Bố tôi của Nguyễn Ngọc Thuần là truyện ngắn hay, mang nhiều thông điệp ý nghĩa về tình cảm gia đình. Làm sao để phân tích Bố tôi sâu sắc, ăn điểm cao?
1/Giới thiệu tác phẩm/đoạn trích/tác giả/bối cảnh tác phẩm
Điểm tên những ngòi bút tài hoa trên tao đàn văn học Việt Nam đương đại không thể thiểu Nguyễn Ngọc Thuần. Đó là nhà văn trẻ đầy triển vọng với thể loại văn xuôi. Ông sinh năm 1972, tại Tân Thiện, Hàm Tân, Bình Thuận. Nguyễn Ngọc Thuần đã tốt nghiệp đại học Mỹ Thuật thành phố Hồ Chí Minh nhưng sau khi ra trường anh lại theo nghiệp báo, làm việc cho báo Tuổi trẻ. Sau đó, không hiểu cơ duyên nào đã đưa chàng họa sĩ trẻ này đến với văn chương. Chính cái tôi của văn chương trong ông đã lấn át cái tôi họa sĩ.
Nói về phong cách nghệ thuật, các tác phẩm của Nguyễn Ngọc Thuần đều mang hơi thở cuộc sống. Đó là một thế giới ấm áp, tươi mới, trong trẻo, đầy chất thơ. Truyện ngắn của ông thường viết về chủ đề cuộc sống, những câu chuyện giản dị xung quanh cuộc sống hàng ngày với ngôn từ linh hoạt, tinh tế, giọng văn nhẹ nhàng, ấm áp dễ chạm sâu đến trái tim người đọc.
Tác phẩm chính trong sự nghiệp sáng tác của Nguyễn Ngọc Thuần có thể kể đến như: Giăng giăng tơ nhện, Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ, Một thiên nằm mộng, Bố tôi… Ông đã vinh dự nhận nhiều giải thưởng quan trọng về văn học nghệ thuật:
- Giăng giăng tơ nhện: Giải thưởng Văn học tuổi hai mươi lần 2
- Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ, nhà xuất bản Trẻ năm 2000, giải nhất cuộc thi Văn học thiếu nhi lần III, giải Peter Pan – giải thưởng của Thụy Điển dành cho các tác phẩm viết về thiếu nhi hay nhất
- Một thiên nằm mộng: Giải A trong cuộc vận động sáng tác văn học thiếu nhi của nhà xuất bản Kim Đồng 2001 – 2002.
- Nhện ảo: Giải A cuộc vận động sáng tác dành cho thiếu nhi 2003…
Với phong cách sáng tác mang đậm dấu ấn cá nhân và sự sáng tạo không ngừng, ngòi bút Nguyễn Ngọc Thuần luôn tạo được sức hút riêng, không thể pha lẫn với bất cứ tên tuổi nào trên tao đàn Văn học Việt Nam hiện đại. Tin chắc trong thời gian tới, nhiều đứa con tinh thần của ông sẽ chào đời mang đến cho bạn đọc nhiều trải nghiệm và chiêm nghiệm thú vị.
Truyện ngắn Bố tôi được tác giả viết dựa trên cảm hứng thiêng liêng về tình phụ tử. Hiện lên trong truyện là hình ảnh người cha nghèo lam lũ nhưng hết mức thương yêu con. Từ vùng núi xa xôi, người cha ấy luôn nâng niu từng lá thư con gửi dù không biết chữ. Nội dung cốt truyện rất đơn giản nhưng luôn khiến người đọc rơm rớm nước mắt. Đó là rung cảm về tình phụ tử thiêng liêng, sự hy sinh thầm lặng của người cha, là lời nhắc nhở con cái về lòng biết ơn, sự hiếu thảo. Thông qua câu chuyện, tác giả muốn làm bật nổi giá trị của gia đình trong nhịp sống hiện đại.
Với cốt truyện đơn giản, tình huống đời thường, không kịch tính, không bất ngờ nhưng gợi nên trong lòng người đọc nhiều cảm xúc. Ngôn ngữ trong truyện mộc mạc, đan xen giữa yếu tố tự sự với hồi tưởng, suy ngẫm tạo chiều sâu cho truyện ngắn Bố tôi.
2/ Lập dàn ý cho bài phân tích
2.1 Mở bài
– Giới thiệu khái quát về tác giả Nguyễn Ngọc Thuần và truyện ngắn Bố tôi
– Khái quát nội dung cần phân tích: Truyện đã xây dựng thành công hình ảnh người bố hiền lành, chất phác, hết lòng yêu thương con.
2.2 Thân bài
– Khái quát nội dung và chủ đề của truyện
Truyện kể về người bố của nhân vật tôi. Người bố sống ở vùng đồi núi xa xôi, hiểm trở, không biết chữ, còn người con đi học ở dưới đồng bằng cách xa nhà. Dù ở nhà con nhưng ông luôn nghe ngóng, theo dõi con mỗi ngày. Người cha ấy dành trọn tình yêu thương cho đứa con xa nhà. Mỗi lần con gửi thư về ông thấy vô cùng hạnh phúc, luôn trân trọng và nâng niu những bức thư ấy vì nghĩ rằng con còn gửi thư được là vẫn còn mạnh khỏe.
Ngày con trai bước chân vào giảng đường đại học là ngày người bố ra đi mãi mãi. Đây là ngày khai trường đầu tiên mà người con (nhân vật tôi) không có bố đi cùng. Thế nhưng nhân vật tôi vẫn vững tin vì nghĩ rằng mỗi bước đi của mình trong hành trình phía trước luôn có bố theo dõi, chở che.
Không có tình huống bất ngờ, không có mâu thuẫn, không có xung đột nhưng truyện khiến ai cũng phải rưng rưng nước mắt. Truyện ca ngợi tình yêu thương bao la, sâu nặng của người bố dành cho con, cho gia đình, thể hiện lòng biết ơn sâu nặng của người con dành cho bố. Truyện gửi gắm thông điệp: Là con cái phải biết thương yêu, kính trọng bậc sinh thành, đặt chữ hiếu lên hàng đầu.
– Phân tích hình ảnh người Bố
Hình ảnh người bố nghèo:
- Bố tôi ở vùng núi nghèo, xa xôi, cuộc sống vất vả, tảo tần, phải một nắng hai sương làm nương rẫy, không có điều kiện đi học
- Bố đi chân đất xuống núi, không biết chữ
- Bố con chỉ có thể liên lạc với nhau qua những bức thư
- Dù hoàn cảnh vất vả, đối với dân miền núi, việc nuôi con đi học ở xa chưa bao giờ là việc dễ dàng nhưng bố tôi vẫn cố gắng hết sức để lo cho con
Hình ảnh người bố yêu con, tinh tế và thấu hiểu
- Yêu thương con một cách sâu sắc, kín đáo, không thể hiện bằng lời nói mà bằng hành động: Quan tâm đến bữa ăn, giấc ngủ của con, mong con học hành thành người. Khi bị con vô tình làm tổn thương, người bố vẫn lặng lẽ chịu đựng.
- Luôn dạy con sống trong sạch, ngay thẳng, biết quý trọng sức lao động, quý trọng tình thân.
- Luôn theo dõi từng bước đi của con: Cuối mỗi tuần, ông luôn mặc bộ quần áo phẳng phi, đi chân đất xuống núi tới bưu điện để nhận thư con gửi
- Luôn nâng niu tất cả những gì thuộc về con: Mỗi lần nhận được thư của con ông rất vui và hạnh phúc. Ông bóc thư ra nhìn ngắm rồi lại cất đi. Lá thư mới xếp vào trong tủ cùng những lá thư cũ. Ông xếp chúng ngay ngắn, ngăn nắp, không thiếu bất cứ một lá thư nào.
- Một người cha thấu thiểu: Dù không biết chữ, không thể đọc những dòng thư con gửi nhưng bằng trái tim yêu thương, ông cảm nhận được, hiểu được những gì con muốn nói: Đó là tình yêu, nỗi nhớ nhà, nhớ gia đình, người thân của con.
– Diễn biến tâm lý của người con
- Ban đầu vì chưa hiểu bố nên vô tình và có lúc ích kỷ
- Sau biến cố xảy ra, người con đã nhận ra tình thương, sự hy sinh lớn lao của người bố (Thể hiện sự trưởng thành trong nhận thức)
- Lời kể về bố chứa đựng sự trân trọng và hối hận, giúp làm tăng giá trị nhân văn của tác phẩm.
– Phân tích nghệ thuật trong truyện
- Tác giả đã khéo léo kết hợp phương thức kể chuyện, miêu tả, biểu cảm làm cho câu chuyện trở nên lôi cuốn hơn
- Cốt truyện ngắn gọn, tình huống truyện đơn giản, nhân vật được đặt vào trong tình huống quen thuộc, gần gũi và rất đời thường, từ đó bộc lộ tính cách và phẩm chất.
- Mạch truyện đi theo trình tự thời gian, đan xen giữa hồi tượng và suy ngẫm sâu sắc của nhân vật tôi làm cho câu chuyện trở nên có chiều sâu
- Nhân vật được xây dựng chủ yếu qua ngoại hình, hành động, ngôn ngữ
- Ngôn ngữ trong truyện mộc mạc, giản dị, có sức lôi cuốn
– Phân tích ý nghĩa, thông điệp của truyện
- Ca ngợi tình phụ tử thiêng liêng, cao cả
- Nhắc nhở mọi người phải biết trân trọng giá trị gia đình, biết ơn cha mẹ….
2.3 Kết luận
– Khẳng định lại giá trị nội dung và nghệ thuật của truyện Bố tôi
– Liên hệ: Đối với mỗi người, gia đình luôn là ngọn lửa sưởi ấm, dẫn đường trong hành trình trưởng thành của chúng ta.
3/ Viết 1 bài văn mẫu
Truyện ngắn Bố tôi của Nguyễn Ngọc Thuần là tác phẩm đặc sắc viết về tình phụ tử. Truyện đã khắc họa thành công hình ảnh người bố với tình yêu thương thầm lặng, vô bờ bến dành cho con. Đọc truyện, chúng ta thấy lòng mình ấm lại, thấy biết yêu thương và trân quý giá trị gia đình và những người thân yêu bên cạnh.
Nguyễn Ngọc Thuần vốn là một nhà văn trẻ nhưng sáng tác của ông luôn có chiều sâu, mang đậm dấu ấn cá nhân và để lại trong lòng người đọc những ấn tượng khó quên. Mở đầu truyện, tác giả tạo nên một không gian đối lập giữa hai thế giới: Núi đồi nghèo khó nơi người cha sinh sống và đồng bằng nơi người con học hành. Đồng bằng – miền núi tuy cách xa về mặt địa lý nhưng tình cảm mà người cha dành cho con vẫn bền chặt.
Trong truyện, hình ảnh người bố hiện lên đáng thương, đáng trân trọng. Là một người cha nghèo, đi chân đất, không biết chữ, luôn mặc chiếc áo phẳng phiu nhất mỗi khi xuống núi, rẽ vào bưu điện để nhận thư con. Ông làm nghề thợ để nuôi cả gia đình, đôi bàn tay chai sần vì phải lao động vất vả, bữa cơm đạm bạc…
Trong truyện, tình yêu thương người bố dành cho con không thể hiện qua lời nói mà qua hành động tuy nhỏ bé nhưng vô cùng cảm động. Bố dành dụm từng đồng tiền ít ỏi để con mua sách, mua quần áo. Mỗi khi con mắc sai lầm hoặc vô tình làm bố phiền lòng, ông không trách mắng con mà âm thầm chịu đựng. Đến đây, người đọc thực sự bồi hồi và xót thương với tình cảnh của người bố.
Tình huống khiến người đọc cảm động nhất trong truyện là hình ảnh người cha mỗi lần nhận thư của con. Cầm lá thư trên tay, ông vụng về mở thư, đặt tay nhẹ nhàng lên từng con chữ rồi ngắm nghía nó với vẻ mặt tràn đầy hạnh phúc. Dù không biết chữ nhưng ông hiểu rằng: Con còn gửi được thư là vẫn còn mạnh khỏe. Ông trân trọng từng dòng chữ con viết, sắp xếp những lá thư một cách gọn gàng vào tủ, không thiếu bất cứ lá thư nào. Hành động ấy tuy đơn giản nhưng thể hiện rõ tình yêu thương vô bờ bến của người cha, sự quan tâm chân thành không cần thấu hiểu ngôn ngữ.
Bố và con trai tuy ở xa nhau, bố ở vùng núi hẻo lánh, người con phải xuống đồng bằng học tập, phương tiện duy nhất để bố con trò chuyện, gửi gắm chỉ có những bức thư tay. Chi tiết ông nâng niu từng bức thư con gửi khiến người đọc thực sự cảm động. Điều đặc biệt, mỗi khi ông nhận được thư con là không để cho bất kỳ ai đọc thư. Khi vợ ông hỏi tại sao không nhờ người khác đọc hộ bức thư thì ông trả lời: Nó là con tôi, nó viết gì tôi biết cả. Điều đó cho thấy ông luôn tôn trọng quyền riêng tư và độc lập của con.
Ông không muốn người khác đọc vanh vách lời nói của con mình. Hơn hết, dù không biết chữ nhưng ông biết con viết gì, nói gì, ông cảm nhận được nét chữ của con thật tròn, những cái móc thật bén. Ông hiểu được những tâm tình ẩn chứa trong từng nét chữ con gửi nên không cần người khác đọc hộ. Đáng khâm phục hơn, dù không biết chữ nhưng ông vẫn cố gắng lo cho con trai được học hành đến nơi đến chốn, được theo đuổi ước mơ và hoài bão của mình. Nguyễn Ngọc Thuần đã rất thành công khi khắc họa hình ảnh người bố với những hình ảnh đời thường, dung dị với tình yêu thương con vô điều kiện.
Điểm sáng của câu chuyện là ở hành trình trưởng thành về nhận thức của người con. Lúc đầu, người con chưa hiểu được tình thương của bố, đôi lúc không hài lòng với những gì bố đã làm. Vì thế, cậu cảm thấy xấu hổ vì bố mình nghèo, không giống như bố người khác. Rồi càng lớn lên, được tận mắt chứng kiến sự vất vả, hy sinh của bố, người con dần hiểu ra tất cả. Trong lòng cậu dâng lên sự ân hận sâu sắc và niềm tự hào thực sự. Sự chuyển biến về nhận thức đó cho thấy sự trưởng thành trong tâm hồn người con. Câu chuyện vì thế trở nên giàu tính nhân văn và mang ý nghĩa giáo dục cao cả.
Bố tôi của Nguyễn Ngọc Thuần là lời nhắc nhở thấm thía về giá trị gia đình và tình phụ tử thiêng liêng. Cuộc sống bận rộn và tất bật đôi khi khiến con người ta trở nên vô tâm, không nhận ra tình cảm lớn lao mà bố mẹ dành cho mình. Vì thế, chữ hiếu có nhiều lúc trở nên chênh vênh khiến đấng sinh thành đau lòng. Để rồi mãi đến khi trưởng thành, nhìn lại những gì đã qua chúng ta mới thấu hiểu sự hy sinh ấy. Truyện đề cập đến vấn đề quen thuộc nhưng chưa bao giờ cũ. Đó luôn là vấn đề nóng hổi được cả xã hội quan tâm. Bài học trong truyện Bố tôi vì thế có sức lan tỏa mạnh mẽ tất tất cả người đọc, nhất là với những người con đang sống trong vòng tay yêu thương của bố mẹ, của gia đình.
Nguyễn Ngọc Thuần sử dụng ngôi kể thứ nhất để tái hiện lại một cách xúc động hình ảnh người bố và hành trình trưởng thành của người con. Nhân vật kể chuyện là người con được trực tiếp chứng kiến cuộc đời vất vả của bố nên nên câu chuyện trở nên chân thực và xúc động. Đó không chỉ là hồi ức mà còn là dòng cảm xúc đang dâng trào mạnh mẽ trong tầm hồn người con.
Với nghệ thuật kể chuyện khéo léo, ngôn từ giản dị, mộc mạc, gần gũi, giàu tính tạo hình, truyện Bố tôi rất phù hợp với lứa tuổi thiếu nhi. Chi tiết, tình huống trong truyện chân thực, giản dị nên có sức lay động lớn tới trái tim người đọc. Ở đây, tác giả chú trọng khai thác chiều sâu nội tâm nhân vật kết hợp với hình ảnh ẩn dụ tinh tế giúp làm bật nổi hình ảnh người bố với sự nhọc nhằn, vất vả nhưng vẫn cố gắng lo cho con chu toàn nhất.
Nguyễn Ngọc Thuần đã khéo léo kết hợp những chi tiết nhỏ, quen thuộc trong đời sống để tăng sức nặng cho tác phẩm. Mỗi hình ảnh tác giả phác họa trong truyện đều mang ý nghĩa sâu sắc: Những câu chuyện cha kể cho con nghe, những ước mơ giản dị về cuộc sống nơi miền núi cao…
Truyện khép lại với tình huống: Nhân vật tôi đã bước vào giảng đường đại học nhưng người bố không còn nữa. Đây là mùa khai giảng đầu tiên của người con không có bố đồng hành cùng. Tuy nhiên, người con vẫn không cảm thấy cô đơn, lạc lõng vì biết rằng, dù ở một nơi rất xa bố vẫn theo dõi từng bước đi, bước trưởng thành của con. Sự vắng mặt của người cha không làm giảm đi tình yêu thương mà ông dành cho con. Đó trở thành nguồn động lực âm thầm nhưng vô cùng vững chắc để người con trưởng thành.
Có thể thấy, yếu tố quan trọng trong truyện ngắn Bố tôi là sự mất mát, là nỗi đau. Người cha ra đi khiến người con phải chịu cú sốc tinh thần lớn, khiến cuộc sống của cậu trở nên trống trãi. Chính trong nỗi đau đó, hình ảnh về người cha và những kỷ niệm ngọt ngào lại càng hiện về nguyên vẹn. Tác giả đã khéo léo diễn tả chuyển biến cảm xúc của người con từ hạnh phúc đến nỗi đau, làm cho câu chuyện trở nên chân thực, gần gũi hơn.
Bố tôi là truyện ngắn ấm áp về tình cha con. Đó là câu chuyện nhẹ nhàng nhưng thấm thía và mang giá trị nhân văn cao cả. Qua những dòng chữ ngắn gọn, tác giả gửi đến người đọc thông điệp mang ý nghĩa sâu sắc về tình yêu thương và sự hy sinh thầm lặng của cha mẹ. Từ đó, giúp chúng ta biết trân trọng hơn tình cảm gia đình.
