Vincent van Gogh là một trong những danh họa nổi bật nhất của nền mỹ thuật phương Tây, đặc biệt là trong trường phái Hậu ấn tượng, biểu hiện và dã thú. Danh tiếng của ông sánh ngang với nhiều tên tuổi lớn như Pablo Picasso, Edvard Munch, Toulouse Lautrec và Amedeo Modigliani.

Nghệ thuật của Van Gogh là sự hòa trộn giữa nỗi đau và vẻ đẹp, ảo giác và hiện thực. Tiêu biểu như Đêm đầy sao (1889)Cánh đồng lúa mì quạ bay (1890), cả hai tác phẩm đều thể hiện sự hỗn loạn trong cảm xúc của danh họa lúc bấy giờ. 

vincent van gogh hinh anh 1 e1626791611598 - Vincent van Gogh: Danh họa kiệt xuất của trường phái Hậu ấn tượng
Chân dung họa sĩ Vincent van Gogh

Nổi tiếng với phong cách nghệ thuật độc đáo khi sử dụng bút pháp theo lối biểu hiện, kết hợp những màu sắc rực rỡ, Van Gogh đã trở thành nguồn cảm hứng cho những thế hệ họa sĩ tiếp theo.

Thậm chí, có tài liệu ghi rằng danh họa Picasso cũng chịu ảnh hưởng lớn từ Vincent van Gogh, đơn cử như tác phẩm Mother and Child được giới chuyên môn nhận định đã bắt nguồn từ những bức tranh mà Van Gogh vẽ vợ và con của Joseph Roulin, một người bạn thân thiết của ông.

Dẫu bạc mệnh, ông vẫn được người đời biết đến như một nghệ sĩ tài hoa và những giá trị nghệ thuật mà Van Gogh mang lại sẽ luôn trường tồn với thời gian. 

Đôi nét về cuộc đời danh họa Vincent van Gogh

Tên thật của danh họa Van Gogh là Vincent Willem van Gogh, ông sinh năm 1853 trong một gia đình trung lưu tại Zundert, phía nam Hà Lan. Cha ông là mục sư, còn mẹ ông là nghệ sĩ với tình yêu thiên nhiên sâu sắc. 

Trong một gia đình có sáu người con, Theo van Gogh là người em trai thân thiết nhất với Vincent, ông không chỉ là người em, người bạn mà còn trở thành chỗ dựa vững chắc về mặt tinh thần và tài chính cho anh mình trong suốt hành trình theo đuổi nghệ thuật.

Khi còn là một thiếu niên, Van Gogh đã bắt đầu công việc đầu tiên tại Goupil & Cie, đại lý nghệ thuật hàng đầu ở Pháp với trụ sở chính tại ParisTrong thời gian làm việc ở hai chi nhánh The Hague và London, những phòng trưng bày nghệ thuật trở thành điểm đến ưa thích của ông.

vincent van gogh hinh anh 2 e1626796135832 - Vincent van Gogh: Danh họa kiệt xuất của trường phái Hậu ấn tượng
Đại lý nghệ thuật Goupil & Cie

Ông sớm thể hiện lòng hâm mộ đối với Frans Hals, Rembrandt và các danh họa người Hà Lan khác. Sự ngưỡng mộ của chàng trai trẻ Vincent còn dành cho hai nghệ sĩ Pháp đương thời là Camille Corot và Jean-François Millet.

Nổi tiếng với hội họa nhưng ít ai biết ông cũng bày tỏ sự ngưỡng mộ với văn học, đặc biệt là những tác phẩm của Charles Dickens và George Eliot. Chính sự tiếp xúc mật thiết với nghệ thuật đã khơi dậy khả năng cảm thụ và nuôi dưỡng tâm hồn nghệ sĩ của Vincent.

Tuy nhiên, Van Gogh đã sớm từ bỏ công việc tại Goupil & Cie để theo đuổi tín ngưỡng và ước mơ trở thành mục sư. Trước đó, ông đã thử sức với nhiều công việc khác nhau như trợ giảng, giáo viên, nhân viên hiệu sách nhưng cuối cùng ông vẫn lựa chọn quay về với tôn giáo.

Trong quá trình theo đuổi giấc mộng mục sư, Van Gogh đã nỗ lực thi vào ngôi trường về Thần học ở Amsterdam. Tuy nhiên, may mắn đã không mỉm cười với ông, Van Gogh trượt kỳ thi và từ bỏ việc theo học tại đây. 

Sau đó, Vincent rời Amsterdam để đến Bỉ, ông trở thành nhà truyền đạo giáo dân ở mỏ than vùng Borinage với sứ mệnh đem lại niềm tin tôn giáo cho dân chúng nơi đây. Không ngại khó khăn, Van Gogh chấp nhận đồng cam cộng khổ cùng những con chiên, ông trải qua cuộc sống tạm bợ với những bữa ăn đạm bạc.

vincent van gogh hinh anh 3 e1626796572864 - Vincent van Gogh: Danh họa kiệt xuất của trường phái Hậu ấn tượng
Mỏ than vùng Borinage

Do đó, Van Gogh được cư dân tôn vinh như “Đấng cứu thế của những mỏ than”. Tuy nhiên, những người quản lý giáo phận lại cho rằng một giáo sĩ không được phép sống bần hàn như vậy. Bị sa thải với lý do “hạ thấp phẩm cách của giáo sĩ”, Van Gogh sớm phải từ bỏ giấc mộng trở thành nhà truyền đạo của mình.

Bước ngoặt quan trọng đưa Van Gogh đến với nghệ thuật

Trong khoảng thời gian tại Borinage, Vincent thường khắc họa những gia đình thợ mỏ và đính kèm trong thư gửi em trai, Theo van Gogh. Nhờ đó, Theo đã phát hiện ra khả năng hội họa tiềm ẩn của anh trai và khuyên Vincent nên thử sức với nghệ thuật.

vincent van gogh hinh anh 4 e1626797003565 - Vincent van Gogh: Danh họa kiệt xuất của trường phái Hậu ấn tượng
Bức phác thảo những người thợ mỏ trong tuyết vùng Borinage

Nghe theo em trai, Vincent bắt đầu hành trình theo đuổi nghệ thuật một cách nghiêm túc. Năm 1880, ông thậm chí chuyển đến Brussels để theo học Willem Roelofs, họa sĩ nổi tiếng người Hà Lan.

Ngoài ra, Vincent van Gogh còn học hỏi từ những tài năng khác và di chuyển khắp nơi để khơi dậy nguồn cảm hứng nghệ thuật.

Không chỉ dành nhiều thời gian cho việc học và nghiên cứu hội họa, ông còn tìm hiểu qua những cuốn sách như Travaux des champs của Jean-François Millet hay Cours de dessin của Charles Bargue.

Hai năm sau, Van Gogh tới The Hague và học vẽ trực tiếp từ người em họ là họa sĩ Anton Mauve, ông được chỉ dạy những kỹ thuật cơ bản về màu nước và sơn dầu. Ngày tháng sau đó, Vincent thường xuyên đến xưởng vẽ của Mauve và điên cuồng luyện tập.

Đến năm 1885, kiệt tác đầu tiên của Vincent van Gogh được hoàn thiện với tên gọi Những người ăn khoai (The potato Eaters). Thuộc nhóm tác phẩm nghệ thuật kinh điển thế giới, Những người ăn khoai hiện được trưng bày tại Bảo tàng Van Gogh ở Amsterdam.

Một số tác phẩm tiêu biểu cho phong cách vẽ của Vincent trong thời kỳ này có thể kể đến như Khu vườn nhà mục sư tại Nuenen (1884), Giáo đoàn Rời khỏi Nhà thờ Cải cách ở Nuenen (1884) Tháp nhà thờ cổ ở Nuenen (1885).

Cuối năm 1885, Vincent van Gogh rời Hà Lan để tới Bỉ, ông theo học tại Học viện nghệ thuật hoàng gia Antwerp. Tại đây, Vincent đã được dạy về giải phẫu trong hội họa cũng như các quy tắc về dựng hình và phối cảnh.

vincent van gogh hinh anh 5 scaled e1626797243202 - Vincent van Gogh: Danh họa kiệt xuất của trường phái Hậu ấn tượng
Học viện nghệ thuật hoàng gia Antwerp

Tuy nhiên, ông đã lựa chọn ra đi chỉ sau vài tháng ngắn ngủi, lý do đơn giản vì Van Gogh cảm thấy bản thân không phù hợp với môi trường này.

Một năm sau, Vincent van Gogh có cơ hội đến Paris – thành phố của ánh sáng và tình yêu, nơi đã tác động mạnh mẽ lên phong cách hội họa của ông. Tại đây, người họa sĩ trẻ đã có cơ hội tiếp xúc với trường phái Ấn tượng và gặp gỡ nhiều danh hoạ như Henri de Toulouse-Lautrec, Paul Signac và Emile Bernard.

vincent van gogh hinh anh 6 scaled e1626797804765 - Vincent van Gogh: Danh họa kiệt xuất của trường phái Hậu ấn tượng
Toàn cảnh thành phố Paris

Được chiêm ngưỡng hàng loạt tác phẩm thuộc trường phái Ấn tượng thông qua nhiều buổi triển lãm lớn tại thủ đô nước Pháp và cảm thấy ấn tượng sâu sắc, Vincent cùng người bạn Emile Bernard đã quyết định thử sức với một số bức tranh theo trường phái Điểm họa.

Đến cuối năm 1887, Van Gogh và những người bạn họa sĩ như Anquetin, Bernard và Toulouse-Lautrec đã tổ chức một buổi triển lãm chung. Tuy không bán được bất kỳ tác phẩm nào nhưng bản thân Vincent đã trao đổi tác phẩm với họa sĩ Paul Gauguin, hai người đã trở thành bạn bè ngay sau đó. 

Paris là nơi đã đưa những tác phẩm của Vincent bước sang một chương mới, đây cũng là nơi để ông sống những ngày tháng yên bình nhất cuộc đời mình.

Liên minh hội họa tan vỡ và chuỗi bi kịch chồng chất

Năm 1888, Van Gogh rời Paris để tới Arles, một thị trấn nhỏ bên bờ sông Rhône. Bản thân ông từng có ý định xây dựng một cộng đồng họa sĩ hoạt động nghệ thuật tại Arles, tuy nhiên ý tưởng này đã thất bại sau đó. 

Dẫu vậy, Arles vẫn là nơi chứng kiến hàng loạt tác phẩm kinh điển của Vincent van Gogh ra đời. Nhiều bức họa cho đến nay vẫn gây tiếng vang như Đêm đầy sao trên sông Rhone (1888), Cà phê vỉa hè trong đêm (1888) và chùm tranh Hoa hướng dương (1888-1889).

vincent van gogh hinh anh 7 - Vincent van Gogh: Danh họa kiệt xuất của trường phái Hậu ấn tượng
Bức họa Đêm đầy sao trên sông Rhone

Trong thời gian đó, Vincent đã ngỏ lời mời Paul Gauguin tới Arles với mong muốn Paul sẽ là cố vấn nghệ thuật cho riêng mình và trở thành người lãnh đạo cho cộng đồng nghệ sĩ mà ông hằng mơ ước.

Để thuyết phục Paul Gauguin, Vincent van Gogh đã nhờ em trai Theo cung cấp cho Paul một khoản trợ cấp hàng tháng trị giá 150 francs. Một thời gian ngắn sau đó, vị họa sĩ này đã đồng ý tới Arles để chung sống và làm việc với Vincent van Gogh.

Tuy nhiên, Paul tới đây chỉ vì những khoản trợ cấp, ông không hề quan tâm đến thị trấn này và đã dập tắt hoàn toàn những kỳ vọng của Vincent về một cộng đồng nghệ sĩ dưới sự dẫn dắt của Gauguin, mối quan hệ giữa họ dần trở nên xấu đi bởi bất đồng trong cả cuộc sống và nghệ thuật.

Trong nghệ thuật, Van Gogh luôn sống với thế giới giả tưởng của mình còn Gauguin lại là một người thiên về lý trí. Trong sinh hoạt, một người cẩn thận và gọn gàng như Paul không thể chịu nổi cách sống bừa bãi và tùy hứng của Vincent. 

“Giữa hai con người, tôi và Van Gogh, một người tựa như núi lửa và người kia cũng đang sục sôi. Có thể nói rằng đó là một trận chiến.” – Paul Gauguin

Xung đột lên đến đỉnh điểm khi người ta tìm thấy Vincent bị thương nặng, đứt lìa một tai nằm yếu ớt trong phòng còn Gauguin thì đã rời bỏ ông. Khoảng thời gian sau đó cũng là lúc Van Gogh được chẩn đoán mắc nhiều căn bệnh tâm lý như chứng rối loạn lưỡng cực, tâm thần phân liệt và trầm cảm.

Hai năm cuối đời, Van Gogh dành phần lớn thời gian cho việc chữa bệnh và vẽ tranh. Ông đã tới bệnh viện Saint-Paul-de-Mausole để tiếp nhận chữa trị và rồi chuyển đến vùng Auvers, gắn bó với bác sĩ Gachet trong khoảng thời gian ít ỏi còn sót lại.

vincent van gogh hinh anh 8 e1626798497583 - Vincent van Gogh: Danh họa kiệt xuất của trường phái Hậu ấn tượng
Bệnh viện Saint-Paul-de-Mausole tại Saint-Rémy

Hai năm cuối đời đầy nghiệt ngã lại chính là khoảng thời gian đỉnh cao trong suốt hành trình nghệ thuật của Van Gogh. Ông đã cho ra đời hàng loạt tác phẩm nổi tiếng như Hoa Diên Vĩ (1889), Đêm đầy sao (1889), Bên ngưỡng cửa vĩnh hằng (1890) và chuỗi các bức tranh cánh đồng lúa mì.

Vào một buổi sáng của tháng Bảy, Van Gogh đã tự sát bằng một khẩu súng và được tìm thấy bị thương nặng trong căn phòng của chính mình. Đó là năm 1890, khi ấy Van Gogh chỉ mới 37 tuổi, người em trai Theo đã luôn túc trực bên cạnh cho đến khi ông lìa đời. 

“Nỗi buồn sẽ kéo dài mãi mãi.” – câu nói cuối cùng của Vincent van Gogh trước khi ông qua đời.

Trong hành trình sáng tác của mình, danh họa đã có hơn hai nghìn tác phẩm mà chủ yếu là tranh sơn dầu, màu nước. Số lượng bức họa đã hoàn thành chiếm gần một nửa, còn lại là những bản phác thảo.

Cho đến nay, sự ra đi của ông vẫn được giới nghệ thuật cho là điều đáng tiếc, tài năng và những tác phẩm của Vincent van Gogh chưa từng được công nhận khi ông còn sống. Trong cuộc đời ngắn ngủi ấy, Van Gogh chỉ bán được duy nhất một bức tranh là Vườn nho đỏ tại Arles.

Phải đến năm 1901 khi bảy mươi bức họa của Van Gogh được trưng bày tại một cuộc triển lãm ở Paris, danh tiếng của ông mới bắt đầu lan rộng và bản thân Vincent van Gogh mới được công nhận như một thiên tài nghệ thuật.

Màu sắc nghệ thuật trong tranh của Vincent van Gogh

Van Gogh được biết đến là một thiên tài hội họa của thời kỳ Hậu ấn tượng với những tác phẩm tinh tế, mang đậm dấu ấn cá nhân. Không bị bó buộc về mặt chất liệu, ông đã vẽ trên tấm canvas, giấy, vải với phương tiện hội họa chủ yếu là sơn dầu.

Ngoài ra, đề tài trong tranh của Van Gogh cũng vô cùng đa dạng với phong cảnh, chân dung và tĩnh vật nhưng đều tựu trung ở những cảm xúc mãnh liệt.

Trong thời kỳ đầu, tác phẩm của danh họa mang màu sắc u tối, ảm đạm kết hợp với những đường nét gồ ghề, nhân vật trong tranh thường là những người lao động nghèo khổ như nông dân hay thợ dệt. 

Tuy nhiên, phong cách hội họa của Van Gogh đã thật sự lột xác và phát triển rực rỡ từ năm 1886 trở đi, những dấu ấn nghệ thuật mới lạ đầy tinh tế dần được bộc lộ qua nhiều tác phẩm, đơn cử như Cà phê vỉa hè trong đêm (1888), Đêm đầy sao trên sông Rhone (1888)Hoa diên vĩ (1889).

vincent van gogh hinh anh 9 e1626799115127 - Vincent van Gogh: Danh họa kiệt xuất của trường phái Hậu ấn tượng
Vườn Diên Vĩ với sắc xanh tím kỳ lạ, sống động trong tác phẩm Hoa diên vĩ

Chủ đề trong tranh dần chuyển từ người lao động nông thôn sang những quán cà phê và đại lộ, những cảnh tượng thiên nhiên tuyệt đẹp và những họa phẩm tĩnh vật độc đáo. Ngoài ra, ông còn có niềm đam mê đặc biệt với tranh chân dung, đặc biệt là chân dung tự họa.

Phong cách hội họa của Van Gogh từ thời kỳ này là sự tổng hòa của trường phái Ấn Tượng và nghệ thuật in khắc gỗ Ukiyo-e Nhật bản. Tuy nhiên, ông không áp dụng thuần túy đặc điểm của bất kỳ trường phái nào mà học hỏi từ giá trị cốt lõi của chúng và phát triển thành phong cách độc nhất cho riêng mình.

Ngôn ngữ nghệ thuật Van Gogh đặc trưng bởi màu sắc ấn tượng, nét cọ thô và đường viền lớn, từng nét bút đều đong đầy bởi những cảm xúc mãnh liệt của người họa sĩ.

Không chỉ sử dụng màu sắc một cách hàm súc, thiết lập hệ thống ánh sáng và tạo chiều sâu cho không gian mà danh họa còn tận dụng màu sắc để truyền đạt tính cách, cảm xúc của nhân vật, gợi vẻ sống động hơn bao giờ hết. 

Vén màn những tác phẩm của Vincent van Gogh, ở đó luôn có sự xuất hiện của hai gam màu xanh và vàng, đối chọi và hòa quyện lẫn nhau. Từng bức tranh như được thổi hồn cảm xúc, mê hoặc người xem bằng hiệu ứng tương phản độc đáo. 

vincent van gogh hinh anh 10 scaled e1626799537527 - Vincent van Gogh: Danh họa kiệt xuất của trường phái Hậu ấn tượng
Bức họa Cánh đồng lúa mì và cây bách

Nếu phóng to những tác phẩm, người xem dễ dàng chìm đắm vào một thế giới huyền ảo, phảng phất nỗi cô đơn với những đường cọ cuộn xoáy tựa nhịp chảy vô tận của không gian, thời gian.

Không phải ngẫu nhiên mà Vincent van Gogh lại được công chúng ca tụng đến vậy, ông đã vẽ bằng cả tâm hồn nhạy bén và những xúc cảm dữ dội nhất, những bức tranh của danh họa là cả một miền không gian sống động đến không ngờ. 

Những người ăn khoai (1885) và mục đích nghệ thuật cao cả

Những người ăn khoai (1885), tác phẩm đầu tiên của Vincent van Gogh tái hiện cuộc sống khắc nghiệt của những người dân vùng nông thôn. Trong tranh, hình ảnh gia đình nông dân nghèo đang dùng bữa tối dưới ánh sáng yếu ớt của ngọn đèn dầu hiện lên với vẻ mệt mỏi và bế tắc.

vincent van gogh hinh anh 11 scaled e1626799811773 - Vincent van Gogh: Danh họa kiệt xuất của trường phái Hậu ấn tượng
Hình ảnh người nông dân qua tác phẩm Những người ăn khoai

Với Những người ăn khoai, Vincent đã sử dụng tông màu đất buồn tẻ kết hợp với nét vẽ thô để mô tả điều kiện sống tồi tàn. Tông đất vốn là gam màu biểu tượng cho đời sống nông dân, nó được Van Gogh tận dụng một cách triệt để nhằm khắc họa hình ảnh căn nhà sơ sài, bức tường đã hư hỏng và vật dụng cũ kỹ.

Thêm vào đó, nét vẽ thô, gồ ghề cũng đã tái hiện được gương mặt khắc khổ với đôi bàn tay xương xẩu của những nhân vật trong tranh. Chúng truyền tải thông điệp về sự nghèo đói một cách hoàn hảo nhưng cũng nhấn mạnh rằng “họ đã kiếm ăn một cách trung thực bằng chính đôi tay để xới đất này”.

Ngoài ra, Van Gogh đã chọn xây dựng bố cục phức tạp và làm nổi bật hiệu ứng sáng – tối bằng cách đặt nguồn sáng duy nhất là ngọn đèn dầu vào trung tâm bức tranh, phần còn lại đều bị bao phủ bởi bóng tối. Điều này thể hiện sâu sắc nỗi khổ và sự vất vả mà người nông dân phải trải qua. 

Thời điểm đó, danh họa mong muốn truyền tải cái nhìn chân thực nhất về cuộc sống lam lũ của những người lao động thay vì tạo nên một tác phẩm hoàn hảo về mặt đường nét và kỹ thuật.

Qua bức họa Những người ăn khoai (1885)Van Gogh đã hoàn toàn đạt được mục đích nghệ thuật của mình. Đây cũng là tác phẩm được ông xem là tuyệt vời nhất trong khoảng thời gian ở Nuenen.

“Không có gì thực sự nghệ thuật hơn là tình thương yêu dành cho con người.” – Vincent Van Gogh

Dẫu vậy, tác phẩm không được công chúng đánh giá cao vì họ cho rằng bức tranh của Van Gogh trông quá tối tăm, giới nghệ thuật bấy giờ thường bị hấp dẫn bởi gam màu rực rỡ của những bức họa đến từ trường phái Ấn tượng.

In khắc gỗ Ukiyo-e và sự ra đời của Du nữ (1887)

Trong quá trình trau dồi nghệ thuật, Van Gogh đã tìm thấy nguồn cảm hứng mới trong những tác phẩm in khắc gỗ Ukiyo-e của Nhật Bản. Với sự hỗ trợ của Theo, ông tiến hành thu thập tác phẩm từ những bậc thầy khắc gỗ như Hiroshige và Hokusai. 

Rất nhanh sau đó, dấu ấn của nghệ thuật in khắc gỗ Nhật Bản bắt đầu xuất hiện trên các tác phẩm của Vincent, thể hiện qua bố cục nổi bật, màu sắc tương phản, hoa văn trang trí, đường nét sắc sảo và không gian phẳng kết hợp với sự đồng nhất của màu và ánh sáng.

“Tất cả tác phẩm của tôi phần nào đó đều dựa trên nghệ thuật Nhật Bản.” – Vincent van Gogh

Đây là giai đoạn tiếp thu và phát triển phong cách nghệ thuật cá nhân mạnh mẽ nhất của Van Gogh, ông có rất nhiều tác phẩm được sáng tạo dựa trên những bản in khắc gỗ thu thập được, tiêu biểu như Cây mận nở hoa (1887)Cây cầu trong mưa (1887) được làm lại dựa theo bản in của Hiroshige.

Tuy nhiên, Du nữ (1887) mới là tác phẩm biểu tượng cho nghệ thuật của Vincent van Gogh thời kỳ này. Từ một bản khắc gỗ của Keisai Eisen xuất hiện trên bìa tạp chí Paris Illustré, Van Gogh đã tạo nên tác phẩm độc đáo của riêng mình.

vincent van gogh hinh anh 12 - Vincent van Gogh: Danh họa kiệt xuất của trường phái Hậu ấn tượng
Bức tranh độc đáo in đậm dấu ấn nghệ thuật Nhật Bản

Hình ảnh cô gái kỹ nữ được ông phóng to và đặt trên một nền vàng rực rỡ tạo sự tương phản, bao quanh bởi khu vườn và hồ nước. Một điểm đáng chú ý của bức tranh này là sự xuất hiện của ếch và sếu, biểu tượng ám chỉ “gái làng chơi” theo một số từ lóng trong tiếng Pháp. 

Bức tranh này đã đánh dấu sự chuyển mình trong phong cách nghệ thuật của Vincent van Gogh với những đường viền mạnh mẽ, đậm nét và những mảng màu tươi sáng đan xen.

Có thể nói Paris như một liều thuốc tác động mạnh mẽ đến danh họa, nó không chỉ khiến Van Gogh như được khai sáng mà còn từng bước định hình phong cách hội họa của ông về sau, đặc trưng bởi những nét cọ ngắn kết hợp với gam màu tươi sáng và dấu ấn của nghệ thuật in khắc gỗ Ukiyo-e từ Nhật Bản.

Cà phê vỉa hè trong đêm (1888) và những đại lộ rực rỡ

Tại Arles, Van Gogh đã cho ra đời hàng loạt tác phẩm nổi tiếng, tiêu biểu như Ngôi nhà màu vàng (1888), ba phiên bản Phòng ngủ ở Arles (1888 – 1889)Cà phê vỉa hè trong đêm (1888). Trong đó, bức Cà phê vỉa hè trong đêm là một trong những tác phẩm nổi bật nhất của danh họa ở thời kỳ này.

vincent van gogh hinh anh 13 e1626801031265 - Vincent van Gogh: Danh họa kiệt xuất của trường phái Hậu ấn tượng
Khung cảnh đêm lung linh huyền ảo trong tranh Van Gogh

Đây là một trong những bức tranh đầu tiên của Vincent trong thời gian ở Arles, là lần đầu hình ảnh bầu trời đêm được tái hiện qua tác phẩm của ông.

Với bức họa, người xem có cơ hội chiêm ngưỡng một tổng thể rực rỡ, thơ mộng nhưng không kém phần huyền bí thông qua cách xây dựng bố cục tài tình và khả năng phối hợp màu sắc độc đáo của Van Gogh. 

Từng đường nét, bố cục đều hướng về trung tâm tác phẩm với con đường lát đá cuội, tạo chiều sâu và tính chân thực cho bức tranh. 

Ở đây, ta có thể thấy sự tinh tế trong cách sử dụng màu sắc của Van Gogh. Họa sĩ đã khéo léo tạo hiệu ứng tương phản khi phối hợp gam màu vàng của quán cà phê với tông xanh đen nơi đường phố, màu xanh tím đến từ cánh cửa tiền cảnh.

Sự kết hợp này tạo nên hiệu ứng phát sáng tuyệt vời, bức tranh với hình ảnh quán cà phê trong đêm bỗng hiện lên một cách lung linh huyền ảo hơn bao giờ hết.

“Ban đêm sống động và mang nhiều màu sắc hơn ban ngày.” – Vincent van Gogh

Trong Hội nghị Nghệ thuật và Nhân văn Châu Âu năm 2013, nhà nghiên cứu hội họa Jared Baxter cho rằng bức tranh của Van Gogh có ám chỉ đến Bữa ăn tối cuối cùng của Leonardo da Vinci.

Điều này được đề cập bởi trong bức họa có sự xuất hiện của một nhân vật chính với mái tóc dài, được bao quanh bởi mười hai người khác. Những dấu hiệu này đã gợi liên tưởng đến hình ảnh Chúa và mười hai tông đồ trong tác phẩm Bữa ăn tối cuối cùng

Trên thực tế, Van Gogh thường lồng ghép những biểu tượng của tôn giáo vào trong tác phẩm của mình bởi tình yêu tôn giáo sâu sắc. Những dấu ấn tôn giáo không chỉ xuất hiện ở Cà phê vỉa hè trong đêm mà còn được tìm thấy qua nhiều tác phẩm khác, điển hình như Đêm đầy sao (1889).

Bức họa Hoa Hướng Dương (1888) cùng lý tưởng hội họa kiên định

Trong hành trình nghệ thuật của Van Gogh, sẽ là một thiếu sót lớn nếu không nhắc tới biểu tượng kinh điển của giới hội họa, chuỗi kiệt tác Hoa Hướng Dương của Vincent van Gogh.

Ông mang niềm yêu thích đặc biệt với loài hoa này và thường đắm mình vào sắc vàng rực rỡ, sự gồ ghề, mạnh mẽ nhưng cũng rất đỗi mộc mạc của chúng.

Giới chuyên môn cho rằng thời điểm vẽ hoa hướng dương cũng là lúc danh họa cảm thấy hạnh phúc nhất bởi sắc vàng xuất hiện tràn ngập trong tác phẩm. Chẳng phải tự nhiên mà biểu tượng của niềm hạnh phúc – màu vàng lại là màu sắc yêu thích nhất của ông.

Ngoài ra, hoa hướng dương cũng là biểu tượng của sự tận tâm và lòng trung thành trong văn học Hà Lan. Có lẽ đó là lý do loài hoa này trở thành hình ảnh đại diện cho lý tưởng kiên định cũng như tình yêu hội họa sâu sắc của Vincent.

Công chúng thường nói rằng hoa hướng dương là loài hoa dành riêng cho Vincent van Gogh, là trái tim chân thành theo đuổi nghệ thuật, là sự nỗ lực không ngừng nghỉ và là niềm khát khao hạnh phúc mà ông chưa từng có được.

“Dù theo cách này hay cách khác, hướng dương vẫn là loài hoa của tôi.” – Vincent van Gogh

Trong suốt quãng đời hoạt động nghệ thuật, ông đã vẽ tổng cộng mười một bức Hoa hướng dương, bốn tác phẩm đầu tay hoàn thành ở Paris, bảy bức họa còn lại được thực hiện trong khoảng thời gian từ năm 1888 đến năm 1889, tại Arles.

vincent van gogh hinh anh 14 - Vincent van Gogh: Danh họa kiệt xuất của trường phái Hậu ấn tượng
Phiên bản thứ tư của tác phẩm Hoa Hướng Dương được vẽ tại Arles

Với phiên bản Hoa Hướng Dương này, Van Gogh đã thành công trong việc tạo nên một họa phẩm tĩnh vật độc đáo, in đậm dấu ấn nghệ thuật cá nhân. 

Ở đây, Vincent đã sử dụng những đường nét mềm mại diễn tả kết cấu, phối hợp với dải màu vàng đa dạng để mô tả trạng thái ở từng thời điểm khác nhau của bông hoa.

Sắc vàng được sử dụng để khắc họa vòng đời của hoa, từ khi nở rộ với màu vàng tươi tới buổi úa tàn trong tông vàng nâu ảm đạm. 

Đó là phép ẩn dụ mà Van Gogh đã khéo léo đặt vào bức họa, ông đề cập đến quy luật của thời gian, vòng tuần hoàn của cuộc sống và sinh tử thông qua những bông hoa hướng dương. 

Ngoài loạt tranh hoa hướng dương, Van Gogh còn sáng tác nhiều tranh tĩnh vật và hoa khác, tiêu biểu như Hoa diên vĩ (1889), Hoa hạnh nhân (1890), Lọ hoa diên vĩ trên nền vàng (1890)Bình hoa hồng trắng (1890).

Chân dung tự họa với tai băng bó (1889) và sự trường tồn mãi mãi

Xuyên suốt một thập kỷ sáng tác nghệ thuật, Van Gogh không chỉ thể hiện niềm đam mê với đề tài tĩnh vật và phong cảnh mà ông còn đặc biệt theo đuổi việc sáng tác tranh chân dung.

Họa sĩ tin rằng với chân dung, màu sắc được sử dụng để nắm bắt tính cách và cảm xúc của nhân vật, chính vì vậy mà những tác phẩm chân dung sẽ trở nên chân thực và tồn tại mãi mãi.

“Chân dung là thứ duy nhất trong các bức tranh khiến tôi cảm động sâu sắc và mang đến cho tôi cảm giác về sự vô tận.” – Vincent van Gogh

Một số tác phẩm chân dung tiêu biểu của Vincent van Gogh có thể kể đến như Chân dung Père Tanguy (1887), Chân dung người đưa thư Joseph Roulin (1888), Chân dung bác sĩ Gachet (1890) và loạt chân dung tự họa nổi tiếng.

Van Gogh đã vẽ vô số tranh chân dung trong suốt cuộc đời mình, trong đó có hơn ba mươi tác phẩm chân dung tự họa.

vincent van gogh hinh anh 15 - Vincent van Gogh: Danh họa kiệt xuất của trường phái Hậu ấn tượng
Hình ảnh Vincent Van Gogh qua bức chân dung tự họa

Bức Chân dung tự họa với tai băng bó (1889) ra đời sau sự cố cắt tai, bức tranh được hoàn thiện với niềm hy vọng nghệ thuật sẽ chữa lành vết thương thể xác lẫn tâm hồn nơi Vincent. 

Tác phẩm là minh chứng cho khả năng kiểm soát bố cục và kỹ thuật tuyệt vời của Vincent van Gogh, thể hiện qua nét vẽ đơn giản, biểu cảm đặc trưng và hiệu ứng tương phản đến từ những kết cấu khác biệt như vải, gỗ và da.

Những vệt màu mềm mại hòa trộn với đường viền mạnh mẽ, kết hợp với lối vẽ đắp, liên tục xếp chồng những lớp sơn ướt. Tất cả đã tạo nên kết cấu phong phú cho bề mặt tranh đồng thời tăng chiều sâu cho tác phẩm.

Một lần nữa, dấu ấn của nghệ thuật Nhật Bản lại xuất hiện trong bức chân dung tự họa thông qua hình ảnh bức tranh treo tường. 

Bằng cách phối hợp nét chấm phá từ trường phái Ấn tượng và những đường viền mạnh mẽ của nghệ thuật in khắc gỗ Nhật Bản, Vincent van Gogh đã đạt đến một trình độ nghệ thuật độc đáo trong tác phẩm của mình. 

Bầu trời đêm huyền bí trong kiệt tác Đêm đầy sao (1889)

Cho đến nay, bức họa Đêm đầy sao (1889) vẫn được công nhận là thành tựu cao nhất trong suốt một thập kỷ hoạt động nghệ thuật của Van Gogh. Tác phẩm được giới nghệ thuật và công chúng tôn vinh là tuyệt tác hội họa trong lịch sử mỹ thuật. 

vincent van gogh hinh anh 16 e1626802744979 - Vincent van Gogh: Danh họa kiệt xuất của trường phái Hậu ấn tượng
Bầu trời đêm huyền bí trong bức họa Đêm đầy sao (1889)

Đêm đầy sao ra đời trong khoảng thời gian Vincent điều trị căn bệnh tâm thần ở Saint-Rémy. Cảnh bầu trời đêm trong tranh được khắc họa qua góc nhìn từ phòng bệnh và được vẽ thông qua trí nhớ của người họa sĩ.

Bức họa là sự kết hợp của hình ảnh mặt trăng và ngôi sao được cách điệu với những vòng xoáy đầy mê hoặc, cây hoàng đàn cao ngút trời và một ngôi làng bình dị. Những nét vẽ ngắn đặc trưng của phong cách Hậu ấn tượng kết hợp với sự tương phản từ việc hòa trộn sắc vàng và xanh đã tạo nên hiệu ứng tỏa sáng lung linh huyền ảo.

Trong bức họa, Van Gogh đã đặc biệt sử dụng những đường cọ cuộn xoáy kỳ lạ để khắc họa vẻ đẹp của bầu trời đêm. Chúng không chỉ tạo hiệu ứng thị giác độc đáo mà còn mang nhiều lớp nghĩa ẩn giấu, đó có thể là hình ảnh một thiên hà có thực hay biểu tượng cho nguyên lý dòng chảy bất định. 

Tuy nhiên, bỏ qua những ý nghĩa về mặt thiên văn hay khoa học, ẩn giấu trong đó là sự bất ổn đang giằng xé trong tâm trí người họa sĩ, thể hiện qua từng nét cọ cuộn xoáy.

Nhiều nhà nghiên cứu nghệ thuật tin rằng, những ngôi sao trong tác phẩm tượng trưng cho giấc mơ của thánh Joseph và một lần nữa dấu ấn tôn giáo lại xuất hiện trong tranh Van Gogh, giống như bức họa Cà phê vỉa hè trong đêm (1888).

“Khi nhớ về tôn giáo, tôi sẽ ra ngoài và vẽ các vì sao.” – Vincent van Gogh

Như một sự phóng tác tự do về nghệ thuật, Van Gogh đã thay đổi vị trí của chòm sao Đại Hùng từ phía Bắc sang phía Nam, tương tự với bức họa Đêm đầy sao trên sông Rhone (1888).

Không chỉ vậy, hình ảnh cây hoàng đàn vốn không có thực đã được ông thêm vào bức tranh, tạo sự cân bằng về bố cục tổng thể và tô điểm cho vẻ đẹp ấn tượng của bầu trời đêm trong bức họa.

Quan trọng hơn cả, cây hoàng đàn được ví như linh hồn người họa sĩ, dẫu xuất hiện trong sự u uất của gam màu lục sẫm vẫn mạnh mẽ vươn lên để đón lấy ánh sáng của hy vọng, để chạm tới những vì sao mong manh. 

Đêm đầy sao (1889) đã trở thành tác phẩm gây tiếng vang lớn nhất trong sự nghiệp hội họa của Van Gogh, một biểu tượng vĩ đại cho trường phái Hậu ấn tượng và làm nên tên tuổi của danh họa.

Cánh đồng lúa mì quạ bay (1890) và sự hỗn loạn ẩn chứa

Giống như Claude Monet với những vườn hoa súng, Van Gogh có một niềm đam mê kỳ lạ đối với những cánh đồng lúa mì, đề tài này trở thành một trong những mảng sáng tác quan trọng nhất trong hành trình nghệ thuật của ông.

Với chủ đề này, Van Gogh đã tạo ra hàng loạt tác phẩm đỉnh cao như Cối xay cũ (1888), Cánh đồng lúa mì và cây bách (1889), Cánh đồng lúa mì dưới bầu trời vần vũ (1890)  Cánh đồng lúa mì tại Auvers với nhà Trắng (1890).

Được thực hiện trong những ngày cuối đời, loạt họa phẩm về cánh đồng lúa mì vừa là sự thăng hoa đến tột đỉnh của nghệ thuật, vừa bộc lộ nỗi đau giằng xé trong tâm hồn người họa sĩ.

vincent van gogh hinh anh 17 scaled e1626802948517 - Vincent van Gogh: Danh họa kiệt xuất của trường phái Hậu ấn tượng
Sự hỗn loạn ẩn giấu trong Cánh đồng lúa mì quạ bay (1890)

Cánh đồng lúa mì quạ bay là một trong những tác phẩm cuối cùng của Van Gogh, được vẽ trong khoảng thời gian trước khi ông tự tử. Sự hỗn loạn và nỗi cô đơn ẩn chứa đã khiến tác phẩm trở thành một trong những bức họa đen tối nhất của Vincent van Gogh. 

Bằng cách đi cọ xiên, thô và ngắn cùng với sự hòa trộn giữa sắc xanh lam và đen tuyền, Vincent đã tái hiện bầu trời giông bão với mây đen vần vũ, gợi cho người xem một cảm giác bất an.

Đặc biệt, Van Gogh đã khéo léo tận dụng hiệu ứng tương phản giữa màu vàng từ cánh đồng lúa và sắc xanh đen của nền trời, qua đó nhấn mạnh vào sự hỗn loạn mà cơn bão gây ra.

Cơn bão trong tranh có thể đã xảy ra trong thực tế nhưng cũng có thể chính là cơn bão đang dâng lên từng đợt trong tâm hồn người họa sĩ. Con đường bất chợt xuất hiện giữa cánh đồng tựa như lối thoát duy nhất nhưng lại chẳng đi đến đâu, ám chỉ sự bế tắc đến tột cùng.

Một chi tiết đáng chú ý hơn cả trong tác phẩm là hình ảnh đàn quạ, vốn gắn liền với tai ương, vận rủi và cái chết.

Với những tiếng kêu vang và đập cánh tán loạn trên không, đàn quạ dường như đã cộng hưởng với sự rối loạn vốn có của bức tranh, tạo thành một thể thống nhất, khắc họa cảnh tượng hỗn loạn đến tột cùng.

Những nỗi đau giằng xé trong tâm hồn người họa sĩ dường như chỉ bộc lộ qua những nét cọ.

“Tôi chỉ thực sự sống khi vẽ tranh.” – Vincent van Gogh

Tuy nhiên, thấp thoáng trong tranh là sự xuất hiện của tông xanh lá, vốn tượng trưng cho sức sống và hy vọng. Qua đó, người xem có thể thấy rằng danh họa vẫn luôn khát khao có được sự bình yên ngay cả trong thời khắc hỗn loạn nhất.

Bằng tài năng của mình, Vincent van Gogh đã không chỉ dừng lại ở việc sáng tạo nghệ thuật, danh họa sử dụng nghệ thuật như liều thuốc chữa lành và xoa dịu những tổn thương trong tâm hồn, như một vũ khí chiến đấu chống lại bệnh tật và như một lời tuyên ngôn.

Bảo tàng Van Gogh và sự công nhận muộn màng dành cho thiên tài hội họa

Trong suốt một thập kỷ gắn bó với nghệ thuật, Vincent van Gogh đã tạo nên những giá trị hội họa có sức ảnh hưởng lớn đến nền mĩ thuật hiện đại, ông đã cho ra đời hơn hai nghìn tác phẩm, phần lớn trong số đó đã trở thành biểu tượng vĩ đại cho trường phái Hậu ấn tượng. 

Một số tác phẩm nổi tiếng của Van Gogh có thể kể đến như Đêm đầy sao (1889), Hoa Diên Vĩ (1889) Cánh đồng lúa mì quạ bay (1890). Tuy nhiên, cả cuộc đời ông sống trong sự nghèo túng, khổ sở và đau đớn, không một ai công nhận tài năng, người ta chỉ nghĩ Vincent như một kẻ điên yêu thích hội họa.

“Trong suốt cuộc đời ngắn ngủi của mình, Van Gogh chưa từng đánh mất sự nhiệt huyết. Chỉ trong vài năm cuộc đời, cọ vẽ đã trở thành ngọn lửa và nguồn nhiên liệu cho anh ấy cháy hết mình vì nghệ thuật. Tôi mong muốn được giống như anh ấy, giữ cho ngọn lửa nhiệt huyết luôn rực cháy cho tới phút cuối cùng. ” – Edvard Munch

Cho tới rất lâu về sau, khi Vincent Van Gogh đã ra đi mãi mãi thì những nỗ lực của ông mới được công nhận, những tác phẩm của cố họa sĩ mới được công chúng đón nhận rộng rãi. 

Sau khi ông mất, bộ tranh của ông đã được gửi cho các bảo tàng để phục vụ vô số buổi triển lãm, những bức thư tay của Theo và Vincent cũng được xuất bản, phần nào hé lộ bí mật về cuộc đời và hành trình theo đuổi nghệ thuật của danh họa.

Tác phẩm của Van Gogh hiện được trưng bày ở nhiều quốc gia và đặc biệt là những thành phố lớn như Paris, Amsterdam, Berlin, Cologne và New York. Danh tiếng của Vincent van Gogh ngày một lan rộng, ngày càng có nhiều người biết đến và yêu thích những tác phẩm của ông.

Với sự ngưỡng mộ tài năng và lòng thương cảm sâu sắc, thế giới đã tôn vinh cố họa sĩ bằng nhiều cách khác nhau.

Năm 1962, chính quyền Hà Lan đã tiến hành xây dựng bảo tàng Van Gogh để bảo vệ và gìn giữ những tuyệt tác hội họa, đảm bảo những giá trị nghệ thuật của họa sĩ sẽ mãi mãi trường tồn và tiếp cận với công chúng yêu nghệ thuật.

Hiện nay, bảo tàng Van Gogh có gần hai triệu lượt khách mỗi năm, trở thành một trong những điểm du lịch nổi tiếng ở Hà Lan. 

vincent van gogh hinh anh 18 e1626803316139 - Vincent van Gogh: Danh họa kiệt xuất của trường phái Hậu ấn tượng
Bảo tàng Van Gogh là nơi lưu trữ và trưng bày những tác phẩm của Vincent van Gogh

Hơn một thế kỉ sau ngày ông mất, tranh của Van Gogh vẫn luôn được săn đón bởi người yêu nghệ thuật, không chỉ bảo tàng mà cả những nhà sưu tầm tranh cá nhân, các tác phẩm của ông cũng liên tục phá kỷ lục trong những buổi đấu giá.

Trong thập kỷ 90, tranh của Van Gogh nằm trong hàng ngũ tác phẩm nghệ thuật có giá trị cao nhất thế giới, có thể kể đến như bức Hoa Diên Vĩ đạt mốc 53,9 triệu USD, Chân dung tự họa không có râu lên tới 71,5 triệu USD và Chân Dung bác sĩ Gachet với trị giá 82,5 triệu USD.

Với mục đích vinh danh cố họa sĩ, Giải thưởng Vincent đã được thành lập vào năm 2000 bởi quỹ từ thiện Broere. Giải thưởng được tổ chức hai năm một lần tại Hà Lan và được trao cho nghệ sĩ Châu Âu có đóng góp quan trọng đối với nghệ thuật đương đại. 

Năm 2004, Van Gogh được xếp thứ mười trong danh sách những người Hà Lan vĩ đại nhất lịch sử (De Grootste Nederlander) do đài KRO tổ chức, đồng thời là họa sĩ đứng thứ hai trong bảng xếp hạng, chỉ sau Rembrandt.

Thậm chí cuộc đời và tài năng phi thường của Van Gogh còn tạo nguồn cảm hứng cho sự ra đời của những vở kịch, bộ phim và tiểu thuyết.

Nổi bật nhất trong đó là Vincent Thương Mến (2017) được sản xuất với mục đích tưởng nhớ và tôn vinh cố họa sĩ. Bộ phim đã tái hiện một cách xuất sắc cuộc sống và dấu ấn nghệ thuật độc đáo của Vincent Van Gogh qua những thước phim được thực hiện hoàn toàn bằng tranh sơn dầu.

Với sự tham gia của hơn một trăm họa sĩ và nhiều diễn viên nổi tiếng như Douglas Booth hay Jerome Flynn, bộ phim đạo diễn bởi ​Dorota Kobiela và Hugh Welchman đã thành công trong việc truyền tải thế giới nghệ thuật của Van Gogh đến khán giả, giúp họ cảm nhận sâu sắc mối liên kết diệu kỳ với danh họa. 

vincent van gogh hinh anh 19 e1626803808860 - Vincent van Gogh: Danh họa kiệt xuất của trường phái Hậu ấn tượng
Poster chính thức của bộ phim

Vincent Thương Mến đánh dấu thành công lớn về mặt nghệ thuật với vô số giải thưởng, nổi bật như Phim truyền hình quốc tế được yêu thích nhất tại Liên hoan phim quốc tế Vancouver (2017), giải thưởng Phim hoạt hình hay nhất tại liên hoan phim quốc tế Thượng Hải (2017) và nhận được đề cử cho Phim hoạt hình xuất sắc nhất tại Giải Oscar và Quả cầu vàng năm 2018.

Giới phê bình cho rằng những thành tựu rực rỡ của Vincent thương mến là minh chứng rõ ràng nhất cho giá trị và sức hấp dẫn của bộ phim. Không chỉ nhận được giới mộ điệu công nhận mà kiệt tác điện ảnh này còn gây ấn tượng với khán giả trên toàn thế giới, thể hiện qua doanh thu phòng vé lên tới 42,1 triệu USD. 

Từ một nghệ sĩ vô danh, kẻ chỉ bán được một bức tranh duy nhất trong suốt cuộc đời mình, hiện nay Vincent van Gogh đã trở thành họa sĩ nổi danh toàn cầu, tên tuổi của ông được gắn với đỉnh cao của nghệ thuật, ảnh hưởng sâu sắc đến mọi nền văn hóa và mọi thời đại.

Chỉ với mười năm hoạt động nghệ thuật, Vincent van Gogh đã để lại cho kho tàng mỹ thuật nhân loại những họa phẩm vô giá. Hình ảnh và cuộc đời phi thường của danh họa sẽ còn sống mãi qua những tác phẩm và trong lòng người yêu nghệ thuật.

Ngọc Vân