Nhà mẹ Lê là truyện ngắn tiêu biểu cho phong cách sáng tác của nhà văn Thạch Lam. Làm sao để phân tích Nhà mẹ Lê ăn điểm cao? Dưới đây là bài mẫu siêu hay.
1/ Giới thiệu tác phẩm/đoạn trích/tác giả/bối cảnh tác phẩm
Thạch Lam tên thật là Nguyễn Tường Vinh, sinh năm 1910 tại Hà Nội, mất năm 1942 khi mới 31 tuổi. Ông xuất thân trong một gia đình công chức gốc quan lại nhưng sống trong giai đoạn đất nước sa sút. Ông là con thứ 6 trong gia đình gồm 7 người con. Cha ông là Nguyễn Tường Nhu làm thông phán tòa sứ, thành thạo tiếng Hán và tiếng Pháp. Mẹ ông là bà Lê Thị Sâm, con gái cụ Lê Quang Thuật, một võ quan gốc Huế đã ba đời ra Bắc. Gia đình Thạch Lam từng sống ở nhiều nơi khác nhau do công việc của cha ông.
Tuổi thơ của Thạch Lam diễn ra êm đềm, gắn bó chủ yếu với quê ngoại Hải Dương. Ông từng học tại trường Nam nay là trường Tiểu học Tô Hiệu, Cẩm Giàng. Sau đó, anh trai cả của ông là Nguyễn Tường Thụy vào dạy học ở Tân Đệ, Thái Bình thì mẹ ông đã đưa cả gia đình đi theo anh Cả. Thạch Lam lúc đó cũng chuyển đến học tại Tân Đệ. Sau 1 năm, do công việc ở đây không đủ nuôi sống gia đình nên mẹ ông lại đưa các con về Hà Nội.
Hiểu được sự vất vả của mẹ, Thạch Lam đã nhờ ông Lý trưởng đổi tên, khai tăng tuổi để vào học ban thành chung. Sau đó, ông đỗ vào Cao đẳng Canh Nông Hà Nội, rồi chuyển sang trường Trung học Albert Sarraut để học thi tú tài. Sau khi đỗ tú tài, Thạch Lam thôi học để cùng hai anh làm báo và gia nhập nhóm Tự lực văn đoàn. Năm 1935, Thạch Lam kết hôn với bà Nguyễn Thị Sáu người Ninh Bình, cả hai sống trong căn nhà nhỏ ở đầu làng Yên Phụ, ven Hồ Tây.
Nhờ được học hành đến nơi đến chốn, sớm có cơ hội tiếp xúc với văn chương nên tài năng của ông sớm được bộc lộ. Thạch Lam bắt đầu viết văn khi còn rất trẻ, sau đó ông tham gia vào nhóm Tự Lực Văn Đoàn và trở thành cây bút chủ lực của nhóm. Các sáng tác của ông chủ yếu xoay quanh cuộc sống bình dị của những người dân nghèo quanh phố cổ hoặc những kiếp người bé nhỏ hoặc những rung động trước cảnh đẹp của thiên nhiên.
Trong nhóm Tự lực văn đoàn còn có hai anh trai của Thạch Lam là: Nhất Linh và Hoàng Đạo. Ngoài bút danh trên, ông còn có nhiều bút danh khác là: Việt sinh, Thiện Sỹ. Nói về phong cách sáng tác, Thạch Lam là người nhạy cảm với những rung động tích tế. Ông có khả năng cảm nhận được những biến đổi nhỏ bé trong tâm hồn con người trước những thay đổi của cuộc sống. Vì thế, ngòi bút Thạch Lam luôn hướng đến những con người, những số phận bất hạnh trong cuộc sống.
Ngôn ngữ trong thơ văn Thạch Lam giản dị, mộc mạc nhưng có sức gợi cảm. Dưới ngòi bút của ông, cảnh vật và con người được tái hiện một cách chân thực nhất từ những chi tiết bé nhỏ, bình dị. Khi đọc thơ văn Thạch Lam, người đọc như đắm chìm vào thế giới do chính tác giả vẽ ra. Thạch Lam luôn dành tình yêu thương sâu sắc cho những người lao động nghèo khổ.
Hơn ai hết, ông thấu hiểu sự cơ cực, nỗi niềm, khát vọng của họ, đồng cảm với những bất hạnh mà họ phải trải qua. Mặt khác, văn chương Thạch Lam còn phảng phất nỗi buồn mang mác bởi những hoài niệm về quá khứ. Những sáng tác nổi bật trong cuộc đời của nhà văn có thể kể đến như:
- Truyện ngắn: Hai đứa trẻ miêu tả về cuộc sống của hai đứa trẻ mô côi sống bên bờ sông đáy. Gió đầu mùa thể hiện sự nhạy cảm của tác giả trước những thay đổi của cảnh vật, thiên nhiên và con người. Quê mẹ thể hiện tình yêu quê hương sâu sắc. Cô hàng xén miêu tả cuộc sống của người phụ nữ bán hàng rong. Dưới bóng râm khắc họa cuộc sống của những trí thức nghèo trong xã hội cũ.
- Bút ký: Hà Nội ba sáu phố phường, Sông Đà
- Một số tác phẩm khác: Ngày mới, Gặp gỡ, Sợi tóc, Nhà mẹ Lê, Cây đàn bỏ quên, Lũ trẻ.
Nhận định về Thạch Lam, nhà văn Nguyễn Tuân từng viết “lời văn của Thạch Lam nhiều hình ảnh, tìm tòi một cách thanh thản, bình dị nhưng sâu sắc. Văn Thạch Lam đọng lại nhiều suy nghiệm, là kết tinh của một tâm hồn nhạy cảm và sự đời trong suy nghĩ. Thạch Lam luôn có góc nhìn tinh tế về cuộc sống. Xúc cảm trong văn thơ của ông bắt nguồn, nảy nở từ những chân cảm với tầng lớp dân nghèo cả ở chốn thành thị lẫn thôn quê. Thạch Lam là nhà văn yêu cuộc sống, trân trọng cuộc sống của những người xung quanh… Ngày nay, khi đọc lại tác phẩm của ông người ta vẫn thấy đủ dư vị, cái nhã thú của từng tác phẩm”
Truyện ngắn Nhà mẹ Lê được rút ra từ tập Gió lạnh đầu mùa xuất bản năm 1937. Truyện tái hiện lại bức tranh về xã hội Việt Nam trước cách mạng tháng Tám, thời điểm mà cuộc sống của người dân, nhất là các tầng lớp ngụ cơ vô cùng cơ cực. Tác phẩm Nhà mẹ Lê không chỉ là bức tranh về cuộc sống nghèo khổ của người dân mà con ca ngợi tình mẫu tử thiêng liêng, sự hy sinh cao cả của mẹ Lê dành cho những đứa con. Đọc truyện, ta thấy rõ sự xót thương của tác giả với những mảnh đời bất hạnh. Cốt truyện rất đơn giản: Kể về gia đình mẹ Lê – người phụ nữ nghèo, góa chồng phải một mình gồng gánh nuôi 11 người con.
Truyện ngắn Nhà mẹ lê tiêu biểu cho phong cách sáng tác của Thạch Lam: Sự kết hợp giữa chất hiện thực với chất trữ tình, qua đó thể hiện được tình thương, lòng trắc ẩn của tác giả và giá trị nhân văn sâu sắc của tác phẩm.
2/ Lập dàn ý cho bài phân tích
2.1 Mở bài
– Giới thiệu đôi nét về tác giả Thạch Lam
– Khái quát ngắn gọn về truyện ngắn Nhà mẹ Lê và giá trị của tác phẩm
2.2 Thân bài
Hoàn cảnh sống của nhà mẹ Lê
- Nằm trong khu phố chợ với bảy tám gia đình nghèo khổ
- Bị người khác gọi một cách khinh miệt: Kẻ ngụ cư
- Gia đình mẹ Lê gồm 1 mẹ và 11 người con, họ ở trong một căn nhà lá rộng bằng hai chiếc chiếu, chỉ có một chiếc giường nan gãy nát ví như ổ chó
- Hàng ngày người mẹ phải làm việc vất vả nhưng vẫn không đủ cơm nuôi từng ấy con. Mẹ Lê phải làm việc từ sáng đến tối cũng chỉ kiếm được vài bát gạo, ít xu về nuôi lũ con đói ở nhà
- Mùa đông đến, cả nhà phải chịu đói, những đứa trẻ khóc lả đi vì đói, áo quần rách rưới, thịt chúng nó thâm tím vì rét giống như con trâu chết. May mắn những đứa con lớn có thể đi mót lúa hoặc đi mò cua ngoài đồng thì cả nhà mới có cái để ăn.
Tình cảm gia đình
- Dù sống trong cảnh nghèo đói những mẹ và các con vẫn yêu thương nhau
- Cả nhà cùng nằm trên ổ rơm, chen chúc nhau
- Đêm lạnh, mẹ con ngồi quanh nồi cơm bốc hơi
- Khi rảnh rỗi, mẹ con cùng nhau ngồi chơi trước cửa
- Mẹ Lê rất yêu thương các con, dù sống trong cảnh thiếu thốn vẫn lạc quan, yêu đời, luôn cố gắng vì các con.
Hình ảnh nhân vật mẹ Lê
- Ngoại hình: Là người phụ nữ thấp bé nhưng chắc chắn, da mặt, tay chân nhăn nheo như một quả trám khô, là người phụ nữ quê mùa
- Công việc của mẹ: Phải dậy từ sáng sớm tinh mơ để đi làm thuê cho người trong làng
- Mẹ Lê cảm thấy hạnh phúc khi kiếm được tiền mua gạo cho các con
- Kết cục: Đi xin gạo về cho các con thì bị chó cắn và qua đời. Cái kết của truyện cho thấy số phận chung của người nông dân trong xã hội cũ: Khó khăn đến cùng cực, luôn nỗ lực để kiếm sống nhưng vẫn không có lối thoát.
Giá trị của tác phẩm
- Ca ngợi tình mẫu tử, tình cảm thiêng liêng trong gia đình
- Thông qua hình ảnh mẹ Lê tác giả muốn ca ngợi những người phụ nữ Việt Nam tảo tần, chịu thương, chịu khó luôn hết lòng vì gia đình
- Lên án tình trạng bất công đối với những con người thấp cổ bé họng trong xã hội bấy giờ.
Nghệ thuật trong truyện
- Giọng văn nhẹ nhàng, ấm áp, giàu cảm xúc
- Sử dụng ngôi kể thứ ba giúp người đọc có cái nhìn tổng quan, chân thực về xã hội đương thời
- Ngôn ngữ mộc mạc, cách so sánh giản dị, gần gũi
2.3 Kết luận
- Tổng kết về giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm
- Cảm nhận của em về truyện ngắn Nhà mẹ Lê, liên hệ, mở rộng vấn đề
3/ Viết 1 bài văn mẫu
Thạch Lam là nhà văn tiêu biểu trên tao đàn văn học Việt Nam. Thơ văn của ông tinh tế, nhẹ nhàng, đong đầy cảm xúc, chứa đựng tư duy sâu sắc về cuộc sống và con người. Truyện ngắn nhà mẹ Lê là tác phẩm nổi bật trong phong cách sáng tác của Thạch Lam. Tác phẩm rút ra từ tập truyện ngắn Gió lạnh đầu mùa xuất bản năm 1937, kể về cuộc sống của gia đình nhà mẹ Lê với 11 người con. Qua tác phẩm, tác giả thể hiện sự đồng cảm, xót thương với số phận của những con người bé nhỏ, bất hạnh trong xã hội.
Nhân vật trung tâm của câu chuyện là mẹ Lê. Truyện cho thấy cái nhìn hoàn toàn khác biệt của Thạch Lam với các thành viên khác trong nhóm Tự lực văn đoàn. Ngoài những trang viết về tầng lớp tiểu tư sản, ông còn hướng ngòi bút vào cuộc sống của những người lao động bình dân, những người nông dân nghèo khổ.
Mẹ Lê vốn là một người phụ nữ nông thôn, quê mùa. Sau khi chồng mất bà phải một mình gánh vác việc nuôi con. Bà có tới 11 người con, đứa lớn nhất mới 17 tuổi, đứa bé nhất vẫn còn phải bế trên tay. Con đông, cuộc sống nghèo khổ khiến người dân sinh sống ở Đoàn Thôn ai cũng chú ý đến bà. Không chỉ đông con, mẹ Lê còn phải đối diện với cuộc sống của người dân “ngụ cư”. Ngoại hình mẹ Lê thấp bé, chắc chắn, da mặt và chân tay nhăn nheo như một quả trám khô. Điều đó cho thấy bà là người lam lũ, phải làm nhiều công việc cực nhọc. Cuộc sống vất cả đã khiến người phụ nữ ấy da nhăn nheo như một quả trám khô, đen đúa, gầy còm. Hình ảnh ấy khiến người đọc không khỏi xót xa.
Vốn là người giàu lòng trắc ẩn, là nhà văn nhạy cảm, Thạch Lam luôn phát hiện ra vẻ đẹp cao quý, những phẩm chất tốt đẹp ẩn giấu trong tâm hồn của những người lao động nghèo. Nhà văn Lại Nguyên Ân từng nói: “Thạch Lam miêu tả người nghèo nhưng không muốn độc giả nhìn thấy những mảnh rách, những mụn vá trên quần áo của họ”. Truyện ngắn Nhà mẹ Lê vì thế được đánh giá là một tác phẩm giàu lòng nhân ái.
Dưới ngòi bút của ông, mẹ Lê hiện lên là một người mẹ yêu thương con hết mực, sẵn sàng làm việc để con có cái ăn. Mỗi lần kiếm được gạo cho các con ăn no người mẹ ấy thật sự hạnh phúc. Hình ảnh cả gia đình bà quây quần bên nồi cơm thơm, ngoài kia gió vẫn rít từng hồi qua mái hiên làm người đọc thậy ấm lòng. Chúng ta cảm nhận được sự ấm áp, tình thương tràn ngập trong ngôi nhà lá bé nhỏ ấy.
Vào những ngày nắng ấm, mẹ con bà Lê cùng nhau ngồi chơi trước cửa nhà là một bức tranh đẹp về tình cảm gia đình. Những đứa trẻ bị lở đầu do bệnh gia truyền từ đời cha ông khiến bà phải dùng thảo dược chữa trị cho chúng. Để lo cho 11 đứa con, mẹ Lê không quản ngại nắng mưa, bà dậy sớm để đi làm thuê cho những người dân trong làng. Ngay cả khi trong làng đều nghèo khó, bà vẫn kiên trì đi khắp nơi để xin việc. Thậm chí mẹ Lê còn làm việc không công với mong muốn kiếm được ít gạo về cho con ăn.
Mùa rét thực sự là ám ảnh với gia đình mẹ Lê. Lúc này, cả cánh đồng chỉ còn lại cây trơ trụi, không có ai thuê bà làm việc nên nguy cơ con không có cái ăn càng khiến bà lo lắng. Bà phải chạy vạy khắp nơi vì đàn con đang đói ở nhà. Phẩm chất đáng quý ở mẹ Lê không chỉ là đức tính cần cù, chịu khó, chịu đựng và hy sinh mà còn ở ý chí mạnh mẽ, tinh thần lạc quan. Dù cuộc sống khốn khó nhưng bà chưa bao giờ từ bỏ hy vọng.
Trong thời điểm khó khăn nhất, mẹ Lê vẫn nuôi hy vọng nhỏ nhoi “Trong lòng bà vẫn có chút hi vọng khi vào nhà ông Bá xin gạo. Ông Bá từ chối không cho, bà nhớ lại những thời khắc sang trọng, ấm cúng trong nhà ông Bá. Những chậu sứ, câu đối vàng sáng chói. Ông Bá giàu như vậy mà không muốn cho bà và các con được một bát gạo hay sao?”.
Tuy nhiên, sự thật rất phủ phàng, mẹ Lê chẳng những không xin được gạo mà còn bị đánh đập. Thế rồi, không đành lòng vì thấy đàn con phải chịu đói suốt buổi, mẹ Lê lại liều lĩnh đi xin gạo một lần nữa mặc dù sáng hôm đó cậu Phúc đe dọa sẽ thả chó ra cắn. Trên chân mẹ Lê lúc này máu đỏ tuôn ra. Trong lúc đau đớn như thế bà vẫn không ngừng lo lắng cho các con. Thương con, thương bản thân, nước mắt bà cứ thế trào ra.
Truyện khép lại với cái kết đầy ám ảnh. Mẹ Lê ra đi sau một cơn mê sảng, những đứa con ngồi bên bậc cửa bất lực không biết làm gì. Cảnh tượng ấy khiến người đọc đau lòng và đặt ra câu hỏi: Tương lai của những đứa trẻ sẽ như thế nào khi không còn mẹ? Đó cũng chính là trăn trở, là nỗi đau trong lòng tác giả. Có thể thấy, nỗi đau của mẹ Lê trong văn Thanh Lam không giống với nỗi đau của Chí Phèo, của Chị dậu, của Tư Bền nhưng vẫn luôn khiến người đọc thổn thức. Ông hướng ngòi bút của mình đến những số phận con người bị lãng quên. Trong câu chuyện của Thạch Lam hội tụ đủ: Hạnh phúc và nỗi đau, nước mắt và nụ cười, ánh sáng và bóng tối.
Nhà mẹ Lê là câu chuyện cảm động về người mẹ nghèo khổ cùng mười một đứa con đói khát. Bằng cách sử dụng ngôi kể thứ 3, tác giả đã tái hiện lại một cách chân thức bức tranh xã hội đương thời. Trong xã hội thực dân nửa phong kiến ấy, số phận của những người phụ nữ, những người nông dân thấp cổ bé họng thật đáng thương. Tác phẩm vì thế mang giá trị nhân văn cao cả.
Cuối cùng, Thạch Lam chọn cái chết cho nhân vật coi như là sự giải thoát cho một kiếp người khổ ải. Truyện không có những xung đột kịch tính, không có tình huống gây bất ngờ, tất cả đều diễn ra một cách nhẹ nhàng nhưng có sức lay động lớn. Lời văn ấm áp, giàu cảm xúc, ngôn ngữ tinh tế, gần gũi, tác phẩm không chỉ dành lời ca ngợi mẹ Lê – người phụ nữ chịu thương, chịu khó, yêu thương con hết mực mà còn khắc họa tình mẫu tử thiêng liêng, đề cao giá trị gia đình.
Nhà mẹ Lê không chỉ là câu chuyện về người nghèo, về cuộc sống khó khăn tủi nhục của họ mà còn gửi gắm trong đó nhiều nỗi niềm của tác giả. Đó là sự trăn trở về số phận con người, là tình thương là lòng trắc ẩn. Qua truyện ngắn, tác giả lên án, tố cáo tội ác của chế độ thực dân phong kiến đã đẩy biết bao con người vào đường cùng không lối thoát. Đằng sau giọng văn nhẹ nhàng, Thạch Lam muốn kêu gọi, thức tỉnh lòng nhân ái trong mỗi con người.
