Lá đỏ là bài thơ biểu biểu trong cuộc đời sáng tác của Nguyễn Đình Thi. Làm sao để phân tích Lá đỏ sâu sắc, ăn điểm cao? Dưới đây là bài văn mẫu chọn lọc.
1/Giới thiệu tác phẩm/đoạn trích/tác giả/bối cảnh tác phẩm
Nguyễn Đình Thi là tên tuổi lớn trong nền văn học Việt Nam hiện đại. Ông sinh năm 1924 tại thành phố Luông Pha Băng, Lào, mất năm 2003 tại Hà Nội. Nguyên quán của ông ở làng Vũ Thạch, phố Bà Triệu, phường Tràng Tiền, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội.
Cha của Nguyễn Đình Thi là một viên chức Sở bưu điện Đông Dương, từng sang Lào Làm việc. Năm 1940, ông tham gia Tổ văn hóa cứu quốc, năm 1945 tham dự Đại hội quốc dân Tân Trào. Sau đó, Nguyễn Đình Thi được bầu vào Đại biểu quốc hội Việt Nam khóa I. Sau cách mạng tháng Tám, ông giữ chức Tổng thư ký hội văn hóa cứu quốc.
Nguyễn Đình Thi là nghệ sĩ đa tài, có khả năng sáng tác nhạc, làm thơ, viết tiểu thuyết, viết kịch, viết tiểu luận phê bình. Dù trong lĩnh vực nào, ngòi bút của ông đều sắc sảo, chân thực và được đánh giá cao. Nguyễn Đình Thi từng tham gia kháng chiến chống Pháp, chống Mĩ và giữ nhiều chức vụ quan trọng trong Đảng.
Ông thuộc thế hệ văn nghệ sĩ trưởng thành trong kháng chiến chống Pháp, sau đó tiếp tục hoạt động để phục vụ tổ quốc trong kháng chiến chống Mỹ. Nguyễn Đình Thi có khả năng viết lách trong nhiều lĩnh vực: Làm thơ, viết văn xuôi, soạn nhạc, viết kịch, viết lý luận phê bình văn học. Nhờ những đóng góp lớn của mình, năm 1996, ông được nhà nước phong tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật đợt 1.
Sau năm 1954, Nguyễn Đình Thi tham gia công tác quản lý văn học nghệ thuật. Từ năm 1958 đến năm 1989, ông là Tổng thư ký hội nhà văn Việt Nam. Năm 1995, Nguyễn Đình Thi là Chủ tịch Ủy ban toàn quốc Liên hiệp các Hội văn học nghệ thuật. Với những đóng góp và cống hiến lớn của mình, ông được vinh danh:
- Huân chương kháng chiến chống Mỹ hạng nhất
- Huân chương kháng chiến chống Pháp hạng nhất
- Huân chương độc lập hạng nhất
- Huy hiệu 50 năm tuổi Đảng
- Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật đợt 1
Về phong cách nghệ thuật, thơ của Nguyễn Đình Thi phóng khoáng, tự do nhưng vẫn hàm súc, sâu lắng chứa đựng nhiều suy tư, nhiều khám phá mới theo hướng hiện đại. Văn xuôi của ông phản chân thực cuộc chiến đấu anh dũng của nhân dân ta trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ.
Nguyễn Đình Thi đã dành cả cuộc đời để khám phá, tìm tòi, sáng tạo trong từng con chữ. Với niềm đam mê văn chương, nghệ thuật từ nhỏ cùng bản lĩnh dám thay đổi nên sáng tác của ông luôn mang tới cho độc giả sự tươi mới, những dấu ấn riêng không thể pha lẫn với bất cứ ngòi bút nào. Thơ văn Nguyễn Đình Thi luôn nồng nàn tình yêu quê hương đất nước. Đọc thơ của ông chúng ta sẽ cảm nhận được rất rõ hơi thở, triết lý về cuộc sống, về tình yêu và sự giản dị của con người Việt Nam. Văn thơ của ông mang tính thời sự, trực tiếp phục vụ cuộc sống kháng chiến như:
- Thơ: Người chiến sĩ năm 1958, bài thơ Hắc Hải năm 1958, Dòng sông trong xanh năm 1974, Tia nắng năm 1985, Đất nước 1948 -1955, Nhớ, Lá đỏ…
- Tiểu thuyết: Vỡ bờ, Xung kích, Thu đông năm nay, Bên bờ sông Lô năm 1957, Lửa năm 1966, Mặt trận trên cao năm 1967
- Kịch: Con nai đen năm 1961, Hoa và Ngần năm 1975, Giấc mơ năm 1983, Rừng trúc 1978, Người đàn bà hóa đá năm 1980, Sóng năm 1980, Trương Chi năm 1983, Hòn Cuộc năm 1983 – 1986, Nguyễn Trãi ở Đông Quan năm 1979…
- Phê bình văn học: Tiểu luận Nhận đường
- Nhạc: Diệt phát xít và Người Hà Nội.
- Tiểu luận: Mấy vấn đề về văn học, Công việc của người viết tiểu thuyết.
- Triết luận: Triết học nhập môn, Siêu hình học, triết học Nietzsche, Triết học Kant…
Bài thơ Lá đỏ được tác giả viết vào tháng 12 năm 1974, lúc này cuộc kháng chiến chống Mỹ đang bước vào giai đoạn cuối, toàn Đảng toàn dân đang khẩn trương chuẩn bị tiếp tế cho tiền tuyến miền Nam.
Lá đỏ tái hiện lại một cách chân thực và hùng hồn về quá khứ của dân tộc và nhân dân. đó là những năm tháng chiến đấu bảo vệ tổ quốc gian khổ nhưng rất đỗi tự hào gắn với những cuộc hành quân trên tuyến đường Trường Sơn huyền thoại vào Nam chiến đấu. Bài thơ được viết theo thể thơ tự do, phương thức biểu đạt: Biểu cảm kết hợp với miêu tả nên chỉ với 8 câu thơ ngắn gọn tác giả đã giúp người đọc vượt thời gian quay về với những năm tháng hào hùng chống Mỹ
2/ Lập dàn ý cho bài phân tích
2.1 Mở bài
– Giới thiệu khái quát về tác giả Nguyễn Đình Thi, quê ở Hà Nội, sinh ra ở Lào, là một nhà văn, nhà thơ, nhà phê bình văn học, nhạc sĩ tài hoa, giàu lòng yêu nước
– Giới thiệu ngắn gọn về bài thơ Lá đỏ: Hoàn cảnh ra đời vào tháng 12 năm 1974 – lúc cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước đang bước vào giai đoạn cuối, toàn dân đang dốc sức chi viện cho tiền tuyến. Nội dung bài thơ tái hiện lại quá khứ hào hùng của cả dân tộc trong thời kỳ chống Mỹ…
2.2 Thân bài
– Phân tích 2 câu thơ đầu: Không gian nơi hai người gặp nhau
- Trên cao, lộng gió, rừng lá đỏ
- Không gian rộng lớn, bao la, bát ngát
– Phân tích 4 câu thơ tiếp theo: Hình ảnh con đường Trường Sơn huyền thoại
- Em đứng bên đường, quàng súng, đoàn quân vội vã, bụi Trường Sơn
- 4 câu thơ khắc họa một cách chân thực, rõ nét cuộc kháng chiến trường kỳ, gian khổ nhưng rất đỗi tự hào: Dù đường Trường Sơn bom đạn cày nát nhưng đoàn quân vẫn vội vã bước để kịp trận chiến đấu cuối cùng.
– Phân tích 2 câu thơ cuối: lời hứa hẹn của hai người khi chia tay
- Gửi lời chào với em cô gái tiền phương
- Lời hứa hẹn sẽ gặp lại giữa Sài Gòn vào ngày đại thắng bởi đây là nơi sẽ diễn ra chiến dịch lớn cuối cùng mang tên: Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử
- Câu kết của bài thơ mang theo niềm tin và hy vọng: Niềm tin vào chiến thắng tất yếu của quân dân ta trong cuộc kháng chiến chống Mỹ
– Nghệ thuật sử dụng trong bài thơ: Thể thơ tự do, bút pháp so sánh, ngôn ngữ thơ gần gũi, chân thực với người đọc.
2.3 Kết bài
- Cảm nhận chung và giá trị nội dung và giá trị nghệ thuật của bài thơ
- Người viết có thể liên hệ, mở rộng vấn đề với các bài thơ khác thời chống Mĩ
3/ Viết 1 bài văn mẫu
Nhắc đến những tên tuổi lớn trong nền văn học Việt Nam hiện đại không thể thiếu Nguyễn Đình Thi. Ông vừa là nhà thơ, nhà văn, nhà phê bình văn học, nhạc sĩ tài hoa… Trong đó, thơ là thể loại mà ông tâm huyết nhất, nó được ví như đứa con tinh thần mà suốt cuộc đời Nguyễn Đình Thi theo đuổi. Thơ ông tự do, phóng khoáng giàu chất suy tư, luôn dạt dào cảm hứng yêu nước. Chủ đề chính trong sáng tác của ông là đất nước và con người trong kháng chiến. Lá đỏ là bài thơ tiêu biểu cho phong cách sáng tác của nhà thơ.
Bài thơ ra đời vào tháng 12 năm 1974, thời điểm mà cuộc kháng chiến chống Mỹ đang bước vào giai đoạn cuối, toàn quân, toàn dân đang dồn sức cho tuyền tuyến lớn miền Nam. Nguyễn Đình Thi trực tiếp tham gia kháng chiến, được tận mắt chứng kiến sự khốc liệt của chiến tranh “Giữa nghìn tiếng nổ rung đêm lửa”, hơn ai hết tác giả cảm nhận rất rõ nỗi đau, sự mất mát của chiến tranh: Người ra đi mãi mãi, người ở lại nỗi đau không nguôi…
Chính trong những đau thương, mất mát ấy, tác giả đã vẽ lên bức tranh thiên nhiên Trường Sơn bao la mang vẻ đẹp kỳ diệu, lãng mạn. Ngắm nhìn thiên nhiên Trường Sơn với màu lá đỏ phủ trời xanh, lá đỏ ào ào tung bay trong gió… đã tạo nên những cảm xúc đặc biệt để bài thơ Lá đỏ ra đời. Nhạc sĩ Hoàng Hiệp đã phổ nhạc bài thơ này thành bài hát ý nghĩa tái hiện lại khung cảnh oai hùng của quân ta trên đường ra trận:
“Gặp em trên cao lộng gió
Rừng lạ ào ào lá đỏ
Em đứng bên đường như quê hương
Vai ao bạc quàng súng trường
Đoàn quân vẫn đi vội vã
Bụi Trường Sơn nhòa trời lửa
Chào em, em gái tiền phương
Hẹn gặp nhé giữa Sài Gòn”
Bài thơ mở đầu bằng hình ảnh rất đẹp: gặp em trên cao. Cao ở đây mang hàm nghĩa chỉ vị trí địa lý, hai người gặp nhau trên núi cao, đèo cao. Ngoài ra, trên cao còn nói đến vị trí tình cảm trong lòng tác giả: Tình yêu tổ quốc là thiêng liêng cao cả, được đặt lên cao nhất trên mọi thứ tình cảm khác. Trên cao ở đây là một nơi đẹp đẽ, thoáng mát, đứng từ trên cao lộng gió chúng ta sẽ cảm nhận được sự vô tận và bát ngát của thiên nhiên, trời đất. Trong không gian đó là hình ảnh lá đỏ ào ào bay trong gió, nó tô điểm cho bầu trời Trường Sơn trở nên đẹp đẽ, thơ mộng.
Trong kháng chiến chống Mĩ, Trường Sơn là con đường giao thông huyết mạch để miền Bắc chi viện cho miền Nam. Trên con đường ấy mỗi ngày đều có bước chân hành quân của những đoàn quân Nam Tiến, có những đoàn xe nối nhau ra trận. Vì thế, đường Trường Sơn trở thành trọng điểm đánh phá của đế quốc Mĩ. Bầu trời Trường Sơn luôn mịt mù khói lửa, chằng chịt hố bom. Hình ảnh lá đỏ ào ào rơi trong gió làm cho bức tranh thiên nhiên thêm hùng tráng, tràn đầy sức sống. Trong những chiếc lá đỏ ấy là bao nhiêu tâm tư, tình cảm của tác giả gửi gắm.
Bức tranh thiên nhiên Trường Sơn trong mùa ra trận được tác giả tái hiện lại một cách đầy sức sống. Giữa lúc cuộc kháng chiến đang cam go, căng thẳng, màu lá đỏ như tiếp thêm sức mạnh cho những người lính ra trận. Bốn câu tiếp theo:
“Em đứng bên đường, như quê hương
Vai áo bạc quàng súng trường
Đoàn quân vẫn đi vội vã
Bụi Trường Sơn nhòa trời lửa”
Hình ảnh đường Trường Sơn trong mùa ra trận được tái hiện một cách chân thực và đẹp đẽ. Đó là hình ảnh cô gái thanh niên xung phong đứng bên đường. Họ đều là những cô gái trẻ tuổi đôi mươi vì tình yêu quê hương đất nước mà không ngại gian khổ, hy sinh sẵn sàng lên đường làm nhiệm vụ.
Em đứng bên đường, vai áo bạc, quàng súng trường giản dị nhưng xinh đẹp và dồi dào sức trẻ. Đáng lẽ, người con gái này phải được hưởng cuộc sống yên bình bên gia đình, người thân nhưng vì đất nước có chiến tranh, những người con gái đôi mươi ấy phải mang súng ra chiến trường. Hình ảnh em gái tiền phương được tác giả so sánh với quê hương. Nói cách khác, họ trở thành biểu tượng của quê hương, đất nước, biểu tượng cho cuộc chiến tranh nhân dân của toàn dân tộc, cho khát vọng tự do và độc lập. Trong văn học Việt Nam, hình ảnh cô gái thanh niên xung phong luôn là nguồn cảm hứng tuyệt vời để các nhà thơ chấp bút. Trong bài thơ “Cái điểm sáng ấy” của Trần Nhật Thu, hình ảnh cô gái thanh niên xung phong hiện lên thật đẹp:
“Mấy năm rồi chạy trên tuyến Trường Sơn
Có đêm nào như đêm nay nhớ mãi
Những cọc tiêu là những cô em gái
Thanh thản đứng bên đường trọng điểm – xe lên”
Trong bài Lá đỏ của Nguyễn Đình Thi, hình ảnh con đường Trường Sơn được tác giả khắc họa một cách chân thực nhất: “Đoàn quân vẫn đi vội vã/Bụi Trường Sơn nhòa trời lửa. Trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước, đây là con đường gian khổ và ác liệt bởi bom đạn ngày đêm không ngừng dội xuống.
Dẫu thế, đoàn quân ta vẫn trập trùng, hối hả ra trận. Bước chân ấy mạnh mẽ, rung chuyển, đạp phăng mọi gian khó, hiểm nguy. Sức mạnh trong từng bước chân của đoàn quân Nam Tiến là sức mạnh của lòng yêu nước, của chí căm thù, của khát vọng độc lập, tự do, thống nhất, giang sơn thu về một mối.
Khung cảnh Trường Sơn mịt mù không phải do sương, không phải do cát bụi mà là do bom đạn, súng pháo kẻ thù nã xuống. Chiến tranh khốc liệt là thế nhưng không làm chùn bước chân hành quân của những người chiến sĩ giải phóng, những cô gái thanh niên xung phong. Câu thơ vừa mang vẻ đẹp lãng mạn vừa mang tính hiện thực.
Hình ảnh đoàn quân trên đường ra trận với khí thần tốc, hào hùng trong khung cảnh bụi Trường Sơn nhòa trời lửa làm ta thấy tự hào. Từ láy vội vã làm bật nổi tinh thần tranh thủ, khẩn trương từng phút, từng giây của những đoàn quân Nam Tiến. Ai cũng muốn bước đi thật nhanh để kịp vào trận chiến cuối cùng dẫu họ biết rằng mỗi bước đi đều có nguy hiểm rình rập. Hình ảnh đoàn quân đi vội vã trong bài thơ Lá đỏ là kết tinh của ý chí, tinh thần và khát vọng độc lập, tự do. Đó còn là biểu tượng của tinh thần, của chiến thắng.
Hai câu cuối của bài thơ: “Chào em em gái tiền phương/Hẹn gặp nhé giữa Sài Gòn”. Lời chào rất đơn giản, nhẹ nhàng nhưng ẩn sâu trong đó là lời hứa hẹn gặp nhau khi đất nước giải phóng, Nam Bắc thu về một mối. Chiến dịch cuối cùng của cuộc tổng tiến công mùa xuân năm 1975 là chiến dịch Hồ chí Minh lịch sử. Khi chiến dịch này toàn thắng, chúng ta: Những chàng trai giải phóng và em những cô gái tiền phương sẽ được gặp nhau giữa Sài Gòn trong ngày đại thắng. Khung cảnh ấy thật đẹp, thật hào hùng.
Hình ảnh em ở đây mang nhiều ý nghĩa khác nhau. Em vừa là hậu phương, tất cả hậu phương đang dồn sức chi viện cho tiền tuyến vừa đóng vai trò là người lính ở tiền phương. Lời chào trong câu thơ nghe qua rất đơn giản nhưng ẩn sâu trong đó là khát vọng, là lời hứa hẹn trở về khi đất nước vang khúc khải hoàn ca.
Hai câu cuối của bài thơ cũng chính là lời hứa hẹn, lời tạm biệt đánh dấu kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến. Cái kết của bài thơ mang theo niềm hy vọng lớn lao: Hy vọng về ngày hòa bình và Sài Gòn chính là điểm gặp gỡ của niềm vui, của chiến thắng.
Bài thơ được viết theo thể thơ tự do, hình ảnh trong thơ chân thực, gần gũi nhưng không kém phần lãng mạn. Chỉ bằng 8 câu thơ ngắn gọn tác giả đã khái quát được trọn vẹn vẻ đẹp của thiên nhiên và con người Việt Nam trong một thời đại đặc biệt: Thời đại của chiến tranh bảo vệ tổ quốc oai hùng, thời đại Hồ Chí Minh. Hình ảnh lá đỏ không chỉ tạo cảm giác mạnh về thị giác mà còn là dự báo về thắng lợi tất yếu của cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc.
Lá đỏ của Nguyễn Đình Thi không đơn thuần là một bài thơ mà là bức tranh hào hùng về người lính cụ Hồ trong kháng chiến chống Mỹ. Đọc thơ, chúng ta như được hòa mình vào những bước chân dũng mãnh, thần tốc của những người chiến sĩ mang trong mình bầu nhiệt huyết: Giết giặc, giải phóng quê hương. Dưới ngòi bút tài hoa của Nguyễn Đình Thi, bài thơ không chỉ toát lên vẻ đẹp hùng vĩ của núi rừng Trường Sơn mà còn tôn vinh, ca ngợi tinh thần của những con người Việt Nam quả cảm, can trường trong kháng chiến. Hình ảnh đoàn quân bước đi trên con đường bụi đỏ là biểu tượng cho lòng quyết tâm và sự kiên trì. Cảm ơn nhà thơ đã đưa người đọc đến gần hơn với quá khứ rất đỗi tự hào của cha ông. Vì thế, dù ra đời đã lâu, Lá đỏ vẫn luôn được bạn đọc yêu mến.
