Lặng lẽ Sa Pa là truyện ngắn xuất sắc của nhà văn Nguyễn Thành Long. Làm sao để phân tích nhân vật anh thanh niên trong Lặng lẽ Sa Pa hay, ăn điểm cao?
1/Giới thiệu tác phẩm/đoạn trích/tác giả/bối cảnh tác phẩm
Nguyễn Thành Long sinh năm 1925, mất năm 1991 tại huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam, nguyên quán là Quy Nhơn, Bình Định. Ông sinh ra và lớn lên trong một gia đình viên chức nhỏ. Đến 18 tuổi, Nguyễn Thành Long ra Hà Nội học, tham gia viết bài cho báo Thanh Nghị năm 1943. Sau cách mạng tháng Tám, ông hoạt động văn nghệ phục vụ cuộc kháng chiến chống Pháp tại khu vực Nam Trung Bộ. Từ đây, ông bắt đầu tích cực sáng tác với bút danh: Lưu Quỳnh, Phan Minh Thảo…
Năm 1954, Nguyễn Thành Long tập kết ra Bắc và tiếp tục sáng tác, viết báo. Ông cũng từng tham gia giảng dạy tại trường viết văn Nguyễn Du. Tháng 5 năm 1991, nhà văn qua đời vì bệnh ung thư trực tràng.
Nói về sự nghiệp văn chương, Nguyễn Thành Long chuyên mảng truyện ngắn và bút ký. Sáng tác của ông có sức hút lớn với độc giả vì giọng văn nhẹ nhàng, gần gũi, cái nhìn chân thực, tinh tế, thấu hiểu và cảm thông với những con người lao động chân chính. Ông đã để lại cho đời nhiều tác phẩm văn học nổi bật:
- Ta và chúng nó: Truyện ngắn viết năm 1959
- Khúc hát của người cán bộ: Truyện vừa năm 1950
- Bát cơm Cụ Hồ: Tập bút ký viết năm 1952
- Gió bấc gió nồm: Bút ký viết năm 1956
- Hướng điền: Truyện ngắn viết năm 1957
- Tiếng gọi: Truyện viết năm 1969
- Chuyện nhà chuyện xưởng: Tập truyện ngắn viết năm 1962
- Trong gió bão: Truyện vừa viết năm 1963
- Gang ra: Tập bút ký viết năm 1964
- Những tiếng vỗ cánh: Tập truyện ngắn viết năm 1967
- Giữa trong xanh: Tập truyện ngắn viết năm 1972
- Nửa đêm về sáng: Tập truyện ngắn viết năm 1978
- Lý sơn mùa tỏi: Tập truyện ngắn viết năm 1980
- Sáng mai nào, xế chiều nào: Tập truyện ngắn viết năm 1984…
Nhận xét, đánh giá về nhà văn Nguyễn Thành Long, các nhà phê bình văn học khẳng định: Ông là người có vốn sống thực tế phong phú, được học tập bài bản, có tấm lòng nhân hậu. Ông đã có nhiều trải nghiệm thực tế, có cơ hội giao lưu với, kết bạn với nhiều người. Chính những cuộc gặp gỡ đó, những con người ông quen biết trở thành chủ đề trong sáng tác của Nguyễn Thành Long.
Đối với nghề viết, Nguyễn Thành Long luôn giữ được sự lương thiện, sống hết mình và trung thực với trang giấy trắng. Vì thế, đọc truyện của ông bạn sẽ cảm nhận được sự chân thật, sự kỹ lưỡng trong từng đoạn văn. Ông coi việc viết lách không chỉ là nghề mà còn là sứ mệnh cần gắn bó cả đời. Năm 2008, ông được nhà nước truy tặng Huân chương lao động hạng nhì.
Tác phẩm: Lặng lẽ Sa Pa được sáng tác trong một chuyến đi thực tế ở Lào Cai vào năm 1970. Đây là tác phẩm tiêu biểu cho thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc sau năm 1954. Nội dung truyện xoay quanh cuộc gặp gỡ tình cờ giữa những con người: Họa sĩ già, bác lái xe, cô kỹ sư trẻ, anh thanh niên làm khí tượng trên đỉnh núi Yên Sơn. Trong cuộc gặp gỡ, anh thanh niên đã kể với mọi người về công việc của mình.
Anh yêu công việc này nên không bao giờ thấy nhàm chán dù điều kiện sống và làm việc rất khắc nghiệt. Anh là tấm gương tiêu biểu cho thế hệ trẻ trong thời kỳ đầu xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc. Sau đó, người họa sĩ già đề nghị được vẽ chân dung anh nhưng chàng thanh niên đã từ chối và muốn giới thiệu những người xứng đáng hơn. Chỉ sau 30 phút, cuộc trò chuyện của họ kết thúc, mọi người phải chia tay nhau trong tiếc nuối, ngậm ngùi.
Thông qua tác phẩm và hình ảnh anh thanh niên, Nguyễn Thành long muốn ca ngợi, tôn vinh những người lao động hăng say trong thời kỳ mới. Họ là những con người bình dị nhưng sống và làm việc với niềm say mê cống hiến. Anh thanh niên là ví dụ tiêu biểu. Câu chuyện ca ngợi vẻ đẹp của anh thanh niên với những công việc thầm lặng. Theo đánh giá của nhiều nhà phê bình văn học: Lặng lẽ Sa Pa là truyện ngắn mang đậm chất thơ, phong cảnh thiên nhiên hùng vĩ, toát lên vẻ đẹp của con người Sa Pa.
2/ Lập dàn ý cho bài phân tích
2.1 Mở bài
- Giới thiệu khái quát về tác giả Nguyễn Thành Long và truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa
- Nội dung tác phẩm: Ca ngợi những con người lao động hăng say, thầm lặng làm việc và cống hiến
- Giới thiệu về nhân vật anh thanh niên: Là hình tượng tiêu biểu của thế hệ trẻ yêu nước, sẵn sàng cống hiến.
2.2 Thân bài
a. Giới thiệu về hoàn cảnh sống, công việc của anh thanh niên
- Chàng trai 27 tuổi, sống và làm việc một mình trên đỉnh núi Yên Sơn cao 2600m quay năm mây mù bao phủ
- Công việc chính của anh là: Đo mưa, đo gió, dự báo thời tiết để phục vụ bà con chiến đấu và sản xuất
- Điều kiện làm việc: Thời tiết khắc nghiệt, lạnh giá, sương mù dày đặc, công việc của anh đòi hỏi sự chính xác cao, phải đi lấy số liệu vào lúc 1h sáng.
- Cuộc sống ở đây tách biệt với bên ngoài, anh thèm được nói chuyện, thèm được nghe tiếng người nên đã cố tình làm cây gỗ chắn ngang đường để các đoàn xe dừng lại và anh có cơ hội gặp, nói chuyện với mọi người.
- Tuy vậy, anh vẫn yêu nghề, yêu đời, tìm thấy niềm vui trong công việc của mình.
b. Phẩm chất tốt đẹp của anh thanh niên
– Yêu nghề, có tinh thần trách nhiệm cao:
- Anh ý thức được tầm quan trọng của công việc mình làm nên luôn tự giác, tuân thủ đúng kỷ luật mà không cần ai giám sát, không cần ai thúc dục, anh luôn thức dậy đúng giờ và tỉ mỉ quan sát, ghi chép số liệu.
- Anh tự hào vì công việc của mình đã giúp bà con an tâm sản xuất, đặc biệt giúp quân ta bắn rơi máy bay Mỹ trên cầu Hàm Rồng.
- Anh luôn tâm niệm: Khi làm việc thì ta với công việc là một đôi sao lại gọi là một mình được.
– Lối sống giản dị, ngăn nắp và khoa học
- Nhà cửa lúc nào cũng gọn gàng, sạch sẽ, ngăn nắp
- Anh biết sắp xếp công việc hàng ngày: Ngoài thời gian đi đo mưa đo gió…. anh còn làm thêm nhiều việc khác.
- Anh tự tạo niềm vui cho mình bằng cách trồng hoa, nuôi hà, đọc sách
– Là người sống chân thành, tình cảm và cởi mở
- Luôn mong được gặp gỡ mọi người, được nói chuyện với mọi người
- Khi khách đến, anh đón tiếp tận tình, chu đáo: Hái hoa tặng cô kỹ sư, tặng trứng cho hành khách trên xe, chuẩn bị cơm chu đáo mời khách
- Biết quan tâm đến những người xung quanh: Đào củ tam thất gửi về cho vợ bác lái xe khi nghe tin chị bị ốm
– Là người sống khiêm tốn, giàu lòng tự trọng
- Anh cho rằng mình không phải là người đáng được ca ngợi nên giới thiệu người khác xứng đáng hơn.
- Khi bác họa sĩ già đề nghị được vẽ chân dung, anh từ chối vì cho rằng còn có nhiều người khác có đóng góp to lớn hơn mình.
2.3 Kết luận:
- Vẻ đẹp của anh thanh niên là đại diện cho vẻ đẹp, phẩm chất của thế hệ trẻ Việt Nam trong thời kỳ xây dựng chế độ mới.
- Qua tác phẩm, tác giả ca ngợi những người lao động thầm lặng cống hiến cho đất nước. Đó cũng chính là tấm gương để thế hệ trẻ hôm nay học tập và noi theo.
3/ Viết 1 bài văn mẫu
Nguyễn Thành Long là ngòi bút trẻ trên tao đàn văn học Việt Nam hiện đại. Ông chủ yếu viết về mảng truyện ngắn và bút ký với khả năng nhìn nhận và đánh giá sắc bét. Truyện của ông giàu chất thơ, chứa đựng triết lý sâu sắc, tiêu biểu là truyện Lặng lẽ Sa Pa. Đó là kết quả của chuyến đi thực tế ở Lào Cai vào mùa hè năm 1970 của tác giả. Nội dung truyện xoay quanh nhân vật anh thanh niên làm công tác khí tượng trên đỉnh núi Yên Sơn. Anh là người yêu nghề, sống có lý tưởng, âm thầm cống hiến sức mình cho đất nước.
Điểm thú vị của truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa là nhân vật chính không xuất hiện từ đầu mà thông qua một cuộc gặp gỡ nhanh chóng giữa bác lái xe, cô kỹ sư, ông họa sĩ già. Dù chỉ xuất hiện ngắn ngủi nhưng anh trở thành điểm sáng của truyện, là trung tâm của tác phẩm mà tác giả muốn khắc họa.
Anh thanh niên dáng người nhỏ bé, sống một mình trên đỉnh núi Yên Sơn cao hơn 2600m quanh năm mây phủ. Công việc chính của anh là khí tượng kiêm vật lý địa cầu. Hàng ngày, anh thức dậy lúc 1h sáng để đo lượng mưa, đo gió, ước tính lượng mây, theo dõi chấn động mặt đất. Anh phải ra ngoài trời đo đạc trong cái buốt như cắt, đến lúc vào lại thì không thể ngủ được. Anh tâm sự về công việc của mình “Cái lặng im lúc đó mới dễ sợ, nó như bị gió chặt ra từng khúc mà gió thì giống như những nhát chồi…. ném vứt lung tung”.
Qua lời tâm sự đó có thể thấy công việc của anh gian khổ như thế nào.Tuy nhiên, với anh, sự khó khăn trong công việc không là gì cả, anh sợ sự cô đơn hơn mọi thảy vất vả. Mình mình ở trên đỉnh núi, anh khao khát được trò chuyện, được gặp gỡ mọi người. Vì thế, khi biết có đoàn khách lên thăm, anh rất vui mừng, anh tranh thủ thời gian nói chuyện với mọi người, lắng nghe những câu chuyện dưới xuôi.
Dù một mình sống trên đỉnh núi nhưng anh vẫn giữ được tinh thần lạc quan. Anh có cái nhìn rất tích cực về công việc của mình “Khi làm việc, ta với công việc là đôi, huống chi việc của cháy gắn liền với việc của biết bao anh em, đồng chí dưới kia”. Anh ý thức được công việc cũng chính là nhiệm vụ, là lẽ sống mang đến cho bản thân niềm vui, đóng góp cho bà con, cho kháng chiến.
Vì lẽ đó, anh không thấy cô độc bởi luôn có công việc làm bạn đồng hành. Một hôm, có đoàn phi công lên thăm nơi anh ở và cho biết nhờ anh phát hiện đám mây khô mà hôm đó không quân ta đã bắn rơi máy bay Mỹ trên cầu Hàm Rồng. Nghe tin ấy anh ấy vô cùng hạnh phúc.
Cuộc sống nơi đỉnh núi Yên Sơn thiếu thốn nhưng anh luôn biết làm cho nó ý nghĩa hơn bằng cách tự tạo niềm vui cho bản thân. Anh sắp xếp ngôi nhà ngăn nắp, sạch sẽ, xung quanh trồng rất nhiều loài hoa: hoa dơn, hoa thược dược đủ màu sắc. Vào giờ rảnh anh tranh thủ đọc sách, xem sách như người bạn tri kỷ. Anh nói, sách không chỉ giúp mình cảm thấy cuộc sống không cô đơn, không buồn tẻ mà còn giúp anh thấy mình lúc nào cũng có bạn để trò chuyện. Anh tâm sự với cô kỹ sư: “Lúc nào tôi cũng có người để trò chuyện là sách đấy”. Mặt khác, để cải thiện cuộc sống anh còn nuôi gà. Không gian lạnh lẽo nơi đỉnh núi vì thế mà trở nên ấm áp, gần gũi và có sinh khí.
Ngôi nhà anh ở đơn sơ nhưng bao giờ cũng sạch sẽ, gọn gàng. Bàn ghế, sách vở được sắp xếp ngăn nắp, xung quanh nhà có đủ loài hoa khoe sắc… Tất cả điều đó giúp anh quên đi sự cô đơn, sự khó khăn, sống yêu đời và yêu công việc của mình.
Không chỉ là người có lối sống đẹp, anh thanh niên còn là người tốt bụng, giàu lòng nhân hậu, khiêm tốn. Anh xem việc mình làm là hiển nhiên không thể so sánh với người khác nhất là những người bạn đang làm trên đỉnh núi Phan xi păng cao 3142m. Vì thế, khi bác họa sĩ già đề nghị được vẽ chân dung của mình anh đã từ chối và muốn giới thiệu người khác xứng đáng hơn.
Anh nói đến ông kỹ sư trồng rau luôn miệt mài quan sát ong thụ phấn đề tìm ra cách cải thiện giống rau giúp bà con có những củ su hào to hơn, ngon hơn. Anh kể về người đồng chí đã 11 năm gắn bó với công việc nghiên cứu khoa học, bận đến mức không có thời gian tìm vợ, mái tóc dần hói đi… Câu chuyện anh kể cho thấy bản thân luôn quý trọng những người bạn, những người lao động thầm lặng, khiêm tốt, không màng danh lợi.
Đặc biệt, anh là người sống tình cảm, biết yêu thương, quan tâm, chia sẻ, giúp đỡ mọi người. Khi biết vợ bác lái xe bị ổm anh đã gửi củ tam thất về cho bác gái để bồi bổ sức khỏe. Cô kỹ sư lên thăm, anh đang đã hái tặng cô ấy một bó hoa to như một lời chào mừng. Ngoài ra, anh còn chuẩn bị thêm một giỏ trứng mời mọi người ăn trưa. Đó chỉ là những món quà giản dị nhưng thể hiện được tấm lòng, sự chân thành và ấm áp của anh.
Có thể nói, qua hình ảnh anh thanh niên, Nguyễn Thành Long đã vẽ lên một bức chân dung thật đẹp. Anh đại diện cho tầng lớp trí thức mới gắn bó với nghề, yêu cuộc sống, sống có lý tưởng, sẵn sàng cống hiến thầm lặng. Anh thanh niên trong truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa là tấm gương tiêu biểu cho sự hy sinh vì lý tưởng phục vụ đất nước. Bởi thế, dù chỉ xuất hiện trong nửa giờ đồng hồ qua cuộc đối thoại giữa người lái xe, bác họa sĩ già, cô kỹ sư trẻ tuổi nhưng anh đã tạo được ấn tượng tốt đẹp với người đọc
Hơn thế, anh còn tác động sâu sắc đến mọi người: Ông họa sĩ ban đầu xúc động, bị cuốn hút đến bối rối và băn khoăn vì người thanh niên này. Ở đây, người nghệ sĩ đã bắt gặp sự rung động nghệ thuật nên muốn ký họa vẻ đẹp con người ấy. Cô kỹ sư cũng thế, từ cảm giác tò mò, ngạc nhiên đến ấn tượng hàm ơn, khó tả đối với anh thanh niên.
Để khắc họa chân dung nhân vật một cách sống động, chân thực và khách quan nhất, Nguyễn Thành Long lựa chọn cách trần thuật ở ngôi thứ 3. Điểm nhìn của truyện chủ yếu từ nhân vật ông họa sĩ già. Thông qua cảm xúc, suy nghĩ của người họa sĩ này và một số nhân vật khác trong truyện, hình ảnh anh thanh niên xuất hiện một cách tự nhiên vừa khách quan vừa cuốn hút. Cách sử dụng ngôi kể này giúp tạo góc nhìn đa chiêu, khiến người đọc dễ dàng cảm nhận vẻ đẹp, những phẩm chất đáng quý của nhân vật chính.
Ngôn ngữ trong truyện mộc mạc, tinh tế, giản dị nhưng giàu cảm xúc, sự chân thành. Lời thoại giữa các nhân vật trong truyện tự nhiên, hấp dẫn… giúp khắc họa rõ nét tính cách nhân vật. Lặng lẽ Sa Pa không đơn thuần là một câu chuyện mà đó còn là một bức chân dung nghệ thuật mang tính hiện thực, thể hiện được vẻ đẹp của những người con người lao động thầm lặng nhưng cao quý và vĩ đại.
Hình ảnh anh thanh niên trong truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa thực sự để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng bạn đọc. Dưới ngòi bút của Nguyễn Thành Long, chúng ta cảm nhận được rất rõ vẻ đẹp tâm hồn của một người trí thức trẻ gắn bó với nghề, yêu cuộc đời, yêu đất nước tha thiết. Anh là tấm gương tiêu biểu cho những con người sống quên mình vì lý tưởng phục vụ đất nước. Hình ảnh anh thanh niên trong truyện đã truyền cảm hứng mạnh mẽ cho bao thế hệ bạn đọc. Vì thế, mỗi lần lật mở trang văn của Nguyễn Thành Long chúng ta vẫn cảm thấy xúc động, yêu mến, cảm phục, tự hào và ý thức được bản thân cần sống sao cho xứng đáng.
