Vợ chồng A Phủ là truyện ngắn xuất sắc của nhà văn Tô Hoài. Làm sao để phân tích nhân vật Mị trong truyện ngắn hay, ăn điểm cao là thắc mắc của nhiều sĩ tử
Giới thiệu
Tô Hoài sinh năm 1920, mất năm 2014, tên thật là Nguyễn Sen. Quê nội của nhà văn tại thị trấn Kim Bài, huyện Thanh Oai, tỉnh Hà Đông, nay thuộc Hà Nội. Tuy nhiên, ông lại sinh ra và lớn lên chủ yếu ở quê ngoại thuộc làng Nghĩa Đô, phủ Hoài Đức, Hà Đông nay là phường Nghĩa Đô, quận Cầu Giấy, Hà Nội. Gia đình ông vốn làm nghề thủ công, đời sống khá vất vả. Vì thế, từ khi còn trẻ, Tô Hoài đã phải vật lộn kiếm sống bằng nhiều nghề khác nhau: Làm gia sư, dạy kèm, bán hàng, làm kế toán cho các hiệu buôn.
Đến năm 1943, ông gia nhập vào Hội văn hóa cứu quốc và tích cực tham gia kháng chiến với hai vai trò chính: Làm báo và hoạt động nghệ thuật tại chiến khu Việt Bắc. Bước vào sự nghiệp văn chương bằng những sáng tác mang tính lãng mạn, truyện vừa viết theo kiểu võ hiệp nhưng sau đó ông sớm định hình được phong cách viết của mình: Văn xuôi hiện thực.
Trong sự nghiệp cầm bút của mình, Tô Hoài đã để lại cho đời số lượng tác phẩm khổng lồ với gần 200 đầu sách thuộc nhiều thể loại khác nhau. Các tác phẩm chính có thể kể đến như: Nhà nghèo, Quê người, O chuột, Dế mèn phiêu lưu ký, Tập truyện Tây Bắc, Miền Tây tiểu thuyết, Cát bụi chân ai, Ba người khác, Chiều chiều…
Với vốn hiểu biết sâu sắc về cuộc sống, con người, về phong tục, tập quán, văn hóa vùng miền, lối trần thuật chuyện sinh động, hóm hỉnh của một người từng trải cùng vốn từ phong phú, khả năng quan sát tinh tế, nhạy bén… sáng tác của Tô Hoài luôn chạm sâu đến trái tim người đọc.
Vợ chồng A Phủ là truyện ngắn xuất sắc trích trong tập truyện Tây Bắc sáng tác năm 1952. Tác phẩm đạt giải nhất giải thưởng của hội văn nghệ Việt Nam năm 1954 – 1955. Nội dung truyện kể về cuộc đời của vợ chồng A Phủ. Mị vốn là cô gái trẻ đẹp nhưng nhà nghèo, sống ở vùng núi Hồng Ngài. Cô bị bắt cóc về làm vợ của A Sử đề gạt nợ cho nhà thống Lí Pá Tra. Ở đây, cô phải làm quần quật cả ngày chẳng khác gì kiếp ngựa trâu. Bị tra tấn, bị đánh đập cả về thể xác lẫn tinh thần khiến Mị dần mất đi ý thức. Mùa xuân đến, Mị muốn đi chơi nhưng bị A Sử trói đứng trong buồng cho đến khi A Sử bị đánh thì cô mới được cởi trói để đi lấy thuốc lá, xoa dầu cho chồng.
Còn A Phủ là một chàng trai khỏe mạnh, hiền lành nhưng mồ côi cha mẹ. Anh bị bắt vì đánh A Sử lúc hắn đến quấy rối cuộc chơi. Vì thế, A Phủ bị Thống Lí Pá Tra bắt, đánh đập, phạt vạ nên phải vay tiền nhà hắn nộp phạt. Từ đây, A Phủ phải ở đợ trong nhà Thống Lý để làm việc trừ nợ. Trong một lần để hổ ăn mất con bò, A Phủ liền bị trói, bị bỏ đói suốt mấy ngày đêm.
Một đêm, Mị thức dậy thổi lửa để sưởi ấm thì nhìn thấy dòng nước mắt chảy trên gương mặt sạm đen của A Phủ. Bất chợt nghĩ đến mình và thương cảm với cảnh ngộ của A Phủ. Thế rồi cô quyết định cắt dây trói cho A Phủ, cả hai cùng bỏ trốn khỏi nhà Thống Lí. Mị và A Phủ bỏ chạy đến Phiềng Sa thành vợ thành chồng cùng nhau xây dựng cuộc sống mới. Sau đó, A Phủ được giác ngộ cách mạng, họ cùng bà con nơi đây cầm súng chống lại kẻ thù, bảo vệ làng bản.
Truyện có bố cục ba phần rõ ràng, là câu chuyện về những người dân lao động nghèo khổ ở vùng núi cao Tây Bắc. Họ phải cam chịu sự bóc lột hà khắc, tàn bạo của bạn chúa đất, thực dân…, nên đã vùng lên phản kháng để tìm cuộc sống tự do, hạnh phúc. Với ngôn từ phong phú, giản dị, nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật sắc sảo, giọng văn nhẹ nhàng, được phong vị dân tộc… đã làm nên thành công của truyện ngắn Vợ Chồng A Phủ.
Lập dàn ý cho bài phân tích
2.2 Mở bài
- Giới thiệu khái quát về tác giả Tô Hoài: Là nhà văn tài năng, ngòi bút nhạy cảm, am hiểu về sinh hoạt, tập quán văn hóa vùng miền, ngôn ngữ phong phú…
- Vợ chồng A Phủ là truyện ngắn tiêu biểu của ông, viết về cuộc sống của người dân Tây Bắc với sức sống tiềm tàng…
- Mị là nhân vật chính trong truyện, là biểu tượng cho sức sống của người phụ nữ bị áp bức, bóc lột…
2.2 Thân bài
a. Mị là người con gái có phẩm chất tốt đẹp
Trước khi bị bắt về làm dâu nhà Thống Lí Pá Tra để trừ nợ
- Mị là cô gái người Mông trẻ trung, xinh đẹp, sống hồn nhiên, yêu đời, có tài thổi sáo: Mị thổi lá cũng hay như thổi sáo, có biết bao nhiêu người mê và theo đuổi cô
- Mị tà từng yêu và được yêu, mong được đi theo tiếng gọi của tình yêu
- Cô là người con hiếu thảo, chăm chỉ luôn ý thức được tự do nên ra sức làm việc để thay bố mẹ trả nợ.
b. Mị là nạn nhân của áp bức và bất công
- Cô bị bắt về làm dâu nhà Thống Lí để trừ nợ
- Khi về làm dâu phải cúng trình ma, bị bóc lột sức lao động, phải làm quần quật suốt ngày, bị xem như con trâu con ngựa “Đàn bà trong cái nhà này chỉ biết vùi đầu vào công việc”, bị đánh, bị phạt, bị trói, bị đày đọa chẳng khác gì địa ngục trần gian.
- Bị bóc lột trong thời gian dài, Mị trở nên chai sạn với nỗi buồn và nỗi đau: Lúc nào cũng cúi mặt, mặt buồn rười rượi, cô không quan tâm đến thời gian…..
- Cô sống lầm lũi như con rùa nuôi trong xó cửa, ở lâu trong cái khổ nên Mị mất dần ý thức phản kháng.
c. Sự trỗi dậy của sức sống tiềm tàng của Mị
- Khi biết mình phải làm dây trừ nợ cho nhà Thống Lí Mị đã có ý định ăn lá ngón tự tử, không muốn sống cuộc đời mất tự do
- Trong đêm tình mùa xuân, sức sống của Mị trỗi dậy, cô lẩm nhẩm lời bài hát, trong khoảnh khắc này, tâm hồn cô trở về với tuổi thanh xuân tươi đẹp, lại khao khát được yêu, được hạnh phúc
- Mị cảm nhận được sự tồn tại của bản thân, rồi Mị thấy phơi phới trở lại “Mị còn trẻ, Mị muốn đi chơi”
- Hành động phản kháng mạnh mẽ: Mị lấy miếng mỡ thắp sáng căn phòng tối, Mị cũng muốn đi chơi
- Khi bị A Sử trói, trái tim Mị vẫn lửng lơ đi theo tiếng sáo, đến khi sực tỉnh, cô trở về với thực tại
- Khi A Phủ bị trói vị làm mất bò, ban đầu Mị dửng dưng bởi sau đêm tình mùa xuân, cô trở lại là cái xác không hồn. Nhưng khi nhìn thấy giọt nước mắt của APhur, cô chợt nghĩ đến hoàn cảnh của mình. Cô thương cho chính mình, thương A Phủ, những con người luôn bị đọa đày đau khổ
- Mị quyết định cắt dây trói cho A Phủ. Mị sợ cái chết, sợ phải gánh chịu nỗi đau cả về thể xác lẫn tinh thần khi ở lại nhà Thống Lí nên sau khi cắt dây cởi trói cho A Phủ cô vùng chạy theo tìm lối thoát ra khỏi địa ngục trần gian này.
Rõ ràng, Mị là người con gái hiền lành nhưng mạnh mẽ. Cuộc sống khổ đau không tiêu diệt được sức sống tiềm tàng bên trong cô. Hành động cởi trói cho A Phủ và cả hai người bỏ chạy ra ngoài trong đêm tối là cách phản kháng, cách họ chống lại cường quyền, thần quyền để tìm lấy tự do cho bản thân.
2.3 Kết luận
- Cảm nhận về nhân vật Mị trong truyện ngắn Vợ chồng A Phủ
- Nhận xét về giá trị nhân đạo và nghệ thuật trong tác phẩm: Ngôn ngữ phong phú, đậm chất miền núi, cách trần thuật, miêu tả tâm lí nhân vật xuất sắc…. Tác phẩm chứa đựng giá trị nhân đạo sâu sắc: Đó là sự cảm thông với số phận của những con người nghèo khổ bị áp bức, lên án tố cáo bọn phong kiến thực dân…
Viết 1 bài văn mẫu
Nói đến những cây bút xuất sắc của nền văn học Việt Nam hiện đại không thể thiếu Tô Hoài. Ông là nhà văn tài hoa với nhiều mảng đề tài và dù ở mảng nào đều chứng tỏ được khả năng bậc thầy về ngôn ngữ và sự am hiểu. Vợ chồng A Phủ là một trong những tác phẩm xuất sắc nhất trong sự nghiệp sáng tác của Tô Hoài. Truyện đã khắc họa thành công nhân vật Mị – người con gái xinh đẹp, hiền lành, bị áp bức bóc lột đến tận cùng nhưng vẫn tiềm tàng sức sống mãnh liệt.
Mị là nhân vật trung tâm của tác phẩm nên sự xuất hiện của cô được chuẩn bị kỹ lưỡng. Mở đầu truyện là cảnh tượng Mị với những công việc lặp đi lặp lại hàng ngày, khuôn mặt lúc nào cũng buồn rười rượi. Tình tiết ấy dự báo cho người đọc về một cuộc đời đau khổ, bất hạnh, một thế giới nội tâm dằn vặt…
Rồi ngòi bút của tác giả ngược về quá khứ, đưa chúng ta trở về với tuổi trẻ và thanh xuân của Mị. Cô là một người con gái xinh đẹp, trẻ trung, tài năng. Mị có tài thổi sáo nên có biết bao người mê. Không những vậy, Mị còn là người con gái chăm chỉ, hiền lành, cô sẵn sàng làm việc để trả nợ thay cha chứ không chịu làm dâu gạt nợ. Cô là người con gái hội tụ đủ những phẩm chất tốt đẹp, đáng lẽ ra Mị sẽ được sống cuộc đời hạnh phúc. Thế nhưng, cô lại bị chà đạp bởi cường quyền và thần quyền
Mị hiện thân cho những kiếp người bất hạnh, nhất là người phụ nữ ở miền núi cao. Khi về làm dâu ở nhà Thống Lí Pá Tra, cô phải làm việc triền miên, hơn cả con trâu, con ngựa trong nhà. Công việc triền miên khiến Mị không còn thời gian nghĩ đến bất cứ điều gì. Cô bị giam hãm trong căn phòng nhỏ chỉ có một ô cửa sổ nhỏ bằng bàn tay. Từ đây, Mị nhìn ra ngoài chỉ thấy trăng trắng, không biết đó là nắng hay là sương. Không chỉ bị bóc lột nặng nề về thể xác, cô còn bị ngược đãi về mặt tinh thần. Mang tiếng là làm vợ A Sử nhưng Mị chưa bao giờ được coi là vợ thực sự bởi hắn ta lấy rất nhiều người và sẵn sàng trói Mị trong phòng tối không thương tiếc.
Mặt khác, Mị còn bị thần quyền chà đạp, đó là thứ hủ tục tồn tại lâu đời ở miền núi cao khiến bao con người bị đẩy vào bước đường cùng. Mị bị cúng trình ma nên cô tin rằng cả đời mình sẽ không thể thoát khỏi nơi đây. Đó cũng là một trong những lí do khiến cô trở nên lầm lũi, sống cam chịu cho đến lúc chết. Cô bị áp bức nặng nề cả về thể xác lẫn tinh thần, bị cường quyền, thần quyền chà đạp nên từ cô gái trẻ trung, tràn đầy năng lượng…mà trở nên đáng thương và tội nghiệp. Cuộc đời của Mị chính là lời tố cáo đanh thép đối với xã hội phong kiến thực dân đương thời.
Dù bị cường quyền, thần quyền chà đạp nhưng sức sống nội sinh trong Mị vẫn không hề mất đi. Vì thế, chỉ cần một chút chất xúc tác nhỏ thì sức sống tiềm tàng ấy sẽ bùng lên mạnh mẽ và biến thành hành động. Ẩn sâu trong trái tim Mị vẫn là khát khao được sống hạnh phúc. Điều đó được thể hiện rõ trong đêm tình mùa xuân và hành động cắt dây trói cứu A Phủ rồi cả hai cùng bỏ chạy ra ngoài.
Mùa xuân đến, cây cối đâm chồi nảy lộc, mùa của yêu thương và sinh sôi, nảy nở. Lúc này, Mị bị tác động bởi những âm thanh tươi vui, rộn ràng bên ngoài. Đặc biệt là sự tác động của men rượu và tiếng sáo gọi bạn tình. Mị uống rượu không phải là chuyện là vì ngày tết cô cũng uống rượu như những người khác nhưng lần này Mị uống ừng ực từng bát. Phải chăng đó là sự phẫn uất, uống để nuốt tủi hờn vào trong. Có chất men xúc tác, tâm hồn Mị trở nên nổi loạn, cô chối bỏ hiện tại để quay về với quá khứ tươi đẹp. Khi âm thanh của tiếng khèn, tiếng sáo từ xa vọng đến, nó gợi Mị nhớ về thời còn là con gái sống tự do, yêu đời, hạnh phúc. Tuy nhiên, lúc này giống như thói quen, Mị vẫn đi vào buồng tối chứ không đi ra ngoài chơi. Đến khi tiếng sáo nghe rất gần, nó đã thôi thúc Mị hành động. Cô bỏ ra ngoài, lấy ống mỡ xắn một miếng để thắp đèn lên cho sáng. Hành động này cho thấy Mị đang muốn thắp sáng ước mơ giải thoát của mình. Mị cũng muốn được đi chơi, muốn được ra ngoài như những người khác. Thế rồi Mị đứng dậy lấy váy chuẩn bị đi ra ngoài thì bị A Sử ngăn lại.
Hắn trói Mị vào cột nhà nhưng điều đó không trói buộc được tâm hồn cô. Lúc này, lòng mị đao phiên diêu ở nơi khác, lơ lửng theo tiếng sáo gọi bạn tình. Diễn biến tâm lý của Mị lúc này rất phức tạp nhưng không hề vô lý. Tô Hoài đã rất tinh tế khi nhìn thấy điều đó. Đây là hành động nổi loạn đầu tiên của Mị sau nhiều năm về sống ở nhà Thống Lí Pá Tra. Tuy chưa thể thoát khỏi cảnh sống hiện tại nhưng trong Mị vẫn còn sức sống tiềm tàng, chỉ cần thời cơ thích hợp sẽ bùng lên dữ dội.
Trong đêm tình mùa xuân, Mị chưa thể làm gì, chưa thể cứu lấy mình, đó chỉ là sự nổi loạn nhất thời. Sau đó, Mị tiếp tục rơi vào tình trang tê liệt, cứ sống lầm lũi qua ngày, mặt lúc nào cũng cúi xuống và buồn rười rượi. Một đêm đông lạnh giá Mị thức dậy đốt thêm củi cho đỡ lạnh thì vô tình nhìn thấy dòng nước mắt chảy trên gò má đen sạm của A Phủ. Cảnh tượng đó đã tác động mạnh mẽ đến cô. Nó thức tỉnh Mị từ cõi chết trở về.
Cô nhớ lại những lần mình bị đánh và cũng từng bị khóc như thế thế. Mị thấy thương A Phủ, thương cho chính mình “Trời ơi, nó bắt trói người ta đến chết, nó bắt mình chết cũng thôi, nó bắt trói đến chết người đàn bà ngày trước cũng ở cái nhà này”. Mị thoát khỏi trạng thái mơ hồ, cô nhận ra ai là kẻ thù của mình “Chúng nó độc ác thật”. Đó là sự nhen nhóm của ý thức phản kháng.
Nhìn A Phủ, Mị so sánh với bản thân mình “Ta là thân đàn bà, nó bắt về trình ma nhà nó rồi thì chỉ còn biết đợi ngày rũ xương ở đây… Người kia việc gì phải chết thế…”. Với suy nghĩ như thế, Mị vội lấy con dao cắt dây trói cho a Phủ. Hành động đó diễn ra một cách nhanh chóng mang tính bột phát nhưng rất hợp tình hợp lý. Đây là hành động nổi loạn lần thứ hai.
Mị cắt dây trói cho A Phủ không phải chỉ cắt dây trói hữu hình đang giam cầm một con người khỏe mạnh mà cũng cắt luôn sợi dây vô hình giam hãm tư tưởng, tinh thần mình từ trước đến nay. Khi thấy A Phủ được giải thoát và bỏ chạy ra ngoài, Mị chợt bừng tình nên quyết định chạy theo. Như thế, cùng một lúc cô giải cứu cho người khác và giải cứu luôn chính mình. Điều đó chứng tỏ sức sống tiềm tàng của Mị chưa bao giờ bị dập tắt.
Dưới ngòi bút tài hoa của Tô hoài, với nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật sắc sảo, tác giả đã khắc họa thành công nhân vật Mị với số phận khổ đau nhưng chưa bao giờ mất đi khát khao được tự do. Qua tác phẩm người đọc cảm nhận được rất rõ tấm lòng, sự thương cảm của nhà văn. Ông xót thương cho những con người bất hạnh, nâng niu, trân trọng ước mơ của họ, lên án tố cáo đanh thép xã hội thực dân nửa phong kiến lúc bấy giờ. Dù ra đời đã lâu song truyện ngắn Vợ chồng A Phủ vì thế vẫn sống mãi trong lòng bao thế hệ độc giả.
Xem thêm: Phân tích Vợ chồng A Phủ: Dàn ý chi tiết và bài văn mẫu
