Lão Hạc là truyện ngắn hay viết về chủ đề người nông dân trước cách mạng của nhà văn Nam Cao. Làm sao để phân tích nhân vật Lão Hạc hay, ăn điểm cao?
1/Giới thiệu tác phẩm/đoạn trích/tác giả/bối cảnh tác phẩm
Nam Cao tên thật là Trần Hữu Tri, sinh năm 1915 quê quán tại phủ Lý Nhân, huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam. Đây là vùng đất từng trải qua nhiều biến cố, cuộc sống người nông dân bị áp bức, bóc lột đến tận cùng nên họ phải vùng dậy đấu tranh.
Trong gia đình Nam Cao, ông là người duy nhất được học hành đến nơi đến chốn. Cha mẹ ông hy vọng thông qua học hành ông sẽ trở thành người trí thức có ích, có thể giúp đỡ gia đình và xóm làng. Thực tế, cái nghèo, ốm đau, bệnh tật cứ đeo bám ông từ nhỏ cho đến lớn. Vì thế, sau khi học xong bậc học cao cấp, ông vào Sài Gòn làm việc ở một tòa báo và đã có những sáng tác đầu tay. Tuy nhiên, không lâu sau, ông lại quyết định về Bắc và tham gia giảng dạy ở một trường tư thục của Hà Nội.
Cuộc sống khó khăn với nhiều biến cố trở thành nguồn cảm hứng cho những sáng tác của Nam Cao sau này. Ông đồng cảm với cuộc sống, số phận của những người nông dân nghèo khổ, có những suy tư sâu sắc về thân phận của những người trí thức nghèo, họ bị xã hội chà đạp, ghì sát xuống đất không cho đứng dậy. Sau cách mạng tháng Tám, nhờ được giác ngộ lý tưởng cách mạng, Nam Cao quyết định vào chiến khu Việt Bắc phục vụ kháng chiến. Năm 1951, ông hy sinh, bỏ lại phía sau nhiều hoài bão, nhiều trang viết còn dang dở.
Nói về sự nghiệp sáng tác, Nam Cao tuy vẻ ngoài lạnh lùng, ít nói nhưng trái tim luôn ấm áp, đồng cảm sâu sắc với những mảnh đời bất hạnh, gắn bó sâu sắc với làng quê. Đó là lý do các sáng tác của ông luôn chứa đựng trăn trở về cuộc sống, chứa đựng giá trị nhân văn sâu sắc. Năm 1934, Nam Cao bắt đầu viết lách. Những sáng tác đầu tay của ông theo khuynh hướng lãng mạn: Cảnh cuối cùng, Hai cái xác, Nghèo, Những cánh hoa tàn… nhưng không để lại ấn tượng sâu sắc.
Phải đến truyện ngắn Đôi lứa xứng đôi (Sau đổi thành Chí Phèo) thì Nam Cao mới thực sự khẳng định được phong cách sáng tác của mình. Từ đây, ông trung thành với chủ nghĩa hiện thực phê phán. Tuy viết về chủ nghĩa hiện thực muộn hơn so với các bậc tiền bối nhưng ngòi bút của Nam Cao lại sâu sắc, hiểu rõ mạch đời. Ông có hơn 20 truyện ngắn viết về cuộc đời và số phận của người nông dân trước cách mạng: Chí Phèo, Lão Hạc, Một đám cưới, Làng Rận…. Truyện đã phác họa lên bức tranh nông thôn Việt Nam giai đoạn 1940 – 1945 với cái đói, cái nghèo khiến người nông dân lâm vào bước đường cùng không lối thoát.
Ngoài chủ đề người nông dân, ông còn đi sâu vào bi kịch tinh thần của tầng lớp trí thức tiểu tư sản. Họ là người có trí thức, có ước mơ, có hoài bão, sống có lý tưởng, có khát khao nhưng lại bị cơm áo giày vò với các tác phẩm tiêu biểu như: Đời thừa, Trăng sáng, Bài học quét nhà, Nước mắt…
Sau cách mạng tháng Tám, Nam Cao tiếp tục sáng tác, trở thành hội viên của Hội văn hóa cứu quốc, là thư ký của tòa soạn tạp chí Tiên Phong. Trong cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp của dân tộc, Nam cao sử dụng ngòi bút của mình để phục vụ kháng chiến. Ông viết văn, làm báo, viết ca dao, soạn kịch tuyên truyền, viết sách địa lý, lịch sử phổ thông… Khi đánh giá về Nam Cao, nhà phê bình văn học Nguyễn Đình Chú khẳng định: Nam Cao là thiên tài của truyện ngắn Việt Nam. Những sáng tác của ông đã vượt qua mọi giới hạn về không gian và thời gian, trở thành tài sản quý của văn học Việt Nam, ghi dấu ấn sâu sắc trong lòng bạn đọc.
Lão Hạc là truyện ngắn xuất sắc của Nam Cao viết về đề tài người nông dân trong xã hội phong kiến. Tác phẩm được đăng báo lần đầu tiên vào năm 1943. Nội dung truyện xoay quanh cuộc đời của Lão Hạc, một người nông dân nghèo sống cô độc cùng cậu vàng (Tên gọi của một con chó). Lão có con trai nhưng vì gia cảnh quá nghèo, không có tiền lấy vợ nên người con trai đã bỏ làng đi làm công nhân ở đồn điền cao su.
Lão Hạc ở nhà một mình mưu sinh nhưng sau một trận ốm thập tử nhất sinh, nhà lão không còn gì nên đành phải bán cậu Vàng. Đó là con chó mà lão hết mực yêu thương, coi nó như người bạn, ăn gì cũng chia cho nó. Sau khi bán chó, Lão mang số tiền đó cộng với số tiền bán mảnh vườn gửi cho ông giáo nhờ trao lại cho con trai lão sau này. Còn lão, kiếm được gì ăn nấy. Một hôm, lão đến nhà Binh Tư xin bả chó nói dối là để đánh con chó hay sang vườn nhà lão nhưng thực chất là để tử tự. Cái chết của Lão Hạc dữ dội, đau đớn, vật vã mà không ai hiểu lý do trừ Binh Tư và ông giáo.
Qua truyện ngắn, tác giả thể hiện sự thương cảm, xót xo đối với số phận của những người nông dân trong xã hội cũ. Họ là những con người lương thiện, chất phác, giàu tình yêu thương, sống cao thượng, trong sạch nhưng vẫn bị xã hội vùi dập. Với nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật sắc sảo, lối kể chuyện mộc mạc, giản dị, tự nhiên, cách tạo tình huống độc đáo… đã góp phần làm nên thành công cho truyện ngắn Lão Hạc.
2/ Lập dàn ý cho bài phân tích
2.1 Mở bài
- Khái quát về nhà văn Nam Cao và truyện ngắn Lão Hạc
- Giới thiệu về nhân vật Lão Hạc: Một con người lương thiện, giàu tình yêu thương, giàu lòng tự trọng dù phải sống trong cảnh nghèo đói, túng thiếu…
2.2 Thân bài
a. Hoàn cảnh của Lão Hạc
- Vợ lão mất sớm nên lão phải một mình nuôi con khôn lớn
- Gia cảnh lão rất nghèo, chả có gì ngoài một túp lều nhỏ, ba sào vườn và một con chó.
- Lão nghèo tới mức không có tiền cho con trai cưới vợ nên con lão phải rời bỏ làng đến đồn điền cao su làm công nhân.
- Lão một mình ở nhà làm được gì ăn nấy nhưng sau một trận ốm thập tử nhất sinh, nhà lão không còn gì để ăn. Vì thế, lão quyết định bán cậu vàng, người bạn thân nhất của mình và cũng là kỷ vật duy nhất mà con trai lão để lại.
b. Lão Hạc là con người hiền lành, giàu tình yêu thương
– Là người cha hết mực yêu thương con
- Không có tiền cho con lấy vợ nên lúc nào lão cũng day dứt trong lòng
- Kiên quyết giữa mảnh vườn để làm của hồi môn cho con dù bản thân ốm thập tử nhất sinh mà trong nhà không còn gì để ăn.
- Coi cậu vàng như người bạn, cho nó ăn bằng một cái bát lớn, ăn gì lão cũng gắp cho nó ăn cùng. Những lúc rảnh rỗi lão lại tắm rửa và bắt rận cho nó….
– Việc bán cậu vàng là quyết định vô cùng khó khăn với lão. Lão suy nghĩ, trăn trở trong nhiều ngày như trăn trở một việc hệ trọng trong đời.
– Sau khi bán chó, Lão sang nhà ông giáo kể toàn bộ sự việc:
- Ban đầu, lão cố tỏ ra vui mừng: Cậy vàng đi đời rồi ông giáo ạ. Kỳ thực, lão cười nhưng như mếu, đôi mắt ầng ậc nước
- Lúc này, mặt lão co rúm lại, các nếp nhăn cứ xô lại với nhau ép cho nước mắt lão chảy ra. Thế rồi lão khóc hu hu, lão tự trách bản thân đã già rồi mà còn nỡ đi lừa một con chó: Khốn nạn, khốn nạn quá ông giáo ơi…
- Lão cười, ho sòng sòng, nụ cười dường ni là để nén đi nỗi đau đớn khi mất đi một người bạn mà mình yêu quý.
c. Lão Hạc là người giàu lòng tự trọng, sống trong sạch
- Khi túng quẫn, lão chỉ ăn củ chuối, sung luộc chứ không nhận bất cứ sự giúp đỡ nào từ ông giáo
- Lão chỉ nhờ cậy ông giáo hai việc: Trông nom hộ mảnh vườn khi con trai lão về thì giao lại cho nó. Hai là nhờ ông giáo giữ hộ số tiền mình dành dụm được để sau khi mình chết thì nhờ ông giáo và bà con lo liệu hộ.
- Rồi lão đi xin Binh Tư một ít bả chó nói dối rằng về đánh bẫy con chó hay chạy vào vườn nhà mình nhưng thực ra là xin bả chó để tử tự
- Cái chết của lão thực sự khiến người đọc ám ảnh: Lão vật vã trên giường, đầu tóc rũ rượi, quần áo xộc xệch, hai mắt sòng sọc, lão tru tréo, bọt mép sùi ra, cơ thể chốc chốc lại giật mạnh. Đó là cái chết đau đớn của một con người lương thiện. Thông qua đó, tác giả muốn lên án, tố cáo xã hội đương thời đã chà đạp, đã đẩy người nông dân vào bước đường cùng.
d. Nghệ thuật trong truyện
- Sử dụng ngôi kể thứ nhất nên truyện rất tự nhiên, chân thật và linh hoạt
- Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật sắc sảo
- Ngôn ngữ độc thoại, đối thoại giản dị, sâu sắc…
2.3. Kết luận
- Đánh giá chung về nhân vật Lão Hạc
- Cảm nhận của người viết về hình tượng nhân vật, từ đó rút ra giá trị nhân đạo của tác phẩm.
3/ Viết 1 bài văn mẫu
Trong dòng văn học hiện thực phê phán, Nam Cao là cái tên nổi bật được nhiều bạn đọc yêu mến. Các tác phẩm của ông là bức tranh trần trụi nhất về cuộc đời, số phận của người nông dân nghèo, của tầng lớp trí thức nghèo trước cách mạng tháng 8. Trong đó, Lão Hạc là truyện ngắn tiêu biểu viết về đề tài người nông dân trước cách mạng. Hình tượng Lão Hạc trong truyện ngắn cùng tên đã để lại trong lòng người đọc sự ám ảnh khôn nguôi.
Lão Hạc vốn là một người nông dân nghèo, hiền lành, chất phác, giàu tình yêu thương, giàu lòng tự trọng. Gia cảnh lão rất đáng thương: Vợ mất sớm nên phải một mình nuôi con khôn lớn. Gia tài lão chẳng có gì ngoài 3 sào vườn, 1 túp lều và một con chó. Con trai lão vì không đủ tiền cưới vợ nên đã bỏ làng đến đồn điền cao su làm công nhân. Vì thế, lão phải sống một mình bầu bạn cùng cậu vàng, kỷ vật duy nhất là người con trai để lại.
Dù phải sống trong cảnh nghèo túng nhưng Lão vẫn giữ được phẩm chất tốt đẹp, lương thiện. Con người lão hiền khô, nhân hậu, yêu thương con hết mình. Vì không lo được chuyện cưới vợ cho con lão vô cùng đau khổ. Thương con, lão chấp nhận sống cô đơn để con ra đi thỏa chí làm trai. Khi con trai đi, ở nhà lão dồn hết tình thương cho con chó “Con chó là của cháu nó mua đấy chứ! Nó mua về nuôi định đến lúc cưới vợ thì giết thịt”. Rất nhiều lần lão tâm sự với ông giáo: Tiền hoa lợi trong vườn, tiền lão dành dụm được là để cho con “Ta bòn vườn của nó cũng nên để ra cho nó, đến lúc nó về nếu không đủ tiền cưới vợ thì ta thêm vào, nếu nó có đủ tiền cưới vợ rồi thì ta cho nó để có chút vốn mà làm ăn”
Lão nhìn thấy nó như thấy con trai mình. Vì tình thương dành cho con mà sau trận ốm thập tử nhất sinh, trong nhà không còn thứ gì để ăn, lão thà chịu đói chứ nhất định không chịu bán mảnh vườn mà giữ lại đó làm của hồi môn cho con trai. Hàng ngày Lão tâm sự với cậu vàng, vuốt lông, bắt rận cho nó. Lão cho nó ăn trong một cái bát lớn trông như của nhà giàu. Lão ăn gì cũng chia phần cho nó.
Mỗi khi lão uống rượu và có đồ nhắm ngon lại gắp cho nó một miếng như người ta gắp thức ăn cho con cháu trong nhà. Với lão, cậu vàng không đơn thuần là một con chó mà là người bạn đồng hành. Xem cái cách lão nựng con chó “À không, à không! Cậu vàng của ông ngoan lắm, ông không cho giết, ông để cậu vàng ông nuôi” để biết lão yêu thương nó đến chừng nào. Vì thế, khi quyết định bán nó lão vô cùng đau đớn và day dứt.
Quyết định bán cậu vàng là quyết định vô cùng khó khăn với lão như người ta phải quyết định một việc gì đó hệ trọng trong đời. Khi kể lại việc bán cậu Vàng cho ông giáo nghe, lão đơn đớn tự trách: Đã già từng này tuổi rồi mà còn nỡ đi lừa một con chó ông giáo ak. Thế rồi lão khóc hu hu, lão tự trách bản thân: Khốn nạn, khốn nạn quá ông giáo ơi… “Mặt lão tự nhiên co rúm lại, từng nếp nhăn xô lại với nhau, ép cho nước mắt chảy ra. Cái đầu lão ngoẹo về một bên, cái miệng móm mém mếu như con nít”. Lão cười, ho sòng sòng, nụ cười dường ni là để nén đi nỗi đau đớn khi mất đi một người bạn mà mình yêu quý. Điều đó cho thấy lão thương xót con chó tới cỡ nào. Lão tự thấy mình có tội vì đã lừa bán nó.
Hơn nữa, Lão Hạc còn là con người sống trong sạch, giàu lòng tự trọng. Sống trong cảnh đói nghèo, túng quẫn nhưng lão không nhờ cậy bất cứ sự giúp đỡ nào từ người khác. Mặc dù ông giáp âm thầm giúp đỡ nhưng lão từ chối tất cả, chấp nhận ăn củ chuối, ăn sung luộc qua ngày “Luôn mấy hôm lão chỉ ăn khoai, rồi khoai cũng hết, lão chế tạo được món gì thì ăn món ấy. Hôm thì lão ăn củ chuối hôm thì lão ăn sung luộc, hôm thì ăn rau má, thỉnh thoảng một vài củ ráy hay bữa ốc, bữa trai”.
Rồi lão chẳng còn gì để ăn, để sống nữa, theo lẽ thường, trong hoàn cảnh ấy người ta dễ đánh mất đi lòng tự trọng. Với Lão Hạc thì không, lão từ chối mọi sự giúp đỡ và tìm đến cái chết. Trước khi đi đến quyết định ăn bả chó tử tử, lão đã sang gặp ông giáo nhờ hai việc. Thứ nhất là nhờ ông giáo trông nom hộ mảnh vườn để khi con trai lão về thì giao lại cho nó. Thứ hai là nhờ ông giữ số tiền mình dành dụm được để khi lão chết thì nhờ ông giáo và ba con lo liệu ma chay cho mình.
Sau khi gửi gắm sự tình với ông giáo, lão đến nhà binh Tư xin một ít bả chó. Lão nói dối rằng có con chó thường chạy vào vườn nhà lão nên muốn đánh bả nó. Nếu được lão sẽ mới Binh Tư uống rượu. Kỳ thực, lão xin bả chó là để tự tử. Cái chết của Lão Hạc được Nam Cao khắc họa một cách đầy ám ảnh: “Lão vật vã trên giường, đầu tóc rũ rượi, quần áo xộc xệch, hai mắt sòng sọc, lão tru tréo, bọt mép sùi ra, cơ thể chốc chốc lại giật mạnh. Lão vật vã như thế đến hai giờ đồng hồ mới chết. Đó là cái chết đau đớn, thê thảm của một con người lương thiện. Lão chọn cái chết là để bảo vệ lòng tự trọng, để tâm hồn mình luôn được trong sạch, không làm ảnh hưởng đến ai.
Chất phác, thật thà, đôn hậu, giàu tình yêu thương, giàu lòng tự trọng là những gì ta thấy ở Lão. Việc lão chủ động tìm đến cái chết là để bảo vệ sự trong sáng và lòng tự trọng của mình. Đó là cái chết của một con người cao quý. Với nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật sắc sảo, với ngôn từ trong sáng, chân thật, gần gũi, Nam Cao đã xây dựng thành công nhân vật Lão Hạc trong tác phẩm cùng tên. Lão Hạc là hiện thân cho những người nông dân nghèo lương thiện nhưng bị xã hội chà đạp. Qua đó, tác giả lên án, tố cáo xã hội thực dân phong kiến đương thời đã đẩy bao kiếp người vào con đường khốn cùng không lối thoát.
Đã 60 năm trôi qua, Lão Hạc vẫn sống mãi trong lòng bạn đọc. Tác phẩm không chỉ là bức tranh chân thực và sống động về cuộc đời, số phận của những người nông dân trước cách mạng mà còn là tấm lòng nhà văn gửi trong đó. Đọc truyện, hình ảnh Lão Hạc cứ vương vấn mãi trong tâm trí khiến người ta day dứt và đau đáu nỗi niềm.
