Chuyện chức phán sự đền Tản Viên là tác phẩm xuất xắc của Nguyễn Dữ. Làm sao để phân tích nhân vật Ngô Tử Văn hay, ăn điểm cao là thắc mắc của nhiều sĩ tử?
1/Giới thiệu tác phẩm/đoạn trích/tác giả/bối cảnh tác phẩm
Nguyễn Dữ sống vào khoảng thế kỷ XVI, chưa rõ sinh mất năm nào, quê quán tại xã Đỗ Tùng, huyện Trường Tân, nay là Thanh Miện, Hải Dương. Ông xuất thân trong một gia đình có truyền thống khoa bảng, cha ông từ đỗ tiến sĩ dưới thời Lê Thánh Tông. Nguyễn Dữ vốn là người thông minh, hiếu học, từng đỗ đạt và ra làm quan. Tuy nhiên, do chán ghét với việc triều chính nhiễu nhương nên ông đã sớm cáo quan lui về ở ẩn.
Truyền kì mạn lục là tác phẩm nổi tiếng trong cuộc đời sáng tác của ông với 20 truyện ngắn nổi tiếng viết bằng chữ Hán bộc lộ rõ tư tưởng nhân đạo, phê phán, tố cáo xã hội phong kiến đương thời. Tác phẩm được đánh giá là áng thiên cổ kỳ bút.
Truyền kì mạn lục thuộc thể loại văn xuôi tự sự được yêu thích thời trung đại. Đặc điểm của thể loại văn xuôi này là phản ánh hiện thực thông qua các yếu tố hoang đường, kì lạ. Trong truyện, cõi âm và thế giới con người luôn có sự tương giao. Điều đó làm cho những câu chuyện trở nên đặc biệt, hấp dẫn người đọc. Đáng nói, đằng sau những tình tiết ly kỳ, phi hiện thực đó, tác giả muốn đề cập đến nhiều vấn đề cốt lõi có liên quan đến cuộc sống hiện thực đồng thời thể hiện quan điểm, thái độ của tác giả đối với cuộc sống và con người.
Qua áng thiên cổ kỳ bút với 20 truyện, Nguyễn Dữ cho thấy rõ hiện thực thối nát của xã hội phong kiến lúc bấy giờ, thể hiện sự đồng cảm với số phận của những con người bé nhỏ, đề cao tinh thần dân tộc. Vì thế, Truyền kì vừa mang giá trị hiện thực vừa mang giá trị nhân đạo sâu sắc.
Chuyện chức phán sự đền Tản Viên là tác phẩm hay rút ra từ Truyền kì mạn lục. Chuyện kể về Ngô Tử Văn là một kẻ sĩ tài giỏi, chính trực, khẳng khái. Ở trong làng có một ngôi đền thiêng nên từ khi có tướng giặc nhà Minh tử trận ở gần đền thì hồn của hắn thường hiện về tác quái. Vì thế, Ngô Tử Văn rất tức giận nên đã châm lửa đốt đền hòng trừ hại cho dân. Thế nhưng, sau khi đốt đền thì Tử Văn lại lên cơn sốt và mê man và thường thấy tên hung thần kia đến đe dọa bắt xuống âm phủ và đòi trả đền.
Cảm động trước hành động dũng cảm của Tử Văn, Thổ Thần đã mách anh về tung tích cũng như tội ác của tên hung thần kia và cách đối phó. Vào ban đêm, bệnh của Tử Văn lại càng trầm trọng hơn, anh thấy tên quỷ đó lại đến bắt mình xuống âm phủ. Khi đứng trước mặt Diêm Vương, Tử Văn đã tố cáo tội ác của tên hung thần. Nhờ đó, Thổ Thần được phục chức, Tử Văn được đưa trở lại trần gian. Một tháng sau, Tử Văn được tiến cử giữ chức phán sự đền Tản Viên.
Bố cục chuyện gồm 4 phần rõ ràng: Phần 1: Từ đầu đến không cần gì cả cho biết hành động đốt đền của Ngô Tử Văn. Phần 2: Tiếp đó đến khó lòng thoát nạn. Phần 3: Từ khó lòng thoát nạn đến sai lính đưa Tử Văn về trần gian. Phần 4 là phần còn lại. Nội dung chuyện Chức phán sự đền Tản Viên ca ngợi tính cương trực, tinh thần khẳng khái, sẵn sàng đứng lên đấu tranh chống cường kiền, chống cái ác của Ngô Tử Văn. Qua đó, tác giả khẳng định: Công lý và sự chính nghĩa nhất định sẽ chiến thắng.
Bằng sự kết hợp giữa yếu tố li kì xen giữa chuyện người, chuyện thần, chuyện ma, chuyện địa ngục, chuyện trần gian, cốt truyện kịch tính, kết cấu chặt chẽ, logic, cách dẫn truyện biến hóa, có thắt mở nút… đã góp phần làm nên thành công của tác phẩm.
2/ Lập dàn ý cho bài phân tích nhân vật Ngô Tử Văn
2.1 Mở bài
- Giới thiệu khái quát về tác giả Nguyễn Dữ và tác phẩm Truyền kì mạn lục: Ông sống vào khoảng thế kỷ XVI, Truyền kì mạn lục là áng thiên cổ kỳ bút ghi lại những chuyện li kì trong dân gian.
- Giới thiệu khái quát về nhân vật Ngô Tử Văn: Là nhân vật trung tâm, đại diện cho tầng lớp trí thức yêu nước, dám đứng lên chống cái ác để bảo vệ cuộc sống cho người dân.
2.2 Thân bài
Về lai lịch và tính cách của Ngô Tử Văn
- Lai lịch: Tên là Soạn, người ở huyện Yên Dũng, đất Lạng Giang
- Tính cách: Cương trực, khẳng khái nhưng rất nóng nảy, thấy việc bất bình là không chịu được.
- Danh tiếng: Nổi tiếng ở vùng đất Bắc
=> Tác giả sử dụng cách giới thiệu lai lịch nhân vật một cách trực tiếp nên tạo được độ tin cậy, chính xác, tạo niềm tin ở người đọc về sự có thật của nhân vật này.
Hành động đốt đền của Ngô Tử Văn
- Nguyên nhân đốt đền: Ở làng có một ngôi đền linh ứng nhưng giờ đã bị linh hồn tên tướng giặc tử trận gần đó chiếm đóng. Nó làm yêu quái, tác oai, tác quái làm hại dân lành. Vì thế, Ngô Tử Văn quyết định đốt đền để trừ hại cho dân. Hành động này không bị coi là phạm vào tín ngưỡng vì đền giờ đã là nơi cư ngụ của ma tướng giặc
- Quá trình đốt đền: Trước khi đốt đền, anh tắm rửa sạch sẽ rồi khấn trời và châm lửa đốt đền. Điều này cho thấy thái độ kính cẩn với thần linh. Đây là hành động có chủ đích, có tính toán kỹ lưỡng chứ không phải là hành động bộc phát. Khi đốt đền, anh mạnh dạn châm lửa dù mọi người đều lắc đầu. Dẫu thế, Tử Văn vẫn hành động một cách nhanh chóng, dứt khoát, dám làm điều mà không ai dám làm.
Sau khi Tử Văn đốt đền
- Anh thấy khó chịu trong người, đầu óc choáng váng, lảo đảo rồi lên cơn sốt cao
- Thế rồi, trong cơn mê sảng anh thấy tên tướng giặc đe dọa,mắng chửi mình đòi dựng lại đền nhưng thái độ của Ngô Tử Văn vẫn rất cương kiên. Anh vẫn mặc kệ, ngồi ngất ngưởng, điềm nhiên, không lo sợ.
- Tử văn đã gặp Thổ công và nghe Thổ Công kể về việc mình phải cam chịu khi bị tên tướng giặc bắt em. Tử Văn nghe xong, hỏi lại kỹ càng mọi chuyện để chuẩn bị chiến đấu với hồn ma quái ác này.
=> Qua những tình huống ly kỳ này tác giả muốn nói đến một hiện thực: Trong xã hội đương thời vẫn đang tồn tại nhiều bất công, nhiều điều phi lý, thật giả lẫn lộn. Do đó, cần đứng lên đấu tranh để bảo vệ chính nghĩa.
Ngô Tử Văn và cuộc chiến đấu dưới Minh ti
- Thách thức với Ngô Tử Văn: Dưới âm phủ, tên tướng giặc ra sức cáo Tử Văn. Diêm Vương nghe vậy thì quát nạt và nổi giận.
- Thái độ, hành động của Tử Văn: Anh khẳng định mình là kẻ sĩ ngay thẳng ở chốn trần gian, không ngại vạch mặt tên bại tướng gian tà. Anh bình tĩnh, kiên quyết đấu tranh không nhún nhường. Tử Văn đã đưa ra bằng chứng thuyết phục, phản công lại tất cả sự kháng cự của tên tướng giặc khiến nó hoàn toàn bị đánh gục.
- Cuối cùng, Tử văn được xử thắng kiện: Sau khi được minh oan ở Minh Ti, anh trở về nhà thì được Thổ Công báo anh được lên chức phán sự ở đền Tản Viên và khuyên anh nên nhận chức này.
Tử Văn nhận chức phán sự ở đền Tản Viên
- Khi được cử giữ chức Phán sự, anh đồng ý vì đây là sự đền đáp xứng đáng cho lòng dũng cảm không ngần ngại đứng lên chống kẻ gian ác
- Chi tiết mang tính kỳ ảo, khẳng định chính nghĩa luôn thắng gian tà, qua đó ca ngợi tinh thần khẳng khái, nghĩa hiệp của con người sẽ được đền đáp xứng đáng.
- Dân làng mừng vui khi Tử Văn nhận chức phán sự bởi họ tin tưởng vào sự khẳng khái, thanh liêm của anh.
Nghệ thuật xây dựng nhân vật
- Cốt truyện hấp dẫn, kết cấu chuyện logic, chặt chẽ, cách kể chuyện lôi cuốn với nhiều xung đột kịch tính.
- Cách dẫn chuyện vô cùng khéo léo, mở đầu bằng sự kiện bất ngờ, dẫn dắt đến đỉnh điểm rồi đưa đến một cách giải quyết bất ngờ, hợp lý.
- Xây dựng hình tượng nhân vật chân thực, độc đáo thông qua lời nói, hành động
- Sử dụng nhiều thủ pháp nghệ thuật: Liệt kê, đối lập, tương phản
- Cốt truyện kỳ ảo tạo sự lôi cuốn, qua đó người đọc sẽ nhận ra giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo của tác phẩm.
2.3 Kết luận
Khái quát lại giá trị nội dung và giá trị nghệ thuật của tác phẩm. Nêu cảm nhận, rút ra bài học từ nhân vật Ngô Tử Văn.
3/ Viết 1 bài văn mẫu phân tích nhân vật Tư Văn
Nói đến Nguyễn Dữ là nói đến những câu chuyện ly kỳ trong nhân gian. Truyền kì mạn lục là một trong số đó. Đây được coi là áng thiên cổ tùy bút xuất sắc ra đời vào đầu thế kỷ XVI. Chuyện chức phán sự đền Tản Viên rút ra từ truyền kỳ là tác phẩm nổi bật với hình tượng nhân vật Ngô Tử Văn để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng người đọc. Qua nhân vật, tác giả gửi gắm quan điểm, tư tưởng, cách nhìn về xã hội và con người của mình.
Nhân vật chính xuất hiện ngay từ đầu truyện bằng những dòng giới thiệu trực tiếp ngắn gọn, chính xác về họ, quê quán, tính tình, phẩm chất. Ngô Tử Văn là người ở huyện Yên Dũng, đất Lạng Giang. Đó là một người khẳng khái, dũng cảm và hết sức nóng nảy, thấy bất bình và gian tà là không thể chịu. Ở vùng đất Bắc này, ai cũng biết đến anh, khen anh là người cương trực. Lời giới thiệu chỉ ngắn gọn vậy thôi nhưng đủ độ tin cậy, giúp người đọc nắm rõ lai lịch, tích cách của nhân vật.
Trong làng của Ngô Tử Văn có một ngôi đền rất thiêng. Thế nhưng khi quân Minh sang xâm lược nước ta, chúng ra sức cướp bóc, hoành dân lành, nơi đây trở thành chiến trường khốc liệt. Tướng của nhà Minh khi sang đây đã không may tử trận gần đền. Từ đó, nó làm yêu quái trong nhân gian, gây hại đến cuộc sống của người dân. Ức chế vì hành động đó, Tử Văn quyết định tắm gội sạch sẽ, rồi khấn trời và châm lửa đốt đền. Hành động này của anh cho thấy sự khẳng khái, cương trực, dũng cảm, sẵn sàng vì dân mà trừ bạo. Đó không phải là sự liều lĩnh nhất thời cũng không phải vì danh lợi của bản thân mà vì nhân nghĩa.
Sau khi đốt đền, Ngô Tử Văn không suy nghĩ nhiều. Mặc dù hồn ma ra sức buộc tội anh bằng những đạo lý nho gia thậm chí hăm dọa đòi dựng trả ngôi đền như cũ. Nếu Tử Văn không làm điều đó sẽ phải gánh chịu hậu quả khó lường. Còn Tử Văn, anh vẫn tự tin vào sức mạnh chính nghĩa và công lý “Ngồi ngất ngưởng tự nhiên”. Thái độ dũng cảm, ung dung, thản nhiên coi thường lời buộc tội và đe dọa càng chứng tỏ bản lĩnh và khí phách của anh.
Tử Văn hiểu rằng, hành động của mình không phải là hành động bất cần, không sợ trời không sợ đất mà là hành động vì chính nghĩa nên không có gì đáng sợ. Tử Văn hỏi “Liệu hắn có thực là tay hung hãn, có thể gieo vạ cho tôi không?” không phải vì anh lo sợ mà muốn biết rõ địch ta thế nào từ đó có cách đối phó hợp lý nhất.
Những lời dọa dẫm của hồn ma không làm cho Tử Văn nao núng. Anh nhất quyết không xây lại đền. Đêm hôm đó, sau khi đốt đền, bệnh của Tử Văn càng thêm nặng và có hai tên quỷ sứ đến bắt anh xuống âm ty. Cuộc chiến lúc này trở nên cam go bởi Diêm Vương chỉ nghe lời từ một phía. Trong tình thế áp đảo, anh vẫn giữa được bản lĩnh, sự điềm tĩnh. Tử Văn kể lại đầu đuôi câu chuyện bằng lời lẽ cứng cõi, đanh thép không có chút nhún nhường. Anh tự tin vào lời lẽ của mình một phần là nhờ sự trợ giúp đắc lực của thổ thần đất Việt.
Tuy nhiên, cốt lõi vẫn là của Anh, bản tính dũng cảm, khẳng khái, thấy bất bình là ra tay. Trước những lời lẽ và bằng chứng xác thực, cuối cùng phần thắng đã thuộc về Tử Văn. Đó là chiến thắng của sự cương trực của nghĩa khí của chính nghĩa. Kẻ có tội chuyên gieo nghiệp ắt sẽ bị trừng trị thích đáng. Sau cùng, Tử Văn đã được đền đáp. Diêm Vương sai lính đưa anh về cõi trần, xét thấy Tử Văn có công trừ hại cho dân nên được chia một nửa sôi lợn do dân cúng tế với Thổ Thần. Đặc biệt, anh được Thổ Thần tiến cử giữ chức Phán sự đền Tản Viên. Đó là cái kết có hậu cho những con người lương thiện. Qua đó, Nguyễn Dữ muốn nêu cao triết lí: Ở hiền thì gặp lành, phúc họa đều từ mình mà ra.
Bản lĩnh, tính cách cương trực của Ngô Tử Văn được thể hiện rõ nhất lúc anh bị lính của Diêm Vương lôi xuống âm tào địa phủ. Cảnh địa phủ vốn rùng rợn với đủ loại quỷ sứ hung ác, con sông gió tanh sóng xám. Dưới địa phủ, anh bị phán xét là kẻ tội sâu ác nặng nên không được liệt vào hàng khoan giảm nhưng Tử Văn vẫn không hề run sợ. Bằng lời lẽ đanh thép, bằng chứng sát thực, không chịu khuất phục trước quyền uy đã giúp anh chiến thắng. Tử Văn không những được thả về trần gian mà còn được cử giữ chức phán sự đền Tản Viên. Qua Chuyện phán sự đền Tản Viên, Nguyễn Dữ muốn phản ánh một thực tế: Thế giới con người có rất nhiều việc xấu xa, có nhiều kẻ tham quan hại dân hại nước nhưng được tham quan dung túng nên đôi lúc công lý bị che mắt.
Truyện có kết cấu nhiều xung đột, kịch tính, có mở đầu, có xung đột, có sự phát triển của xung đột, có cao trò, có kết thúc… khiến người đọc bị cuốn theo từng tình tiết. Cách xây dựng nhân vật theo hai tuyến rõ ràng: Thiện và ác kết hợp cùng các yếu tố kì ảo đã tạo nên sức hút và giá trị riêng cho tác phẩm. Thông qua truyện. Nguyễn Dữ đã xây dựng thành công hình tượng nhân vật Ngô Tử Văn chính trực, thẳng thắn. Anh là đại diện cho kẻ sĩ gốc Việt tài giỏi, giàu tinh thần dân tộc. Từ đó, tác giả khéo léo gửi gắm thông điệp và niềm tin vào công lý, thiện sẽ thắng ác, chính nghĩa sẽ thắng gian tà.
Đọc Chuyện chức phán sự đền Tản Viên bạn sẽ ấn tượng với nhân vật Ngô Tử Văn bởi nhân cách cao đẹp, tinh thần hiệp nghĩa sẵn sàng trừ ác diệt gian. Truyện không chỉ lôi cuốn bởi những chi tiết ly kỳ mà còn bởi thông điệp tác giả gửi gắm bên trong. Lời bình kết thúc câu chuyện “Vậy kẻ sĩ không nên kiêng sợ sự cứng cỏi” cùng hình tượng nhân vật Tử Văn trong câu chuyện như là lời động viên, cổ vũ giới trí thức đương thời hành động vì công bằng và chính nghĩa.
