Mùa thu là mùa đẹp nhất trong năm, nó gợi lên trong lòng thi sĩ nhiều cảm xúc đặc biệt. Thơ viết về mùa thu rất nhiều nhưng có lẽ phải đến Sang thu của Hữu Thỉnh chúng ta mới cảm nhận rõ sự mới mẻ, tinh tế, nhẹ nhàng của khoảnh khắc đất trời chuyển mình cuối hạ sang thu. Là một bài thơ hay nhưng làm sao để phân tích Sang thu ăn điểm cao là điều khiến nhiều học sinh lo lắng. Dưới đây là hướng dẫn lập dàn ý chi tiết và bài văn mẫu chọn lọc hay nhất các em có thể tham khảo.
1/ Giới thiệu tác phẩm/đoạn trích/tác giả/bối cảnh tác phẩm
Hữu Thỉnh tên đầy đủ là Nguyễn Hữu Thỉnh. Ông sinh năm 1942 tại Tam Dương – Vĩnh Phúc. Ông gia nhập quân ngũ năm 1963, sau đó trở thành cán bộ văn hoá tuyên huấn trong quân đội. Cũng từ đó, Hữu Thỉnh bắt đầu sáng tác thơ văn. Ông từng là thành viên của Ban chấp hành hội nhà văn Việt Nam khoá III, khoá IV, khoá V.
Năm 2000, Hữu Thỉnh chính thức được bổ nhiệm giữ chức Chủ tịch Hội nhà văn Việt Nam. Năm 210, ông giữ cương vị Chủ tịch Uỷ ban toàn quốc Liên hiệp các hội văn học nghệ Thuật Việt Nam kiêm luôn chức chủ tịch Hội nhà văn Việt Nam. Vốn là nhà thơ trưởng thành trong kháng chiến chống Mỹ, sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, Hữu thỉnh tiếp tục sự nghiệp viết lách. Ngòi bút của ông chân thật, mượt mà và giàu tính triết lý.
Thơ của Hữu Thỉnh tập trung vào miêu tả hiện thực cuộc sống của con người dưới nhiều góc độ khác nhu. Ở đó ta thấy những suy ngẫm và chiêm nghiệm sâu sắc của tác giả về cuộc đời và con người. Đề tài trong thơ Hữu Thỉnh rất đa dạng như: Hình ảnh người mẹ, người chị, cảnh nông thôn Việt Nam, mùa thu trong sáng… Một số tác phẩm nổi tiếng của ông có thể kể đến như: Từ chiến hào đến thành phố, Đường tới thành phố hoặc Mưa xuân trên tháp pháo…
Sang thu được tác giả viết năm 1977, in trong tập thơ: Từ chiến hào đến thành phố của nhà xuất bản Văn học năm 1991. Bài thơ viết theo thể thơ 5 chữ, ngôn ngữ tinh tế, gợi hình gợi cảm, bố cục chia thành ba phần rõ rệt với mạch cảm xúc chủ yếu là khoảnh khắc chuyển mùa từ hạ sang thu. Thông qua sự thay đổi của cảnh vật trong mùa thu, tác giả đều làm bật nổi những suy nghĩ, chiêm nghiệm sâu sắc của mình về cuộc sống.
2/ Lập dàn ý cho bài phân tích
2.1. Mở bài:
– Khái quát sơ lược về chủ đề mùa thu trong thi ca: Mùa thu là mùa đẹp nhất, gợi lên nhiều cảm xúc đặc biệt nhất. Đã có rất nhiều bài thơ viết về mùa thu hay, chạm tới trái tim người đọc…
– Giới thiệu ngắn gọn về tác giả Hữu Thỉnh: Ông là nhà thơ trưởng thành trong kháng chiến chống Mỹ, ngòi bút mượt mà, chân thành, giàu tính triết lý. Trong sự nghiệp văn chương của mình, Hữu Thịnh đã có rất nhiều sáng tác tiêu biểu…
– Một chút về tác phẩm: Bài thơ được viết năm 1977, in trong tập thơ: Từ chiến hào đến thành phố. Nội dung bài thơ là cảm nhận tinh tế của tác giả khi tiết trời chuyển từ hạ sang thu và nhiều chiêm nghiệm sâu sắc về cuộc sống.
2.2. Thân bài
a. Ý nghĩa nhan đề
Tiêu đề bài thơ rất ngắn gọn: Sang thu. Ở đây, tác giả đã sử dụng biện pháp đảo ngữ trong ngôn từ. Thông thường, theo cấu trúc ngữ pháp thì tiêu đề sẽ là: Thu sang. Còn Hữu Thỉnh lại chọn phương pháp đảo ngữ nhằm nhấn mạnh sự thay đổi, sự chuyển biến của đất trời khi sang thu. Nói cách khác, mùa thu đến sẽ có những tín hiệu đặc biệt và nếu bạn chú ý sẽ cảm nhận rất rõ.
Ngoài ý nghĩa nói trên, bài thơ còn ẩn ý nói về khoảnh khắc chuyển từ tuổi trẻ sang tuổi trưởng thành của con người. Lúc đó, chúng ta sẽ vững vàng hơn, chín chắn hơn trong suy nghĩ và hành động. Ngay từ tiêu đề bài thơ, người đọc đã thấy rõ sự tinh tế trong cảm nhận, sự sâu sắc trong suy nghĩ của nhà thơ.
b. Phân tích bài thơ Sang thu
– Khổ thơ thứ nhất:
“Bỗng nhận ra hương ổi
Phả vào trong gió se
Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về”
+ Bức tranh thu được tác giả khắc họa bằng hình ảnh, bằng cảm nhận và bằng cả sự tận hưởng. “Bỗng” có nghĩa là chợt giật mình vì không có sự chuẩn bị trước nên sừng sờ, ngạc nhiên. Hương ổi là đặc trưng của mùa thu, báo hiệu mùa thu đang chạm ngõ.
+ “Phả” là động từ chỉ hành động mạnh mẽ, “chùng chình” là tính từ tạo cảm giác lửng thửng, chậm chạp. Có thể nói, tác giả đã sử dụng đồng thời nhiều giác quan để cảm nhận về mùa thu. Bởi thế, chỉ bằng 4 câu thơ ngắn gọn nhưng cũng đủ giúp người đọc hình dung bức tranh thu tuyệt đẹp nơi làng quê với những đặc trưng riêng.
– Khổ thơ thứ hai:
Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu
+ Bốn câu thơ trong khổ thơ thứ hai đã khắc họa rõ nét những chuyển biến tinh tế của cảnh vật từ mùa hạ sang mùa thu. “Dòng sông” trong thơ Hữu Thỉnh không chảy vội vã, hối hả mà chậm lại để tận hưởng sự yên bình của tiết trời. Hình ảnh đàn chim xuất hiện trong bài thơ hoàn toàn đối lập với dòng sông.
+ Nếu dòng sông nước chảy lững thững, dềnh dàng tạo cảm giác thư thái, thoải mái, dịu dàng, mát mẻ thì đàn chim lại vội vã, hối hả bay đi tìm kiếm thức ăn và sửa soạn lại tổ ấm trước khi mùa đông khắc nghiệt đến. hiện. Mỗi cảnh vật mang một nét đẹp riêng hoà quyện lại tạo nên bức tranh thu thi vị.
+ Đám mây mùa thu cũng không còn xanh biếc như lúc mùa hạ. Mây trở nên hiền hoà, dịu dàng, uốn thành đường cong mềm mại để vắt sang thu. Động từ “Vắt” vừa gợi hình vừa gợi cảm. Nó thể hiện sự tinh nghịch, dí dỏm, hồn nhiên của đám mây như những đứa trẻ. Cách sử dụng từ đắt đỏ của tác giả biến đám mây trở nên có hồn, mềm mại, uyển chuyển hơn. Đám mây mới chỉ vắt nửa mình sang thu bởi còn lưu luyến mùa hè.
→ Chỉ với 4 câu thơ ngắn gọn, tác giả đã khắc hoạ được bước chuyển mình tinh tế của cảnh vật khi chớm thu. Mỗi cảnh vật mang một nét đẹp riêng, đặc trưng riêng cùng hòa chung tạo nên một bức tranh thu đẹp chỉ có trong thơ Hữu Thỉnh.
– Phân tích khổ thơ cuối
“Vẫn còn bao nhiêu nắng
Đã vơi dần cơn mưa
Sấm cũng bớt bất ngờ
Trên hàng cây đứng tuổi”
+ Vì mới “vắt” mình sang thu nên dư âm của mùa hạ vẫn còn. Đó là ánh sáng, là cơn mưa mùa hạ, là tiếng sấm giòn. Nếu trong tiết trời mùa hạ, nắng gay gắt, chói chang, sấm đến rất bất ngờ… thì sang thu tất cả trở nên hiền hoà, dịu dàng.
+ Hai câu thơ cuối thể hiện rõ sự thay đổi của đất trời khi chớm sang thu. Ngoại cảnh thay đổi và cuộc đời con người cũng sẽ thay đổi. “Hàng cây đứng tuổi” hàm chỉ những người từng trải, đã vượt qua nhiều thăng trầm, sóng gió của cuộc đời. Qua thời gian, qua thử thách, chông gai, họ càng trở nên kiên cường, mạnh mẽ hơn trước.
2.3. Kết luận
– Khái quát lại nội dung, nghệ thuật của bài thơ Sang thu.
– Nêu cảm nhận của mình về giá trị của tác phẩm…
3/ Viết 1 bài văn mẫu phân tích Sang thu
Mùa thu luôn là nguồn cảm hứng bất tận cho thi ca. Ta từng bắt gặp trên tao đàn văn học Việt Nam nhiều bài thơ hay về mùa thu: “Đây mùa thu tới” của Xuân Diệu hay chùm thơ thu của Nguyễn Khuyến…. Mỗi thi phẩm viết về mùa thu mang một nét đặc sắc riêng, cảm nhận riêng nhưng phải đến Sang thu của Hữu Thỉnh người ta mới thấy rõ khoảnh khắc sang thu đẹp và tinh tế đến nhường nào. Bài thơ được tác giả viết vào cuối năm 1977, in trong tập thơ: Từ chiến hào đến thành phố. Đó là tâm trạng bất ngờ của tác giả khi tiết trời chuyển từ hạ sang thu, qua đó cho thấy những chiêm nghiệm sâu sắc của ông về cuộc sống.
“Sang thu”, tác giả gây ấn tượng với người đọc ngay từ tiêu đề bài thơ. Ông sử dụng phương pháp đảo ngữ, đặt động từ lên trước danh từ: Sang thu thay vì Thu sang như thường lệ nhằm nhấn mạnh khoảnh khắc giao mùa. Nó cho thấy sự tinh tế trong cảm nhận của nhà thơ. Tác giả phải dùng tất cả các giác quan của mình: Thị giác, khứu giác, thính giác để cảm nhận mùa thu. Có thể nói, mùa thu đến sẽ có những tín hiệu đặc biệt và nếu bạn chú ý sẽ cảm nhận rất rõ.
Trong thi ca, mùa thu thường rất buồn nhưng mùa thu trong thơ Hữu Thỉnh lại trong trẻo, nhẹ nhàng. Nhiều nhà thơ cảm nhận mùa thu qua sắc vàng của hoa cúc hoặc lá ngô đồng hoặc qua tiếng rơi xào xạc của lá thì Hữu Thịnh lại đón nhận mùa thu bằng hương thơm của ổi.
“Bỗng nhận ra hương ổi
Phả vào trong gió se..”
“Bỗng nhận ra” thể hiện cảm giác bất ngờ, ngạc nhiên vì bản thân chưa chuẩn bị trước. Hương ổi phả vào một cách vô tình khiến tác giả bất ngờ và có chút bối rối. Phả là động từ mạnh, diễn tả một cách rất tự nhiên sự lan toả của hương thơm giữa đất trời. Nhà thơ nhận ra mùa thu bằng những tín hiệu chuyển mùa đặc biệt: Ngọn gió nhẹ, có chút lạnh và se khô mang theo hương ổi.
Hương thơm của quả ổi vốn không dễ nhận ra bởi đó không phải là loại quả mùi thơm nồng nàn, ngạt ngào như nhiều loại quả khác. Cái mùi hương dịu nhẹ, thoang thoảng của ổi trong làn gió thu đầu mùa chỉ có những tâm hồn tinh tế mới có thể cảm nhận. Chỉ chừng ấy thôi cũng đủ đánh thức cảm xúc trong lòng người đọc. Nếu hai câu thơ đầu tác giả cảm nhận mùa thu bằng khứu giác, bằng xúc giác thì đến câu tiếp theo:
“Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về…”
Câu thơ trở nên gợi hình, gợi cảm hơn khi tác giả sử dụng từ láy “Chùng chình”. Nó gợi lên cảm giác lưu luyến, ngập ngừng, dùng dằng. Mùa thu trong thơ Hữu Thỉnh vì thế vừa sống động lại vừa tĩnh lặng, yên bình. Chùng chình là sự chuyển động nhẹ nhàng giống như sự rung động trong tâm hồn con người lúc thời tiết chớm thu. Có một chút gì đó vừa ngỡ ngàng, vừa bâng khuâng khi tác giả phát hiện ra vẻ đẹp riêng chỉ có ở mùa thu.
“Hình như” diễn tả tâm trạng của tác giả khi nhận thấy thu về. Hương ổi thơm hòa quyện cùng sương sớm không phải là hình ảnh mang tính ước lệ, đó là cách nhận diện mùa thu theo cách mới mẻ chưa từng có trong thơ viết về mùa thu từ trước tới nay. Hương ổi vốn quen thuộc với rất nhiều người nhưng nó rất mới và rất lạ trong thơ. Tuy nhiên, với Hữu Thỉnh, ông đã đưa nó vào thơ của mình một cách rất tự nhiên.
“Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu…”
Không gian mùa thu được mở rộng hơn, nhiều tầng bậc hơn với hình ảnh dòng sông dềnh dàng, đàn chim vội vã, đám mây mùa hạ…. Nếu ở khổ thơ thứ nhất, mùa thu chưa xuất hiện rõ, mới chỉ là sự đoán định, sự bỡ ngỡ thì sang khổ thứ hai, mùa thu đến thật rồi. Thu hiện hữu ở mọi không gian và cảnh vật. Dòng sông thu không chạy cuồn cuộn như mùa hạ hay mùa đông mà thanh thản, dềnh dàng, nước chảy lững lờ để cùng con người ngắm trời đất.
Trong khoảnh khắc giao mùa, mọi thứ dường như chậm lại, chỉ có đàn chim là vội vã. Sang thu, tiết trời se lạnh nên đàn chim phải bay đi chống rét, tìm nơi cư ngụ an toàn nhất trước khi đông về. Phải là người có tâm hồn nhạy cảm, con mắt quan sát tinh tế nhà thơ mới nhận thấy sự vội vã trong những cánh chim bay trên bầu trời.
Từ dòng sông, điểm nhìn của tác giả được nâng lên đến bầu trời rộng lớn “Có đám mây mùa hạ/Vắt nửa mình sang thu…”. Mùa thu dưới con mắt của Hữu Thỉnh trở nên thật đặc biệt. Người ta không thấy lá vàng, không thấy nỗi buồn hiện hữu, thay vào đó là là sự thong dong, bình yên. Vì thu mới bắt đầu nên mây mùa hạ mới trôi lững lờ, nhẹ nhàng, duyên dáng. Động từ “vắt” làm cho câu thơ trở nên giàu sức biểu cảm. Tác giả đã thổi hồn vào cảnh vật khiến nó trở nên sinh động.
“Vẫn còn bao nhiêu nắng
Đã vơi dần cơn mưa
Sấm cũng bớt bất ngờ
Trên hàng cây đứng tuổi”
Ở khổ cuối, cách cảm nhận mùa thu của tác giả đã có sự thay đổi. Mùa thu được cảm nhận một cách gián tiếp thông qua những chiêm nghiệm và suy ngẫm. Ánh nắng cuối mùa hạ vẫn còn nhưng màu đã nhạt dần, không còn gay gắt, bỏng rát như trước. Trong những ngày giao mùa, những cơn mưa rào đã vơi dần, tiếng sấm bất chợt cũng thưa hơn.
Đến hai câu thơ cuối “Sấm cũng bớt bất ngờ/Trên hàng cây đứng tuổi”. Giọng thơ có vẻ trầm lại, không đơn thuần là miêu tả mà là cảm nhận. “Hàng cây đứng tuổi” gợi cho chúng ta nhiều liên tưởng thú vị. Ẩn sau câu thơ là những suy ngẫm của tác giả về cuộc sống và đời người. Chúng ta cũng như loài cây, non trẻ, trưởng thành rồi già đi.
Câu thơ vừa mang ý nghĩa tả thực vừa mang tính biểu tượng. Dù sấm sét, mưa giông, hàng cây già vẫn điềm tĩnh đứng đó chờ đón mùa thu. Giống như con người, trải qua khó khăn sẽ ngày càng trưởng thành hơn, chín chắn hơn. Chúng ta khi ở tuổi sang thu, những tác động của ngoại cảnh không còn khiến bản thân bất ngờ, hoang mang, lo lắng. Phải chăng, mùa thu của đời người sẽ khép lại những tháng ngày bồng bột của tuổi trẻ để bắt đầu một hành trình mới vững vàng hơn.
Trước đây, khi đọc thơ về mùa thu người ta thường thấy lá vàng rơi ngoài ngõ hoặc nghe tiếng lá khô xào xạc…, người ta mặc định đó là đặc điểm của mùa thu. Đến với thơ thu của Hữu Thỉnh, cảnh vật lại được nhìn nhận theo một góc độ khác. Mùa thu có hương ổi thơm dịu ngọt, có dòng sông trong vắt lửng lờ trôi, có đám mây mùa hạ, có tia nắng cuối hạ dịu dàng… Chính sự khác biệt ấy đã làm nên sức sống cho bài thơ Sang thu.
Kết cấu thơ tự nhiên phù hợp với diễn biến cảm xúc của tác giả. Chỉ bằng những câu từ ngắn gọn, tác giả đã vẽ lên trước mắt người đọc một bức tranh thu đẹp vào thời điểm giao mùa ở vùng nông thôn miền Bắc. Thơ thu của Hữu Thỉnh kín đáo, thâm trầm, gần gũi, dân giã như chính cách nói, cách nghĩ của con người ở vùng thôn quê. Phải là người tinh tế, tha thiết yêu đời, yêu thiên nhiên thì nhà thơ mới viết được những vần thơ như thế.
Sang thu của Hữu Thỉnh viết bằng thể thơ năm chữ ngắn gọn, ngôn từ mộc mạc, giản dị, hình ảnh gần gũi, thân thuộc đã vẽ lên trước mắt người đọc một bức tranh thiên nhiên tuyệt đẹp với nhiều cảm xúc khác nhau. Đọc thơ của ông, ta cảm thấy yêu đời, yêu cuộc sống, yêu quê hương đất nước mình hơn. Bởi thế, dù sáng tác đã lâu nhưng Sang thu vẫn là bài thơ tiêu biểu viết về mùa thu được đông đảo độc giả yêu mến.
