“Cây cam ngọt của tôi” là tác phẩm lấy đi khá nhiều nước mắt của độc giả sau khi ra mắt. Với nội dung câu chuyện gần gũi, xây dựng tính cách nhân vật chân thực, tác giả José Mauro De Vasconcelos đã thành công khi kể về góc nhìn thế giới trong đôi mắt trẻ thơ cũng như nói về tình yêu thương trong cuộc sống luôn luôn tồn tại. Cùng với revelogue.com/ tìm hiểu sâu hơn về tác phẩm này cũng như những dấu ấn đặc sắc trong nội dung và nghệ thuật của câu chuyện.
Vài nét về tác giả – tác phẩm “Cây cam ngọt của tôi”
Nếu bạn đang tìm kiếm một câu chuyện “quay về tuổi thơ” thì không thể bỏ lỡ “Cây cam ngọt của tôi”. Để có thể hiểu sâu hơn về ý nghĩa và nội dung tác phẩm, đầu tiên hãy cùng tìm hiểu sơ qua về tác giả – tác phẩm này.
Tác giả José Mauro De Vasconcelos
Nhà văn José Mauro De Vasconcelos sinh 26 tháng 2 năm 1920 và qua đời vào ngày 24 tháng 7 năm 1984. Ông là một nhà văn với tài năng kể chuyện xuất sắc trong lĩnh vực viết truyện và cũng là một giáo viên tiểu học tại khu vực Recife – Brazil.
José Mauro De Vasconcelos là người có trí tưởng tượng phong phú, giọng văn kể chuyện đầy cảm hứng và được biết đến là một tác giả nổi tiếng khi nói đến văn học dành cho thanh thiếu nhi. Năm 22 tuổi, ông bắt đầu tham gia vào sự nghiệp viết lách chính thức với tác phẩm đầu tay Banana Brava – Chuối dũng cảm. Thành công được coi là lớn nhất của ông chính là Cây cam ngọt của tôi viết năm 1968.
Tác phẩm “Cây cam ngọt của tôi”
Cuốn tiểu thuyết Cây cam ngọt của tôi ra đời năm 1968 sau hàng loạt tác phẩm mà José Mauro De Vasconcelos đã viết trước đó. Nhưng thực sự, đến khi cuốn sách này ra đời, tên tuổi của ông mới được nhiều người biết đến và nó được coi là cuốn tiểu thuyết thành công nhất trong sự nghiệp văn chương của ông.
Thời điểm ra mắt tác phẩm, cuốn tiểu thuyết trở nên vô cùng đặc biệt khi không bị cuốn vào chủ nghĩa “hiện thực huyền ảo” đang chiếm sóng trong nền văn học Mỹ La Tinh. Với cách xây dựng nhân vật có phần “thô ráp”, cách kể chuyện chân thực gần gũi dựa trên những hình ảnh đời thực, câu chuyện trong Cây cam ngọt của tôi đã tạo nên sự thành công vượt trội và được đón nhận rộng rãi.
Một số con số đáng nhớ về tác phẩm này:
- Dịch ra 19 ngôn ngữ khác nhau và đưa vào chương trình giảng dạy văn học của một số nước ở cả châu Á, châu Mỹ hay Châu Âu.
- Năm 2013 được chuyển thể thành phim bởi đạo diễn Marcos Bernstein.
- Tại Việt Nam, nhà sách Nhã Nam và Nhà xuất bản Hội nhà văn đã xuất bản cuốn sách năm 2020 với bản tiếng Việt và được đón nhận rộng rãi.
Sự tạo lập thế giới tuổi thơ trong Cây cam ngọt của tôi
Cây cam ngọt của tôi kể về tuổi thơ của cậu bé Zezé, một đứa trẻ hoạt bát, tuy có phần tinh nghịch nhưng cũng rất chín chắn. Sinh ra trong một gia đình nghèo đông anh em, tuổi thơ của Zezé đã phải trải qua biết bao thiệt thòi.
Từ khi sinh ra, cậu bé đã bị người khác gọi là “đứa con của quỷ” và chịu cảnh xa lánh, phân biệt từ chính thành viên trong gia đình. Tuy nhiên, thế giới bất công ấy dưới góc nhìn của Zezé lại được tạo lập theo một cách khác.
Thế giới đầu tiên mà đứa trẻ ấy kiến tạo nên là thế giới của ngôn từ đầy hấp dẫn. Ở nơi đó, cậu bé ước mơ trở thành nhà thơ, cổ thắt nơ bướm với những câu hỏi không ngừng về sự kỳ diệu của ngôn từ, bên sự đồng hành của người bạn lớn đầu tiên là bác Edmundo.
Rồi nhân cuộc chuyển nhà, đứa trẻ gặp cây cam ngọt, bắt đầu kiến tạo nên một thế giới đầy màu sắc phiêu lưu. Nơi ấy chỉ có cậu cùng con ngựa Pinkie hóa thân từ cây cam, chú dơi Luciano, con ngựa gỗ Vua Bạc, rừng rậm Amazon là vườn cây sau nhà, vườn thú với sư tử, báo đen là đàn gà trong sân.
Bạn bè của cậu bé trong thế giới ấy là những chàng cao bồi miền Tây Fred Thompson, Tom Mix, Ken Maynard. Đó là thế giới của biết bao mộng mơ, nơi mà Zezé sẵn sàng chìm đắm trong các cuộc trò chuyện giả tưởng nhưng tràn đầy hạnh phúc.
“Làm sao cậu có thể nói được? Cây cối trò chuyện với vạn vật. Nói bằng lá, bằng cành, bằng gốc rễ. Cậu có muốn thấy điều đó không? Áp tai vào thân của tớ đi, rồi cậu sẽ nghe thấy tiếng tim tớ.”
Không chỉ tràn ngập sắc màu, thế giới trẻ thơ ấy còn tràn ngập lời ca. Khi Zezé kết bạn với người hát rong Ariovaldo, cậu đã cùng ông mang những câu hát đến mọi người, qua đó nhận về niềm vui và cả món quà cho người chị Glória.
Thế nhưng Zezé không chỉ là một đứa trẻ bình thường, cậu già dặn so với tuổi thật của mình. Thế giới trong mắt Zezé không hoàn toàn mang màu hồng mộng mơ, nó còn có những mảng màu đầy tối tăm.
Gia đình nghèo túng, cha mất việc, mọi gánh nặng thì dồn lên đôi vai người mẹ. Đó là căn nhà nơi cậu bị chính người thân phân biệt đối xử, đánh đập không thương tiếc. Dù mọi đứa trẻ đều có quà vào đêm giáng sinh, nhưng chỉ có Zezé là không có gì cả.
Mỗi đứa trẻ đều tạo lập cho mình một thế giới tuổi thơ, cậu bé này cũng không ngoại lệ. Thế giới của cậu có sự tươi sáng, mộng mơ đúng lứa tuổi nhưng cũng vấy màu ảm đạm, khiến bản thân Zezé không thể vô lo vô nghĩ như bạn bè cùng trang lứa.
Cây cam ngọt là biểu tượng đắng xót về niềm tin trong mỗi đứa trẻ
Hình tượng trung tâm trong thiên tiểu thuyết là cây cam ngọt, vốn được Zezé đặt tên là Pinkie và gọi thân mật “Bạn Yêu”. Trong những phút giây buổn tủi nhất, cây cam đã trở thành động lực sống của đứa trẻ năm tuổi ấy.
Không phải vô tình mà nhà văn lựa chọn cây cam làm bạn đồng hành trong thế giới tuổi thơ của Zezé. Có lẽ bởi cam ngọt nhưng trước khi nếm được vị ngọt bên trong, người ta phải nếm vị đắng ngoài vỏ và cay xè mắt bởi tinh dầu.
Cuộc đời của nhân vật chính trong thiên truyện cũng thế, trước khi cảm nhận được vài vẻ đẹp le lói, được bù đắp bởi sự trìu mến từ bạn bè, cậu bé Zezé đã phải chịu biết bao đắng cay, tủi hờn bởi người thân trong gia đình và những người xung quanh.
Thế nhưng từ ngày gặp Pinkie, thế giới mộng mơ của Zezé bắt đầu được tạo lập. Cây cam trở thành nơi cậu bé chuyện trò, nó không im lặng lắng nghe mà còn thấu hiểu và chia sẻ với đứa trẻ ấy.
Cây cam trong mắt cậu bé biến thành con ngựa, phiêu lưu cùng những người bạn cao bồi tưởng tượng Buck Jones, Tom Mix, Fred Thompson. Cậu bé đắm chìm trong thế giới ấy để quên đi thực tại buồn tẻ với những trận đòn roi, thái độ phân biệt của mọi người.
Cây cam trở thành nguồn động lực sống ngay khi Zezé tưởng mình không thể gượng dậy sau sự ra đi của ông Bồ, nó đã xuất hiện và mang cho cậu những thứ đẹp đẽ của thế giới tuổi thơ.
Đó là bộ đinh thúc ngựa, mũ, súng lục, thắt lưng, giày ống hay cả chiếc áo kẻ ca rô của những Tom Mix, Ken Maynard, Fred Thompson, Richard Tahnadge hay ông Ariovaldo.
Tất cả những điều quen thuộc và đẹp đẽ ấy đã cùng nhau hiện diện trong những thời khắc Zezé tuyệt vọng nhất với thế gian, chúng giúp cậu bé một lần nữa cảm thấy sự thú vị của cuộc đời.
Thế mới thấy, chỉ cần còn niềm tin vào cái đẹp thì nó sẽ trở thành đôi cánh giúp con người quên đi thực tại khổ đau trong giây lát, chữa lành và giúp bản thân được sống trong những khoảnh khắc hạnh phúc, tiếp thêm sức mạnh để vượt qua khó khăn đời thực.
Chuyến phiêu lưu trong giấc mơ cũng là lần cuối cùng Zezé sống trong thế giới mộng mơ tuyệt đẹp vì ngay sau đó thôi, niềm tin về thế giới ấy đã hoàn toàn vụn vỡ.
Pinkie ra đi bởi chính đoàn tàu Mangaratiba đã giết chết ông Bồ cậu yêu thương. Có lẽ không phải ngẫu nhiên mà tác giả Cây cam ngọt của tôi để đoàn tàu lần lượt cướp đi hai người quan trọng nhất trong tuổi thơ Zezé.
Đó từng là đoàn tàu cậu bé vô cùng ngưỡng mộ, là tuyến tàu quan trọng với tiếng còi có thể lấp đầy không gian buổi sáng. Con tàu to lớn ấy đại diện cho thế giới mà Zezé không thể vươn tới, chỉ có thể đứng nghe tiếng nó vọng lại từ xa.
Thế nhưng, con tàu này lại giết chết những điều đẹp đẽ nhất trong cuộc đời của đứa trẻ năm tuổi ấy, không chỉ một lần mà tận hai lần. Bằng chi tiết này, tác giả đã đẩy bi kịch tuổi thơ Zezé lên đỉnh điểm.
Ngày ông Bồ ra đi, vẫn còn cây cam ngọt cho cậu niềm tin vào cuộc đời. Thế nhưng, khi người bạn duy nhất cũng rời đi, Zezé trở nên hoàn toàn tuyệt vọng. Niềm tin về những điều mộng mơ cùng thế giới tuổi thơ đã hoàn toàn sụp đổ.
“Đau đớn là thế này đây: toàn bộ trái tim tôi nhức nhối, và tôi phải mang nó xuống mồ. Tôi không thể nói cùng ai bí mật của mình. Đau đớn làm cạn kiệt sức mạnh ở đôi tay tôi, ở đầu tôi…”
Điều cay đắng nhất với một đứa trẻ có lẽ là việc mất đi niềm tin và trong khoảnh khắc đó lại chẳng có ai hiểu cho nỗi đau của chúng, chỉ những trái tim non nớt tự chịu đựng cơn đau.
Sự thật về cuộc đời trong Cây cam ngọt của tôi
Cây cam ngọt của tôi đã mở ra biết bao suy tư về cuộc đời trong lòng độc giả. Tác phẩm không chỉ mang đến bài học về tình yêu mà cả bài học về niềm tin lẫn thông điệp dành cho người lớn.
Sở dĩ một người trở nên quan trọng đồng thời khác biệt với người xung quanh là bởi chúng ta dành tình yêu và thời gian của mình cho họ. Nhờ có tình yêu của ta, họ trở thành độc nhất, ông Bồ chính là người như thế trong cuộc đời Zezé.
Tình yêu còn có thể cảm hóa “con quỷ” trong mỗi người mà không cần dùng đến bạo lực. Nó cũng khiến một người nào đó chết đi trong tim ta, khi bản thân không còn yêu thương hay nhớ đến họ.
Trong những hoàn cảnh tuyệt vọng nhất, chỉ cần còn niềm tin vào những điều đẹp đẽ thì chúng ta vẫn có thể vượt qua mọi thứ để sống tiếp, vì cuộc sống khó khăn nhưng rất đáng quý.
Cuối cùng là thông điệp gửi đến những người trưởng thành. Thật xót xa cho đứa trẻ nào buộc phải bước vào thế giới của người lớn và nếm trải đau khổ quá sớm khi vẫn còn trong độ tuổi thơ ngây nhất.
Những sự “tương phản” bên trong “Cây cam ngọt của tôi”
Nếu để ý cách xây dựng cốt truyện, bạn sẽ thấy José Mauro De Vasconcelos đã đưa khá nhiều sự tương phản vò trong cuốn tiểu thuyết của mình. Đây có thể coi là một cách xây dựng độc đáo để giúp tác phẩm thành công.
Sự “tương phản” trong tình yêu thương và nỗi buồn
Nổi bật rất rõ của sự tương phản trong tình yêu thương chính là cách thể tiện tình cảm của hai người cha ở đây. Nếu như cha ruột của Zezé – ông Paulo luôn tâm niệm “yêu cho roi cho vọt” thì ông Bồ lại có cách thể hiện tình yêu đầy nhẹ nhàng, cảm xúc. Thay vì dùng đòn roi như cha ruột, người “cha” này luôn chọn cách lắng nghe cảm xúc, những mơ mộng của con và giúp cậu có sự thay đổi ngày một tích cực khi lớn lên. Và điều này cũng thật dễ hiểu, khi lớn lên, Zezé yêu “thế giới” nằm bên trong chiếc xe hơn của ông Bồ càng nhiều thì ghét đoàn tàu của càng lớn.
Một điểm nữa về dự tương phản được xây dựng khá rõ chính là tình yêu thương của Chúa. Nếu như nhiều người cho rằng, Chúa luôn luôn yêu thương tất cả mọi người như nhau thì câu nói “Cháu không tốt như e nghĩ đâu” như một gáo nước lạnh dội vào người. Phải chăng “chúa yêu thương con người cũng có sự khác biệt và chọn lọc?” bởi “không phải ai tốt đều có được hạnh phúc. Đây vẫn là một câu hỏi còn dở dang đến khi kết thúc tác phẩm.
Tính cách đối lập của anh chị em trong nhà
Dù cùng một nhà nhưng chị em Zezé có tính cách hoàn toàn trái ngược nhau. Chị cả Glo mà một người nhẹ nhàng, nữ tính giống hệ tính cách của mẹ. La La thể hiện sự đanh đá, hoạt bát hơn hẳn chị gái. Totoca là hình ảnh của một người “nói lời không giữ lời” trong khi Luis lại là một người trượng khí, dũng cảm đối với Zezé.
Việc xây dựng tính cách nhân vật tương phản này phần nào thể hiện góc nhìn xã hội về mỗi người. 4 chị em như hiện thân của 4 lớp người trong xã hội, có nhóm người ít, nhóm người nhiều; tốt thì được khen, xấu thì bị chê đánh đồng. Nhưng có một chi tiết nói về cái góc nhìn này của người lớn thể hiện rất rõ sự “áp bức” chính là “người lớn thì có quyền nói thế” nhưng làm hay không thì không chắc.
Sự “tương phản” giữa cái thiện và cái ác
Mỗi hành động, việc làm của Zezé nếu có góc nhìn khác nhau thì chắc chắn suy nghĩ về hành động đó cho “tốt” và “xấu” sẽ khác nhau. Nếu nhìn vào hành động mà Zezé làm, rõ ràng anh ta là một kẻ xấu hay thậm chí là “hiện thân của quỷ”. Nhưng nếu nhìn vào mục đích, động cơ của việc làm đó thì rõ ràng bảo Zezé là một con quỷ nó là sai.
Và có thể, chính Zezé cũng như cảm nhận được sâu bên trong mình đang có một con quỷ đang tìm cách trỗi dậy. Chính vì thế em luôn nói với chùa rằng em muốn mình ngoan ngoãn như những đứa trẻ khác. Và bản chất tốt – xấu; thiện – ác mà Zezé đang có cũng khó lòng mà lý giải được nó do đâu mà hình thành. Rõ ràng, sự đối lập tương phản này cần rất nhiều suy ngẫm khác để có thể giải đáp.
Những câu trích dẫn “để đời” trong cuốn sách
Sự thành công “Cây cam ngọt của tôi” với câu chuyện cảm động của cậu bé Zezé sẽ để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng độc giả. Cùng với đó, những trích dẫn hay, ý nghĩa trong tác phẩm cũng được nhiều người nhắc đến mãi sau này. Dưới đây là tổng hợp 10 trích dẫn nổi tiếng bạn nên đọc:
- “Vị chua chát của cái nghèo hòa trộn với vị ngọt ngào khi khám phá ra những điều khiến cuộc đời này đáng sống.”
- “Chị thấy đấy, Gió. Em chẳng làm gì cả. Khi đáng bị đánh thì em chấp nhận. Nhưng đằng này em chẳng làm gì nên tội.”
- “Giờ đây tôi đã thực sự biết đau đớn là gì. Đau đớn không phải là bị đánh đến bất tỉnh. Đau đớn không phải là bị một mảnh thuỷ tinh cứa rách chân phải khâu nhiều mũi ở hiệu thuốc. Đau đớn là thế này đây: toàn bộ trái tim tôi nhức nhối, và tôi phải mang nó xuống mồ.”
- “Không phải giết ông ấy có nghĩa là chộp lấy khẩu súng lục của Buck Jones và bắn bùm! Không cần phải thế. Ông có thể giết một người nào đó trong trái tim ông. Không yêu người đó nữa. Và thế là một ngày nào đó người đó sẽ chết.”
- “Tại sao người ta lại nói cho bọn trẻ biết nhiều chuyện như vậy trong khi chúng còn bé như thế?”
- “Trái tim chúng ta cần phải đủ lớn để có chỗ cho tất cả mọi thứ chúng ta yêu thương”
- “Tôi vuốt đầu nó, lòng trào dâng xúc động, và lần đầu tiên tôi cảm nhận được rằng đầu nó thật mượt và rằng ngay cả loài dơi cũng thích sự ân cần.”
- “Nhưng tôi sẽ nhanh chóng khá lên. Trẻ con thường mau lành các vết thương, ấy là người ta nói thế.”
- “Sự thực là tôi không thể chiến thắng nỗi đau trong lòng. Nỗi đau của một sinh vật nhỏ bé bị đánh đập tàn nhẫn mà không biết lý do tại sao.”
- “Đối với một số người, chết thật dễ dàng. Một đoàn tàu hỏa tàn nhẫn buộc phải chạy tới và thế là hết. Vậy mà đối với tôi, việc lên thiên đường mới khó biết nhường nào. Tất cả mọi người cứ giữ chặt chân tôi để tôi không thể đi.”
3 vấn đề chính xoay quanh “Cây cam ngọt của tôi”
Khi đọc tác phẩm này, dù được đánh giá dễ hiểu nhưng có một vài vấn đề mà chắc chắn bạn sẽ lăn tăn cho đến khi kết thúc. Hãy cùng giải đáp nhanh một vài câu hỏi về Cây cam ngọt của tôi sau đây:
Hình ảnh “cây cam ngọt” xuyên suốt tác phẩm
Đặt tên cuốn sách của mình là “Cây cam ngọt của tôi” hẳn tác giả đã có ý đồ rõ ràng về quyền sở hữu và gắn bó với nó. Nó không chỉ là một cây cam ngọt bình thường mà còn là người bạn thân thiết – nơi Zezé gửi gắm tâm sự, nỗi buồn, sự cô đơn và cả những ước mơ của mình. Khi không tìm được sự cảm thông từ gia đình và những người xung quanh, Zezé tìm đến cây cam ngọt như tìm đến một thế giới riêng đầy an ủi.
Hình ảnh cây cam ngọt tượng trưng cho tuổi thơ, cho trí tưởng tượng và cho nhu cầu được yêu thương của một đứa trẻ. Nó cũng cho thấy khả năng tuyệt vời của trẻ em: biến những điều nhỏ bé, bình thường thành nơi trú ngụ tinh thần. Vì vậy, cây cam ngọt trở thành biểu tượng đẹp nhưng cũng buồn, gắn liền với những tổn thương và sự trưởng thành sớm của Zezé.
Thông điệp đằng sau tác phẩm “Cây cam ngọt của tôi”
Thông điệp lớn nhất mà người đọc thấy được chính là hãy biết yêu thương, lắng nghe và thấu hiểu trẻ em. Người lớn không nên nhìn bên ngoài nghịch ngợm của con trẻ mà quên rằng đằng sau đó có thể là một tâm hồn đang tổn thương sâu sắc. Tác phẩm còn nhắc nhở rằng một đứa trẻ cần không chỉ cơm ăn áo mặc mà còn rất cần sự quan tâm, sự dịu dàng và cảm giác được yêu thương.
Thông điệp thứ 2 mà tác giả muốn truyền đạt chính là sức mạnh của tình người. Trong cuộc sống khắc nghiệt, chính tình thương chân thành có thể làm dịu đi nỗi đau và giúp con người vượt qua cô độc. Đôi khi một lời nói dịu dàng, một sự quan tâm nhỏ bé cũng có thể trở thành điều vô cùng quý giá đối với một tâm hồn trẻ thơ.
Tác phẩm tái hiện tuổi thơ đầy xúc động
Tiểu thuyết “Cây cam ngọt của tôi” đã khắc họa tuổi thơ không chỉ bằng sự hồn nhiên trẻ nhỏ mà còn bằng những tổn thương rất thật. Zezé là một đứa trẻ nghèo, thiếu thốn vật chất lẫn tình cảm, phải sống trong hoàn cảnh khắc nghiệt. Những đau đớn mà cậu trải qua trong suốt hành trình lớn lên không được diễn tả quá kịch tính, nhưng lại thấm thía vì chúng rất gần gũi với đời sống mỗi người.
Bên cạnh đó, tác giả còn lấy được sự cảm động bởi góc nhìn tuổi thơ đầy nhân văn. Tác giả cho thấy rằng trẻ em cũng có đời sống nội tâm phong phú, cũng biết buồn, biết đau, biết yêu thương và biết cô đơn. Những điều tưởng như nhỏ bé trong thế giới của trẻ thơ lại mang ý nghĩa vô cùng lớn lao. Chính sự kết hợp giữa 3 yếu tố: chất thơ, nỗi buồn và tình yêu thương đã làm cho cuốn tiểu thuyết trở nên đặc biệt và chạm đến trái tim người đọc.
“Cây cam ngọt của tôi” đã tái hiện một hành trình khôn lớn, một Zezé với cả những yêu thương, bất công, với những câu chuyện xoay quanh gốc cam đầy cảm xúc. Đọc xong tác phẩm, có lẽ không ai muốn tuổi thơ của con mình sẽ phải viết một câu tương tự “Ông Bồ yêu quý của cháu, sự thực là người ta đã cho cháu biết mọi chuyện quá sớm.” Nếu bạn đang muốn tìm kiếm một cuốn sách để đọc trong hè, đừng bỏ qua cuốn tiểu thuyết này.
