“Gương vỡ lại lành” là một thành ngữ phổ biến đối với người dân Việt Nam. Nó từng xuất hiện trong tác phẩm Truyện Kiều kinh điển, hàm ý chỉ sự hàn gắn và đoàn tụ của mối quan hệ vợ chồng.
Ý nghĩa của thành ngữ Gương vỡ lại lành
Thành ngữ này lấy hình hình ảnh trung tâm là “gương” cùng hai trạng thái “vỡ” và “lành”. Nó bắt nguồn từ câu “Phá kính trùng viên” gắn liền với một điển cố xưa ở Trung Hoa.
Tương truyền rằng vào thời Nam Bắc triều, quan thị tùng của vua nước Trần là Từ Đức Ngôn đã có hôn ước với công chúa Nhạc Xương nổi tiếng tài sắc. Xã hội suy loạn khiến hai vợ chồng ly tán, bèn đập gương đồng và mỗi người giữ một mảnh vỡ để làm vật tin rằm tháng Giêng năm sau sẽ nhận nhau.
Nước Trần bị tiêu diệt, công chúa Nhạc Xương cũng phải vào làm người hầu ở nhà Dương Tố. Dù được công tử Dương yêu thương và chiều chuộng hết mực, nàng chỉ một lòng nghĩ đến chồng cùng lời hẹn ước, thường mang nửa chiếc gương vỡ ra soi.
Từ Đức Ngôn hay tin vợ mình đã bị đưa đến đây, bèn giữ nguyên lời hẹn lặn lội đường xa tìm tới nơi. Chàng cũng giống như Nhạc Xương, luôn giữ gìn kỹ lưỡng mảnh gương vỡ và nhớ nhung người mình yêu.
Khi đến chợ kinh thành vào rằm tháng giêng, chàng thấy một người hầu dạo bán gương vỡ giá cao. Từ Đức Ngôn nhận ra ngay đây là tín vật hẹn thề giữa mình với vợ, bèn giả vờ hỏi mua rồi đề lên đó bài thơ nhờ hạ nhân mang về mà sau này được gọi là Phá kinh thi.
Nhạc Xương đọc được bài thơ của chồng, lòng rầu rĩ và suốt ngày khóc lóc, không màng ăn uống. Dương Tố biết chuyện, cảm phục trước tình cảm sâu nặng giữa hai vợ chồng nàng bèn mời Trần Đức Ngôn đến để đoàn tụ.
Thành ngữ “Gương vỡ lại lành” cũng ra đời từ đây, dùng để chỉ những cặp vợ chồng hoặc trai gái sau nhiều lần trắc trở, chia xa lại về bên nhau. Ngoài ra, nó còn mở rộng với nét nghĩa sự tái sinh của cuộc sống nói chung.
Thành ngữ Gương vỡ lại lành và tác phẩm Truyện Kiều
Truyện Kiều nằm trong số thi phẩm xuất sắc bậc nhất do đại thi hào Nguyễn Du sáng tác. Áng thơ được viết bằng chữ Nôm, xoay quanh cuộc đời đầy rẫy sóng gió của người con gái Thúy Kiều.
Nàng vốn sở hữu nhan sắc “khuynh nước khuynh thành” lại còn tinh thông cầm kỳ thi họa. Vì gặp phải gia biến, Thúy Kiều phải bán mình chuộc cha, bắt đầu mười lăm năm đoạn trường.
Trước khi chia tay, nàng “trao duyên” nhờ em gái Thúy Vân nối tiếp đoạn tình cảm với chàng thư sinh Kim Trọng. Thúy Kiều đã quyết định hy sinh hạnh phúc cá nhân để làm trọn chữ hiếu với người có công ơn dưỡng dục mình.
Sau quãng thời gian dài lưu lạc, cuối cùng kiếp hồng nhan ấy cũng có thể trở về gia đình, gặp lại những người thân yêu. Trong buổi tiệc đoàn viên, Thúy Vân đã khuyên chị nối lại duyên xưa với chàng Kim.
Trong tác phẩm, Nguyễn Du đã vận dụng thành ngữ dân gian “Gương vỡ lại lành”. Sau mười lăm năm xa cách, Thúy Vân hy vọng chị mình có thể tiếp tục mối lương duyên còn đang dang dở, bù đắp cho những tháng ngày tủi nhục.
“Bây giờ gương vỡ lại lành,
Khuôn thiêng lừa lọc đã dành có nơi.
Còn duyên nay lại còn người,
Còn vầng trăng bạc còn lời nguyền xưa.” – Thúy Vân mở lời khuyên Thúy Kiều nên nối lại tình xưa với chàng Kim
Đứng trước đề nghị của em gái, Thúy Kiều đã kiên quyết từ chối ngay. Nàng chỉ muốn một cuộc sống yên bình bên cạnh người thân, vì vậy đối xử với Kim Trọng như bạn bè.
Sự xuất hiện của Gương vỡ lại lành trong Ba mươi năm đời ta có Đảng
Được ví như ngọn cờ đầu của nền thơ ca Cách mạng Việt Nam, Tố Hữu đã để lại cho đời nhiều áng thi ca giàu ý nghĩa. Những đứa con tinh thần tiêu biểu do ông chấp bút phải kể đến là Từ ấy, Việt Bắc, Ta đi tới hay Theo chân Bác.
Ba mươi năm đời ta có Đảng cũng nằm số tác phẩm tiêu biểu, ra mắt công chúng lần đầu vào năm 1961 trong tập Gió lộng. Thi phẩm đã bộc lộ sâu sắc niềm vui cùng sự biết ơn của Tố Hữu đối với Đảng Cộng sản nước nhà.
Từng lời thơ và câu chữ ông viết nên đều dào dạt tình yêu thương cùng niềm hân hoan, phấn khởi. Tố Hữu đã dẫn dắt độc giả đi qua nhiều thời kỳ gian nan, đồng thời khẳng định vai trò lớn lao của Đảng cũng như Cách mạng.
Trong Ba mươi năm đời ta có Đảng, thi sĩ đã vận dụng thành ngữ dân gian “Gương vỡ lại lành”. Thế nhưng nó không biểu thị sự đoàn tụ của vợ chồng sau nhiều năm xa cách mà đề cao nguồn sức mạnh Đảng mang lại.
“Mùa xuân đó, con chim én mới Rộn đồng chiêm, chấp chới trời xanh Đời ta gương vỡ lại lành Cây khô cây lại đâm cành nở hoa.” – Tố Hữu đã mang vào bài thơ thành ngữ Gương vỡ lại lành
Nhân vật trữ tình trong áng thơ mà cũng là Tố Hữu như được tái sinh, sống một cuộc đời mới. Chính ánh sáng của Đảng đã dẫn lối cho vạn vật, thậm chí khiến cây khô tiếp tục đâm chồi nở hoa.
Để chấp bút nên áng thi ca Ba mươi năm đời ta có Đảng rung động mọi trái tim, Tố Hữu đã đặt trọn tấm lòng mình vào từng câu chữ. Cho đến tận ngày nay, độc giả vẫn cảm nhận được công ơn lớn lao của Đảng cùng vị lãnh tụ Hồ Chí Minh.
