Huấn Cao là nhân vật trung tâm trong truyện ngắn Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân. Làm sao để phân tích nhân vật Huấn Cao trong truyện ăn điểm cao?
1/Giới thiệu tác phẩm/đoạn trích/tác giả/bối cảnh tác phẩm
Nguyễn Tuân sinh năm 1910, mất năm 1987, sinh ra trong một gia đình nhà Nho yêu nước khi Hán học đã suy tàn. Ông lớn lên và nhiều năm gắn bó với Hà Nội. Cha của Nguyễn Tuân là ông Nguyễn An Lan vốn là một nhà nho yêu nước, tài hoa. Từ nhỏ, ông đã được cha dạy bảo và chịu nhiều ảnh từ cha của mình. Thời niên thiếu Nguyễn Tuân sống khá vất vả nên phải nhiều lần di cư đến các tỉnh thành khác nhau. Nơi ông sống lâu nhất là Thanh Hóa.
Sinh ra và lớn lên trong thời kỳ lịch sử nhiều biến động, nước mất, nhà tan sớm hun đúc nên ở ông lòng yêu nước, căm thù giặc. Khi học đến cuối bậc thành trung ông đã tham gia một cuộc bãi khóa phản đối giáo viên Pháp nói xấu người Việt nên ông bị đuổi học. Sau đó, ông phải đi tù, sau khi ra tù thì bén duyên với nghiệp viết lách.
Nguyễn Tuân thích khám phá cái hay, cái đẹp, cái mới trong âm nhạc, hội họa, điêu khắc. Từ năm 1935, ông bắt đầu cầm bút và cho ra đời nhiều tác phẩm nổi tiếng như: Một chuyến đi năm 1938, Vang bóng một thời năm 1940, Thiếu quê hương năm 1940, Chiếc lư đồng mắt cua năm 1941, Đường vui năm 1949, Tình chiến dịch năm 1960…
Nguyễn Tuân là nhà văn suốt đời tôn thờ cái đẹp và tìm kiếm cái đẹp. Ông đam mê khám phá đến cùng mọi vật cho đến khi thông tỏ. Đặc biệt, ông không viết theo một lối mòn, một đề tài nhất định mà luôn tìm cách thay đổi thực đơn cho giác quan bằng những khám phá mới lạ. Đọc truyện của Nguyễn Tuân bạn sẽ nhận thấy sự sáng tạo độc đáo trong cách dùng từ, đặt câu, trong cách sử dụng các biện pháp tu từ.
Truyện ngắn Chữ người tử tù ban đầu có tên là “Dòng chữ cuối cùng” in năm 1939 trên tạp chí Tao Đàn sau được lựa chọn in trong tập: Vang bóng một thời. Tập truyện này in lần đầu năm 1940 gồm 11 truyện ngắn kết tinh tài năng, tâm huyết của Nguyễn Tuân. Bố cục truyện gồm 3 phần:
- Phần 1 từ đầu đến Để mai ta dò ý tứ hắn ra sao rồi sẽ liệu: Đó là cuộc trò chuyện giữa viên quản ngục với thầy thơ lại về Huấn Cao, tâm trạng của quản ngục.
- Phần 2: Từ tiếp theo đến thiếu một chút nữa ta đã phụ mất một tấm lòng trong thiên hạ: Đây là cuộc nhận tù nhân và thái độ đối xử rất đặc biệt của viên quản ngục với Huấn Cao. Quản ngục thực sự ngưỡng mộ tài năng của Huấn Cao.
- Phần 3 là phần còn lại: Cảnh cho chữ trong tù
Huấn Cao vốn là người cầm đầu cuộc khởi nghĩa chống lại triều đình phong kiến đương thời nên đã bị kết án tử hình. Trước khi xử chém, ông được đưa đến tạm giam tại một nhà tù. Trát gửi đến nhà tù có danh sách ông Huấn Cao vốn nổi tiếng là người viết chữ đẹp. Vì thế, thầy thơ lại và viên quản ngục đã cho người quét lại phòng giam nơi Huấn Cao ở thật sạch sẽ.
Trong thời gian Huấn Cao ở tù chờ lĩnh án, Viên quản ngục đã ưu ái ông cùng những người đồng chí của ông. Ban đầu Huấn Cao tỏ ra khinh miệt điều đó nhưng khi nhận ra tấm lòng chân thành của viên quản ngục nên đã quyết định cho chữ vào trước cái đêm ông bị xử chém. Chữ của Huấn Cao trong đêm cho chữ như rồng múa phượng bay trên tấm lụa bạch. Còn Viên quản ngục và thầy thơ lại đứng bên cạnh khúm núm. Sau cảnh cho chữ, Huấn Cao khuyên viên quản ngục nên về quê để giữ thiên lương trong sáng. Nghe lời khuyên của Huấn cao, viên quản ngục kính cẩn: Kẻ mê muội này xin lĩnh bái.
Thông qua truyện ngắn Chữ người tử tù Nguyễn Tuân đã khắc họa thành công hình tượng một con người tài hoa, tâm hồn trong sáng, khí phách hiên ngang, bất khuất. Từ đó, người đọc dễ dàng nhìn thấu quan niệm về cái đẹp của Nguyễn tuân, khẳng định cái đẹp và sự thiện lương luôn tồn tại bất tử, qua đó thể hiện tấm lòng yêu nước thầm kín.
Bằng nghệ thuật tạo dựng tình huống độc đáo, cách dựng cảnh, khắc họa tính cách nhân vật, sử dụng thủ pháp đối lập, ngôn ngữ giàu tính tạo hình… góp phần làm nên thành công của tác phẩm.
2/ Lập dàn ý cho bài phân tích nhân vật Huấn Cao
2.1. Mở bài
- Giới thiệu khái quát về tác giả Nguyễn Tuân, người nghệ sĩ tài hoa suốt đời đi tìm cái đẹp, phong cách uyên bác
- Giới thiệu sơ lược về tập truyện: Vang bóng một thời: Là một trong những tập truyện ngắn xuất sắc nhất của Nguyễn Tuân với nhân vật chính là các nhà nho tài hoa bất mãn với đời
- Đôi nét về nhân vật Huấn cao trong truyện ngắn: Chữ người tử tù.
2.2. Thân bài
a. Huấn cao – người nghệ sĩ với tài thư pháp
- Tài viết chữ của Huấn Cao khiến Viên quản ngục và thầy thơ lại phải kính nể
- Khắp các vùng tỉnh Sơn đều khen Huấn Cao có tài viết chữ rất nhanh và rất đẹp “Chữ ông Huấn Cao đẹp lắm, vuông lắm… có được chữ của ông mà treo là có một báu vật trên đời”
- Sự tài hoa còn thể hiện trong cảnh cho chữ: Dù là một tử tù, cổ đeo gông, chân vướng xiềng nhưng ông đâm đậm tô nét chữ. Từng nét, từng nét như phượng múa rồng bay. Ông thực sự là người nghệ sĩ tài hoa trong nghệ thuật thư pháp.
b. Huấn cao – Con người của khí phách hiên ngang
- Khí phách đó được thể hiện rõ trong cuộc nói chuyện với viên quản ngục: Dọc ngang nào biết trên đầu có ai, ông coi nhà tù thực dân như chốn không người “Ra tay tháo cũi sổ lồng như chơi”
- Huấn Cao có tài bẻ khóa vượt ngục, văn võ kiêm toàn với lý tưởng sống cao đẹp, không ngại đứng lên chống lại cường quyền, ông căm ghét, khinh bỉ bọn quan lại ăn bám thực dân.
- Huấn Cao là thú lĩnh của phong trào khởi nghĩa chống lại triều đình. Dù trong bất cứ tình huống nào ông đều nêu cao tiết tháo, khí phách của nhà nhỏ. Khí phách đó được thể hiện thông qua thái độ thán phục của thầy thơ lại và viên quản ngục.
- Khi được quản ngục biệt đãi: Huấn Cao thản nhiên nhận rượu thịt coi như việc vẫn làm trong cái hứng bình sinh. Điều đó cho thấy phong thái ung dung, tự do, tự tại, xem nhẹ cái chết.
- Ông trả lời viên quản ngục bằng thái độ khinh miệt: Người hỏi ta muốn gì… vào đây. Huấn cao không khuất phục trước sức mạnh của cường quyền.
c. Huấn cao mang tấm lòng thiên lương đáng quý
- Trong bất cứ hoàn cảnh nào ông cũng không vì vàng ngọc hay quyền thế mà ép mình viết câu đối bao giờ ⇒ Thái độ trọng nghĩa, khinh lợi, Huấn Cao chỉ cho chữ với những người tri kỷ.
- Khi chưa biết rõ tấm lòng của viên quản ngục, Huấn Cao xem y là kẻ tiểu nhân. Sau khi nhận ra tấm lòng “Biệt nhỡn liên tài” của viên quản ngục thì Huấn Cao đã nhận lời cho chữ
- Câu nói của Huấn Cao: Thiếu chút nữa ta đã phụ một tấm lòng trong thiên hạ ⇒ cho thấy sự trân trọng, quý mến với những người có nhân cách cao đẹp, sở thích tao nhã, thanh cao.
d. Cảnh cho chữ diễn ra trong tù
- Huấn Cao đang tô đậm nét chữ trên tấm lụa trắng còn nguyên vẹn lần hồ trong cảnh cổ đeo gông, chân vướng xiềng ở nơi tù ngục tăm tối. Đó là kết tinh của khí phách, tài hoa và sự thiên lương.
- Cảnh cho chữ trở thành biểu tượng cho sự chiến thắng của cái thiện đối với cái ác, của ánh sáng với bóng tối, của cái đẹp, cái cao cả với cái dơ bẩn, phàm tục.
e. Nghệ thuật xây dựng nhân vật
- Nguyễn Tuân đặt nhân vật của mình vào tình huống truyện độc đáo
- Sử dụng nghệ thuật tương phản, đối lập
- Ngôn ngữ sắc sảo, giàu tính tạo hình, bộc lộ rõ tích cách, khí phách của nhân vật
2.3 Kết luận
- Khái quát lại những nét tiêu biểu trong cách xây dựng hình tượng nhân vật Huấn cao
- Liên hệ suy nghĩ bản thân về nhân vật: Huấn Cao là tấm gương của vẻ đẹp tài hoa và thiện lương, vẻ đẹp toàn tài mà con người đang hướng tới.
3/ Viết 1 bài văn mẫu phân tích nhân vật Huấn Cao
Trên tao đàn văn học Việt Nam, Nguyễn Tuân là ngòi bút tiêu biểu. Ông là người nghệ sĩ suốt một đời đi tìm cái đẹp, cái thật. Nhắc đến ông người ta luôn nhớ đến tập truyện “Vang bóng một thời” gồm 11 truyện ngắn ca ngợi những con người tài hoa trước cách mạng tháng Tám. Tiêu biểu nhất, ấn tượng nhất là hình ảnh nhân vật Huấn Cao trong tác phẩm Chữ người tử tù. Ông là người tài hoa với biệt tài viết chữ đẹp, nhân cách trong sáng, thiên lượng và khí phách hiên ngang chưa bao giờ khuất phục trước cường quyền.
Dưới ngòi bút của Nguyễn Tuân, Huấn Cao xuất hiện với tư cách là một người anh hùng. Nhân vật này được tác giả xây dựng dựa trên nguyên mẫu là Ông Cao Bá Quát nổi tiếng tài ba, văn hay chữ tốt nhưng đường quan trường lận đận, hoạn lộ công danh không như ý nên ông đã chọn lối đi riêng cho mình. Ông đã cùng các sĩ phu yêu nước lúc bấy giờ tham gia cuộc khởi nghĩa ở vùng Sơn Tây nhằm chống lại triều đình, sau đó hy sinh cuối thế kỷ XIX.
Hình ảnh, nhân cách, khí phách của Cao Bá Quát đã đi vào trong sáng tác của Nguyễn Tuân với cái tên mới là Huấn Cao. Trong suy nghĩ của viên quản ngục, Huấn Cao là người chọc trời khuấy đất với biệt tài bẻ khóa vượt ngục, bọn thực dân xem ông là một tên tù có tiếng nguy hiểm, kẻ đứng đầu bọn phản động chống lại triều đình. Ấn tượng đó của quản ngục cho thấy Huấn Cao không phải là phạm nhân tầm thường. Khí phách của ông được thể hiện ngay từ lần đầu xuất hiện ở trại giam: “Thúc mạnh đầu thang gông xuống thềm đá tảng đánh thuỳnh một cái khiến cho rệp rơi như một trận mưa mặc cho lời đe dọa, quát nạt của bọn lính canh” Hành động và thái độ đó cho thấy cái tôi ngông trong con người Huấn Cao, muốn làm gì là làm bằng được.
Khi được viên quản ngục biệt đãi, Huấn Cao thản nhiên nhận rượu thịt. Đó là điều hiếm thấy ở một người bình thường vì mấy ai khi đã biết trước cái chết mà vẫn an tâm ăn uống. Ông tỏ ra khinh bạc viên quản ngục: “Ngươi hỏi ta muốn gì? Ta chỉ muốn một điều là nhà người đừng bao giờ đặt chân vào đây”. Từ trước đến nay người ta chỉ thấy quản ngục mắng phạm nhân nhưng ở đây lại là cảnh phạm nhân mắng quản ngục.
Khi nhận được công văn phải đưa ra pháp trường tử hình, ông bình thản đón nhận cái chết. Với Huấn Cao, ý chí, hoài bão mới là điều quan trọng còn cái chết xem nhẹ như lông hồng. Ông không bao giờ sợ cường quyền, chẳng sợ mất cái xí. Chí nam nhi của ông là: Phải có danh gì với núi sông.
Không chỉ có khí phách hiên ngang, Huấn cao còn là nghệ sĩ tài hoa với biệt tài viết chữ đẹp – nghệ thuật thư pháp. Đó là một bộ môn nghệ thuật kết tinh bởi nét đẹp hội hoa và sự tinh túy của văn chương tạo nên những câu đối với nét thanh, nét đậm, tạo hình uốn lượn trên nền những tấm lụa trắng.
Trong truyện ngắn chữ người tử tù, Nguyễn Tuân không cho nhân vật của mình xuất hiện trực tiếp mà xuất hiện gián tiếp qua lời kể của viên quản ngục với thầy thơ lại. Huấn cao không chỉ có tài viết chữ mà còn còn là người có thiên lương trong sáng. Nếu Huấn Co có tài mà không có tâm sẽ trở thành kẻ lạnh lùng và thái độ cố tình khinh bạc viên quản ngục sẽ làm mất đi cảm tình của người đọc. Tuy nhiên, Huấn Cao lại là người có thiên lương cao cả.
Ông có thái độ coi thường quản ngục vì cho rằng hắn ta là kẻ tầm thường nhưng sau khi nhận thấy rõ tấm lòng, sự chân tình và sở nguyện cao quý của quản ngục Huấn Cao lại cảm động vô cùng. Ông nói, thiếu chút nữa ta đã phụ mất một tấm lòng trong thiên hạ. Qua đó có thể thấy lẽ sống, quan điểm sống của Huấn Cao là xứng đáng với lòng người, nếu phụ lòng người tốt là điều có lỗi.
Sự thiện lương của Huấn Cao còn thể hiện rõ trong tính cách của ông “Tính ông vốn khoảnh, trừ chỗ tri kỉ, ông ít chịu cho chữ”. Không phải ai ông cũng cho chữ, trong cuộc đời mình, ông mới cho chữ ba lần là ba người bạn tri kỷ của mình. Đối với ông, tiền tài không thể mua chuộc, cường quyền không thể ép buộc. Huấn Cao vốn khinh danh lợi, trọng nghĩa khí anh tài. Ông là con người sống tự trọng, sống hiên ngang, không có sức mạnh, quyền thế hay vàng bạc nào có thể khuất phục. Những con người từng chọc trời khuấy nước người ta còn sợ gì cương quyền, tham gì tiền bạc. Dưới con mắt của ông, bọn cầm quyền chỉ là lũ tiểu nhân đáng khinh bỉ.
Phẩm chất cao quý của Huấn Cao rực sáng nhất là trong cảnh cho chữ trước hôm ông bị đưa lên đoạn đầu đài. Trong không gian ngục tối tăm, bẩn thỉu và đầy mạng nhện, bừa bãi phân gián, phân chuột đã diễn ra một cảnh tượng xưa nay chưa từng có. Nét chữ của Huấn Cao như phượng múa rồng bay trên tấm lụa, bên cạnh là quản ngục và thầy thơ lại đang khúm núm.
Những con người đó dường như đã bị cái đẹp chinh phục. Hơn thế, Huấn Cao còn là người mang đến sự cảm hóa và thức tỉnh đối với viên quản ngục. Sau cảnh cho chữ, Huấn Cao khuyên quản ngục “Thầy quản nên tìm về quê mà ở, thầy hãy thoát khỏi cái nghề này đi đã. Ở đây khó giữ thiên lương cho lành vững và rồi cũng đến nhem nhuốc mất cái đời lương thiện đi”. Cảnh cho chữ được xem là kết tinh của vẻ đẹp nhân cách với giá trị tư tưởng của tác phẩm.
Có thể thấy, Huấn Cao là nhân vật hiếm có trong lịch sử văn học. Khi nhắc đến những nho sĩ tài ba người ta chỉ nghĩ đến những thư sinh nho nhã, ngày đêm dùi mài kinh sử, họ bị chi phối bởi tư tưởng trung quân ái quốc chứ không thể có khí phách hiên ngang như thế. Trong văn học, nếu có nhắc đến anh hùng người ta thường nghĩ đến sức mạnh chứa không tài hoa uyên bác như ông Huấn. ở Huấn Cao vừa có tài vừa có tâm vừa có tầm. Trong Chữ người tử tù Nguyễn Tuân đã xây dựng nhân vật mang dấu ấn của chủ nghĩa lãng mạn. Đó là con người tài hoa, tài tử, hiên ngang, bất khuất. Thủ pháp cường điệu hóa, đối lập, phóng đại được tác giả khai thác góp phần tô đậm nét tính cách của nhân vật. Với ngôn ngữ giàu khả năng tạo hình, nhiều cụm từ Hán Việt được sử dụng gợi lên trong lòng người đẹp một chút hoài niệm về vẻ đẹp của một thời vang bóng.
Thông qua nhân vật Huấn Cao, Nguyễn Tuân muốn gửi gắm thông điệp nhân văn về cái đẹp: Cái đẹp sẽ chiến thắng cái xấu xa, các thiện sẽ chiến thắng cái ác, ánh sáng sẽ chiến thắng bóng tối. Mặt khác, hình tượng Huấn Cao trong Chữ người tử tù cũng thể hiện quan điểm tiến bộ của nhà văn: Cái đẹp bao giờ cũng đi cùng cái thiện. Với nghệ thuật ngôn từ đặc sắc cùng tài hoa của người cầm bút, Nguyễn Tuân đã đưa đưa nhân vật của mình chạm sâu đến trái tim người đọc.
