Sóng của Xuân Quỳnh là bài thơ hay viết về chủ đề tình yêu trong chương trình ngữ văn phổ thông? Làm sao để phân tích Sóng Xuân Quỳnh ăn điểm cao?
1/ Giới thiệu tác phẩm/đoạn trích/tác giả/bối cảnh tác phẩm
Xuân Quỳnh sinh năm 1942, mất năm 1988, tên khai sinh là Nguyễn Thị Xuân Quỳnh. Quê của bà ở: La Khê, Hà Đông, Hà Tây nay thuộc Hà Nội. Tác giả vốn xuất thân trong một gia đình công chức nghèo lại mồ côi mẹ từ nhỏ nên phải sống với bà nội.
Xuân Quỳnh là người có năng khiếu nghệ thuật từ nhỏ, từng là diễn viên múa của Đoàn văn công nhân dân Trung Ương, sau đó là biên tập viên nhà xuất bản Tác phẩm mới, Uỷ viên ban chấp hành hội nhà văn Việt Nam khóa 3.
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Xuân Quỳnh là nhà thơ tiêu biểu cho thế hệ văn nghệ sĩ trẻ trưởng thành từ kháng chiến. Với nhiều đóng góp to lớn, năm 2007, bà được trao tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật. Các tác phẩm chính gắn với cuộc đời sáng tác của Xuân Quỳnh có thể kể đến như: Tơ tằm, chồi biếc, Hoa dọc chiến hào, Tự hát, Lời ru trên mặt đất, Bầu trời trong quả trứng, Gió lào cát trắng….
Điểm nổi bật trong các sáng tác của Xuân Quỳnh là thể hiện rõ tiếng lòng của người phụ nữ vừa hồn nhiên, tươi tắn, yêu đời vừa giàu lòng trắc ẩn, chân thành, đằm thắm, da diết trong tình yêu, luôn khát vọng hạnh phúc bình dị trong đời thường.
Bài thơ Sóng được tác giả viết vào năm 1967 trong một chuyến đi thực tế ở vùng biển Diêm Điền thuộc Thái Bình. Đó là bài thơ đặc sắc viết về chủ đề tình yêu mang đậm dấu ấn và phong cách thơ Xuân Quỳnh. Tác phẩm in trong tập: Hoa dọc chiến hào.
Bố cục bài thơ gồm có 4 phần rõ rệt: Phần 1 gồm 2 khổ đầu là nhận thức về tình yêu thông qua hình tượng sóng. Phần 2 – khổ 3, 4: Suy nghĩ, trăn trở của tác giả về cội nguồn cũng như quy luật tình yêu. Phần 3 – khổ 5, 6, 7: Nỗi nhớ, lòng chung thuỷ son sắt của người con gái khi yêu. Phần 4 gồm khổ 8, 9 là khát vọng về một tình yêu vĩnh cửu, bền chặt.
Như vậy, qua hình tượng sóng, sư hoà hợp giữa sóng và em, bài thơ đã diễn tả đúng và chân thực nhất về tình cảm của người phụ nữ khi yêu: Tha thiết, nồng nàn, thuỷ chung, son sắt, sẵn sàng vượt lên mọi khó khăn để đến với bến bờ hạnh phúc.
2/ Lập dàn ý cho bài phân tích Sóng của Xuân Quỳnh
2.1 Mở bài
– Giới thiệu khái quát về tác giả: Xuân Quỳnh là nhà thơ tiêu biểu trưởng thành trong kháng chiến chống Mỹ, là hồn thơ của tình thương, giàu lòng trắc ẩn, đầy nữ tính.
– Giới thiệu khái quát về bài thơ: Sóng được sáng tác năm 1967, trong một lần tác giả đi thực tế ở vùng biển Diêm Điền, Thái Bình, in trong tập Hoa dọc chiến hào. Đó là bài thơ hay viết viết chủ đề tình yêu giàu chất nữ tính của Xuân Quỳnh.
2.2 Thân bài
* Bản chất, quy luật của sóng và em
– Khổ 1: Tác giả sử dụng nghệ thuật tương phản: Dữ dội – dịu êm, ồn ào – lặng lẽ để diễn tả những trạng thái đối lập của sóng. Nó khiến người ta liên tưởng đến tâm lý của người phụ nữ khi đang yêu: Lúc dịu dàng, lúc mãnh liệt, lúc da diết…
– Tác giả sử dụng nghệ thuật nhân hoá: Sông không hiểu bản tính của sóng nên sóng muốn tìm ra tận bể, nơi không gian rộng lớn với hàng ngàn con sóng lớn nhỏ để khám phá chính bản thân mình. Câu thơ thể hiện khát khao có một tình yêu đích thực của người phụ nữ.
– Khổ 2: Ôi con sóng ngày xưa/Và ngày sau vẫn thế/Nỗi khát vọng tình yêu/Bồi hồi trong ngực trẻ: Dù trong bất cứ hoàn cảnh nào, quá khứ hay hiện tại thì sóng đều dạt dào, soi nổi, luôn khát khao tình yêu. Nó giống như bản tính của người phụ nữ vậy.
– Nỗi khát vọng tình yêu…. ngực trẻ làm người ta liên tưởng đến tình yêu của tuổi trẻ với sự mãnh liệt của những con sóng ngoài đại dương. Khát vọng tình yêu là khát vọng muôn đời của tuổi trẻ.
* Suy nghĩ, trăn trở về cội nguồn tình yêu
– Khổ 3: Tác giả sử dụng điệp ngữ: “Em nghĩ về” và đặt ra câu hỏi: Từ nơi nào sóng lên: Cho thấy khát khao nhận thức bản thân, nhận thức về tình yêu. nhận thức về người mình yêu.
– Khổ 4: Dựa vào quy luật tự nhiên, Xuân Quỳnh đã tìm ra nguồn gốc của sóng, của tình yêu. Qua đó, gợi lên sự trăn trở, lo lắng của nhà thơ về những bí ẩn của tình yêu: “Em cũng không biết nữa/Khi nào ta yêu nhau”
* Nỗi nhớ, lòng thuỷ chung của người con gái khi yêu
– Khổ 5: “Con sóng dưới lòng sâu/Con sóng trên mặt nước/Ôi con sóng nhớ bờ/Ngày đêm không ngủ được…”: Tác giả sử dụng nghệ thuật tương phản với những không gian khác nhau: Dưới lòng sâu, trên mặt nước, thời gian khác nhau: Ngày và đêm nhằm diễn ra sự rộng lớn, vô hạn của tình yêu.
– Ngày đêm không ngủ được: Nghệ thuật nhân hoá diễn tả nỗi nhớ dạt dào giữa sóng với bờ giống như nỗi nhớ của em dành cho anh. “Lòng em nhớ đến anh/Cả trong mơ còn thức”, Xuân Quỳnh không ngại bộc lộ trực tiếp tình yêu và nỗi nhớ của mình, nỗi nhớ ấy thường trực trong tim, ăn sâu vào trong tiềm thức, suy nghĩ.
– Khổ 6: Tác giả tiếp tục sử dụng nghệ thuật tương phản: Xuôi – ngược, điệp từ dẫu, vẫn, về nhằm diễn tả một cách trọn vẹn hành trình của sóng ra ngoài biển lớn, giống như người phụ nữ, sẵn sàng vượt qua gian khó để tìm được tình yêu đích thích của mình.
– “Hướng về anh một phương”: Câu thơ cũng chính là lời thề son sắt, thuỷ chung của người phụ nữ. Họ sẵn sàng hy sinh, sẵn sàng chờ đợi trong tình yêu.
* Khát vọng tình yêu vĩnh cửu
– Khổ 7: “Ở ngoài kia đại dương/Trăm ngàn con sóng đó/Con nào chẳng tới bờ/Dù muôn vời cách trở”: Xuân Quỳnh khẳng định quy luật của thiên nhiên: Con sóng nào cũng sẽ tới bờ, giống như tình yêu của em vậy, dù trải qua bao nhiêu khó khăn và thử thách vẫn hướng về người mình yêu.
– Khổ 8: “Cuộc đời tuy dài thế/Năm tháng vẫn qua đi/Như biển kia dẫu rộng/Mây vẫn bay về xa”: Diễn tả cảm giác cô đơn, bé nhỏ của con người trước cuộc đời. Thiên nhiên, con sóng ngàn năm vẫn thế nhưng đời người hữu hạn. Tác giả cảm thấy bất an bởi lòng người dễ thay đổi khi đứng trước muôn vời cách trở. Tuy nhiên, nếu chúng ta tin vào sức mạnh tình yêu thì mọi ranh giới sẽ xoá nhoà, như mây kia có thể bay đến nơi mà mình muốn.
– Khổ 9: “Làm sao được tan ra/Thành trăm con sóng nhỏ/Giữa biển lớn tình yêu/Để ngàn năm còn vỗ”: Làm sao là băn khoăn, là trăn trở, là khắc khoải là ao ước được hoá thành trăm con sóng nhỏ để mãi được vỗ vào bờ. Đây cũng chính là trạng thái, là khát khao của người phụ nữ khi yêu: Được sống trong tình yêu, được hòa nhập giữa tình yêu riêng trong tình yêu chung.
2.3 Kết luận
– Cảm nhận chung về bài thơ sóng
– Khái quát lại giá trị nghệ thuật: Sử dụng ngôn từ trong sáng, bình dị, xây dựng thành công hình tượng sóng
– Khái quát lại nội dung: Qua hình tượng sóng tác giả muốn thể hiện tình yêu tha thiết của người phụ nữ. Có thể thấy, Xuân Quỳnh là người có quan niệm rất mới mẻ, hiện đại về tình yêu: Đó là sự chủ động trong yêu đương song vẫn giữ được vẻ đẹp truyền thống.
3/ Viết 1 bài văn mẫu phân tích Sóng của Xuân Quỳnh
Trên tao đàn văn học Việt Nam, thơ viết về chủ đề tình yêu rất nhiều. Mỗi nhà thơ có cách cảm nhận, cách thể hiện tình yêu khác nhau. Xuân Diệu có những vần thơ yêu vội vàng, hối hả thì Xuân Quỳnh lại có những vần thơ về tình yêu dịu dàng, sâu đậm, khắc khoải… Tình yêu ấy được thể hiện trọn vẹn trong bài thơ Sóng. Tác phẩm được viết năm 1967, trong chuyến đi thực tế về vùng biển Diêm Điền, Thái Bình của tác giả. Sóng in trong tập Hoa dọc chiến hào, lúc nhà thơ vừa tròn 25 tuổi.
“Dữ dội và dịu êm
Ồn ào và lặng lẽ
Sông không hiểu nỗi mình
Sóng tìm ra tận bể”
Câu thơ tạo thành hai cặp từ đối lập nhau: Dữ dội – ồn ào/dịu êm – lặng lẽ. Chỉ với 4 từ nhưng Xuân Quỳnh đã diễn tả được một cách đầy đủ, trọn vẹn những cung bậc cảm xúc của người con gái khi đang yêu. Thơ ngắt nhịp ⅔, vần bằng trắc thay đổi luân phiên cho thấy rõ những đối nghịch của sóng giống như tâm trạng của em khi yêu. Từ nối “và” khẳng định những cảm xúc đối nghịch nói trên luôn song song tồn tại, chúng không mâu thuẫn với nhau mà đan xen, hài hoà, có sự chuyển hoá. Đó cũng chính là sự phức tạp trong cảm xúc của người con gái lúc yêu.
Trong tình yêu ai cũng muốn hiểu sâu sắc và tường tận. Người con gái trong thơ Xuân Quỳnh cũng thế, không chịu mập mờ nên quyết tâm từ bỏ không gian chật hẹp, tìm đến biển lớn để khám phá chính mình: “Sông không hiểu nổi mình/Sóng tìm ra tận bể”, đó là quyết định táo bạo của người con gái. Thời phong kiến, phụ nữ luôn bị động trong tình yêu, họ không dám thổ lộ tình yêu, không dám quyết định hôn nhân của mình. Còn cô gái trong thơ Xuân Quỳnh lại quyết liệt, chủ động tìm kiếm hạnh phúc của bản thân.
Ai chẳng khát khao yêu và được yêu, nhất là tuổi trẻ “Làm sao sống được mà không yêu/Không nhớ không thương một kẻ nào”. Yêu là lẽ tất yếu của con người, đó là khát khao luôn rạo rực trong lồng ngực trẻ, luôn thổn thức trong trái tim mỗi người. Tác giả sử dụng cặp từ đối lập: Ngày xưa – Ngày sau để khẳng định rằng: Tình yêu cũng trường tồn bất diệt, vĩnh cửu như sóng vậy
“Trước muôn trùng sóng bể
Em nghĩ về anh, em
Em nghĩ về biển lớn
Từ nơi nào sóng lên
Sóng bắt đầu từ gió
Gió bắt đầu từ đâu
Em cũng không biết nữa
Khi nào ta yêu nhau”
Bất cứ vấn đề nào trong cuộc sống chúng ta đều cần phải giải mã vì chỉ khi ấy bản thân mới thật sự an tâm. Tình yêu cũng không là ngoại lệ. Xuân Quỳnh rất tinh tế khi lựa chọn sóng để diễn tả những cảm xúc, những bí ẩn trong tình yêu. Giữa em và sóng có sự đối lập: Em nhỏ bé, yếu đuối, mỏng manh, hữu hạn trước thế giới bao la còn sóng mạnh mẽ, vô hạn. Từ “em nghĩ” lặp lại hai lần nhằm nhất mạnh khát khao được khám phá, được cắt nghĩa tình yêu của người phụ nữ. Câu hỏi: Từ nơi nào sóng lên và câu trả lời là: Sóng bắt đầu từ gió, Khi nào ta yêu nhau, câu trả lời là: Em cũng không biết nữa?
Quả thực, tình yêu không thể nào cân đong, đo đếm chính xác từng phút, từng giây. Nó như cơn mưa rào, chợt đến mang theo những cảm xúc ngọt ngào khiến chúng ta ngỡ ngàng, hạnh phúc. Nguồn gốc của sự sống không khó để cắt nghĩa nhưng nguồn cội của tình yêu thật khó nói. Tình yêu luôn có những bí ẩn riêng khiến người ta tò mò muốn khám phá.
“Con sóng dưới lòng sâu
Con sóng trên mặt nước
Ôi con sóng nhớ bờ
Ngày đêm không ngủ được
Lòng em nhớ đến anh
Cả trong mơ còn thức…”
Nhịp sóng cũng giống như cảm xúc trong tình yêu: khi êm đềm dịu dàng khi cuồn cuộn, dữ dội. Bao trùm khổ thơ này là nỗi nhớ. Nỗi nhớ ấy bao trùm cả thời gian gắn với không gian rộng lớn: Dưới lòng sâu, trên mặt nước. Có thể thấy, khi yêu cảm giác nhớ nhung luôn tràn ngập trong tim, nó xâm chiếm tâm hồn con người cả trong vô thức. Chỉ cần một từ “nhớ” nhung cũng đủ diễn tả tình cảm của em dành cho anh. Nếu những khổ thơ khác trong bài chỉ 4 câu, riêng khổ thơ này có đến 6 câu. Đó là sự phá cách nhằm đạt được dụng ý nghệ thuật: Diễn tả nỗi nhớ trào dâng mãnh liệt của người con gái trong tình yêu.
“Dẫu xuôi về phương Bắc
Dẫu ngược về phương nam
Nơi nào em cũng nghĩ
Hướng về anh một phương”
Với Xuân Quỳnh, tình yêu gắn với nỗi nhớ da diết, khắc khoải, sự thuỷ chung, son sắt. Phương Bắc – phương Nam là hai địa danh rất xa nhau, đó là thử thách lớn với những cặp đôi yêu nhau. Tuy nhiên, theo nữ sĩ, một khi đã yêu chân thành thì ranh giới về không gian và thời gian sẽ bị xoá nhoà. Dù trải qua bao nhiêu khó khăn, thử thách, người con gái ấy vẫn sẵn sàng vượt qua để bảo vệ tình yêu của mình. Hướng về anh một phương thể hiện tấm lòng son sắt, thuỷ chung.
“Ở ngoài kia đại dương
Trăm ngàn con sóng nhỏ
Con nào chẳng tới bờ
Dù muôn vời cách trở”
Trong ca dao, tục ngữ, hình ảnh sóng, bờ, bến, thuyền được sử dụng khá nhiều. Người ta ví con trai là sóng/thuyền/đò, con gái là bờ bến thì trong thơ Sóng của Xuân Quỳnh lại có một sự sáng tạo đặc biệt: Sóng tượng trưng cho người con gái, bờ tượng trưng cho niềm vui gặp gỡ, sum vầy. Sự phá cách này giúp người đọc có thêm một góc nhìn khác về tình yêu của người phụ nữ: Mạnh liệt, thuỷ chung và chủ động.
“Cuộc đời tuy dài thế
Năm tháng vẫn qua đi
Như biển kia dẫu rộng
Mây vẫn bay về xa”
Xuân Quỳnh không ngần ngại từ bỏ không gian chật hẹp, bé nhỏ để tìm đến những cái lớn lao, đẹp đẽ trong tình yêu. Câu thơ không chỉ là suy tư là trăn trở mà còn là sự dâng hiến trong tình yêu. Từ tan ra ở đây không có nghĩa là mất đi mãi mãi mà hoà giữa tình yêu riêng với tình yêu chung. Như thế, tình yêu của chúng ta sẽ không bao giờ cô đơn, lạc lõng.
“Làm sao được tan ra
Thành trăm con sóng nhỏ
Giữa biển lớn tình yêu
Để ngàn năm còn vỗ?
Khổ thơ cuối chính là chiêm nghiệm về tình yêu, về cuộc đời của Xuân Quỳnh. Thi sĩ hiểu: Cuộc đời dài rộng, nhiều khó khăn, nhiều biến cố thăng trầm nhưng một khi đã thật lòng yêu nhau thì không có gì là không thể. Dẫu muôn vời cách trở thì tình yêu của anh và em cũng sẽ cập bến bờ hạnh phúc. Với Xuân Quỳnh nói riêng và người phụ nữ nói chung, yêu không đơn thuần là ở lời nói mà là ở cảm nhận, được hòa tan, được sống trọn vẹn trong tình yêu.
Có thể thấy, dù cuộc đời phải trải qua nhiều cay đắng, đổ vỡ trong tình yêu nhưng Xuân Quỳnh không mất niềm tin, vẫn hồn nhiên, yêu đời vẫn khao khát được yêu, được hạnh phúc. Sóng là em, bờ là anh, chúng ta rồi sẽ cập bến. Qua bài thơ, Xuân Quỳnh đã tìm thấy một triết lý: Quy luật của tự nhiên cũng giống như quy luật của cuộc sống: Sóng sẽ đến bờ, em và anh sẽ bên nhau.
Sóng của Xuân Quỳnh là một bài thơ hay, kết cấu rõ ràng, ngôn từ mộc mạc, giản dị, nhịp dễ linh hoạt giúp thể hiện rõ tâm trạng của người con gái khi yêu. Bài thơ cho thấy những cảm nhận rất tinh tế, rất chân thực, quan điểm rất tiến bộ của Xuân Quỳnh về tình yêu. Bà khuyến khích người phụ nữ làm chủ cuộc đời, tự do theo đuổi hạnh phúc của mình. Với cách nhìn nhân văn và mới mẻ đó, Sóng trở thành bài thơ tình được yêu thích nhất từ trước đến nay.
