Vào thập niên 70 – 80, những bộ phim kinh dị phương Tây thường có chung mô-tuýp là sử dụng các hiện tượng ma quái, các hồn ma với những hình ảnh đầy kinh dị cùng những màn hù dọa (jump scare) cực đáng sợ để thu hút khán giả.

Trailer của phim The Shining (1980)

Chính vì vậy, sự ra đời của The Shining vào đầu năm 1980 do Stanley Kubrick làm đạo diễn đã không được giới phê bình phim đánh giá cao, thậm chí còn bị chê bai dữ dội mặc dù kinh phí sản xuất khi ấy lên đến 19 triệu đô.

Từ bị đề cử Mâm xôi vàng đến biểu tượng của dòng phim kinh dị thế giới

Bộ phim khởi đầu chậm chạm tại phòng vé, bị đề cử giải Mâm xôi vàng cho giải Đạo diễn tệ nhất và Nữ diễn viên tệ nhất. Đây cũng là bộ phim duy nhất trong số chín phim cuối cùng của Kubrick không nhận được bất kỳ đề cử Oscar hay Quả cầu vàng nào.

Phải mất nhiều năm sau đó giới phê bình mới nhìn nhận lại bộ phim một cách nghiêm túc hơn và ở thời điểm hiện tại, The Shining đã được công nhận như là một tác phẩm kinh điển của thể loại phim kinh dị.

The Shining, The Shining: Kẻ tiên phong cho thể loại phim tâm lý kinh dị
Poster của phim The Shining

Đạo diễn Martin Scorsese, cha đẻ của các bộ phim hình sự tội ác như Taxi Driver (1976), Goodfellas (1990) và Điệp vụ Boston (2006), người đã cống hiến rất nhiều cho nền điện ảnh thế giới cũng đánh giá The Shining là một trong những bộ phim kinh dị hay nhất mọi thời đại.

Stanley Kubrick đã dám đi ngược lại thị hiếu của công chúng thời điểm đó để tạo nên sự khác biệt cho bộ phim, đánh dấu một bước ngoặt lớn và thay đổi hoàn toàn cái nhìn có phần đơn điệu về dòng phim kinh dị.

Viên ngọc quý phải mất nhiều thời gian mài dũa mới tỏa sáng, cũng giống như hành trình đi từ đề cử Mâm xôi vàng đến biểu tượng nghệ thuật bất diệt của thế giới mà The Shining đã trải qua.

The Shining được chuyển thể từ tác phẩm nổi tiếng cùng tên

Được chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của nhà văn Stephen King, The Shining dưới bàn tay tài hoa của Stanley Kubrick đã vươn mình trở thành siêu phẩm kinh dị mọi thời đại. Phim còn phơi bày những mặt tối, những con quỷ ẩn bên trong mỗi người luôn chờ ngày để bộc lộ.

Chuyện phim xoay quanh cuộc sống của gia đình ba người nhà Jack Torrances (Jack Nicholson thủ vai) ở khách sạn sang trọng Overlook biệt lập với thế giới, đi cùng Jack còn có cô vợ Wendy (Shelley Duvall thủ vai) và cậu con trai Danny (Danny Lloyd thủ vai).

The Shining, The Shining: Kẻ tiên phong cho thể loại phim tâm lý kinh dị
The Shining được chuyển thể từ cuốn tiểu thuyết nổi tiếng của Stephen King

Jack xuất thân là nhà văn nhưng lại không mấy thành công với con đường viết lách, tuy vậy Jack vẫn quyết không từ bỏ đam mê. Đó là lý do Jack nhận công việc trông coi khách sạn Overlook vào mùa đông, vừa có thêm thu nhập và vừa có được không gian thích hợp để tập trung sáng tác.

Jack đưa cả gia đình đến Overlook, bỏ qua lời cảnh báo của giám đốc Stuart Ullman (Barry Nelson thủ vai) về sự việc từng xảy ra tại nơi này. Một vụ án mạng kinh hoàng gây ra bởi Delbert Grady (Philip Stone thủ vai), người trông coi khách sạn cũ, kẻ đã nhẫn tâm giết hại cả gia đình mình.

The Shining, The Shining: Kẻ tiên phong cho thể loại phim tâm lý kinh dị
Jack đã đưa cả gia đình đến với cơn ác mộng kinh hoàng nhất trong đời

Sau một thời gian làm việc, Delbert không thể chịu nổi cảnh tù túng, đọa đầy bao trùm trong bầu không khí ngột ngạt đến khó thở của khách sạn. Sự bức bối bên trong Delbert ngày một lớn dần cho đến cái ngày định mệnh ấy, ngày hắn xuống tay với chính vợ và hai con gái.

Ẩn sau vẻ đẹp hào nhoáng và lộng lẫy của Overlook là những bí mật kinh khủng, là sự cô đơn cùng nỗi sợ hãi và điên loạn. Danny, cậu con trai bảy tuổi của Jack đã nhìn thấy những điều không bình thường tại khách sạn này, nhờ vào siêu năng lực có tên “shining”.

The Shining, The Shining: Kẻ tiên phong cho thể loại phim tâm lý kinh dị
Khách sạn Overlook trong The Shining

Suốt khoảng thời gian nhà Torrance chuyển đến ở Overlook, từng nhân viên rời đi để lại một không gian đầy tiện nghi và rộng rãi nhưng chỉ còn ba người cư ngụ. Dần dà, họ bắt đầu đối mặt với những cảm giác và hiện tượng lạ còn Jack thì đang dần mất trí như người trông coi cũ.

Nhịp phim chậm rãi kết hợp cùng một loạt những hiệu ứng âm thanh chân thực, những góc máy rộng đặc tả khách sạn Overlook và chuỗi cảnh quay độc đáo đã tạo nên nét khác biệt của The Shining với những bộ phim kinh dị cùng thời.

The Shining được tạo nên nhờ sự tâm huyết của vị đạo diễn đa tài

Stanley Kubrick đã dành rất nhiều tâm huyết vào The Shining, dù là trong những phân cảnh nhỏ nhất của bộ phim. Ông còn là một người khó khăn và kĩ tính khi mỗi cảnh quay ông đều muốn nó phải thật hoàn hảo, bất chấp việc diễn viên phải diễn đi diễn lại cả trăm lần.

Có lẽ điều vị đạo diễn muốn nhắm đến là thay đổi cách nhìn của khán giả về thể loại phim kinh dị, mang đến cho mọi người những trải nghiệm mới lạ trong thế giới lẫn lộn giữa thực và ảo, nhập nhằng không biết những thảm kịch vừa xảy đến là do ác quỷ hay do chính con người tạo ra.

The Shining, The Shining: Kẻ tiên phong cho thể loại phim tâm lý kinh dị
Biến cố bắt đầu ập đến với gia đình nhỏ trong The Shining

The Shining hoàn toàn không có những phân cảnh kinh hoàng và gây giật mình. Chỉ bằng hiệu ứng âm thanh và phần nhạc nền độc nhất vô nhị, người xem đã bị cuốn vào mạch phim để cùng sợ hãi, căng thẳng chờ đợi điều sắp sửa xảy đến với nhân vật.

Điều đó khiến cho người xem luôn nhầm tưởng và lo lắng rằng mỗi phân đoạn sẽ có một thứ gì đó kinh khủng ập đến, đẩy mạnh tư duy và sức tập trung của họ vào bộ phim. Sự táo bạo và liều lĩnh thay đổi diện mạo phim kinh dị của Kubrick đã thành công vượt ngoài mong đợi.

Điểm sáng tiếp theo của The Shining nằm ở yếu tố siêu nhiên, dường như mỗi hiện tượng lại xuất hiện khác nhau dưới mỗi cách nhìn của từng nhân vật. Danny, bằng khả năng ngoại cảm của mình, đã nhìn thấy những hình ảnh chắp vá của quá khứ – hiện tại – tương lai cùng hai cô bé sinh đôi tại khách sạn.

The Shining, The Shining: Kẻ tiên phong cho thể loại phim tâm lý kinh dị
Jack đã có nhiều sự thay đổi trong tính cách từ khi dọn đến ở Overlook

Ông bố Jack nhìn thấy những vị khách cũ của khách sạn Overlook và cả hồn ma của người quản gia cũ Grady, còn mẹ Wendy thì lại nhìn thấy hình ảnh những bộ xương được phản chiếu qua tấm kính và đặc biệt là hình ảnh hai người đàn ông trong một căn phòng bí ẩn.

Mặc dù vậy nhưng mỗi phân cảnh có sự “cài cắm” của hiện tượng siêu nhiên lại rất khó để giúp khán giả có thể khẳng định chắc nịch rằng khách sạn Overlook có thật sự bị ma ám hay tất cả chỉ là hình ảnh mà nhân vật tự tưởng tượng ra.

Dường như cả gia đình Jack đều sống trong thế giới quan của riêng họ và như chúng ta đã thấy, họ đang dần rơi sâu vào hội chứng “cabin fever”. Từ những khoảnh khắc bình yên, sự khác thường đã tìm đến với gia đình họ còn họ thì đang phát điên với chính những người thân yêu.

Những điều làm nên thành công của siêu phẩm kinh điển

The shining đã làm đúng nhiệm vụ của một bộ phim tâm lý kinh dị, đó là nhấn mạnh vào tâm lý con người. Cứ mỗi mốc thời gian trôi qua được nhắc đến trong phim từ năm đến tháng đến ngày, rồi chỉ còn tính bằng giờ là mỗi lúc Jack, Wendy và Danny đang dần thay đổi.

Một người chồng cố gắng hoàn thành tốt công việc của mình đang dần trở nên điên loạn vì làm việc quá nhiều, cộng thêm nỗi cô đơn khi phải sống trong một không gian cố định ít người.

Đỉnh điểm là trích đoạn Jack ngồi hàng giờ, hàng ngày bên máy đánh chữ để hoàn thành tiểu thuyết của ông ta nhưng cuối cùng chỉ gõ lặp đi lặp lại câu văn “All work and no play makes Jack a dull boy” – “Chỉ làm việc mà không được chơi biến Jack thành thằng đần”.

The Shining, The Shining: Kẻ tiên phong cho thể loại phim tâm lý kinh dị
Sự chỉn chu và tác phong chuyên nghiệp đã giúp The Shining ghi dấu ấn đậm sâu trong lòng công chúng

Tuyệt vọng, căng thẳng khiến Jack dần bộc lộ bản chất thật sự của con người mình, một kẻ bạo lực và nát rượu. Có lẽ sự xuất hiện và xúi giục của hồn ma Albert Grady chỉ đơn giản là một cú hích để Jack phát điên lên và dẫn đến việc vác rìu tìm giết cả gia đình mình.

Nhân vật Wendy Torrences trong tiểu thuyết của Stephen King được xây dựng là một người phụ nữ nóng bỏng nên việc Stanley Kubrick quyết định chọn Shulley Duvall cho vai nữ chính đã gây nên một bất đồng tranh cãi giữa ông và nhà văn nổi tiếng.

Dù vậy, ngoại hình chỉ là một khía cạnh nhỏ, Shelley Duvall vẫn thành công khi đã thể hiện được một Wendy yếu đuối, bất lực, thương con nhưng luôn sợ hãi và gào thét mỗi khi tình huống xấu diễn ra.

The Shining, The Shining: Kẻ tiên phong cho thể loại phim tâm lý kinh dị
Người cha hiền lành bỗng chốc thay đổi toàn bộ tâm tính

Còn cậu bé Danny từ trạng thái e sợ, rụt rè đến chấp nhận khả năng của mình, đứa trẻ này tuy mơ hồ nhưng cuối cùng cũng nhận ra những biến đổi hết sức kỳ quặc của bố mình và câu chuyện thật sự đã xảy ra bên trong khách sạn Overlook.

Phải nói rằng, ba nhân vật chính trong The Shining đã hoàn thành tốt vai diễn của mình và ghi dấu ấn trên nền điện ảnh bằng những phân cảnh hết sức ấn tượng. Nếu không phải họ thì cũng sẽ không còn ai thích hợp hơn cho vai diễn.

Tuy chỉn chu về mọi mặt nhưng cái kết trong The Shining vẫn để lại sự hụt hẫng trong lòng khán giả, dù cho đó là kết mở. Dẫy vậy thì bộ phim vẫn là ngọn đuốc sáng, tiên phong trong việc thay đổi quan điểm đơn thuần của người xem khi được hỏi về thể loại phim kinh dị thời bấy giờ.

The Shining, The Shining: Kẻ tiên phong cho thể loại phim tâm lý kinh dị
Shelley Duvall và vai diễn để đời của cô trong The Shining

Có lẽ chính sự yếu đuối và vô vọng của nhân vật Jack Torrences đã trở thành điểm yếu để các thế lực vô hình thao túng và kiểm soát tâm trí ông, bởi không có gì có thể dễ dàng tác động vào ý chí con người trừ khi chúng ta cho phép chúng làm điều đó.

Dù có phải là một người hâm mộ dòng phim kinh dị hay không thì người xem vẫn không nên bỏ qua tác phẩm kinh điển như The Shining, để có thể cảm nhận nhịp chảy chậm rãi của bộ phim qua việc đặc tả cảm xúc và giọng điệu nhân vật.

Tuy rằng Stanley Kubrick không thể sống đến ngày ông được nhìn thấy đứa con tinh thần của mình được đón nhận, càng không thể phủ nhận sự tài hoa độc đáo của vị đạo diễn này và dành cho ông lòng ngưỡng mộ dầy chân thành.

Linh Đồng