Tiếng Việt – ngữ pháp tiếng Việt chắc chắn sẽ khiến nhiều người đau đầu. Làm thế nào sử dụng từ ngữ đúng chính tả, đúng ngữ cảnh vẫn là câu hỏi khó đối với cả trẻ nhỏ lẫn người lớn. Sử dụng hay xử dụng chính xác là vấn đề gây tranh cãi trên nhiều diễn đàn. Nếu bạn cũng thắc mắc về cách dùng hai từ ngữ này nên đọc kỹ bài viết dưới đây.
Nguồn gốc từ sử và xử
Rất nhiều từ ngữ tiếng Việt của chúng ta có nguồn gốc từ Hán tự. Sử và xử là ví dụ tiêu biểu. Hai chữ này là bắt nguồn từ chữ Hán được viết theo các bộ: Khẩu – Nhân – Mã – Hô – Mộc. Học giả Thiều Chửu và học giả Đào Duy Anh đã phiên âm 3 chữ viết dựa vào bộ Khẩu – Nhân – Mã là sử còn 2 chữ theo bộ Hô – Mộc là xử. Như thế, các từ thuộc 3 bộ: Khẩu – Mã – Mộc đều mang nghĩa riêng biệt, rõ ràng. Vấn đề thắc mắc nằm ở 2 chữ viết theo bộ Nhân và bộ Hô.
Nếu viết theo bộ Nhân thì cách phiên âm là sử, nghĩa là sai khiến người khác hoặc là phỏng định một vấn đề gì đó. Do vậy mới có các cụm từ: Giả sử, sử nhân dĩ dục hoặc sử dân dĩ thời. Khi chỉ chức vụ của một ai đó người ta cũng dùng: Ngự sử, Thứ sử, còn biến âm của nó sẽ là các từ: Đại sứ, sứ thần hoặc sử giả hoặc sứ quán.
Đối với từ viết theo bộ Hô thì cách phiên âm đúng là xử dụng với nhiều nghĩa khác nhau: Thu xếp, sắp đặt, xét đoán, phân định, lo liệu, vận dụng, đối đãi, thể hiện… Nếu tuân theo cách phân tích trên thì không thể viết sử dụng vì nó không mang hàm nghĩa sai khiến mà phải viết là xử dụng.
Tuy nhiên, trong bài “Tiếng Việt nạn nhân của Tiếng quê hương”, tác giả Trần Văn Tích lại giải thích: Muốn biết dùng từ sử dụng hay xử dụng đúng thì phải hiểu: Sử trung sử dụng và xử trong xử sự như sau:
- Sử: 使 – Sảng sĩ thiết; sư chỉ thiết tinh âm sử 史 (phiên thiết là sư + sĩ = sĩ; hoặc phiên thiết là sư + chỉ = sỉ, âm giống như sử).
- Xử: 處 – Xương dữ thiết (xương + dữ = xử)
Lý giải: Sử dụng hay xử dụng là đúng
Trước tiên, chúng tôi khẳng định với bạn: Sử dụng mới viết đúng chính tả nhé! Dưới đây là cách phân biệt đúng sai:
- Từ xử chỉ đường dùng trong các trường hợp như: Xét xử, phân xử, khu xử, xử trí hoặc xử thế, phán xử… được sử dụng với ý nghĩa là sai khiến hoặc dùng vào một việc gì đó.
- Còn chữ sử trong “quân sử thần dĩ lễ” hoặc “Trường sử anh hùng” là chữ sử trong động từ sử dụng. Người ta thường dùng chữ S để viết: Quốc sử quán, sử quan, sử gia hoặc lịch sử, sử ký.
Từ cách lý giải nói trên đương nhiên chúng ta phải dùng chữ S khi muốn nói sử dụng một cái gì đó thay vì dùng chữ x trong xử dụng. Trong văn nói, có thể người ta ít bắt lỗi nếu bạn dùng sử hoặc xử. Tuy nhiên, trong văn viết hoặc trong giấy tờ, văn bản hành chính thì viết xử dụng là sai hoàn toàn.
Vì sao có sự nhầm lẫn giữa sử dụng và xử dụng
Sử dụng hay xử dụng là đúng chúng tôi đã giải đáp nói trên. Vậy, tại sao một số người vẫn nhầm lẫn trong cách dùng 2 cụm từ nói trên:
- Sử và xử có nguồn gốc từ Hán tự nên không phải ai cũng hiểu rõ, hiểu đầy đủ về ý nghĩa của nó. Phải là những người thông thạo Hán Việt thì mới tránh được sự nhầm lẫn.
- Cách phát âm chữ “sử” và chữ “xử” khá giống nhau. Đặc biệt, ngôn ngữ Việt Nam mỗi vùng miền lại không nhất quán trong cách phát âm cũng như ngữ điệu. Dân miền Nam hay phát âm “sử” thành “xử”, s thành x dù họ biết “sử” mới chính xác. Dĩ nhiên, phát âm như thế nào thì viết sẽ như thế đó. Người phát âm “sử” thành “xử” chắc chắn trong văn bản cũng sẽ sai như thế. Trong bài viết của nhiều em học sinh hiện nay vẫn thường mắc lỗi viết sử dụng thành xử dụng.
Bảng phân biệt xử và sử đúng nhất
Ngoài nhầm lẫn giữa cụm từ sử dụng hay xử dụng, nhiều từ khác có liên quan đến “sử” và “xử” cũng khiến không ít bạn lúng túng. Sau đây là bảng phân biệt chi tiết ai cũng nên biết:
- Khó xử hay khó xử: Cách viết đúng là khó xử
- Đối xử hay đối sử: Cách viết đúng là đối xử
- Cư xử hay cư sử: Cách viết đúng là cư xử
- Giả xử hay giả sử: Cách viết đúng là giả sử
- Hành sử hay hành xử: Cách viết đúng là hành xử
- Tự xử hay tự sử: Cách viết đúng là tự xử
- Xử lý hay sử lý: Cách viết đúng là xử lý
- Quan xử kiện hay quan sử kiện: Cách viết đúng là quan xử kiện
- Sử sự hay xử sự: Cách viết đúng là xử sự
- Xét xử hay xét sử: Cách viết đúng là xét xử
- Xử sự hay sử xự: Cách viết đúng là xử sự
- Sữ dụng hay sử dụng: Cách viết đúng là sử dụng
- Xử thế hay sử thế: Cách viết đúng là xử thế
- Xử sách hay sử sách: Cách viết đúng là xử sách
- Xử lý nước hay sử lý nước: Cách viết đúng là xử lý nước.
Tiếng Việt dù là tiếng mẹ đẻ nhưng vẫn nhiều người nhầm lẫn, sai chính tả khi dùng. Bạn đừng nghĩ chỉ học ngoại ngữ mới khó. Không ít người nước ngoài khi học tiếng Việt tỏ ra choáng váng vì khó nhớ và dễ nhầm bởi hiện tượng đồng âm, đồng nghĩa của nhiều từ, cụm từ. Là người Việt Nam, bạn đừng quên trau dồi ngôn ngữ mẹ đẻ để giao tiếp thật tốt. Điều đó sẽ giúp ích nhiều cho bạn trong cuộc sống và công việc nhé!
Sử dụng hay xử dụng là đúng chính tả? Rõ ràng, sử dụng mới đúng bạn nhé! Hy vọng bài viết chúng tôi chia sẻ nói trên sẽ giúp nhiều bạn khắc phục được lỗi sai chính tả khi viết “Xử dụng” bấy lâu nay. Để có thêm nhiều thông tin hữu ích về ngôn ngữ tiếng Việt bạn nhớ truy cập tại đây.
