vàng cho văn học – nghệ thuật Tây Ban Nha.

madrid hinh anh 12 e1638041493955 - Madrid: Ngưỡng cửa thiên đường xứ Nam Âu
Thời kỳ Siglo de Oro được biết đến như thế kỷ vàng của văn học – nghệ thuật Tây Ban Nha 

Hiện trạng xã hội thành phố đã trở thành cảm hứng cho hàng loạt kiệt tác lúc bấy giờ như tiểu thuyết Don Quixote chắp bút bởi Cervantes, vở kịch El acero de Madrid do Lope de Vega đạo diễn và bức họa Las Meninas của Velázquez.

Không chỉ vậy, Madrid thế kỷ mười bảy còn chứng kiến sự ra đời của vô số kiến trúc ấn tượng như cung điện Casa de Cisneros, cầu Segovia và nhà thờ San Isidro el Real.

madrid hinh anh 14 e1638041676341 - Madrid: Ngưỡng cửa thiên đường xứ Nam Âu
Kiến trúc cung điện Casa de Cisneros vẫn được bảo toàn nguyện vẹn cho đến nay

Dù trải qua nhiều lần phá hủy và cải tạo, những công trình này vẫn đóng vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa của cư dân thành phố cho đến nay.

Chiến tranh và những cải cách quan trọng trong xã hội Madrid

Đầu thế kỷ mười tám, Madrid vướng vào cuộc tranh giành quyền lực giữa Áo (Habsburg), Pháp (Bourbon) và Bavaria (Wittelsbach) sau cái chết của Philip IV. Thành phố quyết định ủng hộ dòng dõi Bourbon và trở thành lãnh địa dưới quyền cai trị của công tước xứ Anjou, vua Philip V đến giữa thế kỷ mười tám.

madrid hinh anh 21 e1638041887322 - Madrid: Ngưỡng cửa thiên đường xứ Nam Âu
Hoàng đế Philip V và dòng dõi hoàng gia Bourbon

Nhằm cảm ơn sự ủng hộ của Madrid, Philip V đã đầu tư xây dựng hàng loạt cung điện và tòa nhà mới tại thủ đô Vương quốc. Công trình đáng chú ý nhất là cung điện Hoàng gia Madrid, nơi đóng vai trò như trụ sở chính hoàng gia Tây Ban Nha cho đến ngày nay.

Do căn bệnh trầm cảm, vua Philip V mất năm 1946 và truyền ngôi cho con trai cả Ferdinand VI. Thời kỳ cai trị của Ferdinand VI chỉ kéo dài mười năm trước khi ông qua đời và chuyển giao quyền lực cho vị vua kế nhiệm Charles III, người em trai cùng cha khác mẹ.

madrid hinh anh 25 e1638042029789 - Madrid: Ngưỡng cửa thiên đường xứ Nam Âu
Tượng điêu khắc Vua Charles III

Công cuộc hiện đại hóa thành phố diễn ra mạnh mẽ nhất trong thời kỳ cai trị của Charles III. Lúc bấy giờ, Madrid khoác lên diện mạo khang trang với những con đường mới, vỉa hè lát đá và hệ thống thoát nước cùng đèn chiếu sáng dọc khắp các quận trung tâm.

Bộ sưu tập kiến trúc thành phố cũng được bổ sung hàng loạt công trình ấn tượng, tiêu biểu như Museo del Prado, bảo tàng nghệ thuật quốc gia hay Plaza de la Independencia, biểu tượng văn hóa quan trọng của thủ đô.

madrid hinh anh 24 scaled e1638042357523 - Madrid: Ngưỡng cửa thiên đường xứ Nam Âu
Plaza de la Independencia là biểu tượng văn hóa quan trọng của thủ đô Madrid

Nhờ tác động tích cực từ các chính sách tiến bộ, xã hội Madrid trở nên cởi mở hơn với những gia đình nghệ nhân cùng hình thức nghệ thuật mới. Tuy nhiên, các tầng lớp thấp vẫn không thoát cảnh đói nghèo và phải gánh chịu khoản thuế khổng lồ của các khoản đầu tư công.

Sự bất mãn của họ làm dấy lên Cuộc bạo loạn Esquilache ở trung tâm thành phố năm 1766, khởi đầu cho tình hình chính trị hỗn loạn trong thế kỷ kế tiếp. Tháng ba năm 1808, quân đội Napoléon chiếm đóng Madrid khiến những nỗ lực hiện đại hóa của triều đại Bourbon gần như bị phá hủy hoàn toàn.

madrid hinh anh 27 e1638042422167 - Madrid: Ngưỡng cửa thiên đường xứ Nam Âu
Chiến tranh Napoléon đẩy Madrid lâm vào suy thoái

Dù thành công giành lại quyền kiểm soát thành phố năm 1813, chế độ quân chủ Tây Ban Nha chưa thể đem Madrid thoát khỏi vũng lầy do nguồn tài chính kiệt quệ, hậu quả sau thất bại tại chiến trường châu Mỹ.

Đến những năm 1830, nhờ ảnh hưởng tích cực từ cuộc cải cách hành chính của Javier de Burgos, Madrid mới từng bước phục hồi. Sau khi các phần tử chính trị cực đoan bị loại khỏi hội đồng thành phố, Madrid trở về dưới quyền quản lý của thẩm phán và quân đội hoàng gia.

Nội chiến và thủ đô Madrid hiện đại

Đầu thế kỷ hai mươi, Madrid tiến hành một cuộc cải cách đô thị lớn, bắt đầu từ việc thành lập Gran Via, đại lộ mua sắm nhộn nhịp bậc nhất thủ đô.

Đồng thời, thành phố trở thành trung tâm tri thức hàng đầu với hàng loạt học viện, cơ sở nghiên cứu như Ateneo de Madrid, Học viện Hoàng gia và Đại học Complutense.

madrid hinh anh 29 e1638042571271 - Madrid: Ngưỡng cửa thiên đường xứ Nam Âu
Madrid trở thành trung tâm tri thức quan trọng của Tây Ban Nha

Tuy nhiên, công cuộc hiện đại hóa đã bị gián đoạn bởi làn sóng biểu tình năm 1919 và sự sụp đổ của chế độ quân chủ năm 1930. Từ năm 1931 đến 1938, thành phố nằm dưới sự quản lý của nhà nước Cộng hòa Tây Ban Nha trước khi bị cai trị bởi chế độ độc tài Pháp một năm sau đó.

Lúc bấy giờ, nền kinh tế kiệt quệ cùng sự đàn áp nặng nề các phong trào văn hóa – tri thức khiến Madrid lâm vào suy thoái nghiêm trọng. Thành phố bị bao phủ bởi bầu không khí ảm đạm của nạn đói, thất nghiệp và tệ nạn xã hội cho đến giữa thế kỷ hai mươi.

madrid hinh anh 31 e1638042636978 - Madrid: Ngưỡng cửa thiên đường xứ Nam Âu
Bầu không khí ảm đạm bao phủ Madrid trong thập niên 1930

Khi ấy, những hạn chế chính trị dần được nới lỏng đã tạo điều kiện cho Madrid tiếp cận với các nguồn viện trợ quốc tế và có kinh phí đầu tư vào những dự án phát triển thành phố.

Thủ đô Tây Ban Nha nhanh chóng mở rộng lãnh thổ thông qua việc sáp nhập các khu vực lân cận, đồng thời tiến hành xây dựng hàng loạt khu đô thị mới nhằm cải thiện điều kiện sinh hoạt của cư dân.

Năm 1975, chế độ độc tài Pháp sụp đổ, mở ra thời kỳ tự do cho Vương quốc. Khung cảnh thành phố bùng nổ với hàng loạt phong trào dân chủ, tiêu biểu nhất là La Movida Madrileña, làn sóng văn hóa khoái lạc lấy cảm hứng từ nhạc punk rock và synth-pop.

madrid hinh anh 26 - Madrid: Ngưỡng cửa thiên đường xứ Nam Âu
Hình ảnh biểu trưng cho phong trào La Movida Madrileña

Cùng lúc đó, Madrid trở nên thịnh vượng nhờ cách mạng công nghiệp và việc gia nhập cộng đồng kinh tế chung trong khu vực. Hiện nay, thành phố là trung tâm thương mại – tài chính quan trọng hàng đầu châu lục, bên cạnh nhiều đô thị lớn như London, Amsterdam, Brussels.

Không chỉ ghi nhận thành tựu rực rỡ về lĩnh vực kinh tế, Madrid còn được biết đến như mảnh ghép không thế thiếu trong bức tranh văn hóa – nghệ thuật toàn cầu. Năm 1992, thành phố được trao danh hiệu Thủ đô Văn hóa châu Âu, sáng vai cùng Athens, Dublin, Berlin và Florence.

Madrid và dấu ấn kiến trúc nổi bật

Không sở hữu một công trình biểu tượng như Đấu trường La Mã ở Rome hay tháp Eiffel của Paris, kiến trúc Madrid là bộ sưu tập ấn tượng trải dài từ thời Trung cổ đến hiện tại.

Bất kể nhà thờ, cung điện hoàng gia hay thiết kế đương đại, tất cả đều phản ánh đặc điểm văn hóa – xã hội của thành phố xuyên suốt tiến trình lịch sử.

madrid hinh anh 28 e1638042915260 - Madrid: Ngưỡng cửa thiên đường xứ Nam Âu
Madrid sở hữu kho tàng kiến trúc phong phú bậc nhất châu Âu

Thay vì tiên phong cho một xu hướng mới, Madrid khéo léo kết hợp ảnh hưởng của những phong cách nổi bật vào khung cảnh thành phố, tạo nên dấu ấn độc đáo riêng.

Một số công trình đáng chú ý có thể đến quảng trường Plaza Mayor, nhà thờ San Isidro Collegiate, cung điện hoàng gia Madrid và nhà hát Hoàng gia Teatro Real. 

Plaza Mayor quảng trường lịch sử gắn với các nghi lễ quan trọng

Plaza Mayor là một trong những nhân chứng gắn liền với hành trình phát triển của thủ đô Tây Ban Nha. Bắt nguồn như khu chợ trung tâm dưới thời Philip III, quảng trường dần trở thành địa điểm phổ biến dành cho các nghi lễ và sự kiện văn hóa quan trọng.

madrid hinh anh 34 e1638042994177 - Madrid: Ngưỡng cửa thiên đường xứ Nam Âu
Plaza Mayor – nhân chứng quan trọng theo hành trình phát triển của Madrid

Không chỉ in dấu những nghi thức quan trọng như lễ đăng quang hay đám cưới hoàng gia, Plaza Mayor còn đăng cai hàng loạt lễ hội, hoạt động cộng đồng như trận đấu bò, thi đấu bóng đá, trình diễn âm nhạc và hội chợ Giáng sinh hằng năm. 

Bên cạnh giá trị văn hóa – lịch sử, quảng trường còn nổi bật nhờ phong cách Trung cổ đặc trưng. Nhằm đảm bảo sự đồng nhất về mặt kiến trúc, Plaza Mayor được thiết kế theo dạng hình chữ nhật, bao quanh bởi các tòa nhà ba tầng với mái hiên nối liền. 

madrid hinh anh 35 e1638043074103 - Madrid: Ngưỡng cửa thiên đường xứ Nam Âu
Bức tượng Philip III được trưng bày bên ngoài Plaza Mayor

Nơi đây còn sở hữu hàng loạt địa danh và kiến trúc ấn tượng, tiêu biểu như tượng Philip III, tòa nhà Casa de la Panadería, cổng vòm El Arco de Cuchilleros. Chính vì vậy, Plaza Mayor được biết đến như biểu tượng văn hóa và điểm du lịch nổi tiếng nhất Madrid hiện nay. 

San Isidro el Real – nhà thờ Baroque lộng lẫy ở thủ đô Madrid

Nằm ở trung tâm thủ đô Madrid, San Isidro hay Colegiata de San Isidro el Real là nhà thờ Công giáo theo phong cách Baroque, nơi lưu giữ hài cốt của vị thánh bảo trợ cho nông dân Isidore.

madrid hinh anh 18 scaled e1638043162180 - Madrid: Ngưỡng cửa thiên đường xứ Nam Âu
Kiến trúc bên ngoài nhà thờ San Isidro el Real

Được hoàn thiện năm 1664, San Isidro el Real đã giữ vị thế nhà thờ chính nhiều thế kỷ cho đến khi nhà thờ Almudena được hoàn thành vào cuối thế kỷ hai mươi. Dẫu vậy, nơi đây vẫn được biết đến như địa điểm sinh hoạt tôn giáo quan trọng của cư dân Madrid.

San Isidro el Real được thiết kế theo cấu trúc kiểu Latinh, bao gồm một gian thờ chính, các nhà nguyện dạng hình vuông và chữ nhật xen kẽ, một ngách hình vòm có chứa bộ sưu tập tác phẩm điêu khắc của Juan Pascual de Mena. 

madrid hinh anh 17 e1638043213777 - Madrid: Ngưỡng cửa thiên đường xứ Nam Âu
Khung cảnh tráng lệ bên trong nhà thờ San Isidro el Real

Nhà thờ còn lưu giữ nhiều tác phẩm nghệ thuật đáng chú ý, đơn cử bàn thờ của Sebastián Herrera và chuỗi bức họa của Claudio Coello, Herrera và Ricci.

Cung điện Hoàng gia Madrid và bộ sưu tập nghệ thuật phong phú

Với diện tích hơn 135.000 mét vuông và 3.418 phòng, cung điện Hoàng gia Madrid được công nhận là một trong những công trình hoàng gia lớn nhất thế giới. Tòa nhà đóng vai trò như trụ sở chính của hoàng gia Tây Ban Nha kể từ khi được xây dựng vào thế kỷ mười tám.

madrid hinh anh 23 e1638043319802 - Madrid: Ngưỡng cửa thiên đường xứ Nam Âu
Toàn cảnh kiến trúc mặt tiền cung điện Hoàng gia Madrid

Chịu ảnh hưởng từ phong cách kiến trúc Baroque, cung điện sở hữu mặt tiền chính ấn tượng và bộ sưu tập nghệ thuật phong phú. Vẻ ngoài tòa nhà lộng lẫy nhờ những cột đá lớn kết hợp cùng chuỗi tác phẩm của nhà điêu khắc Sachetti, bao gồm tượng của người cai trị Aztec Moctezuma II, hoàng đế Inca Atahualpa.

Nội thất cung điện được trang hoàng chỉn chu với những vật liệu tốt nhất, tô điểm bởi vô số bức bích họa của Giovanni Battista Tiepolo, Corrado Giaquinto, Anton Raphael Mengs và loạt họa phẩm từ các danh họa như Caravaggio, Juan de Flandes, Francisco de Goya.

madrid hinh anh 20 e1638043387368 - Madrid: Ngưỡng cửa thiên đường xứ Nam Âu
Lối trang hoàng lộng lẫy bên trong cung điện Hoàng gia Madrid

Không những vậy, cung điện còn lưu giữ nhiều cổ vật vô giá của Hoàng gia Tây Ban Nha, đáng chú ý nhất là Kho vũ khí Hoàng gia Madrid và bộ tứ dây Stradivarius hoàn chỉnh duy nhất trên thế giới. 

Ẩm thực Madrid – sự hòa hợp giữa ảnh hưởng quốc tế và yếu tố bản địa

Trong nhiều thế kỷ, ẩm thực Madrid chỉ xoay quanh vài công thức nấu ăn đơn giản nhằm phục vụ mùa đông lạnh giá và nắng gắt ngày hè. Đến thế kỷ hai mươi, làn sóng dân nhập cư từ khắp thế giới đã thổi luồng gió mới vào khung cảnh ẩm thực nơi đây. 

madrid hinh anh 37 e1638043446588 - Madrid: Ngưỡng cửa thiên đường xứ Nam Âu
Ẩm thực Madrid tạo nên nhờ sự kết hợp hài hòa giữa yếu tố bản địa và trào lưu quốc tế

Ảnh hưởng từ các nền văn hóa đã biến Madrid thành một trong những thủ đô ẩm thực phong phú nhất châu Âu. Thành phố thỏa mãn thực khách với đủ chuỗi nhà hàng từ Âu sang Á, từ Le Coq Atocha nổi tiếng với món Mexico đến Sakale cùng thực đơn món Nhật đa dạng.

Dẫu không xuất xứ từ Madrid nhưng thành phố đã khéo léo hòa trộn những giá trị bản địa vào từng món ăn, tạo nên dấu ấn “madrileño” độc đáo khó quên cho các thực đơn quen thuộc. 

madrid hinh anh 38 e1638043541103 - Madrid: Ngưỡng cửa thiên đường xứ Nam Âu
Cocido madrileño – món hầm truyền thống của cư dân Madrid

Đáng chú ý nhất là cocido madrileño (thịt, khoai tây và đậu gà hầm) và callos a la madrileña (ba chỉ bò hầm), hai món không xuất xứ từ Madrid lại trở nên nổi tiếng nhờ sự sáng tạo của các đầu bếp nơi đây.

madrid hinh anh 39 e1638043659250 - Madrid: Ngưỡng cửa thiên đường xứ Nam Âu
Callos a la madrileña được biến tấu độc đáo dưới tay nghề của các đầu bếp Madrid

Trải qua gần một thiên niên kỷ hình thành và phát triển, Madrid đã trở thành nhân tố nổi bật trên bản đồ nghệ thuật thế giới nhờ những kỳ quan kiến trúc, kiệt tác hội họa và khung cảnh ẩm thực phong phú. 

Giới chức thành phố tin rằng tinh thần hội nhập, không ngừng đổi mới sẽ là yếu tố then chốt thúc đẩy thủ đô Tây Ban Nha giữ vững vị thế kinh tế – chính trị – văn hóa hiện nay, đồng thời tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ hơn nữa trong tương lai.

Thảo Minh