Những ngôi sao xa xôi là tác phẩm hay của nhà văn Lê Minh Khuê. Làm sao phân tích nhân vật Phương Định trong tác phẩm ăn điểm cao? Dưới đây là hướng dẫn.
1/Giới thiệu tác phẩm/đoạn trích/tác giả/bối cảnh tác phẩm
Lê Minh Khuê sinh năm 1949, quê tại Tĩnh Gia, Thanh Hóa, là nhà văn trưởng thành trong kháng chiến chống Mỹ. Năm 1965, bà tham gia lực lượng thanh niên xung phong. Đến năm 1967, có bài báo đầu tiên. Đến năm 1969 bà bắt đầu sự nghiệp viết lách một cách chuyên nghiệp. Ngoài viết văn, Lê Minh Khuê còn làm phóng viên tác nghiệp cho nhiều báo đài và luôn được đánh giá cao.
Trong sự nghiệp cầm bút của mình, bà đã cho ra đời nhiều tác phẩm có giá trị, mang đậm dấu ấn riêng như: Cao điểm mùa hạ, Tôi đã không quên, Màu xanh man trá, Bi kịch nhỏ, Cuộc chơi…. Điểm nổi bật trong phong cách sáng tác của nữ nhà văn là ngòi bút giàu nữ tính, khả năng quan sát và cảm nhận tinh tế, lối miêu tả chân thận và đầy xúc cảm.
Truyện ngắn Những ngôi sao xa xôi sáng tác năm 1971, giữa lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ của toàn dân tộc đang bước vào giai đoạn cam go nhất. Lúc này, Lê Minh Khuê đang là chiến sĩ thanh niên xung phong trên tuyến đường Trường Sơn ác liệt. Nội dung truyện xoay quanh cuộc sống, chiến đấu của ba cô gái thanh niên xung phong là: Phương Định, Nho, và Thao. Họ đều làm việc trong tổ trinh sát mặt đường với nhiệm vụ chính là phá bom, đo khối lượng đất đá lấp vào hố bom, thông đường cho các đoàn xe ra chiến trường.
Dưới mưa bom bão đạn của giặc Mỹ, công việc này vô cùng khó khăn, gian khổ và hiểm nguy. Họ luôn phải đối mặt với cái chết nhưng chưa bao giờ mất đi sự vui tươi, hồn nhiên, yêu đời của tuổi trẻ. Cả ba cô gái tuổi đời còn rất trẻ, sống mộng mơ, yêu thương và gắn bó nhau. Tuy mỗi người một cá tính nhưng họ luôn đồng hành cùng nhau trong chiến đấu, trong sinh hoạt hàng ngày.
Khi một người bị thương, những người còn lại đều lo lắng và dồn sức chăm sóc. Thông qua tác phẩm, tác giả đã khắc họa rõ nét tâm hồn trong sáng, tinh thần lạc quan, dũng cảm, giàu nghị lực của những cô gái thanh niên xung phong trên tuyến đường Trường Sơn huyền thoại. Đây là hình ảnh đẹp của thế hệ thanh niên một thời bom đạn, là tấm gương để thế hệ trẻ hôm nay học tập và noi theo.
Truyện sử dụng cách kể chuyện tự nhiên với ngôi kể thứ nhật. Phương Định kể chuyện nên các tình tiết trở nên chân thực hơn. Ngôn ngữ trong truyện chân thực, sinh động, nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật đặc sắc…. góp phần làm nên thành công của tác phẩm.
2/ Lập dàn ý cho bài phân tích
2.1 Mở bài
- Giới thiệu khái quát về truyện ngắn: Những ngôi sao xa xôi: Đây là tác phẩm đầu tay của nhà văn Lê Minh Khuê. Bà vốn là nhà văn nữ chuyên viết về cuộc sống và chiến đấu của thế hệ trẻ nơi tuyến đường Trường Sơn chống Mĩ.
- Giới thiệu sơ lược về nhân vật Phương Định: Là hình mẫu tiêu biểu cho thế hệ trẻ thời kì kháng chiến chống Mỹ.
2.2. Thân bài
a. Khái quát chung về tác phẩm
- Truyện ngắn: Những ngôi sao xa xôi được sáng tác vào năm 1971 lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ đang bước vào giai đoạn ác liệt
- Truyện miêu tả về cuộc sống và chiến đấu của ba nữ thanh niên xung phong trên tuyến đường Trường Sơn. Đây cũng là lý tưởng chung của tầng lớp thanh niên miền Bắc lúc bấy giờ: Sôi sục khí thế vào Nam chiến đấu: “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước/Mà lòng phơi phới dậy tương lai”
- Phương Định là nhân vật chính trong truyện với nhiều nét đẹp tiêu biểu cho thế hệ thanh niên thời chống Mỹ.
b. Phân tích nhân vật Phương Định
- Vẻ đẹp thể hiện qua lòng yêu nước căm thù giặc, lý tưởng cách mạng cao cả: Sẵn sàng từ biệt gia đình, từ biệt quê hương và người thân để vào nam chiến đấu, bất chấp khó khăn, nguy hiểm.
- Phẩm chất: Gan dạ, kiên cường, dũng cảm: Phương Định đã vào chiến trường 3 năm, sống ở vùng trọng điểm trên tuyến đường Trường Sơn. Cô làm công việc hết sức nguy hiểm: Chạy trên cao điểm vào ban ngày, sau khi hết trận bom dội là phải đi đo hố bom, đếm bom chưa nổ, thậm chí phải phá bom
- Tinh thần lạc quan được thể hiện rõ qua cách nhìn về công việc, về chiến tranh và coi thường cái chết.
- Luôn có tinh thần trách nhiệm cao với công việc: Phương Định nhận nhiệm vụ phá bom, một công việc hết sức nguy hiểm nhưng nó lại trở thành một việc làm quen thuộc hàng ngày. Hành động phá bom của phương định chuẩn xác, thuần thục
- Có lẽ, sự ác liệt của chiến tranh đã tôi luyện cho cô từ một cô gái với tâm hồn nhạy cảm, yếu đuối trở thành một nữ thanh niên xung phong kiên cường, bản lĩnh.
- Không chỉ có gan dạ, kiên cường, Phương Định còn là một cô gái với tâm hồn mơ mộng, trong sáng: Thời học sinh hồn nhiên, vô tư, cô hay nhớ tới những kỷ niệm tuổi thơ, kỷ niệm thời đi học, luôn tìm thấy niềm vui trong công việc mỗi ngày. Phương Định rất thích hát, cô say sưa tận hưởng những cơn mưa đá một cách hồn nhiên, vô tư…. nhưng vẫn luôn nhớ về quê hương, người thân, yêu quý, gắn bó với đồng đội.
c. Nghệ thuật xây dựng nhân vật Phương Định
- Thành công của tác phẩm là ở cách xây dựng nhân vật qua điểm nhìn, ngôn ngữ, nghệ thuật miêu tả tâm lý và tính cách một cách chân thực, tinh tế và sâu sắc.
- Ngôn ngữ trần thuật giống như đời thực, ngôn ngữ phù hợp với nhân vật: Trẻ trung, tự nhiên và nữ tính
- Thế giới tâm hồn được khai thác một cách phong phú
d. Cảm nhận về thế hệ trẻ thời chống Mỹ
- Là thế hệ sinh ra và lớn lên trong thời kỳ chiến tranh nên phải chịu nhiều đau thương, gian khổ, hy sinh
- Là thế hệ của những con người anh hùng, sẵn sàng hy sinh, sẵn sàng lên đường, sẵn sàng xả thân vì độc lập tự do
- Là thế hệ trẻ tuổi, yêu nước, can trường, dũng cảm, yêu đời, sống có ước mơ, có lý tưởng cao đẹp
2.3 Kết luận
- Hình tượng nhân vật Phương Định được xây dựng một cách chân thực, sinh động, đẹp đẽ cả về tính cách, ý chí, lý tưởng, phẩm chất
- Qua đó người đọc thấy rõ phẩm chất, thế giới nội tâm phong phú của nhân vật Phương Định
3/ Viết 1 bài văn mẫu
Những ngôi sao xa xôi là tác phẩm nổi bật trong cuộc đời sáng tác của nhà văn Lê Minh Khuê. Truyện viết về những người thanh niên xung phong trên tuyến đường Trường Sơn trong những năm chiến đấu chống Mỹ ác liệt. Truyện đã xây dựng thành công hình ảnh 3 nhân vật: Phương Định, Nho, Thao, mỗi người một vẻ, một tích cách nhưng tựu chung đều anh dũng, can trường, tinh thần trách nhiệm cao. Trong đó, Phương Định là nhân vật chính, đại diện cho vẻ đẹp của thế hệ thanh niên Việt Nam thời đại chống Mỹ.
Bối cảnh truyện là năm 1971, lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ đang bước vào giai đoạn cam go, quyết liệt. Vì thế, lớp lớp thanh niên miền Bắc sục sôi khí thế vào nam chiến đấu “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước/Mà lòng phơi phới dậy tương lai”. Phương Định là cô gái người Hà Nội cũng không ngần ngại ra trận, xung phong vào chiến trường khói lửa chiến đấu dù tuổi đời còn rất trẻ.
Chia tay cha mẹ, người thân, bạn bè, Hà Nội thân yêu với nhiều nỗi niềm tiếc nuối nhưng với cô nhiệm vụ cứu nước còn lớn hơn, thôi thúc mãnh liệt hơn. Vốn là cô gái hồn nhiên, yêu đời, tuổi thơ êm đềm bên gia đình nhưng khi đất nước bị xâm lăng, Phương Định không ngần ngại xung ra tuyến đầu chống giặc. Những kỉ niệm ngọt ngào thời thơ ấu bên gia đình, thời học sinh bên bạn bè chính là liều thuốc tinh thần hữu hiệu giúp cô vững tâm chiến đấu.
Cô tự nhận xét mình là người có ngoại hình khá, hai bím tóc dài tương đối mềm, cái cổ cao và kiêu hãnh như đài hoa loa kèn. Cô còn có đôi mắt mà như các anh lái xe bảo: Cô có cái nhìn sao mà xa xăm. Có lẽ bởi đôi mắt ấy mà cô luôn thích ngắm nhìn mình trong gương. Trong truyện ngắn duy chỉ có Phương Định được tác giả miêu tả về đôi mắt vì đó là cửa sổ tâm hồn, qua đôi mắt tác giả có thể bộc lộ rõ tích cách nhân vật. Qua miêu tả đôi mắt của Phương Định, Lê Minh Khuê cho người đọc thấy đó là một cô gái với tâm hồn tinh tế, nhạy cảm nhưng cũng hết sức kiên cường.
Tuy vẻ ngoài mảnh mai, nữ tính nhưng Phương Định là cô gái mạnh mẽ, trách nhiệm cao trong công việc. Phá bom vốn là công việc nguy hiểm thường xuyên phải đối mặt với cái chết, có những ngày 5 lần phá bom, ngày ít nhất thì ba lần nhưng cô gái ấy vẫn không quản ngại gian nan. Mỗi khi có mệnh lệnh cô lại lên đường quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ để đoàn xe được thông tuyến. Cô gái bé nhỏ ấy luôn tuân thủ mệnh lệnh một cách bình thản, xem nó là chuyện rất đỗi bình thường, giống như việc hàng ngày. Khi làm nhiệm vụ, đôi lúc Phương Định có nghĩ về cái chết nhưng đó chỉ là ý nghĩ thoáng qua, điều quan trọng nhất với cô lúc này là làm thế nào để những quả bom chưa nổ phải nổ. Trong những lần phá bom, có những lúc căng thẳng, hồi hộp, “thần kinh căng như chão” nhưng thấy ánh mắt của các chiến sĩ đang theo dõi động viên và khích lệ càng giúp cô tự tin hơn.
Chính sự tự tin và tự trọng đã giúp Phương Định thao tác tháo bom một cách thuần thục, chạy đua kịp với thời gian, vượt qua cái chết cho những đoàn xe thông ra tuyền tuyến. “Thật may bom đã nổ, thắng rồi”, đó là tâm trạng của cô gái nhỏ nhắn khi hoàn thành công việc của mình. Một thân hình bé nhỏ nhưng mang trong mình một bản lĩnh kiên cường, một trái tim gan góc, một quyết tâm lớn lao, một ý chí tuyệt vời, không bao giờ khuất phục trước khó khăn, không bao giờ gục ngã trước kẻ thù.
Hơn thế, Phương Định còn là một con người có tinh thần đồng đội cao cả. Cô yêu thương chị em trong đơn vị bằng sự quan tâm chân thành. Khi Nho, chị Thao đi trinh sát chưa về lòng cô thấy lo lắng, sốt ruột cứ chạy vào chạy ra. Khi trực điện thoại cô thấy thời gian bắt đầu căng lên, trí não cùng vậy. Vì thế, khi nhận cuộc gọi từ đại đội trưởng, Phương Định trả lời một cách gắt gỏng: “Trinh sát chưa về” vì cô quá lo cho đồng đội của mình. Khi Nho bị thương cô vô cùng lo lắng nhưng vẫn cố giữ bình tĩnh moi đất kéo em ấy lên rồi nhanh chóng lau rửa vết thương, tận tình chăm sóc chu đáo cho em ấy như đứa em gái nhỏ ruột thịt trong nhà. Chính tình thương và sự chân thành ấy đã gắn kết ba họ lại với nhau, cùng yêu thương, che chở, chăm sóc lẫn nhau trong những năm tháng ác liệt của chiến tranh.
Gan dạ, kiên cường là thế, Phương Định còn là cô gái nhạy cảm, đáng yêu, tâm hồn trong sáng. Cô quan tâm đến vẻ bề ngoài của mình và luôn tự hào về điều đó. Khi được mọi người chú ý, Phương Định không vồn vã mà luôn rất tế nhị, kín đáo. Cô có thói quen khoanh tay trước ngực rồi đứng ra xa để nhìn đi nơi khác. Đó là một cách làm duyên rất nữ tính của cô của những người con gái Hà Thành. Sự hồn nhiên, yêu đời của Phương Định thể hiện ở chỗ: Cô rất thích hát, và hát say sưa.
Khi gặp cơn mưa đá ở chiến trường, cô cuống cuồng tận hưởng không còn để tâm đến bom đạn dữ dội và sự khắc nghiệt của chiến trường. Trong tâm hồn người con gái bé nhỏ ấy luôn tràn đầy niềm tin, sự hồn nhiên và lạc quan, yêu đời. Cơn mưa đến chính là giây phút giúp Phương Định thư giãn, lấy lại tinh thần sau những lần phá bom căng thẳng. Cơn mưa đá gợi lên trong lòng cô bao nhiêu kỷ niệm: Kỷ niệm về tuổi thơ bên gia đình, bạn bè… Đó là hành trang tiếp thêm sức mạnh cho người con gái bé nhỏ ấy hoàn thành xuất nhiệm vụ. Cảnh Phương Định gặp cơn mưa đá ở cuối truyện được tác giả miêu tả chân thật, đặc sắc: “Tôi chạy vào, bỏ trên bàn tay đang xòe ra của Nho mấy viên đá nhỏ. Lại chạy ra, vui thích cuống cuồng…” Sau niềm vui con trẻ say sưa, trần đầy ấy là nỗi nhớ về mẹ, về cái cửa sổ ngôi nhà, về những ngôi sao trên bầu trời thành phố…. Tất cả vừa thực vừa hư xoáy sâu vào trong trái tim và trí óc của Phương Định.
Dẫu đã vào chiến trường ba năm nhưng Phương Định vẫn không có nhiều thay đổi, cô vẫn giữ được vẻ đẹp nguyên sơ, vẫn mơ mộng, vẫn thích hát, cứ thuộc một đoạn nhạc nào đó là hát rồi bịa ra lời mà hát. Lời bài hát mà Phương Định bịa lộn xộn, đôi lúc ngớ ngẩn phải bò ra mà cười một mình. Cô thích nhiều bài hạt nhất là những bài hành khúc bộ đội ta hay hát trên các ngả đường ra trận. Không chỉ thế, Phương Định còn thích dân ca quan hệ mềm mại, trữ tình, thích bài Ca – chiu – sa của Hồng quân Liên Xô…
Truyện ngắn Những ngôi sao xa xôi của Lê Minh Khuê được trần thuật ở ngôi thứ nhất, người kể chuyện chính là Phương Định. Với cách sử dụng ngôi kể này tác giả đã bộc lộ rõ nhất thế giới nội tâm, cảm xúc, suy nghĩ trong từng nhân vật. Qua đó, vẻ đẹp tâm hồn của con người trong chiến tranh hiện lên một cách rõ nét, trong sáng, đối lập hoàn toàn với cuộc chiến trường kỳ, gian khổ, ác liệt. Bằng trải nghiệm và chiêm nghiệm, Lê Minh Khuê đã tạo ra được một điểm nhìn tuyệt vời để làm bật nổi hiện thực của cuộc chiến đấu.
Do đó, khi đọc truyện người ta tin vào tính chân thực của câu chuyện vì chính người kể cũng là nhân chứng của chuyện, là người trực tiếp tham gia trên chiến trường. Nhịp điệu kể linh hoạt, câu văn ngắn, nhịp nhanh phù hợp với bối cảnh chiến tranh khốc liệt, khẩn trương và căng thẳng. Thế nhưng, đến đoạn hồi tưởng về những kỷ niệm thời thơ ấu ở Hà Thành, nhịp điệu trở nên chậm rãi, nhẹ nhàng.
Thông qua nhân vật Phương Định người đọc dễ dàng thấy rõ tài miêu tả tâm lí nhân vật của Lê Minh Khuê. Tuy vẫn nằm trong mạch văn học cách mạng 1954 – 1975, nhưng tác giả lại biết đi sâu vào thế giới nội tâm nhân vật và khai thác theo một cách rất đặc biệt. Vẻ đẹp tâm hồn, phẩm chất anh hùng của Phương Định cũng chính là vẻ đẹp của thế hệ trẻ Việt Nam trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước.
Có thể nói, Những ngôi sao xa xôi của Lê Minh Khuê đã tái hiện lại một cách chân thực và đầy xúc động về một thời kỳ chiến đấu gian khổ, oanh liệt nhưng rất đỗi tự hào của dân tộc. Phương Định và những người đồng đội của cô chính là những ngôi sao xa mà gần của những năm tháng không thể nào quên. Đọc truyện ta thấy tự hào về thế hệ cha ông đi trước, nó giúp giới trẻ ngày nay nhận thức đúng hơn về ý chí, mục đích và lý tưởng sống. Gấp trang sách lại, hình ảnh Phương Định vẫn đọng lại trong tâm trí người đọc. Cô là đại diện tiêu biểu cho thế hệ trẻ Việt Nam thời hoa – lửa đã không tiếc đem hết tuổi xuân để cống hiến và bảo vệ tổ quốc.
