Lão Hạc là tác phẩm nổi bật trong sự nghiệp sáng tác của Nam Cao. Làm sao để phân tích Lão Hạc ăn điểm cao? Tham khảo hướng dẫn sau bạn sẽ tự tin làm bài.
1/ Giới thiệu tác phẩm/đoạn trích/tác giả/bối cảnh tác phẩm
Nam cao tên thật là Nguyễn Hữu Tri, sinh ngày 29 tháng 10 năm 1915, mất năm 1951. Quê ông tại làng Đại Hoàng, phủ Lý Nhân nay thuộc Hòa Hậu, Lý Nhân, Hà Nam. Nam Cao xuất thân trong một gia đình công giáo bậc trung. Cha của ông là Trần Hữu Duệ vốn làm thầy lang và nghề mộc. Mẹ của ông là bà Trần Thị Minh vừa làm ruộng vừa dệt vải
Thuở nhỏ, cuộc sống của Nam Cao khá yên bình, Ông học sơ học tại trường làng, đến khi học lên cấp tiểu học, trung học thì được gia đình cho xuống học ở trường Cửa Bắc, trường Thành Chung nay là trường THPT chuyên Lê Hồng Phong – Nam Định. Sau khi học xong, ông vào Sài Gòn mưu sinh bằng nghề làm báo và viết văn. Tuy nhiên, vì lý do sức khỏe, Nam Cao đã phải trở ra Bắc rồi làm thầy dạy học cho một trường tư thục ở Hà Nội.
Bản thân ông từng phải vật lộn với cuộc sống mưu sinh, làm nhiều nghề để sống. Ông viết văn ban đầu là vì mục đích mưu sinh. Năm 18 tuổi khi đang ở Sài Gòn, Nam Cao từng làm thư ký cho một hiệu may, rồi bắt đầu viết văn từ đó. Một số tác phẩm của ông đã được đăng trên tuần báo Tiểu thuyết thứ bảy, báo Ích Hữu….
Khi trở ra Bắc, ông dạy học ở trường tư thục Công Thành. Năm 1941, tập truyện đầu tay của ông: Đôi lứa xứng đôi (Ban đầu tên là Cái lò gạch cũ) với bút danh Nam Cao đã được nhà xuất bản Đời mới Hà Nội ấn hành. Tác phẩm được bạn đọc đón nhận như một hiện tượng văn học đặc biệt ở thời đó.
Sau khi phát xít Nhật xâm lược Đông Dương, Nam Cao rời Hà Nội về Thái Bình rồi về quê Đại Hoàng. Trong thời kỳ này, ông đã cho ra đời nhiều tác phẩm nổi bật. Nói về nghiệp cầm bút, Ông là nhà văn hiện thực xuất sắc chuyên viết về đề tài người nông dân nghèo khổ và người trí thức nghèo bế tắc, sống mòn trong xã hội cũ. Các tác phẩm tiêu biểu có thể kể đến như:
- Trước cách mạng tháng Tám: Truyện người hàng xóm, Sống mòn, Cái miếu, Ngày lụt, Cái bát, Một đời người, Chí Phèo, Con mèo, Điếu văn, Đón khách, Ba người bạn, Cái chết của con Mực, Chuyện buồn giữa đêm vui, Bảy bông lúa ép, Đời thừa, Lão Hạc, Làm tổ, Đui mù, Đòn chồng, Một đám cưới, Một bữa no….
- Sau cách mạng tháng Tám: Đôi Mắt, Đợi chờ, Những bàn tay đẹp ấy, Định mức, Năm anh hàng thịt, một cuộc đốt làng, Áo vải, Đường vô Nam, Ở rừng, Từ ngược về xuôi, Trên những con đường Việt Bắc, Vui dân công, Bốn cây số cách một căn cứ địch, Áo vải…
Tác phẩm Lão Hạc là một sáng tác xuất sắc của Nam Cao viết về đề tài người nông dân trong xã hội cũ. Truyện được đăng báo lần đầu vào năm 1943. Bố cục truyện gồm 3 phần rõ ràng:
- Phần 1 từ đầu đến nó thế này ông giáo ạ thể hiện sự dằn vặt, day dứt của Lão Hạc sau khi quyết định bán cho Vàng
- Phần 2; Tiếp theo đến một đêm đáng buồn: Lão Hạc gửi ông giáo trông nom mảnh vườn, nhà cửa và toàn bộ tiền bạc dành dụm được.
- Phần 3: Là phần còn lại nói đến cái chết của Lão Hạc
Nội dung tác phẩm xoay quanh cuộc đời khốn khổ của Lão Hạc. Ông có một người con trai, một mảnh vườn, một con chó vàng. Con trai lão đi làm công nhân ở đồn điền cao su nên ở nhà chỉ còn mình lão với cậu Vàng. Vì muốn giữ lại mảnh vườn cho con trai mà lão đã phải bán con chó mình yêu thương.
Sau đó, Lão mang toàn bộ tiền mình dành dụm được gửi ông giáo đồng thời nhờ ông trông coi hộ mảnh vườn. Cuộc sống vốn khốn khó, hàng ngày Lão kiếm được gì ăn nấy, không nhận sự giúp đỡ từ ông giáo. Rồi một hôm lão xin Binh Tư một ít bả chó nói là để giết con chó lạ hay đến vườn rồi làm thịt rủ Binh Tư cùng uống Rượu. Bỗng dưng lão chết, cả làng không ai hiểu, chỉ có Binh Tư và ông giáo hiểu.
Truyện ngắn Lão Hạc được viết theo thể thức biểu đạt tự sự. Tác giả sử dụng ngôi kể thứ nhất, người kể là nhân vật hiểu và chứng kiến toàn bộ câu chuyện. Với nghệ thuật phân tích tâm lý sâu sắc, cách kể chuyện chân thực mang màu sắc trữ tình kết hợp với triết lý… đã góp phần làm nên thành công của tác phẩm. Qua câu chuyện về Lão Hạc, Nam Cao thể hiện sự thương cảm đối với số phận của những người nông dân trong xã hội cũ. Dù cuộc sống khốn khó, bị chà đạp, bị chèn ép nhưng họ vẫn giữ được phẩm chất cao quý và trái tim nhân hậu.
2/ Lập dàn ý cho bài phân tích
a. Mở bài
- Giới thiệu sơ lược về nhà văn Nam Cao và truyện ngắn Lão Hạc
- Giới thiệu về Lão Hạc – nhân vật trung tâm trong tác phẩm
b. Thân bài
Làm rõ về hoàn cảnh sống của Lão Hạc
- Vợ Lão mất sớm nên Lão sống vậy nuôi con một mình
- Gia đình Lão rất nghèo: Tài sản trong gia đình không có gì ngoài một túp lều nhỏ, ba sào vườn, một con chó
- Lão không có tiền cưới vợ cho con trai nên con Lão phải bỏ làng đi làm công nhân đồn điền cao su. Vì thế, Lão phải sống một mình
- Thế rồi, sau một trận ốm nặng, trong nhà lão không còn gì để ăn. Vì thế, Lão quyết định bán cậu Vàng – con vật mà lão coi như người bạn.
Phân tích vẻ đẹp phẩm chất của Lão Hạc
- Ông là một người cha rất mực yêu thương con: Bản thân Lão luôn day dứt vì không lo được tiền cho con lấy vợ
- Lão kiên quyết giữ lại mảnh vườn để của hồi môn cho con dù trong nhà không còn cái gì để ăn
- Lão yêu thương cậu vàng, coi nó như một người bạn: Cho nó ăn bằng cái bát lớn như của nhà giàu, Lão ăn gì cũng gắp cho nó ăn cùng. Những lúc rảnh rỗi lão lại đưa nó ra bắt rận, tắm rửa. Nếu uống rượu có đồ nhắm ngon lão lại gắp cho nó một miếng như người ta gắp thức ăn cho con cháu trong gia đình. Lão thường xuyên tâm sự, ôm ấp, vỗ về chú chó
- Khi quyết định bán cậu Vàng: Lão trăn trở nhiều ngày như phải quyết định một việc hệ trọng trong cuộc đời
- Sau khi bán chó, Lão sang nhà ông giáo kể lại toàn bộ sự việc: Lúc này, dù lão cố làm ra vẻ vui mừng nhưng thực ra lão đang cười như mếu, nước mắt ầng ậc trào ra… rồi lão hu hu khác, tự trách bản thân già rồi mà còn đi lừa một con chó “Khốn nạn, khốn nạn ông giáo ơi…”
- Lão chua chát nói tiếp: Kiếp con chó là kiếp khổ nên thôi ta phải hóa kiếp cho nó. Lão cười và ho sòng sọc, nụ cười dường như đang nén nỗi đau đớn vì mất đi người bạn duy nhất.
=> Có thể nói, Nam Cao đã khắc họa rất chân thực nỗi đau, nỗi khổ, sự day dứt của Lão Hạc sau khi bán cậu Vàng.
Làm rõ hình ảnh một con người giàu lòng tự trọng
- Trong hoàn cảnh túng quẫn, không có gì ăn, Lão chỉ ăn củ chuối hoặc sung luộc chứ không nhận bất cứ sự giúp đỡ ngầm nào từ ông giáo
- Lão chỉ nhờ ông giáo hai việc: Trông nom hộ mảnh vườn rồi giao lại cho con trai khi nó về, giữ hộ số tiền lão dành dụm được để khi mình chết thì nhờ ông giáo và bà con lo liệu ma chay
- Lão xin Binh Tư một ít bả chó nói dối là muốn đánh bả con chó lạ hay đến vườn nhà mình nhưng kỳ thực là dùng số bả chó ấy tự tử
- Cái chết của Lão đầy ám ảnh: Lão vật vã trên giường, quần áo thì xộc xệch, đầu tóc rũ rượu còn hai mắt long sòng sọc. Rồi lão tru tréo, sùi bọt mép, cơ thể giật mạnh. Cứ như thế, lão vật vã đến hai tiếng đồng hồ rồi mới chết.
=> Đó là cái chết đau đớn, thê thảm của những con người lương thiện nhưng bất hạnh. Qua đó, tác giả lên tiếng tố cáo đanh thép xã hội thối nát đã đẩy người nông dân vào hoàn cảnh khốn cùng.
Nghệ thuật trong truyện ngắn
- Tác giả sử dụng ngôi kể thứ nhất một cách tự nhiên và linh hoạt
- Nghệ thuật phân tích tâm lí nhân vật sâu sắc
- Ngôn ngữ độc thoại, đối thoại gần gũi, chân chất
c. Kết luận
- Khái quát lại về nhân vật Lão Hạc
- Đánh giá về nhân vật và giá trị của tác phẩm
3/ Viết 1 bài văn mẫu
Nam Cao là nhà văn hiện thực tiêu biểu trong nền văn học Việt Nam. Ông chủ yếu khai thác hai mảng đề tài chính: Số phận người nông dân nghèo bị vùi dập trong xã hội cũ và cuộc sống bế tắc của những trí thức nghèo. Lão Hạc là truyện ngắn tiêu biểu nhất của ông viết về đề tài người nông dân trước cách mạng tháng Tám. Bằng sự thương cảm sâu sắc và ngòi bút tài hoa, Nam Cao đã khắc họa thành công hình tượng Lão Hạc – nhân vật chính trong truyện khiến người đọc không khỏi xót xa, ngậm ngùi.
Lão vốn là một người nông dân hiền lành, chất phác nhưng nghèo khổ. Vợ lão mất sớm nên lão ở vậy một mình nuôi con khôn lớn. Tài sản của lão không có gì ngoài ba sào vườn, một túp lều nhỏ và một con chó. Con trai lão nay đã lớn, đến tuổi lấy vợ nhưng ngặt nỗi nhà nghèo nên chẳng có tiền cưới vợ. Vì chán cảnh nghèo khó, con trai lão đã bỏ làng đi làm công nhân đồn điền cao su. Một mình lão ở nhà cùng cậu vàng làm lụng, có gì ăn nấy. Thế nhưng, sau một trận ốm nặng, nhà lão chẳng còn gì để ăn nữa nên lão quyết định bán cậu Vàng. Đó là kỉ vật duy nhất thằng con trai để lại, nó như người bạn thân thiết của lão.
Cuộc sống khốn khó nhưng Lão Hạc vẫn giữ được phẩm chất tốt đẹp và sự lương thiện, tử tế. Lão là một người cha hết mực thương con, vì hoàn cảnh không lo cưới vợ được cho con khiến lão vô cùng day dứt, đau khổ. Lão chấp nhận sống cô đơn một mình để con ra đi cho thỏa chí làm trai. Khi con đi, lão dành hết tình thương cho cậu Vàng – kỷ vật của con “Con chó là của cháu nó mua đấy chứ…. Nó mua về nuôi, định đến lúc cưới vợ thì giết thịt”.
Ngày ngày làm bạn với cậu Vàng lão tưởng tượng như được thấy chính người con của mình. Cũng vì thương con mà lão cắn răng chịu đói, không bán mảnh vườn để làm của hồi môn cho con. Đơn đớn hơn, lão lựa chọn cái chết để không phải động đến số tiền mà mình dành dụm được cho con. Sau khi bán cậu Vàng, lão đem toàn bộ tiền sang gửi ông giáo và nhờ trông coi mảnh vườn đến khi con về thì giao cho nó.
Không chỉ thương yêu con, lão còn là người có tấm lòng nhân hậu, đối xử với cậu Vàng như một người bạn. Lão dành tình yêu thương, chăm chút cho nó: Cho ăn bằng cái bát lớn như của nhà giàu, lão ăn gì cũng gắp cho nó ăn cùng. Lúc nào rảnh, lão đưa nó ra tắm rửa, bắt rận. Thậm chí, khi lão uống rượu có mồi ngon đều gắp cho nó một miếng như gắp cho con cháu trong nhà.
Lão thường xuyên vỗ về, tâm sự cùng nó, coi nó như một người bạn “À không, à không! Cậu vàng của ông ngoan lắm ông không cho giết… ông để cậu Vàng ông nuôi” Trong hoàn cảnh bi đát, lão phải đưa ra một quyết định khó khăn: Bán cậu Vàng. Lão trăn trở nhiều đêm như phải quyết định một việc nào đó vô cùng hệ trọng. Rồi lão kể lại việc mình đã bán cậu Vàng cho ông giáo nghe “Mặt lão tự nhiên co rúm lại, những vết nhăn xô lại với nhau, ép cho nước mắt chảy ra. Cái đầu lão ngoẹo về một bên, cái miệng móm mém của lão mếu như con nít”. Rõ ràng, lão thương xót con chó và cảm thấy bản thân mình thật có tội vì bán nó. Tâm trạng lão lúc này vô cùng đau đớn, lão tự trách bản thân đã già mà lại nỡ lòng đi lừa một con chó.
Lão Hạc còn là con người sống giàu lòng tự trọng, trong sạch cho đến những giây phút cuối đời. Gia đình lão nghèo khó, bản thân lão già yếu, vừa trải qua một trận ốm, trong nhà không có cái gì ăn nhưng vẫn từ chối sự giúp đỡ của ông giáo. Lão chỉ ăn củ chuối, sung luộc để chống đói chứ không nhờ cậy bất cứ sự giúp đỡ nào từ người khác. Sau khi bán cậu Vàng, lão đến nhà ông giáo chỉ để nhờ hai việc: Nhờ trông coi hộ mảnh vườn cho đến khi con trai lão về thì giao lại cho nó và gửi toàn bộ số tiền mình dành dụm được để lo ma chạy sau khi lão chết. Rõ ràng, dù nghèo đói nhưng Lão Hạc vẫn giữ lối sống trong sạch, không muốn làm phiền đến ai.
Rồi lão đến nhà Binh Tư xin một ít bả chó nói là để bả con chó thường xuyên chạy đến vườn nhà lão nhưng kỳ thực là để tử tự. Lão thà chết chứ không muốn làm phiền đến con, không muốn bán mảnh vườn vì để làm của hồi môn cho con khi lấy vợ.
Cảnh tượng về cái chết của Lão Hạc được Nam Cao khắc họa một cách thật đáng thương và đầy ám ảnh. “Lão vật vã trên giường, đầu tóc rũ rượu, quần áo xộc xệch, hai mắt long sòng sọc. Lão tru tréo, bọt mép sùi ra, khắp người lão chốc chốc lại bị giật mạnh một cái. Lão vật vã đến 2 giờ đồng hồ mới chết” Chứng kiến cái chết của lão ai cũng phải đau lòng. Đó là cái chết dữ dội, thê thảm của những con người lương thiện, hiền lành, chất phác, bị xã hội chà đạp.
Hiền lành, chất phát, giàu lòng tự trọng, sống có tình thương, trách nhiệm là những gì ta thấy ở Lão Hạc. Đối với con, ông hết mực yêu thương và luôn tự trách mình vì đã không làm tròn bổn phận của mình. Âu cũng vì cái nghèo mà ông chẳng thể có nổi sính lễ cưới vợ cho con. Đối với con chó, ông coi nó như người bạn. Đối với ông giáo, lão luôn tin tưởng và quý trọng. Lão đói thật nhưng khi được ông giáo mời ăn khoai, uống nước chè nhưng lão dứt khoát từ chối. Cái chết của lão bi thảm nhưng đó là cái chết của một con người cao quý.
Vợ ông giáo từng nói về lão “Cho lão chết, ai bảo có tiền mà chịu khổ. Lão làm khổ lão chứ ai làm khổ”. Thực ra, sống ở trên đời có những điều dù khố bao nhiêu cũng phải tự mình giữ, chết cũng giữ. Đó là đạo lý, là nhân cách, là phẩm hạnh của những con người tử tế, sống có trách nhiệm. Cái chết của Lão Hạc để lại trong lòng người đọc nhiều suy ngẫm. Con người ta dù hoàn cảnh, số phận ra sao cũng phải giữ được phẩm giá của mình, sống có trách nhiệm với gia đình, với những người xung quanh. Sự ra đi của Lão cũng chính là lời tố cáo đanh thép của Nam Cao với xã hội thực dân phong kiến đương thời.
Với ngòi bút sắc sảo, trái tim nhân hậu, Nam Cao đã khắc họa thành công nhân vận Lão Hạc trong tác phẩm cùng tên. Số phận của lão cũng là số phận chung của bao người nông dân trong xã hội cũ. Bằng ngôn ngữ kể chuyện giàu tính tạo hình, cách miêu tả nội tâm nhân vật tinh tế, truyện ngắn Lão Hạc thực sự khiến người đọc đau đáu, ám ảnh. Vì lẽ đó mà đã hơn 80 năm trôi qua, câu chuyện của Nam Cao vẫn sống mãi trong lòng độc giả.
