Phi lý trí (Predictably Irrational) là một trong những cuốn sách Best Seller của giáo sư Dan Ariely, được tạp chí New York bình chọn. Đây là một trong những cuốn sách viết về lĩnh vực tâm lý học và hành vi kinh tế. Mỗi chương, nội dung đều dựa trên nhiều thí nghiệm nghiên cứu thực tế, giúp người học rút ra được những bài học hữu ích và điều chỉnh hành vi của mình đặc biệt là quản lí tài chính cá nhân hay áp dụng vào marketing đối với kinh doanh. Dưới đây là review chi tiết về sách Phi lý trí để bạn quyết định có nên đọc hay không!
1. Thông tin sách Phi lí trí
Thông tin cơ bản sách Phi lí trí:
- Tác giả: Dan Ariely – một giáo sư nổi tiếng người Mỹ gốc Israel chuyên ngành Tâm lý học và Kinh tế học hành vi tại Đại học Duke.
- Năm xuất bản: Xuất bản lần đầu vào tháng 2/2008 bởi nhà xuất bản HarperCollins.
- Bản dịch tiếng Việt: Được Alpha Books mua bản quyền và xuất bản lần đầu vào khoảng năm 2009 – 2010.
- Số trang bản gốc (Hardcover): 304 trang.
- Bản dịch tiếng Việt (Alpha Books): từ 340 đến 404 trang (tùy vào đợt tái bản và khổ giấy).
2. Đôi nét về tác giả Dan Ariely
Tác giả của cuốn Phi lý trí là Dan Ariely, một giáo sư tâm lý học và hành vi kinh tế tại MIT, sinh năm 1967. Ông cũng là một nhà nghiên cứu nổi tiếng tại Ngân hàng Dự trữ Liên bang Boston và giáo sư thỉnh giảng của Đại học Duke.
Bên cạnh Phi Lý trí, Dan Ariely còn có nhiều tác phẩm nổi tiếng như: lẽ phải của phi lý trí, bản chất của dối trá, phi lý một cách hợp lý… Ngoài ra, ông cũng có rất nhiều bài nghiên cứu nổi tiếng trên một số tạp chí khoa học hàng đầu như New York Times, Washington Post, Boston Globe…
3. Nội dung chính của sách Phi lý trí
Phi lý trí gồm 13 chương, mỗi chương là những thí nghiệm của giáo sư Dan Ariely về một vấn đề cụ thể về hành vi ra quyết định của con người.
- Chương 1 : Sự thật về tính tương đối
- Chương 2 : Quan điểm sai lầm về cung và cầu
- Chương 3 : Cái giá của miễn phí
- Chương 4 : Cái giá của các quy chuẩn xã hội
- Chương 5 : Ảnh hưởng của sự hưng phấn
- Chương 6 : Vấn đề của sự trì hoãn và tự kiểm soát
- Chương 7 : Cái giá của sự sở hữu
- Chương 8 : Luôn để ngỏ các lựa chọn
- Chương 9 : Hiệu ứng của sự mong đợi
- Chương 10 : Sức mạnh của giá cả
- Chương 11 : Tác động của bối cảnh đến tính cách (1)
- Chương 12 : Tác động của bối cảnh đến tính cách (2)
- Chương 13 : Bia và những bữa ăn miễn phí
Suốt 13 chương Dan Ariely giúp chúng ta nhận ra rằng chúng ta không hề lý trí như mình tưởng, sự phi lý trí của con người không hề ngẫu nhiên mà diễn ra lặp đi lặp lại và có quy luật. Trong đó, từ chương 1 đến chương 3 tập trung vào việc đánh giá giá trị tiền bạc. Chương 4 đến chương 8 phân tích yếu tố xã hội, cảm xúc và những thói quen cá nhân có chi phối đến hành động. Từ chương 9 đến chương 13 giúp chúng ta khám phá sâu hơn vào niềm tin, đạo đức và những môi trường xung quanh ảnh hưởng đến quyết định cuối cùng của chúng ta.
4. Những bài học đắt giá từ Phi lý trí
Đọc cuốn Phi lý trí, chúng ta có thể rút ra nhiều bài học hiệu quả trong thói quen chi tiêu, mua sắm và quản lý tài chính cá nhân thông qua việc thấu hiểu bản chất của các quy tắc tâm lý học hành vi.
Sự hấp dẫn chết người của từ miễn phí
Tại sao chúng ta lại có xu hướng mua món đồ mua 1 tặng 1, dù bản thân chỉ cần 1 cái? Tác giả Ariely giải thích rằng free – miễn phí gây ra sự hưng phấn tâm lý rất mạnh mẽ, vì thế khi một thứ gì đó miễn phí, chúng ta sẽ quên đi những nhược điểm của nó. Món đồ miễn phí đem lại cảm giác không có rủi ro từ đó dẫn đến quyết định sai lầm.
Hiệu ứng mỏ neo
Tác giả đưa ra những giả thuyết thực tế: làm thế nào một ly cà phê Starbucks có mức giá 100.000 vnđ lại trở nên bình thường? Đó gọi là hiệu ứng mỏ neo, đó là khi chúng ta tiếp xúc với mức giá đầu tiên, tâm trí ta sẽ dùng nó làm tiêu chuẩn để so sánh với những mức giá sau đó. Và khi bạn đã quen với mỏ neo đắt đỏ, bạn sẽ thấy những mức giá thấp hơn là rẻ và không quan tâm đến giá trị thực của nó là bao nhiêu.
Quy chuẩn xã hội và quy chuẩn thị trường
Một thí nghiệm thực tế được tác giả đưa ra: tại sao bạn cảm thấy bị xúc phạm nếu sau bữa tối tại nhà mẹ vợ, bạn rút ví trả 2 triệu đồng tiền công nấu nướng? Tác giả Ariely đã chỉ ra rằng chúng ta sống trong 2 thế giới song song đó là quy chuẩn xã hội và quy chuẩn thị trường. Quy chuẩn xã hội dựa trên tình cảm, sự giúp đỡ và không đòi hỏi phải được đáp lại ngay lập tức. Quy chuẩn thị trường dựa trên sự sòng phẳng, tiền bạc và lợi ích.
Sức mạnh của sự kỳ vọng
Nếu như bạn được uống một loại bia có pha thêm giấm nhưng không được biết trước, bạn có thể sẽ thấy nó ngon. Nhưng nếu được biết trước, bạn sẽ có cảm giác nó rất tệ hại. Tác giả Dan Ariely giúp chúng ta nhận ra rằng sự kỳ vọng được định hình thực tế từ trải nghiệm. Đó là lý do tại sao các thương hiệu lớn luôn chi trả rất nhiều chi phí cho việc quảng cáo, bởi đó là cách họ cài đặt sự kỳ vọng vào tâm trí khách hàng.
Cuốn sách cung cấp một cái nhìn sâu sắc về kinh tế học hành vi – một lĩnh vực giao thoa giữa tâm lý và kinh tế. Thay vì những công thức toán học phức tạp, Ariely kể những câu chuyện và các thí nghiệm thực tế đầy hài hước.
Về tính ứng dụng của Phi lí trí, trong kinh doanh và marketing sẽ hiểu được tâm lý khách hàng và đưa ra chiến lược khuyến mãi hiệu quả hơn. Trong quản lí tài chính cá nhân, sẽ giúp bạn nhận diện được những cạm bẫy và quản lí chi tiêu hợp lý hơn.
5. Đánh giá tổng quan sách Phi lý trí
Nhìn chung cuốn Phi lý trí khá dễ đọc, dễ hiểu bởi cách viết của tác giả Dan Ariely rất gần gũi, mỗi chương giống như một câu chuyện thực tế. Mọi luận điểm mà các giả đưa ra đều kèm theo thí nghiệm thực tế. Trước mỗi câu chuyện thực tế, tác giả khiến bạn phải dừng lại để suy nghĩ về hành động của chính mình.
Tuy nhiên, một số thí nghiệm của cuốn sách này được thực hiện trên sinh viên đại học Mỹ, vì thế sẽ có một số điểm khác biệt nhất định về văn hoá khi áp dụng tại Việt Nam.
Nhìn chung, cuốn sách Phi lý trí đem lại cho người đọc khá nhiều bài học hữu ích về bài toán tài chính và tâm lý hành vi. Đây là cuốn sách “gối đầu giường” cho những ai làm Marketing, kinh doanh, hoặc đơn giản là bất cứ ai muốn hiểu rõ hơn về chính mình.
