Làm sao để phân tích Chiếc thuyền ngoài xa ăn điểm cao là trăn trở của nhiều sĩ tử? Tham khảo dàn ý và bài mẫu dưới đây sẽ giúp các em tự tin làm bài.
1/ Giới thiệu tác phẩm/đoạn trích /tác giả/bối cảnh tác phẩm
Nguyễn Minh Châu sinh năm 1930, mất năm 1989 quê ở làng Thơi, xã Quỳnh Hậu, nay là xã Sơn Hải, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An. Năm 1950, ông tham gia quân đội sau đó theo học ở trường Sĩ quan lục quân Trần Quốc Tuấn.
Từ năm 1952 đến năm 1958, ông được điều về công tác tại sư đoàn 320. Đến năm 1962, Nguyễn Minh Châu làm việc tại phòng văn nghệ quân đội, sau đó chuyển sang tạp chí văn nghệ quân đội. Ông được đánh giá là một trong những ngòi bút xuất sắc đi tiên phong trong thời kỳ văn học đổi mới.
Năm 2000, ông được nhà nước tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật. Những tác phẩm tiêu biểu trong cuộc đời sáng tác của Nguyễn Minh Châu có thể kể đến như: Cửa sông, Những vùng trời khác nhau, Dấu chân người lính, Miền cháy, Lửa cháy từ những ngôi nhà, Những người đi từ trong rừng ra, Mảnh đất tình yêu, Những ngày lưu lạc, Từ giã tuổi thơ, Đảo đá kỳ lạ, Trang giấy trước đèn, Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành, Bến quê, Chiếc thuyền ngoài xa…..
Trước năm 1975, ngòi bút của Nguyễn Minh Châu chủ yếu viết về đề tài: Chủ nghĩa anh hùng trong chiến đấu với âm hưởng sử thi, cảm hứng lãng mạn. Sau năm 1975, ngòi bút của ông hướng chủ yếu vào các vấn đề thế sự với những chiêm nghiệm sâu sắc về cuộc sống.
Tác phẩm “Chiếc thuyền ngoài xa” của Nguyễn Minh Châu được viết vào tháng 8 năm 1983, rút ra từ tập truyện ngắn cùng tên. Đây là một trong những sáng tác tiêu biểu của ông và của văn học Việt Nam sau năm 1975. Từ câu chuyện về một bức ảnh nghệ thuật, truyện ngắn mang đến cho chúng ta cái nhìn đúng đắn về cuộc sống và con người: Cần có cái nhìn đa chiều để phát hiện bản chất thật ẩn đằng sau vẻ đẹp bên ngoài. Với cốt truyền độc đáo, hình thức kể chuyện thích hợp, nghệ thuật khắc hoạ hình ảnh nhân vật chân thật, đặc sắc, truyện ngắn “Chiếc thuyền ngoài xa” đã mang đến cho người đọc những cảm nhận sâu sắc về cuộc đời và con người.
2/ Lập dàn ý cho bài phân tích Chiếc thuyền ngoài xa
2.1 Mở bài
– Giới thiệu khái quát về tác giả Nguyễn Minh Châu: Là một trong những nhà văn tiêu biểu của văn học Việt Nam sau năm 1975, là người mở đường tài ba, tinh anh nhất. Ông luôn trăn trở về số phận của con người, luôn khao khát được khám phá hạt ngọc ẩn sâu trong tâm hồn.
– Khái quát về tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa: Truyện ngắn được in trong tập Bến quê, mang đến cho người đọc cái nhìn đúng đắn, sâu sắc hơn về cuộc sống và con người.
2.2 Thân bài
a. Phát hiện đắt giả của người nhiếp ảnh gia tên Phùng
Cảnh “đắt” trời cho
- Phùng vốn là người say mê nghệ thuật nên chỉ cần thoáng nhìn là anh đã phát hiện ra cảnh “đắt” mà trời cho.
- Đó là “bức tranh mực tàu của một danh họa thời cổ” mang vẻ đẹp giản dị, toàn bích. Đó là cảnh tượng kì diệu của thiên nhiên, của cuộc sống khi chúng ta ngắm nhìn từ xa.
- Phùng thấy bối rối trước cái đẹp và nhận thức được “bản thân cái đẹp chính là đạo đức”. Anh hiểu rằng, hạnh phúc của người nghệ sĩ là bắt gặp cái đẹp và khám phá ra nó dưới cái nhìn đa chiều
Phát hiện cuộc sống đầy nghịch lý
Từ khung cảnh chiếc thuyền nhỏ ngoài xa đẹp đẽ Phùng nhận thấy cảnh tượng:
- Người đàn bà xấu xí, thô kệch, gương mặt mệt mỏi bước ra. Một lão chèo thuyền với mái tóc tổ quạ, tấm lưng rộng, đôi mắt độc dữ cũng bước ra từ con thuyền
- Lão chồng đã dùng chiếc thắt lưng quần rồi quất tới tấp vào lưng của người đàn bà, lão ta vừa đánh vừa nguyền rủa bằng lời lẽ rên rỉ, đau đớn
- Còn người đàn bà: Cam chịu, không chống trả, không kêu van, không chạy trốn.
- Phùng vô cùng kinh ngạc khi thấy cảnh tượng đó nên cứ há hốc mồm mà nhìn. Anh ngỡ ngàng phát hiện ra bản chất thật của bức ảnh đẹp mà mình vừa nhìn thấy.
b. Câu chuyện của người đàn bà hàng chài ở toà án
Khi chánh án đề nghị chị nên ly hôn người chồng vũ phu, chị lại van xin “Con lạy quý tòa,,, đừng bắt con bỏ nó” vì theo chị:
- Người đàn ông ấy vốn không phải là người độc ác, vũ phu mà chỉ là nạn nhân của cuộc sống khổ cực. Dù sao, anh cũng là chỗ dựa của mẹ con cô khi có biển động.
- Một mình chị không thể nuôi 10 đứa con. Hơn nữa, trên thuyền cũng có những lúc vợ chồng, con cái hòa thuận, vui vẻ”…
⇒ Từ thái độ của người đàn bà cho thấy: Người đàn bà hàng chài là hiện thân của kiếp người bất hạnh, số phận đen đủi, hẩm hiu, bị cái đói, cái khổ dồn đến chân tường. Thế nhưng, chị ấy vẫn là người phụ nữ vị tha, giàu tình yêu thương, sẵn sàng hy sinh vì gia đình.
Trước quyết định không bỏ chồng của chị, chánh án Đẩu và nhiếp ảnh gia Phùng đều tỏ ra giận dữ, bất bình bởi sự cam chịu vô cùng cứng nhắc của chị. Sau đó, nghe tâm sự của người đàn bà về cuộc đời mình, cả hai mới vỡ ra nhiều điều.
⇒ Thông điệp mà tác giả Nguyễn Minh Châu muốn gửi gắm đến bạn đọc: Trong cuộc sống cũng như trong nghệ thuật chúng ta phải có cái nhìn đa chiều, không chỉ dựa vào bề ngoài để đánh giá mà phải nhìn thấu sự thật bên trong.
c. Tấm ảnh được chọn và những trăn trở
– Sau chuyến đi thực tế trở về, Phùng đã mang bức ảnh mình chụp được đến tòa soạn. Quả không ngoài dự tính, nó được đánh giá cao và được chọn in trên tờ lịch treo ở khắp nơi, nhất là ở những gia đình sành về nghệ thuật.
– Còn bản thân Phùng khi nhìn bức tranh anh vẫn đau đáu một nỗi niềm. Anh nhìn thấy trong bức tranh ấy: “Cái màu hồng hồng của sương mai” (Vẻ đẹp của nghệ thuật) và hình ảnh người đàn bà khắc khổ bước ra từ bức tranh (Hiện thân cho đời thực)
⇒ Có thể nói, nghệ thuật chân chính không bao giờ được tách rời khỏi cuộc sống, còn người nghệ sĩ chân chính phải biết đem hiện thực vào vào trong sáng tác nghệ thuật của mình.
2.3 Kết bài
– Cảm nhận của bản thân về tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu
– Nhận xét giá trị nghệ thuật của truyện: Xây dựng tình huống đặc sắc, hấp dẫn, hình ảnh nhân vật được khắc họa rõ nét, góc nhìn chân thật…
– Tác phẩm mang lại cho người đọc bài học sâu sắc về cách nhìn và cảm nhận cuộc sống: Nhìn đa chiều để phát hiện ra bản chất ẩn đằng sau vẻ đẹp.
3/ Viết 1 bài văn mẫu phân tích chiếc thuyền ngoài xa
Nguyễn Minh Châu vốn là một nhà văn quân đội tài hoa, là người đi tiên phong trong nền văn học Việt Nam thời kỳ đổi mới. Các sáng tác của ông như: Cỏ lau, Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành, Bến quê… đều mang phong cách tự sự, triết lý sâu sắc. Trong đó, Chiếc thuyền ngoài xa được tác giả viết năm 1983, xuất bản năm 1987 mang đến cho người đọc nhiều ấn tượng sâu sắc về màu sắc lãng mạn của nghệ thuật và sự thật trần trụi của cuộc sống đời thường.
Truyện bắt đầu bằng việc: Phùng vác máy ảnh trở lại vùng biển – nơi từng là chiến trường cũ. Anh muốn chụp một bức ảnh: Biển buổi sáng có sương mù nhưng vẫn chưa tìm ra. Anh muốn in vào tờ lịch tháng 7 năm sau cảnh đánh cá thu lưới vào một buổi sáng bình minh tuyệt đẹp. Và sáng nay anh đã bắt gặp khoảnh khắc tuyệt vời ấy. Đó là cảnh “trời cho” mà trong suốt quãng đời cầm máy không phải ai cũng có thể dễ dàng chộp được. Hình ảnh: Chiếc thuyền mờ nhoè và bầu sương mù trắng như sữa pha chút màu hồng của ánh mặt trời chiếu cùng hình ảnh con người đứng im phăng phắc trên mũi thuyền hướng mặt vào bờ. Khung cảnh ấy nếu nhìn qua mắt lưới y hệt hình thù của một cánh dơi.
Trong con mắt của một người nghệ sĩ như Phùng, cảnh tượng trên quả là hiếm hỏi, nó giống như “Một bức tranh mực tàu của danh hoạ thời cổ”. Trong lòng anh dâng lên nhiều cảm xúc khó tả, trái tim Phùng như có cái gì bóp thắt lại. Phùng thực sự bối rối trước bức tranh đẹp toàn bích ấy. Anh thật hạnh phúc và thấm thía “ Bản thân cái đẹp chính là đạo đức”
Rồi khi chạm tới gấu áo của nghệ thuật, anh không ngần ngại bấm máy liên tục, hết luôn một phần tư cuộn phim, thu vào Pratica. Anh hạnh phúc nhận ra rằng: Tâm hồn con người tràn ngập niềm vui và hạnh phúc khi nhìn thấy cái đẹp của ngoại cảnh. Tuy nơi mà Phùng ngồi bấm máy không phải là chốn bồng lai hay Lầu Hoàng Hạc mà chỉ là một bãi biển chứa đầy tàn tích của chiến tranh.
Anh phải ngồi rúc bên bánh xích của một chiếc xe tăng để tránh mưa. Có như thế, bức ảnh mới bắt trọn khoảnh khắc đẹp: Biển mù sương và chiếc thuyền trong bình minh. Thực tế, bãi biển vẫn còn hằn dấu vết tích chiến tranh và trong lòng ngư dân biển cũng thế. Tuy nhiên, Phùng là người có tâm hồn lãng mạn nên mọi thứ trên nên thi vị hoá.
Chính cái lãng mạn ấy đã khiến Phùng hụt hẫng khi chứng kiến cảnh đời ngang trái từ chiếc thuyền ngoài xa. Ngay trung tâm của bức ảnh là một chiếc thuyền đang đâm thẳng vào bờ, anh đã chứng kiến thấy cảnh trớ trêu và đau lòng. Bức tranh màu hồng toàn bích không còn khi một người đàn ông và một người đàn bà rời thuyền đi lên một bãi cát. Giọng người đàn ông quát lớn “Cứ ngồi nguyên đấy, động đậy tao giết chết cả mày bây giờ”. Hình ảnh người đàn bà ngoài 40 tuổi cao lớn, rộ mặt, thô kệch, mệt mỏi, tái ngắt. Còn người đàn ông đi sau “lưng rộng và công như một chiếc thuyền, mái tóc tổ quả, chân chữ bát, lông mày chảy nắng rủ xuống….”. Ánh mắt độc dữ của lão đàn ông cứ nhìn dán vào tấm lưng áo rách rưới bạc phếch, ướt sũng của người đàn bà.
Rồi cảnh tượng đáng sợ đã diễn ra. Nơi bãi cát còn in dấu chiến tranh, người đàn ông hùng hổ, mặt đỏ, lồng lộn như con thú dữ rút chiếc thắt lưng của lính nguỵ ngày xưa quất tới tấp vào lưng người đàn bà. Hắn vừa đánh vừa thở hộc, hai hàm răng nghiến ken két. Lão ta đang trút cơn giận như lửa vào thân thể người đàn bà tội nghiệp. Lão vừa đánh vừa nguyền rủa: “mày chết đi cho ông nhờ, chúng mày chết đi cho ông nhờ”. Mày và chúng mày là lão đang nói đến vợ con mình đấy.
Dù bị đánh đập đau đớn nhưng lạ thay người đàn bà ấy không kêu than, không chạy trốn mà cam chịu một cách nhẫn nhục. Chứng kiến cảnh tượng ấy khiến Phùng kinh ngạc há hốc mồm. Anh vứt chiếc máy ảnh xuống rồi chạy nhào tới thì thấy có một thằng bé đang lao thẳng tới người đàn ông. Thằng bé dùng sức mạnh của mình giằng được chiếc thắt lưng từ người đàn ông. Lúc đó, lão ta dang thẳng cánh tay của mình tát cho thằng bé 2 tát khiến nó ngã dúi xuống cát.
Người mẹ tội nghiệp cất lên “ Phác, con ơi”. Bà ôm chầm lấy thằng bé, rồi buông ra, chắp tay vái lạy rồi ôm chầm lấy…. Thằng bé đưa ngón tay của mình sờ khẽ lên khuôn mặt người mẹ, lau những giọt nước mắt trên những vết rỗ chằng chịt… Cảnh tượng ấy khiến Phùng đau lòng. Khi người đàn bà buông đứa con ra đi theo gã đàn ông vừa đánh mình rồi cả hai cùng đi về thuyền khiến Phùng ngơ ngác.
Bức ảnh thế sự này dường như chỉ diễn ra trong truyện cổ quái đản. Chính điều này đã làm thay đổi cái nhìn cũng như cảm quan nghệ thuật của Phùng. Qua tác phẩm, Nguyễn Minh Châu cho người đọc thấy rõ: Nghệ thuật là hướng về cái đẹp nhưng không thể tô hồng, lãng mạn hoá nó vì điều ấy thực sự vô nghĩa nếu cuộc đời còn nhiều nước mắt và khổ đau.
Chiếc thuyền nghệ thuật ở ngoài xa rất đẹp, ẩn hiện trong sương mù nhưng cuộc đời trần trụi thì hiện ngay trước mắt. Hai hình ảnh ấy hoàn toàn đối lập nhau khiến người ta day dứt và đau lòng. Những gì diễn ra tại trụ sở toà án huyện đã giúp Phùng và Đẩu hiệu rõ sự tại sao dù bị bạo hành nhưng người đàn bà ấy vẫn cam chịu. Từ đó, tác giả giúp ta hiểu sâu hơn tâm lý, nỗi lòng của người phụ nữ.
Khi đến toà án, chị chỉ dám ngồi ở góc tường, mắt ngước lên rồi lại nhìn xuống. Có lẽ đây là lần đầu đến cơ quan nhà nước nên chị mới sợ như vậy. Người phụ nữ chắp tay vái Đẩu lia lịa “Con lạy quý tòa… phạt tù con cũng được nhưng đừng bắt con bỏ nó…”. Phùng chẳng hiểu vì sao sống với một người đàn ông vũ phu như thế mà mụ vẫn van xin “đừng bắt con bỏ nó”. Chánh án Đẩu cũng không hiểu được sự tình.
Khi được gọi đến mình, người đàn bà bắt đầu kể về thời con gái của mình, kể về chuyện lấy chồng, có mang rồi sinh con. Lúc ấy, lão chồng là người đàn ông cục tính nhưng hiền lành và không bao giờ đánh đập cô. Chị chia sẻ nỗi vất vả của người đàn bà trên chiếc thuyền nếu không có đàn ông, nhất là những khi biển động, sóng gió. Chị nói: Đàn bà ở thuyền phải sống vì con chứ không thể vì mình.
Vậy nên, niềm vui của chị đơn giản chỉ là nhìn thấy gia đình hòa thuận, đàn con được ăn no. Đó là lý do chị nhẫn nhục, hi sinh, cam chịu cảnh bị chồng đánh. Chị chỉ xin chồng đừng đánh mình trước mặt con. Qua những lời giày bày chân thật đó, chúng ta mới hiểu được phần nào sự tình. Người đàn bà ấy sẵn sàng cam chịu vì gia đình, vì các con. Một sự hy sinh thầm lặng đến đáng thương.
Người ta nói, đáy vực nông sâu khó lường, biết được lòng người tốt xấu càng khó hơn. Đâu dễ dĩ hiểu rõ nỗi lòng, cảnh ngộ, cảnh đời của mỗi người. Truyện ngắn: Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu cho ta thêm một bài học: Đừng nhìn đời, nhìn người một cách phiến diện, khi đánh giá một vấn đề gì không thể hấp tấp, đừng chỉ nhìn thấy cái hào nhoáng bên ngoài mà đánh đồng tất cả.
Câu chuyện hấp dẫn người đọc bởi tình huống được xây dựng một cách tự nhiên, bất ngờ, kịch tính. Từ chỗ nhiếp ảnh gia Phùng phát hiện ra chiếc thuyền ở ngoài xa, đến khi bấm máy liên tục, rồi tác giả ngây ngất trước vẻ đẹp của ngoại cảnh đến khi phải chứng kiến bi kịch đầy nước mắt. Từ câu chuyện của người đàn bà làng chài, Phùng mới hiểu rằng: Nghệ thuật không thể thi vị hoá cuộc đời.
Với cách xây dựng chuyện vừa chân thực vừa mang giá trị nhân văn sâu sắc, Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu thực sự khiến người ta phải đau đáu về số phận của những người phụ nữ bất hạnh. Phải chăng, cuộc sống lam lũ, sự đói nghèo, tối tăm đã dẫn đến bi kịch với nhiều gia đình. Bởi thế, đọc truyện của Nguyễn Minh Châu chúng ta không chỉ nhìn thấy con người ở bề mặt nổi của ngôn từ mà sẽ được khám phá sâu hơn về tâm hồn, hạt ngọc ẩn giấu trong tâm hồn đó. Vì vậy, ông được mệnh danh là nhà văn suốt đời không mệt mỏi trong hành trình khám phá vẻ đẹp tâm hồn con người.
