Được ghi vào sách Kỷ lục Guiness thế giới ở mục cuốn sách được dịch ra nhiều thứ tiếng nhất của một tác giả còn sống, tính tới hiện nay Nhà giả kim đã được dịch ra hơn sáu mươi thứ tiếng và luôn là một trong những cuốn sách bán chạy nhất mọi thời đại.

Nhà giả kim được chấp bút bởi Paulo Coelho là câu chuyện đầy ý nghĩa về cuộc hành trình đi tìm và chinh phục ước mơ, qua đó tác giả gửi gắm nhiều thông điệp ý nghĩa về cuộc đời.

Tác giả Paulo Coelho và bước ngoặt đến với văn chương

Paulo Coelho sinh năm 1947 tại Rio de Janeiro, Brazil, ngay từ khi còn là một thiếu niên, ông đã bày tỏ ước nguyện được trở thành nhà văn nhưng bố ông khi đó, là một kỹ sư luôn muốn con trai nối nghiệp mình nên đã kịch liệt phản đối.

Nhà giả kim, Nhà giả kim – Câu chuyện về giấc mơ và cuộc đời
Hình ảnh nhà văn Paulo Coelho

Lo sợ trước những biểu hiện và mong muốn của cậu con trai, năm mười bảy tuổi gia đình đã đưa Paulo đến bệnh viện tâm thần, ông chỉ được trở ra khi đáp ứng cha mẹ khi ghi danh học luật tại Brazil nhưng rồi nhanh chóng bỏ học.

Sau đó, Paulo du lịch nhiều nơi và trở về Brazil soạn lời cho nhạc pop và kiếm được nhiều tiền từ công việc này.

Tuy nhiên, bước ngoặt đến với văn chương của Paulo là vào năm ông ba mươi lăm tuổi, khi đến Tây Ban Nha mà cụ thể là con đường của thánh của thánh Jame, một điểm đến có nhiều dấu ấn của những người Thiên Chúa giáo thời trung cổ.

Kết thúc chuyến hành trình, ông viết tác phẩm Chuyến hành hương, bắt đầu những bước chân đầu tiên trên sự nghiệp văn chương dù đã bốn mươi tuổi.

Nhà giả kim, Nhà giả kim – Câu chuyện về giấc mơ và cuộc đời
Ảnh bìa cuốn Nhà giả kim

Cuốn sách tuy không quá mức thành công nhưng đã khiến cho Paulo kiên định và chuyên tâm theo đuổi đam mê tưởng như đã bị bỏ ngỏ. Sau tác phẩm đầu tiên một năm, ông tiếp tục cho ra mắt cuốn sách Nhà giả kim, từ đây tên tuổi của Paulo dần được khẳng định.

Có điều gì trong cuốn sách bán chạy sau Kinh Thánh

Nhà giả kim là câu chuyện kể về hành trình theo đuổi ước mơ và vận mệnh của Santiago, ban đầu cậu được cha mẹ kỳ vọng sẽ trở thành một linh mục nhưng lúc nào Santiago cũng mong muốn được đi đây đi đó nên cậu đã quyết định trở thành một người chăn cừu.

Santiago thuyết phục cha và đã được ông ủng hộ, trong suốt khoảng thời gian đầu, cậu đã sống cuộc đời tự do và phiêu lưu, đưa đàn cừu đi khắp vùng quê Andaluisa cũng như kết bạn khắp nơi và có nhiều trải nghiệm thú vị.

Nhà giả kim, Nhà giả kim – Câu chuyện về giấc mơ và cuộc đời
Nhà giả kim phiên bản tiếng Anh

Một đêm nọ, Santiago dừng chân ở một nhà thờ cổ hoang phế có cây dâu lớn, trong giấc mơ hôm ấy cậu thấy mình được dẫn đến Kim Tự Tháp Ai Cập.

“Tôi nằm mộng hai lần liên tiếp, cậu nói. Mơ thấy mình và bầy cừu đang trên đồng cỏ, chợt một đứa trẻ không biết từ đâu đến, chơi với bầy cừu…

Đứa trẻ chơi với bầy cừu một lúc rồi chợt nó nắm tay tôi dẫn đến Kim Tự Tháp bên Ai Cập. Rồi ở bên Kim Tự Tháp bên Ai Cập đứa bé nói với tôi: “Nếu anh đến đây thì anh sẽ tìm thấy một kho tàng chôn giấu bí mật, không ai biết”.

Giấc mơ liên tục lặp lại khiến cho Santiago lúc nào cũng chỉ nghĩ về nó, cậu đến tìm gặp một bà thầy bói đoán mộng để nhờ bà ta hóa giải giấc mơ, với thù lao là nếu cậu thật sự tìm ra kho báu phải chia cho bà một phần mười.

Dù đã đồng ý song lời giải đáp và khuyên nhủ hãy đến Kim Tự Tháp không làm thỏa mãn và hài lòng Santiago, bởi nó giống như một lời giải đoán vô thưởng vô phạt.

Nhưng rồi cuộc gặp gỡ với ông lão lạ kỳ Melchizedek, tự xưng là vua xứ Salem đã khiến cho cậu tin tưởng hơn vào giấc mơ của mình. Từ đây cuộc hành trình đến Ai Cập để truy tìm kho báu của Santiago chính thức bắt đầu.

Nhà giả kim, Nhà giả kim – Câu chuyện về giấc mơ và cuộc đời
Cuốn sách với cốt truyện nhẹ nhàng đơn giản nhưng ẩn chứa nhiều bài học ý nghĩa

Trải qua biết bao khó khăn và hiểm nguy, những giờ phút yếu lòng và nản chí, cuối cùng cậu cũng đến được nơi cần đến và nhận được những phần thưởng xứng đáng cho mình.

Nhà giả kim và hành trình chinh phục ước mơ

Chuyến phiêu lưu tìm đến kho báu của Santiago ban đầu tưởng như là một câu chuyện đầy nực cười và có phần hoang tưởng nhưng rồi trải qua rất nhiều những biến cố trùng điệp cuối cùng ta nhận ra trong đó ẩn chứa nhiều bài học quý giá.

Không chỉ đơn thuần là hành trình đến săn lùng kho báu, nhiều độc giả đã nhận ra mối liên hệ giữa chuyến đi mạo hiểm ấy với hành trình khám phá bản thân của mỗi người.

Ngay từ những dòng đầu, ta đã thấy một Santiago đầy nhiệt huyết và dũng cảm, ban đầu chỉ vì ước muốn được đi đây đi đó mà cậu từ bỏ cuộc sống yên ổn, quả quyết làm theo những gì mình mong muốn.

Nhà giả kim, Nhà giả kim – Câu chuyện về giấc mơ và cuộc đời
Chỉ khi nào có khả năng thực hiện được giấc mơ thì cuộc sống mới đáng sống.

Rồi đến khi dấn thân vào con đường săn tìm kho báu cũng hết sức tình cờ, chú bé chăn cừu ấy không phải vì tham lam tiền bạc, cũng không phải vì biết trước kết quả sẽ nhận được gì, những điều cậu làm tất cả là theo đuổi và lí giải một giấc mơ.

Giấc mơ giống như một ngụ ý rằng những mộng tưởng chưa được khám phá, mối quan tâm của Santiago nhiều hơn phạm vi của kho báu, tiền tài kim loại mà đó là  những điều diễn ra trong tâm trí, những khát khao chưa được khám phá.

Trong suốt cuộc hành hương từ Tây Ban Nha sang Ai Cập, cậu gặp qua rất nhiều người, rất nhiều sự việc khác nhau, đó là ông chủ tiệm pha lê, là đoàn lữ hành đến sa mạc, là chàng trai người Anh, là những con người đáng mến ở ốc đảo và cả tình yêu ở đó.

Có những khi khó khăn và tuyệt vọng, lại có những khi lầm tưởng chút thỏa mãn và an ổn nhất thời là đích đến, tất cả giống như những phép thử đối với Santiago, để cuối cùng chàng trai trẻ ấy nhận ra đâu mới là mục tiêu và khao khát vĩ đại của mình.

“Những việc tưởng chừng như đơn giản trong cuộc sống thì thật ra là những việc hết sức phi thường, chỉ những bậc trí giả mới thấu hiểu nổi.”

Hành trình khám phá giấc mơ của Santiago cũng vậy, tưởng chừng như ai cũng biết, ai cũng hiểu nhưng phải mất rất nhiều năm và trải qua nhiều khổ luyện cuối cùng mới hiểu được giá trị thật của ước mơ.

Nhà giả kim, Nhà giả kim – Câu chuyện về giấc mơ và cuộc đời
Ảnh bìa cuốn sách Nhà giả kim

Nếu theo dõi Nhà giả kim, không khó để chúng ta nhận ra Santiago không phải là người duy nhất nhận được giấc mơ và những điềm báo về kho báu, do đó cậu không phải là người đặc biệt duy nhất.

Nhưng người duy nhất tìm thấy và sở hữu kho báu ấy lại là Santiago, không phải vì sự giúp đỡ hay ưu ái nào đó, mà là vì cậu là người duy nhất dám bước đi, dám hành động, dám chinh phục những điều mình hằng mong ước.

“Vận mệnh chính là điều mà anh luôn luôn muốn đạt được. Khi còn trẻ ai ai cũng biết vận mệnh của mình là gì. Nhưng rồi, theo thời gian, một sức mạnh thần bí sẽ tìm cách thuyết phục ta rằng con đường đời như ta mơ ước sẽ không thể nào thực hiện được đâu.”

Những kẻ có giấc mơ giống Santiago phần vì những khó khăn chốc lát của cuộc đời mà bỏ cuộc, lại có kẻ vì không đủ bền lòng vững chí mà bỏ dở ngang lưng, cuối cùng chỉ có ai quyết tâm đến cùng mới có thể chinh phục và giành chiến thắng.

Cốt truyện đơn giản, văn phong nhẹ nhàng và những biểu tượng đầy sức gợi

Về cơ bản, câu chuyện về chàng trai chăn cừu Santiago trong Nhà giả kim không phải là một điều quá sức mới mẻ, có khá nhiều những dạng thức như vậy đã từng xuất hiện.

Được kể dưới dạng ngụ ngôn, cuốn sách đi từ những điều giản đơn không cầu kì, văn phong cũng đều nhẹ nhàng như thể đang kể một câu chuyện cổ tích song ở điều làm nên sự khác biệt cho Nhà giả kim là những hình ảnh biểu tượng đầy tính truyền cảm.

Nhà giả kim, Nhà giả kim – Câu chuyện về giấc mơ và cuộc đời
Rồi khi anh quyết chí muốn điều gì thì toàn vũ trụ sẽ chung sức để anh đạt được điều ấy.

Cùng với những con người và sự việc mà Santiago gặp trên suốt quãng đường từ Tây Ban Nha đến Ai Cập thì hình ảnh sa mạc cũng xuất hiện dày đặc và đóng một vai trò hết sức quan trọng trong tác phẩm.

Đó chính là nơi mà ở đó diễn ra mọi biến cố và khó khăn, hay nói cách khác đó chính là không gian diễn ra những thử thách lớn nhất với cậu, từ khí hậu khắc nghiệt, đến chiến tranh và cám dỗ nhưng rồi tất cả mọi thứ cũng lại được hóa giải ngay tại nơi ấy.

Trong Nhà giả kim còn có một loạt những hình ảnh xuyên suốt và là mạch phát triển chính của câu chuyện, đó là những biểu tượng liên quan đến tâm linh.

Trước hết nó được biểu hiện lần đầu tiên qua nhân vật vua xứ Salem, ông được xem như người đã dẫn dắt và mở lối khích lệ cho Santiago tìm đến giấc mơ của mình khi cậu đang trong lúc không chắc chắn và đầy vô định.

Nhà giả kim, Nhà giả kim – Câu chuyện về giấc mơ và cuộc đời
Nhà giả kim là khúc hoan ca của hành trình chinh phục ước mơ

Tiếp theo đó, ông đưa cho Santiago hai viên đá Urim và Thummim, chúng giống như kim chỉ nam mỗi khi chàng trai trẻ đứng trước ngã ba đường, những lần đứng trước phân vân và lưỡng lự.

Hai viên đá có vai trò như một người chỉ đường mà chỉ gặp gỡ khi cảm thấy không còn lí do để tiếp tục, là dấu hiệu để nhắc nhở cậu nhớ về giấc mơ của mình.

Và biểu tượng cuối cùng chính là hình ảnh về nhà giả kim, ông xuất hiện ở phần cuối của tác phẩm khi Santiago đang đấu tranh chọn lựa giữa tình yêu và lý tưởng, khi cậu chuẩn bị buông xuôi và dễ dàng thỏa mãn với những gì đang có.

Nhà giả kim vốn được biết đến là người có thể biến đá thành vàng và chế tạo ra loại thuốc trường sinh, ông như một biểu tượng lớn lao mà nhiều người mơ ước đến, trong đó có Santiago.

Nhà giả kim, Nhà giả kim – Câu chuyện về giấc mơ và cuộc đời
Nhà giả kim là câu chuyện về ước mơ và cuộc đời

Giống như nhân vật vua xứ Salem, ông đã xuất hiện khi cậu trở nên yếu lòng, nhắc nhở cho chàng trai trẻ biết mục đích lớn lao của đời mình và chỉ dạy và giúp đỡ cho Santiago trở thành một nhà giả kim.

Như vậy biểu tượng tâm linh được thể hiện xuyên suốt qua ba hình ảnh nói trên, tạo ra một mạch liên kết cho tác phẩm, để từ đó làm bật lên một thông điệp độc đáo.

“Tâm linh vũ trụ được nuôi dưỡng bởi hạnh phúc của con người, bởi cả sự bất hạnh, tị hiềm và ghen tuông nữa. Nhiệm vụ duy nhất của mỗi chúng ta là thực hiện con đường mình đã chọn. Tất cả là một.

Rồi khi anh quyết chí muốn điều gì thì toàn vũ trụ sẽ chung sức để anh đạt được điều ấy.”

Biểu tượng tâm linh ở đây không phải là một loại niềm tin vào thần tiên, quỷ thần không có thật mà nó giống như một thứ sức mạnh lớn lao của tâm hồn.

Tưởng như vô lý nhưng nó đơn giản chính là đức tin vào chính mình, tin tưởng và theo đuổi những giá trị đẹp đẽ mà mình cho là đúng. Khi ta có niềm tin thì ắt sẽ đi đến cái đích mà mình mong muốn. Và đó chính là ngôn ngữ của trái tim.

Nhà giả kim thành công thực sự hay là chiêu trò truyền thông

Ít ai biết rằng ban đầu Coelho bán cuốn sách cho một nhà xuất bản nhỏ chỉ ở Brazil, số lượng in ra cũng chỉ có chín trăm bản và không hề tạo được tiếng vang.

Chỉ đến khi Paulo đem nó đến cho nhà xuất bản Rocco kèm với cuốn Brida, và ở lần này cùng với tiếng tăm của Brida nó mới thực sự gây được chú ý.

Và từ đó, Nhà giả kim dần được đón nhận và dịch ra nhiều thứ tiếng khác nhau, tính đến nay đã được xuất bản tại hơn một trăm năm mươi quốc gia và được dịch ra hơn sáu mươi thứ tiếng.

Nhà giả kim, Nhà giả kim – Câu chuyện về giấc mơ và cuộc đời
Cuốn sách là sự lựa chọn của nhiều bạn trẻ

Không chỉ có vậy cuốn sách cũng giành được nhiều giải thưởng văn chương quốc tế danh giá, và được mệnh danh là cuốn sách bán chạy sau Kinh Thánh.

Tuy nhiên Nhà giả kim cũng nhận được không ít ý kiến trái chiều rằng đó chỉ là chiêu trò của nhiều nhà xuất bản, nhiều độc giả cho rằng nó không thực sự hấp dẫn như vậy, thậm chí còn bị so sánh là bản song sinh lỗi của Hoàng tử bé.

Đều lấy người trẻ làm góc nhìn chính nhưng nếu Hoàng tử bé khéo léo lồng ghép những bài học ý nghĩa qua lăng kính hồn nhiên của trẻ thơ thì Nhà giả kim đem đến những bài học biểu tượng quá đơn điệu và nhàm chán.

Cốt truyện được đánh giá là đơn giản và những thông điệp được gửi gắm đều không còn quá mới lạ và mang tính thời sự mà thay vào đó có chút giáo điều và cũ kĩ thêm vào đó cách kể chuyện mang hình thức ngụ ngôn không làm cho tâm lý nhân vật được khai thác kĩ.

Đối với nhiều độc giả khó tính những bài học mà Nhà giả kim truyền tải ít có giá trị và tính chất tham khảo bởi vì họ đã gặp quá nhiều những lời khuyên như thế.

Bởi vậy cuốn sách chỉ truyền tải được thông điệp mà chưa thực sự khai thác tốt cảm xúc của người đọc đối với các nhân vật. Quá tập trung vào ước mơ nên Nhà giả kim còn bỏ ngỏ và chưa giải quyết triệt để những vấn đề như tình yêu, chiến tranh đã được đề cập đến. 

Vấn đề của cuốn sách chính là nằm ở chỗ thời điểm mà độc giả tiếp cận và nghiên cứu, Nhà giả kim có lẽ sẽ là lựa chọn phù hợp hơn cho những bạn trẻ còn thiếu định hướng và cần một lời động viên kịp lúc để có thể kiên trì thực hiện ước mơ của mình.

Hải Quỳnh