“Sự yếu đuối trong thái độ trở thành sự yếu đuối trong tính cách” – Albert Einstein.

Vào những thập niên 70-80 tại hầu hết các nước phương Tây, phần lớn các nhà làm phim kinh dị đều cho rằng những cảnh phim sử dụng hiện tượng ma quái, câu chuyện về những hồn ma, những hình ảnh ma quỷ và các màn hù dọa gây thót tim người xem mà chúng ta thường hay gọi là jump scare, sẽ dễ dàng thu hút khán giả hơn và đơn giản hóa mục đích của phim kinh dị là làm họ sợ hãi.

Một cảnh quỷ ám trong The Exorcist
Cảnh quỷ ám trong The Exorcist (1973)

Chính vì vậy, sự ra đời của The Shining vào đầu năm 1980 của đạo diễn Stanley Kubrick đã không được giới phê bình phim đánh giá cao, thậm chí còn bị chê bai dữ dội mặc dù kinh phí sản xuất lên đến 19 triệu USD.

Bộ phim khởi đầu chậm chạm tại phòng vé, bị đề cử giải Mâm xôi vàng cho đạo diễn bị coi là dở tệ nhất Stanley Kubrick và nữ diễn viên tệ nhất Shelley Duvall – người thủ vai nữ nhân vật chính. Đây cũng là bộ phim duy nhất trong số 9 phim cuối cùng của Kubrick không nhận được bất kỳ đề cử Oscar hay Quả cầu vàng nào.

Poster phim The Shining
Hình ảnh bìa phim The Shining (1980)

Phải mất nhiều năm sau đó, giới phê bình mới nhìn nhận bộ phim một cách nghiêm túc hơn để giờ đây, The Shining được xem là một tác phẩm kinh điển của thể loại phim kinh dị.

Đạo diễn Martin Scorsese, cha đẻ của các bộ phim hình sự tội ác như Taxi Driver (1976), Goodfellas (1990), Điệp vụ Boston (2006), người đã cống hiến rất nhiều cho nền điện ảnh thế giới cũng đã đánh giá The Shining là một trong những bộ phim kinh dị hay nhất của mọi thời đại.

Điều gì khiến cho The Shining trở nên vượt trội và đặc biệt hơn so với các phim kinh dị khác đến nỗi mà khán giả, hay giới phê bình cũng khó mà tiếp nhận nó ngay từ ban đầu. Stanley Kubrick đã dám đi ngược lại thị hiếu của công chúng để tạo nên sự khác biệt cho bộ phim, từ đó đánh dấu một bước ngoặt lớn và thay đổi hoàn toàn cái nhìn đơn giản về phim kinh dị.

Ảnh bìa tiểu thuyêt The Shining
Tiểu thuyết The Shining của nhà văn Stephen King

Được chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của nhà văn Stephen King xuất bản năm 1977, The Shining dưới sự dẫn dắt của đạo diễn đại tài đã thể hiện một trong những chuỗi kinh điển nhất của thể loại kinh dị, về mặt tối của con người, những con quỷ sâu thẳm từ tâm hồn trong khi những thế lực siêu nhiên chỉ đóng vai đòn bẩy.

Gia đình 3 người của Jack Torrances (Jack Nicholson thủ vai) là những nhân vật chính của bộ phim, gồm người vợ Wendy Torrance (Shelley Duvall thủ vai) và cậu con trai Danny Torrence (Danny Lloyd thủ vai).

Jack có một sự nghiệp viết lách không mấy thành công và ông quyết định nhận công việc trông coi khách sạn Overlook tại Colorado Rockies xuyên suốt mùa đông, vừa để có thêm thu nhập, vừa có một không gian độc lập để ông có thể tập trung vào việc viết.

Nhà Torrences trong The Shining
Jack Torrences đưa cả gia đình đến khách sạn Overlook

Ông đưa cả gia đình là Wendy và Danny đến Overlook, bỏ ngoài tai lời cảnh báo của người quản lý khách sạn Stuart Ullman (Berry Nelson thủ vai) về việc trước đó đã xảy ra một vụ án mạng tại khách sạn, người quản gia cũ Delbert Grady (Philip Stone thủ vai) đã giết cả nhà anh ta gồm vợ và hai cô con gái mới chỉ 8-10 tuổi.

Đặc biệt là về hội chứng “cabin fever” – một hội chứng khiến người bị buộc phải ở trong một không gian rộng vắng vẻ sẽ khó kiểm soát được cảm xúc của mình.

Sau vẻ đẹp hào nhoáng, lộng lẫy và cổ kính của Overlook ẩn chứa những bí mật kinh khủng, đó là sự cô đơn, nỗi sợ hãi, vọng tưởng và điên loạn. Danny, cậu bé con trai 7 tuổi của Jack, người vô tình được hưởng khả năng “shining”, một khả năng siêu nhiên giúp cậu nhìn trước một vài phản chiếu tương lai và quá khứ, đã nhìn thấy trước sự không bình thường tại khách sạn này.

 

Khách sạn Overlook nhìn từ xa
Khách sạn Overlook nhìn từ xa

Xuyên suốt khoảng thời gian tại đây, khi từng nhân viên khách sạn cứ rời đi, để lại một khoảng không gian quá sức tiện nghi và rộng lớn với một gia đình bé nhỏ, họ bắt đầu đối mặt với những cảm giác và hiện tượng lạ và Jack thì đang dần mất trí như người quản gia cũ.

Không gian khách sạn Overlook trong The Shining
Sảnh khách sạn Overlook

Nhịp phim chậm rãi, kết hợp cùng một loạt những hiệu ứng âm thanh chân thực và những góc máy rộng đặc tả khách sạn Overlook, và chuỗi footage độc đáo khi cho camera bám sát theo cảnh cậu bé Danny đạp xe quanh sảnh khách sạn.

Stanley Kubrick thật sự đã dồn tâm huyết vào trong những phân cảnh dù là nhỏ nhất của bộ phim. Ông còn là một người khó khăn và kĩ tính khi mỗi cảnh quay ông đều muốn nó phải thật hoàn hảo, cho dù điều đó có nghĩa là diễn viên phải đóng đi đóng lại một đoạn thoại đến trăm lần.

Cảnh Danny đạp xe quanh sảnh khách sạn trong The Shining
Cậu bé Danny đạp xe trong khách sạn từ góc quay độc đáo

Có lẽ điều Kubrick muốn nhắm đến, là thay đổi cách nhìn của khán giả về những bộ phim kinh dị đơn thuần. Phải chăng ẩn sau những bị kịch và cái chết trong mỗi bộ phim kinh dị, có lẽ chính bản thân con người mới là nguyên do thật sự? Và những thế lực siêu nhiên, ma quỷ chỉ thúc đẩy bản năng độc ác và đen tối của chúng ta?

Bộ phim không hề có những phân cảnh gây giật mình. Bằng hiệu ứng âm thanh và nhạc nền rất đặc biệt, người xem vẫn không khỏi căng thẳng và đắm mình vào trong quy trình thay đổi diễn biến tâm lý của ba nhân vật chính.

Điều đó khiến cho chúng ta luôn nhầm tưởng và lo lắng rằng mỗi phân đoạn sẽ có một thứ gì đó đáng sợ, đẩy mạnh tư duy và sức tập trung của chúng ta vào trong tác phẩm. Đạo diễn Kubrick đã lựa chọn sự sáng tạo liều lĩnh khác biệt đó khi cho âm thanh bám theo cảm xúc nội tâm của nhân vật cũng như là người xem để từ đó tạo ra tính kinh dị của phim.

Gương mặt độc ác của Jack Torrences trong The Shining
Sự thay đổi của Jack Torrences…

Điểm sáng tiếp theo của bộ phim là những yếu tố siêu nhiên. Dường như mỗi hiện tượng lại xuất hiện khác nhau dưới mỗi điểm nhìn của các nhân vật. Danny bằng khả năng ngoại cảm của mình, cậu bé nhìn thấy những hình ảnh chắp vá của quá khứ – hiện tại – tương lai và hình ảnh hai cô bé sinh đôi tại khách sạn.

Ông bố Jack nhìn thấy những vị khách cũ của khách sạn Overlook và cả hồn ma của người quản gia cũ Grady. Người mẹ Wendy thì lại nhìn thấy hình ảnh những bộ xương được phản chiếu qua tấm kính và đặc biệt là hình ảnh hai người đàn ông trong một căn phòng tại khách sạn.

Mặc dù vậy nhưng mỗi phân cảnh có sự xuất hiện của hiện tượng siêu nhiên trong bộ phim, rất khó để người xem có thể hoàn toàn khẳng định khách sạn Overlook có thật sự bị ma ám không, hay tất cả chỉ là những hình ảnh mà nhân vật tưởng tượng ra.

Dường như cả gia đình này đều sống trong thế giới quan của riêng họ và như chúng ta đã thấy, họ đều đang dần rơi sâu vào hội chứng “cabin fever”, khi mà từ những khoảnh khắc bình yên, sự khác thường đã tìm đến với gia đình họ và họ thì đang dần phát điên với chính những người thân yêu của mình.

The shining đã làm đúng nhiệm vụ của một bộ phim tâm lý kinh dị. Đó là nó nhấn mạnh vào tâm lý con người. Cứ mỗi mốc thời gian trôi qua được nhắc đến trong phim, được đếm từ năm, đến tháng, đến ngày, rồi chỉ còn tính bằng giờ là mỗi lúc Jack, Wendy và Danny đang dần thay đổi.

Biểu cảm của Danny Torrences trong The Shining
…và sự thay đổi cảm xúc của Danny qua từng sự kiện

Một người chồng cố gắng hoàn thành tốt công việc của mình đang dần trở nên điên loạn vì làm việc quá nhiều, cộng thêm nỗi cô đơn khi phải sống trong một không gian cố định ít người.

Đỉnh điểm là trích đoạn Jack ngồi hàng giờ, hàng ngày bên máy đánh chữ để hoàn thành tiểu thuyết của ông ta nhưng cuối cùng chỉ gõ lặp đi lặp lại câu văn “All work and no play makes Jack a dull boy” (Chỉ làm việc mà không được chơi biến Jack thành thằng đần).

Sự tuyệt vọng và căng thẳng khiến ông ta dần bộc lộ ra bản chất thật sự của con người mình, một kẻ bạo lực và nát rượu. Có lẽ sự xuất hiện và xúi giục của hồn ma Albert Grady chỉ đơn giản là một cú hích để Jack phát điên lên và dẫn đến việc vác rìu với mục đích giết hại cả gia đình.

Bản thảo đánh máy của Jack trong The Shining
Dường như tất cả…
…đã quá sức chịu đựng của Jack

Wendy Torrences, mặc dù trong tiểu thuyết của Stephen King, cô được xây dựng là hình ảnh một người phụ nữ nóng bỏng, nhưng việc Stanley Kubrick quyết định chọn Shulley Duvall thủ vai chính đã gây nên một bất đồng tranh cãi giữa ông và nhà văn nguyên tác.

Dù vậy, ngoại hình chỉ là một khía cạnh nhỏ, Shelley Duvall vẫn thành công khi đã thể hiện được một Wendy yếu đuối, bất lực, thương con nhưng luôn sợ hãi và gào thét mỗi khi tình huống xấu diễn ra.

Một phân cảnh của Wendy Torrences trong The Shining
Wendy Torrences trong một phân cảnh sợ hãi

Còn cậu bé Danny từ một trạng thái e sợ, rụt rè, đến chấp nhận khả năng của mình, dường như đứa trẻ này tuy mơ hồ nhưng cùng đã nhận ra những diên biến hết sức kỳ quặc của bố mình và câu chuyện xung quanh khách sạn Overlook.

Phải nói rằng, ba nhân vật chính trong The Shining đã hoàn thành tốt vai diễn của mình và ghi dấu ấn trên nền điện ảnh bằng những phân cảnh hết sức ấn tượng.

Chỉn chu về mặt kịch bản đến từng góc máy, The Shining vẫn để lại một cái kết khá hụt hẫng và đơn thuần mặc dù đó là một cái kết có hậu. Tuy vậy, được coi là một tác phẩm kinh điển của dòng phim kinh dị, The Shining thật sự đã tạo ra một điểm nhìn mới mẻ, khác biệt hoàn toàn so với các bộ phim khác trên thị trường điện ảnh thời bấy giờ như The Exocrist (1973), The Texas Chainsaw Massacre (1974), Halloween (1978)

Cảnh máu đổ ra từ thang máy trong The Shining
Một trong những phân cảnh nổi tiếng trong The Shining

Kết, The Shining của Stanley Kubrick rõ ràng đã mở đầu cho sự phát triển của thể loại phim kinh dị tâm lý và là một trong những bộ phim xuất sắc nhất. Giống với nhiều tác phẩm kinh dị của nhà văn Stephen King, khi yếu tố ma quỷ không được tiếp cận trực tiếp với con người và cách đặc biệt trong việc hù dọa cũng như là miêu tả thế giới nội tâm của nhân vật.

Có lẽ chính sự yếu đuối và vô vọng của nhân vật Jack Torrences đã trở thành điểm yếu cho những thế lực vô hình thao túng và kiểm soát con người ông. Bởi vì không có gì có thể dễ dàng tác động vào ý chí con người trừ khi chúng ta cho phép chúng làm điều đó.

Hình ảnh hai cô bé sinh đôi xuất hiện trong cái từ cái nhin của Danny trong The Shining
Hai cô bé sinh đôi mà Danny nhìn thấy

Dù có hay không phải là một người hâm mộ dòng phim kinh dị, thì các bạn đều không nên bỏ qua tác phẩm kinh điển The Shining, để có thể cảm nhận nhịp chảy chậm rãi của bộ phim qua việc đặc tả cảm xúc và giọng điệu nhân vật.

Dù Stanley Kubrick đã không thể sống đến ngày ông được nhìn thấy đứa con tinh thần tâm huyết của mình được đón nhận. Chúng ta vẫn không thể phủ nhận sự đặc biệt của vị đạo diễn này và dành cho ông lòng ngưỡng mộ thán phục.

Linh Đồng