Làm sao để phân tích bài thơ Tiếng đàn mưa ăn điểm cao là thắc mắc của rất nhiều độc giả? Nếu bạn thấy khó hãy tham khảo dàn ý và bài văn mẫu dưới đây.
1/Giới thiệu tác phẩm/đoạn trích/tác giả/bối cảnh tác phẩm
Bích Khê sinh năm 1916, mất năm 1946, quê ở Tịnh Sơn, Quảng Ngãi. Ông là người tài hoa nhưng đoản mệnh, lớn lên trong cảnh nước mất nhà tan nên trái tim luôn đau đáu nỗi niềm: Nhớ nước, đau lòng. Nói về sự nghiệp văn chương, Bích Khê sáng tác nhiều thể loại: Thơ đường luật, thơ tự do, tự truyện. Theo đánh giá của các nhà phê bình văn học đương thời, thơ văn của Bích Khê luôn có sự tìm tòi, sáng tạo và cách tân.
Đọc thơ ông ta sẽ thấy sự táo bạo trong từng ý thơ, trong cách dùng ngôn từ và rất giàu tính nhạc. Vì thế, trong phong trào thơ mới 1932 – 1945, Bích Khê là cái tên nổi bật được nhiều người nhắc đến. Một số tập thơ tiêu biểu của ông như: Tinh huyết sáng tác năm 1939, Mấy dòng thơ cũ xuất bản năm 1988, Tinh Hoa xuất bản năm 1997….
Tác phẩm Tiếng đàn mưa thuộc thể loại: Song thất lục bát. Bài thơ trích trong tập thơ: Tinh hoa, là tập hợp các sáng tác của Bích Khê từ năm 1938 đến năm 1944. Bài thơ viết theo phương thức biểu đạt biểu cảm. Bố cục gồm có 4 phần rõ rệt:
- Khổ 1: Sự vật, hiện tượng xuất hiện cùng cơn mưa
- Khổ 2: Những nơi mưa rơi xuống
- Khổ 3: Cảnh vật khi mưa rơi xuống
- Khổ 4: Nguyên nhân khiến người lữ khách buồn đau rơi lệ
Bài thơ Tiếng đàn mưa để lại nhiều ấn tượng đặc biệt trong lòng người đọc. Cảm xúc của nhân vật trữ tình “khách tha hương” được khắc họa một cách tinh tế, rõ nét. Thành công của bài thơ là nói về nỗi nhớ, nỗi buồn tha hương nhưng không tạo cảm giác nặng nề, cảm xúc ấy nhẹ rơi như những cơn mưa mang theo âm vang của tiếng đàn. Với nghệ thuật tả cảnh ngụ tình, sử dụng linh hoạt các biện pháp tu từ, bài thơ Tiếng đàn mưa của Bích Khê không chỉ để lại dấu ấn rất riêng trên tao đàn văn học Việt Nam mà còn vương vấn mãi trong lòng bạn đọc.
2/ Lập dàn ý cho bài phân tích
2.1. Mở bài
– Giới thiệu ngắn gọn về tác giả Bích Khê và tác phẩm Tiếng đàn mưa
2.2. Thân bài
a. Luận điểm 1: Hình ảnh sự vật, hiện tượng thiên nhiên được tác giả khắc họa trong chiều mưa xuân
“Mưa hoa rụng, mưa hoa xuân rụng
Mưa xuống lầu, mưa xuống thềm lan
Mưa rơi ngoài nẻo dặm ngàn
Nước non rả rích giọng đàn mưa xuân…..
Mưa trong ý khách mưa cùng nước non”
– Tác giả sử dụng điệp từ: Mưa, mưa hoa, mưa xuống, mưa rơi bóng… nhằm khắc họa cơn mưa xuân diễn ra triền miên, không dứt bao trùm lên cảnh vật
– Hình ảnh: Thềm lan, mưa xuân, hoa xuân: đặc trưng cho mùa xuân vẽ nên khung cảnh hữu tình với vẻ đẹp mong manh đầy chất trữ tình
– Sự vật được nhắc đến: Hoa, mưa, ánh sáng có sự di chuyển theo hướng đi xuống, chìm dần khiến cảnh vật trở nên buồn hắt hiu
→ Khung cảnh thiên nhiên trong ba khổ thơ đầu tuy đẹp nhưng đượm buồn, qua đó thể hiện tâm trạng đau buồn, ủ ê, sầu muộn của người khách tha hương. Nhìn vào cảnh vật chiều mưa mà nỗi nhớ quê hương càng da diết.
b. Luận điểm thứ 2: Tâm trạng người khách tha hương
“Rơi hoa kết mưa còn rả rích
Càng mưa rơi cánh tịch bóng dương
Bóng dương với khách tha hương
Mưa trong ý khách muôn hàng lệ rơi…”
– Từ láy “rả rích” kết hợp với động từ còn giúp kết nối 3 khổ thơ đầu với khổ thơ thứ 4 một cách hài hòa cho thấy cơn mưa xuân kéo dài không ngớt: Từ khi trời còn sáng đến khi ánh chiều tà giăng phủ khắp nơi
– Điệp ngữ: Bóng dương, điệp vòng nối câu thứ 2 với câu thứ 3 tạo cảm giác dài lê thê, dài triền miên, bắc cầu cho những cảm xúc dùng dằng trong tâm hồn người lữ khách.
– Muôn hàng lệ rơi hàm chỉ cơn mưa trong nội tâm của nhân vật. Đó là cơn mưa âm thầm, đồng hành cùng cơn mưa của đất trời, kéo dài mãi không dứt. Điều đó cho thấy nỗi nhớ quê hương luôn in sâu trong trái tim người lữ khách.
– Liên hệ, mở rộng: Bài thơ được sáng tác trong bối cảnh nước ta bị thực dân Pháp đô hộ, hình ảnh người lữ khách trong thơ chính là hiện thân của tác giả, một con người có tấm lòng yêu nước, đang buồn đau trước thế sự nhân tình: Nước mất, nhà tan, dân ta trở thành nô lệ.
2.3 Kết luận
– Nêu đánh giá và cảm nhận của bản thân về nghệ thuật đặc sắc trong bài thơ: Thể thơ song thất lục bát, cách gieo vần, cách ngắt nhịp
– Nêu suy nghĩ của em về nội dung và ý nghĩa của bài thơ Tiếng đàn mưa.
3/ viết 1 bài văn mẫu
Bích Khê là cái tên nổi bật trên tao đàn văn học Việt Nam những năm trước cách mạng tháng Tám. Thơ của ông không đi theo một lối mòn nhất định mà có sự khác biệt, tươi mới trong cách thể hiện. Cũng nói về tâm trạng nhớ nhung, khắc khoải, những suy tư về cuộc đời và nỗi niềm trước cảnh nước mất nhưng cách thể hiện của Bích Khê rất đặc biệt. Cảm xúc ấy được ông đưa vào tác phẩm Tiếng đàn mưa một cách nhẹ nhàng, tinh tế nhưng không kém phần day dứt.
Mở đầu bài thơ tác giả vẽ lên trước mắt người đọc khung cảnh một ngày mưa:
“Mưa hoa rụng, mưa hoa xuân rụng
Mưa xuống lầu, mưa xuống thềm lan
Mưa rơi ngoài nẻo dặm ngàn
Nước non rả rích giọng đàn mưa xuân.”
Mưa rơi nặng hạt, sự vật như rơi cùng mưa. Mưa rơi xuống rơi xuống từng hạt rồi lại xuống lầu, xuống cả thềm lan. Cơn mưa bao trùm cảnh vật: Mưa rơi và vạn vật cũng thế. Khung cảnh được tác giả vẽ nên rất thật, ông gọi âm thanh của những giọt mưa giống như giọng đàn mưa xuân. Khác với mưa mùa hạ, mưa mùa xuân thường mang đến niềm vui và hạnh phúc. Vì thế, khi ngồi lắng nghe tiếng mưa xuân tác giả như nghe thấy tiếng đàn. Chính tiếng đàn ấy nó khiến con người ta nhớ về những gì đã qua. Những ký ức xưa cũ, những điều tốt đẹp cứ thế ùa về.
Mưa không chỉ rơi xuống lầu, xuống thềm lan mà con rơi xuống những cánh đồng, những núi non suối thác. Hiện lên trước mặt người đọc là khung cảnh toàn những giọt mưa. Mưa rửa trôi những điều xưa cũ, những ký ức đau buồn, mang đến những điều mới lạ. “Nghe trong ý khách giọt đàn mưa rơi”, câu thơ cho thấy nỗi lòng nhiều tâm tư của nhân vật trữ tình mà cũng chính là của tác giả. Tiếng đàn – tiếng mưa, sự kết hợp đặc biệt gợi lên tâm tư khó đoán trong lòng lữ khách. Dù là vui hay buồn thì người lữ khách cũng chỉ nhớ về chốn xưa cũ:
“Đầm mưa xuống nẻo đồi mưa xuống
Bóng dương tà rụng bóng tà dương
Hoa xuân rơi với bóng dương
Mưa trong ý khách mưa cùng nước non.”
Ở khổ thơ này tác giả tiếp tục khắc họa hình ảnh những giọt mưa rơi xuống. Mưa rơi nên cảnh vật cũng rơi theo mưa: Khắp nẻo đồi mưa rơi thành đầm. Lúc này, mặt trời chuẩn bị lặn, những cánh hoa xuân cũng trở nên nhạt dần. Khung cảnh trong thơ trở nên mờ ảo, hư hư thực thực khiến người ta có chút mơ hồ. Phải là người tinh tế, yêu thiên nhiên sâu sắc thì Bích Khê mới nhận ra được vẻ đẹp của thiên nhiên dưới những cơn mưa.
“Mưa trong ý khách mưa cùng nước non”, tình yêu thiên nhiên hòa quyện cùng tình yêu đất nước. Hai yếu tố đó đang tồn tại song hành trong nhân vật trữ tình. Tác giả đã mượn cảnh để gợi tình, thể hiện cảm xúc, suy tư trước thiên nhiên và thời cuộc:
“Rơi hoa kết mưa còn rả rích
Càng mưa rơi cánh tịch bóng dương
Bóng dương với khách tha hương
Mưa trong ý khách muôn hàng lệ rơi”
Đối với bất cứ ai, nhìn mưa rơi sẽ gợi lên trong lòng nhiều nỗi niềm, nhiều cảm xúc. Nhân vật trữ tình – người lữ khách cũng thế. Mưa rơi, bóng dương càng làm cho tâm trạng người lữ khách thêm sầu, thêm buồn. Nỗi nhớ về vùng đất xưa mà “muôn hàng lệ rơi”.
Đến khổ thơ cuối, tác giả đã lý giải một cách rõ ràng cảm xúc của cả bài thơ: Nỗi buồn rầu, nhớ nhung, cơ đơn là vì phải tha hương. Tác giả đã rất thành công khi sử dụng thể thơ song thất lục bát kết hợp với ngôn ngữ giàu sức biểu cảm. Các biện pháp tu từ quen thuộc như: điệp từ, điệp ngữ, liệt kê vẽ lên trước mặt người đọc cảnh vật vừa quen vừa lạ, vừa buồn vừa đẹp. Trong đó, mưa là không gian chủ đạo tạo nên cảm xúc trong bài thơ.
Với cách ngắt nhịp linh hoạt, giọng thơ nhẹ nhàng, bài thơ Tiếng Đàn mưa cứ thế, từng chữ, từng chữ nhẹ nhàng lướt vào tâm trí người đọc. Bài thơ nói về nỗi nhớ, sự cô đơn của nhân vật trữ tình nhưng không hề nặng nề, bi lụy. Cảm xúc ấy nhẹ nhàng rơi theo những giọt mưa mang theo cả âm thanh tí tách mà tác giả ví đó là âm thanh của tiếng đàn.
Tả cảnh để nói tình là thành công nổi bật của bài thơ. Thông qua hình ảnh cơn mưa, cảnh vật dưới mưa, Bích Khê đã khắc họa tâm trong người lữ khách một cách chân thực nhất. Phải rời xa quê hương để đến một nơi xa lạ con người ta sao tránh khỏi cảm giác hụt hẫng, cô đơn và luôn ước ao được trở lại chốn cũ.
Tuy nhiên, nỗi nhớ trong bài thơ có gì đó rất khắc khoải, xa vời, khó định hình. Nguyễn Du từng viết: Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ, vì lòng người buồn nên nhìn mưa, nghe thấy tiếng mưa rơi cũng làm người lữ khách trào dâng nỗi nỗi niềm. Âm thanh tiếng mưa vì thế trở thành tiếng đàn buồn thương, tràn ngập nỗi nhớ.
Bài thơ: Tiếng đàn mưa được tác giả xây dựng với bố cục quen thuộc giống như nhiều bài thơ thời kỳ trung đại: 3 khổ thơ đầu tả cảnh, khổ thơ cuối thể hiện cảm xúc, suy tư của nhân vật trữ tình. Mỗi khổ thơ trong bài đều có 4 câu thơ, hai câu đầu là song thất, hai câu cuối là lục bát. Ở ba khổ thơ này, Bích Khê đã sử dụng biệt tài ngôn ngữ của mình để khắc họa hình ảnh cơn mưa mùa xuân.
Cái đặc biệt của ông là không sử dụng ngôn ngữ bác học, không viết lách theo kiểu phô diễn thi pháp văn học, tất cả đều được vẽ bằng những ngôn từ quen thuộc và biện pháp điệp từ điệp ngữ. Ấy vậy mà tứ thơ vẫn phong nhã, khung cảnh thiên nhiên vẫn đậm chất “xuân” pha chút sầu muộn.
Không chỉ có điệp từ điệp ngữ đơn thuần, bài thơ Tiếng đàn mưa còn có cả điệp cấu trúc. Xuyên suốt ba khổ thơ đầu tác giả sử dụng lặp lại nhiều lần cụm từ: Mưa, mưa hoa, mưa xuống, mưa rơi bóng… nhằm nhấn mạnh sự hiện hữu của cơn mưa, mưa phủ lên mọi cảnh vật, mưa kéo dài và chưa có hồi kết.
Mưa cứ rả tích, triền miên, lặp đi lặp lại một cách tẻ nhạt khiến con người không còn ý niệm về thời gian và không gian. Bởi vậy mà dù là mùa xuân, dù có thềm lan, có hoa xuân nhưng không khí chẳng thể vui tươi và rộn ràng. Trái lại, hình ảnh ấy, nét vẻ ấy càng làm cho bức tranh mưa thêm đìu hiu và lạnh lẽo. Trong bối cảnh đó, nhân vật trữ tình xuất hiện với tư cách là một lữ khách tha hương.
Tứ thơ chẳng nói rõ: Anh đến từ đâu, đến đã bao lâu, có thể về thăm quê nữa hay không… mà chỉ thấy lòng chất chứa nhiều nỗi niềm. Hình ảnh bóng tà dương với ánh sáng cuối ngày leo lét trong không gian mưa vô tình hé mở thế giới nội tâm của nhân vật. Đó là sự mơ hồ về tương lai, đó là nỗi buồn không dứt của những người con xa xứ.
Không phải là một bài thơ kinh điển, cũng không phải là tác phẩm có nhiều điểm nhấn nghệ thuật xuất sắc nhưng Tiếng đàn mưa của Bích Khê vẫn khiến người đọc nhớ mãi. Âm hưởng của bài thơ cứ như tiếng đàn vang vọng trong tâm trí. Tác giả đã rất thành công khi đã tạo được sự kết nối đồng điệu giữa người đọc với nhân vật trữ tình. Cái cảm giác buồn man mác, những cảm xúc bâng khuâng dưới mưa có lẽ phải đến bài thơ: Tiếng đàn mưa nhiều người mới cảm nhận rõ.
