Đọc truyện ngắn Lặng lẽ Sapa hình ảnh anh thanh niên đã để lại ấn tượng đẹp trong lòng bạn đọc. Làm sao để phân tích nhân vật anh thanh niên ăn điểm cao?
1/Giới thiệu tác phẩm/đoạn trích/tác giả/bối cảnh tác phẩm
Nguyễn Thành Long sinh năm 1925, mất năm 1991, quê quán tại Duy Xuyên, Quảng Nam. Ông sinh ra và lớn lên trong một gia đình viên chức nhỏ. Năm 18 tuổi, ông ra Hà Nội học, sau đó viết bài cho báo Thanh Nghị năm 1943. Sau cách mạng tháng Tám, ông tham gia các hoạt động hóa văn nghệ phục vụ kháng chiến chống Pháp ở Nam Trung Bộ từ 1946 đến 1954. Trong thời gian này, Nguyễn Thành Long bắt đầu viết văn.
Năm 1954, miền Bắc giải phóng, ông tập kết ra Bắc rồi chuyển về sáng tác, biên tập ở nhà xuất bản Hà Nội. Tác giả từng tham gia dạy học ở trường viết văn Nguyễn Du. Thế mạnh của ông là thể loại truyện ngắn và kí. Những tác phẩm tiêu biểu trong sự nghiệp sáng tác của Nguyễn Thành Long có thể kể đến như:
- Ta và chúng nó: Truyện ngắn viết năm 1950
- Khúc hát của người cán bộ: Truyện vừa viết năm 1950
- Bát cơm Cụ Hồ: Tập bút ký viết năm 1952
- Gió bấc gió nồm: Tập bút ký viết năm 1956
- Giữa trong xanh: Tập truyện ngắn viết năm 1972…
Tác phẩm Lặng lẽ Sapa thuộc thể loại truyện ngắn được tác giả viết năm 1970 trong một chuyến đi thực tế ở Lào Cai. Truyện viết về đề tài cuộc sống mới và công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc sau năm 1954. Lặng lẽ Sa Pa rút ra từ tập: Giữa trong xanh viết năm 1972 của Nguyễn Thành Long.
Phương thức biểu đạt của truyện là tự sự. Truyện kể về nhân vật chính là anh thanh niên 27 tuổi sống một mình ở núi Yên Sơn quanh năm mây mù bao phủ. Nhiệm vụ chính của anh là làm công tác khí tượng thủy văn kiêm vật lý địa cầu. Đặc trưng công việc này đòi hỏi anh phải có tinh thần trách nhiệm cao. Vì lẽ đó, đã hơn 4 năm nay anh chưa từng 1 lần được về thăm nhà. Ở đây không có người sinh sống nên anh luôn thèm được gặp người. Bởi thế, anh đã dùng cây chắn ngang đường mong được gặp gỡ những ai đi qua đây.
Rồi trong một lần anh đã làm quen được bác lái xe. Nhờ đó, anh có cơ hội gặp gỡ nhiều hành khách trên xe, đặc biệt là ông họa sĩ và cô kỹ sư. Hai người này đã lên thăm chỗ anh ở. Trong cuộc gặp gỡ ấy, anh đã không ngần ngại giới thiệu với những vị khách về công việc đặc biệt của mình. Đó là công việc âm thầm nhưng mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho cuộc sống. Thông qua cuộc nói chuyện, người họa sĩ già đã phát hiện ra những phẩm chất cao quý, đẹp đẽ của anh thanh niên trẻ tuổi để phác họa nên một bức chân dung ý nghĩa.
Qua lời kể của anh, những vị khách được biết thêm về những con người, những tấm gương sáng trong công cuộc xây dựng, kiến thiết lại đất nước sau chiến tranh. Sau cuộc nói chuyện họ chia tay và trước khi về anh đã tặng những hành khách trên xe một giỏ trứng. Ông họa sĩ hứa có dịp sẽ quay trở lại đây thăm anh.
Bố cục truyện gồm 3 phần: Phần 1 từ đầu đến: Kìa, anh ta kìa: Hình ảnh anh thanh niên qua lời kể của bác lái xe. Phần 2: Tiếp theo đến không có vật gì như thế: Đây là cuộc gặp gỡ, chuyện trò giữa ông họa sĩ, cô kỹ sư và anh thanh niên. Phần 3 là phần còn lại nói về cuộc chia tay giữa ba người.
Truyện ngắn Lặng lẽ Sapa đã khắc họa thành công hình ảnh những con người thầm lặng lao động, cống hiến cho cuộc đời mà anh thanh niên làm công tác khí tượng trên đỉnh núi cao là tấm gương tiêu biểu. Qua tác phẩm, tác giả muốn ca ngợi vẻ đẹp của người lao động và ý nghĩa cao đẹp của những công việc thầm lặng đó. Thông qua việc xây dựng tình huống truyện miêu tả nhân vật từ nhiều góc nhìn khác nhau, sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa yếu tố trữ tình và tự sự đã góp phần làm nên thành công của tác phẩm.
2/ Lập dàn ý cho bài phân tích
2.1. Mở bài
- Giới thiệu sơ lược về tác phẩm Lặng lẽ Sa Pa của Nguyễn Thành Long: Truyện được sáng tác sau chuyến đi thực tế của tác giả ở Lào Cai. Nội dung truyện kể về những con người lao động thầm lặng ở vùng núi cao hẻo lánh.
- Khái quát về nhân vật anh thanh niên: Anh làm công tác khí tượng, là nhân vật trung tâm của truyện, là biểu tượng của tinh thần, trách nhiệm của những người lao động trong công cuộc tái thiết đất nước sau chiến tranh.
2.2. Thân bài
a. Phân tích hình ảnh anh thanh niên qua lời kể của bác lái xe
- Anh có biệt danh là người cô độc nhất thế gian. Vì thế, anh cố tình làm gãy cây chắn ngang đường để các đoàn xe đi lên núi đều phải dừng lại. Mục đích của anh rất đơn giản: Để được gặp gỡ, nói chuyện với mọi người cho đỡ cô đơn.
- Công việc của anh: Làm công tác khí tượng và vật lý địa cầu trên đỉnh núi Yên Sơn quanh năm mây mù bao phủ
- Thông qua lời kể của người lái xe, hình ảnh anh thanh niên hiện lên bất ngờ, tạo được ấn tượng mạnh với người đọc.
b. Anh thanh niên là biểu tượng của thế hệ trẻ trong thời kỳ mới
- Đặc thù công việc của anh là: Đo nắng gió, đo chấn động địa chất nên phải làm việc không kể ngày đêm, khung giờ cố định là: Bốn giờ, mười một giờ, bảy giờ tối, một giờ sáng ⇒ Anh rất chuyên tâm với công việc của mình
- Hình dáng, tính cách: Vóc người nhỏ bé nhưng nét mặt luôn rạng rỡ. Anh là người sống thân thiện, tốt bụng, quý người. Dù bận rộn nhưng anh vẫn đào tam thất tặng vợ bác lái xe, hái hoa tặng cô kỹ sư và bác họa sĩ…
- Phẩm chất đáng quý: Nhiệt tình, trách nhiệm cao với công việc được giao. Anh coi công việc hàng ngày của mình là bạn, xem việc cống hiến cho đất nước, quê hương là lẽ đương nhiên
- Lý tưởng sống cao đẹp: Không ngại gian khó hy sinh, dù sáng sớm hay nửa đêm cũng làm việc, chưa bao giờ bỏ một ngày.
- Đức tính khiêm tốn, thật thà: Biết bác họa sĩ đang vẽ lại mình anh liền kể đến những tấm gương tốt hơn, chăm chỉ hơn, nhiệt tình hơn anh. Anh thật thà đến ngây ngô khi cố tình trả cho cô gái chiếc khăn tay mà cô tặng anh để làm tin.
c. Nghệ thuật miêu tả nhân vật
- Nguyễn Thành Long miêu tả nhân vật thông qua nhiều điểm nhìn khác nhau: Bác lái xe, người họa sĩ, cô kỹ sư…. giúp lột tả nhân vật một cách chân thực và khách quan nhất
- Kết hợp miêu tả tính cahs và nội tâm nhân vật thông qua hành động và đoạn đối thoại.
2.3. Kết luận
Nêu cảm nhận của mình về hình tượng anh thanh niên, nhận xét về nghệ thuật xây dựng nhân vật:
- Anh là tấm gương tiêu biểu cho thế hệ trẻ Việt Nam những năm sau chiến tranh: Sẵn sàng cống hiến, sẵn sàng hi sinh để xây dựng và phát triển đất nước.
- Nghệ thuật xây dựng hình ảnh nhân vật thông qua nhiều góc nhìn, sử dụng ngôn ngữ chân thực, gần gũi, chứa đựng nhiều triết lý….
3/ Viết 1 bài văn mẫu
Nguyễn Thành Long bắt đầu sự nghiệp sáng tác từ những năm kháng chiến chống Pháp. Ông trở thành ngòi bút tiêu biểu của nền văn xuôi cách mạng Việt Nam, đặc biệt thành công với hai thể loại: Truyện ngắn và ký. Sáng tác của Nguyễn Thành Long chân thực, giản dị, giàu chất trữ tình, tập trung phản ánh vẻ đẹp của con người Việt Nam trong lao động và chiến đấu. Hình ảnh anh thanh niên trong truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa là chân dung tiêu biểu cho vẻ đẹp con người thời kỳ mới.
Truyện được xây dựng với tình huống đơn giản, chỉ là cuộc gặp gỡ tình cờ, ngắn ngủi giữa người họa sĩ, cô kỹ sư và anh thanh niên làm nhiệm vụ khí tượng trên đỉnh núi Yên Sơn quanh năm mây mù bao phủ. Nhân vật xuất hiện trong tác phẩm qua cái nhìn của nhân vật khác nên khách quan và chân thực. Anh thanh niên năm nay 27 tuổi, quê ở Lào Cai. Hoàn cảnh sống và làm việc của anh thanh niên trong truyện hết sức đặc biệt. Anh sống một mình trên đỉnh núi Yên Sơn, làm công tác khí tượng kiêm vật lý địa cầu. Anh đảm nhận việc đo mưa, đo nắng để dự báo thời tiết phục vụ bà con nông dân sản xuất. Hoàn cảnh sống khác biệt này đã làm bộc lộ rõ những phẩm chất tốt đẹp của anh.
Trước hết, anh là người có ý thức trách nhiệm cao đối với công việc của mình. Anh có cái nhìn đúng đắn về công việc, về cuộc sống. Anh yêu câu việc của mình và say mê với nó, làm việc không quản ngày đêm. Dù đang làm việc ở đỉnh núi cao 2600m nhưng anh còn ước được làm việc ở nơi cao hơn nữa vì vị trí càng cao thì việc đo khí tượng càng chính xác. Anh không cảm thấy cô đơn khi làm việc vì công việc với mình là một đôi nên buồn sao được.
Qua lời bộc bạch đó cho thấy anh là người có lý tưởng sống cao đẹp, sẵn sàng cống hiến, hy sinh vì sự nghiệp xây dựng đất nước trong thời kỳ mới. Với anh, hạnh phúc đơn giản là được đóng góp sức mình vào sự nghiệp chung của đất nước. Một lần anh phát hiện ra đám mây, nhờ đó đã giúp quân ta tiêu diệt được máy bay địch trên cầu Hàm Rồng. Điều đó làm anh hết sức hạnh phúc.
Quan niệm về cuộc sống của anh cũng rất đơn giản, luôn lạc quan, yêu đời. Một mình sống ở đỉnh núi không có một bóng người nhưng anh không thấy cô đơn, vẫn luôn thấy cuộc đời đẹp quá. Anh không thấy buồn tẻ vì luôn có công việc làm bạn và hơn hết, anh ở đây là để phục vụ nhân dân, phục vụ đất nước. Đó là niềm vui không gì sánh bằng. Ngoài ra, những lúc rảnh rỗi anh có thể đọc sách, sách mang đến cho anh nhiều kiến thức bổ ích, là người bạn để tâm tình, trò chuyện.
Anh là một người trẻ giàu nhiệt huyết và lòng yêu nước. Dù phải sống một mình nơi heo hút, hẻo lánh, làm một công việc có phần đơn điệu, quanh năm vắng vẻ, hiếm khi thấy bóng người nhưng anh không hề thấy nhàm chán. Với anh, tình yêu công việc, trách nhiệm với công việc, được đóng góp sức mình vào sự nghiệp xây dựng đất nước là động lực to lớn. Khó khăn kia với anh chẳng qua là một phép thử để những phẩm chất tốt đẹp được bộc lộ rõ. Anh yêu công việc của mình, coi đó như người bạn “Khi làm việc, ta với công việc là đôi, sao gọi là một mình được? Huống chi công việc của cháu gắn liền với công việc của bao anh em đồng chí dưới kia. Công việc của cháu gian khổ thế đấy chứ cất nó đi cháu buồn đến chết mất”.
Bản thân anh hiểu rằng, công việc của mình tuy nhỏ bé nhưng hết sức cần thiết đối với chiến đấu và sản xuất. Bởi vậy, dù làm việc một mình, không bị thúc ép bởi ai nhưng anh luôn tự giác làm việc. Trong nhiều năm qua, anh chưa một lần đo sai, báo sai thông tin. Có những ngày mưa lạnh cóng, có những hôm tuyết phủ kín trời nhưng anh vẫn xách chiếc đèn bão đi đo, chưa một lần nghỉ ốm. Với anh, công việc là niềm vui, là lẽ sống.
Ngoài công việc đo đạc, quan sát hàng ngày, anh còn là người có cuộc sống ngăn nắp, khoa học. Một mình ở đỉnh núi Yên Sơn nhưng căn nhà ba gian anh sống luôn sạch sẽ, ngăn nắp, bàn ghế, sổ sách, biểu đồ, thống kê, máy bộ đàm đều đặt đúng vị trí. Mọi thứ được kê một cách ngăn nắp, ở góc trái gian nhà là chiếc giường đơn anh nằm con con, một chiếc bàn học nhỏ và một chiếc giá sách.
Không chỉ có lý tưởng sống cao đẹp, sống lạc quan, yêu đời. Trước nhà, anh trồng những khóm hoa xinh xắn với đủ màu sắc, hương thơm ngào ngạt. Anh còn nuôi một đàn gà vừa phục vụ bữa ăn hàng ngày vừa giúp cuộc sống bớt tẻ nhạt. Anh thanh niên còn là người chân thành, cởi mở, quý trọng mọi người. Chỉ một lần gặp gỡ và nói chuyện ngắn ngủi nhưng anh lại chủ động gửi gói thuốc về cho vợ bác lái xe, tặng giỏ trứng cho những hành khách đi trên xe, hái hoa tặng cô kỹ sư. Anh còn là người sống khiêm tốn, luôn cảm thấy công việc của mình, đóng góp của mình cho đất nước quá nhỏ bé. Vì thế, khi người họa sĩ đề nghị vẽ chân dung của mình anh đã từ chối và say sưa kể về những tấm gương tốt hơn, xứng đáng hơn.
Chỉ một cuộc tiếp xúc ngắn ngủi tầm 30 phút với bác lái xe, ông họa sĩ già, cô kỹ sư nông nghiệp, thái độ nhân hậu, ấm áp tình người, hiếu khách của anh được bộc lộ rõ nét. Tính cách đó của anh ánh lên vẻ đẹp tâm hồn trong sáng, yêu thương, nhân hậu, sẵn sàng cống hiện. Lẽ thường, tác giả rất quan tâm đến việc đặt tên cho nhân vật của mình trong tác phẩm. Thế nhưng, trong truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa lại không như thế. Nhân vật của Nguyễn Thành Long không có tên, ông gọi đó là anh thanh niên kèm vài nét vẽ đơn giản về ngoại hình “Vóc người nhỏ bé, nét mặt rạng rỡ”. Hẳn đây là dụng ý nghệ thuật của tác giả, gương mặt ấy, vóc dáng ấy phù hợp với tính cách hiền lành của anh. Đọc truyện của Nguyễn Thành Long khiến người ta liên tưởng đến bài thơ Dáng đứng Việt Nam của tác giả Lê Anh Xuân.
Nhân vật trữ tĩnh trong bài thơ của Lê Anh Xuân cũng là một người hùng thầm lặng: Không một tấm hình, không một dòng địa chỉ, tác giả gọi anh bằng cái tên chung: Anh giải phóng quân. Anh thanh niên trong Lặng lẽ Sa Pa và anh giải phóng quân trong bài thơ Dáng đứng Việt Nam gặp gỡ nhau ở sự hy sinh thầm lặng, không ồn ào, không khoa trương. Họ làm việc say sưa, hăng hái với một lý tưởng cao đẹp.
Nguyễn Thành Long khắc họa chân dung anh thanh niên thông qua cái nhìn của những nhân vật khác trong truyện như: bác lái xe, ông họa sĩ già, cô kỹ sư trẻ. Những nhân vật này góp phần làm cho hình ảnh nhân vật chính trở nên đẹp đẽ, sinh động và đậm nét. Cuộc gặp gỡ bất ngờ với cô kỹ sư nông nghiệp trẻ tuổi giúp người đọc khám phá thêm một nét tích cách đáng yêu, có chút ngây ngô của anh thanh niên.
Có thể thấy, trong truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa không có nhân vật tiêu cực. Tuy nhiên, không phải vì thế mà truyện mất đi sức hút và sự lôi cuốn. Nhân vật trong truyện vốn là những con người gần gũi, bình dị với những suy nghĩ, nỗi niềm rất thật. Tâm hồn họ trong trẻo, nhân hậu, giàu tình yêu thương. Tác giả không tô hồng cuộc sống và con người mà chỉ gợi lên một mảng rất đẹp của cuộc đời, một nét từ cuộc sống chắt ra.
Đọc truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa hẳn ai cũng tâm đắc với lời tâm sự của anh thanh niên cùng người họa sĩ già: Cháu thấy cuộc đời đẹp quá. Từ đầu đến cuối, truyện không có tình huống bất ngờ và gây cấn nhưng cứ khiến người đọc bị cuốn vào. Truyện giúp chúng ta thêm yêu đời, yêu cuộc sống, yêu đất nước. Hình ảnh anh thanh niên trong Lặng lẽ Sa Pa chính là hiện thân của bao thế hệ con người Việt Nam trong công cuộc xây dựng và kiến thiết đất nước. Đọc truyện ta lại thấy ngân vang trong lòng những lời thơ của nhà thơ Thanh Hải “Một mùa xuân nho nhỏ/ Lặng lẽ dâng cho đời…”
