Một lời nói quá ngọt, cách thể hiện tình cảm quá mức hay phong cách có phần cầu kỳ đôi khi được gọi bằng một từ rất quen thuộc là “sến”. Hiểu rõ sến là gì sẽ giúp bạn nhận biết sắc thái của từ trong từng hoàn cảnh, đồng thời tránh nhầm lẫn giữa chân thành, lãng mạn và cách thể hiện thiếu tự nhiên.
Sến là gì?
“Sến” là cách nói thường được dùng để nhận xét một lời nói, hành động, phong cách hoặc cách thể hiện tình cảm có phần quá mức hoặc chưa phù hợp với hoàn cảnh. Tùy trường hợp, từ này có thể mang sắc thái trêu chọc nhẹ nhàng hoặc thể hiện sự đánh giá rằng một cách thể hiện nào đó hơi phô trương, ủy mị và thiếu tinh tế.
Điểm đáng chú ý của “sến” nằm ở tính tương đối, bởi cùng một lời nói hay hành động có thể khiến người này cảm thấy dễ thương nhưng lại làm người khác thấy ngượng ngùng. Vì vậy, muốn hiểu đúng sắc thái của từ này cần xem xét cả nội dung được thể hiện, hoàn cảnh giao tiếp và cảm nhận của những người tiếp nhận.
Từ “sến” bắt nguồn từ đâu?
Theo nguồn tham khảo, từ “sến” xuất hiện ở miền Nam Việt Nam vào khoảng cuối thập niên 1950 đến đầu thập niên 1960. Lý giải rằng tên nữ diễn viên Maria Schell trong bộ phim The Brothers Karamazov được đọc chệch thành “Ma-ri Sến”, sau đó cách gọi này dần được dùng để chỉ những biểu hiện quá tình cảm hoặc kiểu cách.
Cách giải thích về nguồn gốc này được nhắc đến như một giả thuyết phổ biến về quá trình hình thành từ ngữ. Từ một cách gọi gắn với những biểu hiện tình cảm hoặc phong cách chịu ảnh hưởng nhất định từ văn hóa ngoại lai, “sến” hiện được sử dụng rộng rãi để nhận xét nhiều kiểu thể hiện trong đời sống.
“Sến” được dùng trong những trường hợp nào?
“Sến” không chỉ xuất hiện khi nói về chuyện tình cảm mà còn có thể được dùng để nhận xét quần áo, âm nhạc, nghệ thuật hoặc cách giao tiếp của một người. Mỗi lĩnh vực lại tạo ra một sắc thái riêng, nhưng điểm chung thường nằm ở cảm giác một cách thể hiện đã vượt quá mức tự nhiên hoặc tinh tế mà người tiếp nhận mong đợi.
Trong tình yêu
Trong tình yêu, “sến” thường được dùng khi một người thể hiện sự yêu thương quá dày đặc, quá ngọt ngào hoặc quá kiểu cách so với hoàn cảnh thực tế. Những lời tỏ tình hoa mỹ, cử chỉ lãng mạn liên tục hay cách thể hiện tình cảm trước đám đông có thể bị gọi là sến nếu người tiếp nhận cảm thấy chúng thiếu tự nhiên.
Tuy nhiên, việc một hành động có bị xem là sến hay không còn phụ thuộc nhiều vào sở thích của từng người và sự phù hợp giữa hai bên. Một cử chỉ vốn được người này xem là đáng yêu vẫn có thể được người khác đón nhận như một biểu hiện tình cảm bình thường nếu nó chân thành và đúng với cách họ muốn thể hiện.
Trong thời trang
Trong thời trang, “sến” thường được dùng để nhận xét những cách phối đồ bị cho là quá nhiều chi tiết, màu sắc hoặc phụ kiện mà thiếu sự hài hòa tổng thể. Cách gọi này thường mang tính đánh giá cá nhân và có thể thay đổi theo thời kỳ, xu hướng cũng như gu thẩm mỹ của từng người.
Bởi thời trang luôn vận động, một phong cách từng bị xem là lỗi thời hoặc cầu kỳ ở thời điểm này có thể trở thành cảm hứng cho một xu hướng mới vào thời điểm khác. Vì thế, khi dùng từ “sến” để nhận xét trang phục, nên đặt đánh giá đó trong đúng bối cảnh thay vì xem đây là một tiêu chuẩn thẩm mỹ cố định.
Trong âm nhạc
Trong âm nhạc Việt Nam, “nhạc sến” thường được dùng để gọi dòng nhạc trữ tình có giai điệu chậm, cảm xúc và ca từ thiên về những câu chuyện tình yêu, tâm trạng. Cách gọi này từng mang sắc thái phân biệt về thị hiếu, nhưng nhiều tác phẩm thuộc nhóm nhạc này vẫn có lượng người nghe lớn và giữ được sức sống qua nhiều thế hệ.
Không nên mặc định rằng cứ một ca khúc nhiều cảm xúc hoặc có ca từ mùi mẫn thì đều là “nhạc sến”, bởi cách phân loại còn phụ thuộc vào dòng nhạc và thời kỳ sáng tác. Trong giao tiếp hiện nay, “sến” khi nói về âm nhạc đôi khi đơn giản chỉ là cách nhận xét một bài hát có màu sắc tình cảm đậm hoặc cách thể hiện hơi quá mức.
Trong nghệ thuật
Trong nghệ thuật, “sến” có thể được dùng để chỉ cách biểu đạt quá thiên về sự ướt át, hoa mỹ hoặc cố tạo cảm xúc nhưng chưa đạt được sự tinh tế cần thiết. Một tác phẩm bị nhận xét như vậy thường tạo cảm giác rằng hình thức cảm xúc đang được đẩy lên quá cao so với chiều sâu nội dung hoặc thông điệp mà nó muốn truyền tải.
Dù vậy, đây vẫn là một nhận xét mang tính thẩm mỹ chứ không phải tiêu chí tuyệt đối để xác định giá trị của một tác phẩm. Điều một nhóm khán giả cho là sến có thể lại chính là đặc điểm khiến nhóm khán giả khác yêu thích, bởi thị hiếu nghệ thuật luôn có sự khác biệt giữa cá nhân và cộng đồng.
Biểu hiện của một cách thể hiện bị xem là “sến”
Một cách thể hiện thường bị gọi là sến khi cảm xúc được nhấn mạnh quá nhiều, ngôn từ quá hoa mỹ hoặc hành động không thật sự ăn khớp với hoàn cảnh giao tiếp. Những biểu hiện này có thể xuất hiện riêng lẻ hoặc kết hợp với nhau, tạo nên cảm giác thiếu tự nhiên đối với người quan sát.
- Lời nói quá ngọt: Cách diễn đạt sử dụng nhiều từ ngữ tình cảm, hoa mỹ hoặc liên tục ca ngợi đối phương đến mức khiến người nghe cảm thấy ngượng.
- Cử chỉ phô trương: Một hành động vốn mang ý nghĩa tình cảm được thực hiện quá mức cần thiết hoặc không phù hợp với không gian và đối tượng xung quanh.
- Trang phục cầu kỳ: Quần áo, phụ kiện hoặc cách phối màu được sử dụng quá nhiều khiến tổng thể thiếu sự cân bằng theo cảm nhận của người nhìn.
- Cảm xúc bị đẩy quá cao: Những tình huống vốn bình thường được diễn đạt bằng cách quá bi lụy, quá lãng mạn hoặc nặng nề so với thực tế.
- Thiếu tự nhiên: Cách nói hoặc hành động giống như đang cố tạo ấn tượng thay vì xuất phát từ cảm xúc và cá tính thực sự của người thể hiện.
Sến và lãng mạn, ngọt ngào có giống nhau không?
Sến, lãng mạn và ngọt ngào đều có thể xuất hiện khi con người thể hiện cảm xúc, sự quan tâm hoặc tình yêu dành cho người khác, nhưng ba khái niệm này không hoàn toàn đồng nghĩa. Lãng mạn và ngọt ngào thường gợi lên cảm giác dễ chịu, chân thành, trong khi “sến” được dùng khi cách thể hiện bị cho là quá mức hoặc phô trương.
Ranh giới giữa những cách thể hiện này không phải lúc nào cũng rõ ràng vì cảm nhận của mỗi người có thể khác nhau tùy vào hoàn cảnh và mối quan hệ. Một lời nói ngọt ngào có thể khiến người này cảm thấy đáng yêu nhưng lại làm người khác ngượng ngùng, vì vậy điều quan trọng nằm ở sự phù hợp và cách tiếp nhận nó.
Sến không chỉ được quyết định bởi một lời nói hay hành động cụ thể mà còn phụ thuộc vào hoàn cảnh, cách thể hiện và cảm nhận của đối phương. Khi hiểu được sến là gì, bạn sẽ dễ nhận ra đâu là sự ngọt ngào tự nhiên, đâu là cách thể hiện quá mức và quan trọng hơn là biết chọn cách giao tiếp phù hợp.
