Dù là tiếng mẹ đẻ nhưng không phải ai cũng hiểu hết ngôn ngữ tiếng Việt và dùng chúng đúng cách. Lỗi chính tả khi giao tiếp hoặc khi viết văn bản vẫn thường xảy ra. Đặc biệt khi gặp những từ, cụm từ có cách phát âm na ná nhau khiến nhiều người không phân biệt được. Xẻ hay Sẻ là ví dụ tiêu biểu. Trong cùng một ngữ cảnh nhưng có người thì dùng Xẻ, người khác lại dùng Sẻ. Vậy, sử dụng như thế nào đúng chính tả?
Giải đáp thắc mắc: Xẻ hay sẻ là đúng?
Muốn biết mình dùng từ đúng hay sai chúng ta phải hiểu đúng ý nghĩa của nó. Trong từ điển tiếng Việt chính thống, từ Xẻ và Sẻ được giải thích như sau:
Từ xẻ
Đó là một động từ chỉ hành động mổ, cắt ra, bổ làm nhiều phần hay còn gọi là mổ xẻ. Do vậy, khi ghép với từ chia nó có nghĩa là chia cắt vật nào đó khiến chúng không còn nguyên vẹn nữa. Người ta thường dùng từ xẻ trong các tình huống như: Chia năm xẻ bảy hoặc chia đàn xẻ nghé hoặc xẻ núi băng rừng, xẻ thịt để nấu…
Từ Sẻ
Sẻ là tên của một loài chim thân hình nhỏ bé, màu lông hạt dẻ có vằn khá đẹp. Chim sẻ mỏ hình nón, thích sống gần gũi với con người nên chúng thường làm tổ ở nóc nhà. Ngoài ra, sẻ cũng là động từ với ý nghĩa: Lấy ra, chia ra, san bớt, chia sẻ, san sẻ.
Với hai cách giải thích nói trên thì Xẻ hay Sẻ đều đúng chính tả miễn sao bạn sử dụng nó đúng ngữ cảnh. Trường hợp bạn ghép 2 từ này với từ chia: Chia sẻ và chia xẻ thì lại không được. Rõ ràng, nếu viết chia xẻ là sai lỗi chính tả vì nó không bao hàm nghĩa gì. Chia sẻ mới là cách viết đúng. Riêng những người bị ngọng giữa dấu hỏi và dấu ngã thì khi viết sẽ là: chia sẽ.
Thông thường, đọc như thế nào thì sẽ viết như thế đó. Nếu chúng ta phát âm không chuẩn sẽ dẫn đến mắc lỗi lúc viết. Dẫn chứng: Các bé nhỏ tuổi thường sai chính tả trong bài viết của mình. Nói chung, trong văn nói, một chút lỗi nhỏ có thể không đáng bận tâm nhưng nếu trong bài viết bạn mắc lỗi Xẻ hay Sẻ hoặc chia sẻ hay chia sẻ chắc chắn sẽ gây ấn tượng không tốt.
Phân biệt cách dùng Xẻ và Sẻ
Tuy cách phát âm tương đối giống nhau nhưng Xẻ và Sẻ hoàn toàn khác nhau về ngữ nghĩa cũng như cách dùng. Để bạn đọc dễ hình dung, chúng tôi sẽ làm rõ dưới đây:
- Giống nhau: Cả hai từ này đều là động từ biểu thị sự phân ra, tách khỏi một chủ thể nào đó.
- Khác nhau: Sẻ có nghĩa là san sẻ, cùng chịu đựng, cùng hưởng thụ một việc gì đó. Khi ghép từ này với từ chia: Chia sẻ mang ý nghĩa tích cực, nhân văn, vị tha như: Chia sẻ nỗi buồn với bạn bè, đồng nghiệp hoặc chia sẻ khó khăn với đồng bào bão lụt… Còn Xẻ là cắt, xé lẻ, chia chác. Chia xẻ là khiến cho một cái gì đó không còn nguyên vẹn nữa. Như thế, từ chia xẻ thường mang ý nghĩa tiêu cực, chủ yếu liên quan đến phạm trù vật chất.
Xuất phát từ phân tích trên bạn sẽ thấy Xẻ hay Sẻ đúng hay sai phụ thuộc vào hai yếu tố: Cách ghép từ và ngữ cảnh sử dụng. Nguyên tắc như sau:
- Nếu muốn nói đến việc san sẻ tình cảm hoặc chia sẻ vật chất cùng ai đó thì chúng ta dùng từ Sẻ trong chia sẻ.
- Nếu muốn nói đến việc chia cắt, xé lẻ một vật, một vấn đề nào đó thì bạn nên dùng từ xẻ trong chia xẻ. Chẳng hạn: Miếng đất bị chia xẻ thành 3 phần hoặc xẻ núi băng rừng…
Căn nguyên dẫn đến dùng sai Xẻ và Sẻ
Tuy không khó nhưng một số người vẫn mắc lỗi khi dùng Xẻ và Sẻ. Nguyên nhân dẫn đến tình huống này là do:
- Bạn chưa hiểu ý nghĩa từ Xẻ và Sẻ như thế nào nên dùng sai ngữ cảnh. Điều này gây ảnh hưởng đến giao tiếp và viết lách.
- Người sử dụng cẩu thả, không chịu khó tìm tòi, nhất là không tham khảo từ điển tiếng Việt khi gặp từ ngữ khó hiểu, dễ gây nhầm lẫn. Đặc biệt, nhiều người sau khi viết bài cẩu thả không soát lỗi nên sai một cách vô thức dù bản thân biết từ nào đúng từ nào sai.
- Do cách phát âm chữ X và chữ S na ná nhau. Dân miền Nam hầu như không phân biệt được 2 từ này vì không có dấu hiệu nhận diện rõ ràng.
Hiện có rất nhiều công cụ soát lỗi chính tả, kiểm dò cách sử dụng ngôn từ tiếng Việt một cách đơn giản, nhanh chóng, hoàn toàn miễn phí. Nếu bạn sợ mắc lỗi hoặc dùng sai từ ngữ khi viết bài có thể kiểm tra nhanh gọn bằng những cách dưới đây:
- Sử dụng tính năng trên trên Google Documents. Bạn chỉ cần mở trang này ra, copy toàn bộ nội dung bài viết dán vào. Ấn mục công cụ, chọn chính tả và ngữ pháp. Hệ thống sẽ tự động tìm lỗi và đưa ra gợi ý cho chúng ta. Nếu bạn muốn sửa thì ấn vào: Chấp nhận, không muốn sửa thì ấn: Bỏ qua
- Phần mềm kiểm tra lỗi chính tả online: Trong thời đại công nghệ số, có rất nhiều phần mềm online giúp chúng ta sửa lỗi chính tả hiệu quả. Thao tác rất đơn giản: Paste nội dung cần check vào ô theo hướng dẫn, nhấn mục kiểm tra chính tả. Lúc đó, từ nào sai hệ thống sẽ gạch chân hoặc bôi vàng đồng thời gợi ý từ đúng ngay bên cạnh.
Tiếng Việt đa thanh, đa nghĩa. Với chúng ta, tiếng Việt là tiếng mẹ đẻ nhưng khi sử dụng vẫn có thể nhầm lẫn, sai sót nhé! Đối với người nước ngoài, việc học và viết tiếng Việt lại càng khó khăn hơn. Đặc biệt, khi gặp những từ mà cách phát âm na ná nhau thì việc nhầm lẫn lại càng dễ xảy ra. Xẻ hay Sẻ là một ví dụ điển hình. Hy vọng thông tin chúng tôi cung cấp nói trên sẽ giúp bạn hiểu đúng nghĩa và sử dụng chúng đúng hoàn cảnh, đúng mục đích.
