Rất nhiều người bối rối khi gặp câu hỏi: Trở lên hay trở nên đúng chính tả? Đó là hai từ phát âm gần giống nhau nhưng mang ý nghĩa hoàn toàn khác. Nếu chúng ta không nhận ra sự khác biệt đó sẽ mắc sai lầm trong giao tiếp, trong viết lách. Vậy, khi nào dùng từ trở lên hoặc trở nên? Chúng ta cùng làm rõ vấn đề dưới đây nhé!
Trở lên hay trở nên đúng chính tả?
Trong tiếng Việt có rất nhiều từ, cặp từ khó hiểu, dễ gây nhầm lẫn. Trở lên hay trở nên là ví dụ tiêu biểu. Vậy, từ nào đúng? Trong từ điển tiếng Việt, lên là một động từ hoặc một phụ từ mang nhiều hàm nghĩa khác nhau:
- Lên dùng để chỉ hành động di chuyển từ vị trí thấp lên vị trí cao hơn như: Lên núi, đứng lên hàng đầu hoặc lên ngồi bàn đầu
- Lên còn dùng để biểu thị sự gia tăng về giá trị hoặc số lượng: Lên giá, lên chức, lên lớp….
- Ngoài ra, lên còn có nghĩa là hình thành, hoàn thiện: Lên dây đàn, lên danh sách, lên kế hoạch….
Như vậy, từ lên thường gắn với hành động tăng lên hoặc hướng lên, ghép với từ trở tạo thành cụm từ: Trở lên. Còn nên là gì:
- Đó là một tính từ dùng để khuyến khích hoặc khuyên bảo một ai đó: Nên giữ thái độ tích cực, nên chăm học, nên chăm làm, nên chăm chỉ tu dưỡng đạo đức…
- Nên là liên từ chỉ mối quan hệ nhân quả: Vì chăm chỉ học tập nên bạn ấy đã đạt kết quả xuất sắc hoặc: Vì nỗ lực không ngừng nên anh ấy đã được thăng chức…
- Nên còn cho thấy sự phát triển hoặc sự thay đổi theo một chiều hướng khác gọi là Trở nên.
Từ cách giải nghĩa trên ta thấy: Trở lên là cụm từ viết đúng chính tả chỉ sự tăng lên so với mốc nhất định hoặc phạm vi, hoặc giới hạn nào đó. Ví dụ: Học sinh đạt từ điểm 8 trở lên sẽ được xếp học lực giỏi hoặc: Người đủ 18 tuổi trở lên mới được tham gia thi bằng lái xe. Như vậy, trở lên chỉ sự tăng lên về giới hạn, mức độ so với gốc ban đầu.
Vậy, trở nên là gì? Cụm từ này dùng để diễn đạt sự thay đổi về tính chất hoặc trạng thái của con người, sự vật, hiện tượng. Từ trở nên chú ý nhấn mạnh sự thay đổi, sự chuyển biến từ trạng thái ban đầu sang trang thái khác. Ví dụ: Sau biến cố gia đình, anh ấy trở nên ít nói hơn. Hoặc sau khóa học kỹ năng, cô bé trở nên tự tin và mạnh dạn hơn. Có thể thấy, từ trở nên gắn với sự thay đổi về bản chất, về trạng thái chứ không phải là sự chuyển biến về phạm vi, giới hạn, số lượng.
Phân biệt cách dùng trở lên và trở nên
Khi nào nên dùng trở lên hay trở nên? Để đảm bảo đúng ngữ nghĩa và nội dung muốn truyền đạt bạn cần dùng từ đúng bối cảnh:
- Nếu muốn diễn đạt sự thay đổi, sự tăng lên về độ tuổi, số lượng, phạm vi hoặc giới hạn thì ta dùng trở lên: Học sinh đạt điểm 9 trở lên sẽ được giáo viên chủ nhiệm tặng thưởng hoặc Từ 60 tuổi trở lên người lao động sẽ được nghỉ hưu và hưởng chế độ hưu trí.
- Nếu muốn chứng tỏ sự thay đổi về cảm xúc, tính cách, tình trạng thì ta dùng trở nên: Sau nhiều chông gai, thử thách, cô ấy trở nên mạnh mẽ hơn hoặc: Trước cơn mưa, trời trở nên âm u…
Lý do nhầm lẫn giữa trở lên và trở nên
Cả hai từ này đều có nghĩa trong tiếng Việt nên được dùng cả trong giao tiếp và viết lách. Tuy nhiên, chúng không thể thay thế lẫn nhau. Hiện nay, một số người vẫn nhầm lẫn giữa trở lên và trở nên bởi:
- Thói quen sử dụng ngôn ngữ vùng miền: Một số cư dân có thói quen dùng trở lên thay cho trở lên và ngược lại.
- Đặc biệt, nhiều người không phân biệt rõ ý nghĩa của hai từ này nên dùng sai ngữ cảnh.
- Do cách phát âm không chuẩn hoặc nói quá nhanh nên một số người nghe nhầm lên thành nên hoặc nên thành nên.
- Sai sót này cũng có thể là do lỗi chính tả ngoài ý muốn. Nhiều người viết bài xong không có thói quen khảo lại dẫn đến mắc lỗi chính tả.
- Tác động từ mạng xã hội: Nhiều bài viết đăng tải trên mạng xã hội không chuẩn chính tả, dùng từ trở nên và trở nên tùy tiện. Bản thân người đọc cũng không coi trọng chuyện này, mặc nhiên thừa nhận nó lâu dần tạo thành thói quen.
Làm sao để ghi nhớ cách dùng hai từ nói trên? Nếu bạn muốn đề cập đến vấn đề liên quan đến số lượng, phạm vi, giới hạn, độ tuổi thì dùng từ trở lên. Ngược lại, nếu muốn đề cập đến sự thay đổi về cảm xúc, tính cách, trạng thái nên dùng từ trở nên.
Tác dụng của việc sử dụng từ đúng chính tả
Ngoài từ trở lên và trở nên, trong tiếng Việt còn nhiều từ khó nhớ, khó phân biệt. Do đó, khi dùng bạn phải cân nhắc kỹ. Điều này hết sức quan trọng bởi:
- Sử dụng từ đúng chính tả giúp truyền đạt thông tin, nội dung muốn đề cập một cách chính xác nhất, tránh hiểu lầm không đáng có.
- Thể hiện sự hiểu biết của bản thân, tăng tự tin khi giao tiếp, tạo dựng hình ảnh chuyên nghiệp, chỉn chu trong con mắt đối tác, khách hàng. Đặc biệt, trong các văn bản viết quan trọng, mắc lỗi chính tả sơ đẳng sẽ làm giảm độ tin cậy của bạn trước bạn hàng.
- Góp phần gìn giữ, bảo vệ sự trong sáng của tiếng Việt
Trở lên hay trở nên đúng chính tả? Cả hai từ này đều có trong từ điển tiếng Việt nhưng được sử dụng trong những ngữ cảnh khác nhau. Do đó, chúng ta cần tìm hiểu kỹ trước khi dùng, tránh sử dụng từ theo thói quen dẫn đến những hiểu nhầm. Tiếng Việt vốn phức tạp nên dù là tiếng mẹ đẻ nhưng không phải ai cũng hiểu cặn kẽ về nó. Để có thêm những thông tin thú vị về tiếng Việt bạn vui lòng truy cập tại đây.
