Trên đường là cuốn tiểu thuyết nổi tiếng do Jack Kerouac chắp bút, được sáng tác vào năm 1957. Tác phẩm như tiếng nói thời đại của cả thế hệ Beat nước Mỹ ở thập niên 50, từng trang viết ấy sẽ làm sống lại những con người phóng khoáng đang hát vang lời ca tự do khi nhắc đến tuổi trẻ bất tận trong cuộc đời chính mình.

Jack Kerouac và Trên đường

Jack Kerouac sinh năm 1922 trong một gia đình trung lưu nhập cư người Canada gốc Pháp sinh sống tại thị trấn Lowell thuộc bang Massachusetts, đây được xem là vùng đất nhà máy thịnh vượng từ những năm giữa thế kỷ XIX.

Ngay từ lúc nhỏ, tác giả đã có niềm say mê đặc biệt với tiểu thuyết và các môn thể thao như đá bóng hay điền kinh để rồi sau này, Jack Kerouac đã mong muốn bản thân trở thành một tiểu thuyết gia viết những cuốn tiểu thuyết thể thao vĩ đại của nước Mỹ.

Năm mười một tuổi, Jack Kerouac chắp bút cho bộ truyện tranh đầu tay của mình là Mike Explores the Merrimack sau khi đọc Những cuộc phiêu lưu của Huckleberry Finn do Mark Twain sáng tác.

Trên đường, Trên đường: Khúc ca tự do của những trái tim gió bụi
Hình ảnh nhà văn Jack Kerouac

Trong suốt những năm Trung học, ông xem viết lách như một cách để bản thân có thể cất giữ kỷ niệm thời thơ ấu và mọi suy nghĩ, cuộc sống riêng tư của mình. Trước khi nhận được học bổng bóng đá từ trường Đại học Columbia thì nhà văn đã học tại Trường nam sinh Horace Mann.

Ở đây tác giả gặp gỡ và kết bạn với Seymour Wyse, người giới thiệu ông đến câu lạc bộ nhạc Jazz để rồi sau này, anh đã xuất hiện dưới cái tên Lionel Smart trong một số tác phẩm của Jack như Vanity of Duluoz, Book of Dreams hay Desolation Angels.

Trong số những trải nghiệm mới mẻ khi tác giả đặt chân lên thành phố, có lẽ điều ảnh hưởng mạnh mẽ đến sự nghiệp cũng như cuộc đời của ông nhiều nhất là nhạc Jazz. Jack làm phóng viên cho Horace Mann Record và đăng tải các truyện ngắn trên tạp chí nhà trường Horace Mann Quarterly.

Sau khi tốt nghiệp Trung học, Jack Kerouac đã học tại Đại học Columbia tuy nhiên ông lại bị tai nạn ngay trong trận đấu đầu tiên, điều này đã ngăn cản nhà văn không được tham gia vào các mùa giải tiếp theo nên Jack quyết định nghỉ học và làm những công việc như xây dựng, chạy bàn.

Sau khi xuất ngũ nhà văn quay trở lại New York, tại đây ông kết bạn với Allen Ginsberg và William S. Burroughs để rồi họ đã trở thành những người tiên phong cho thế hệ Beat, dòng văn chương huyền thoại của nước Mỹ thập niên 50 – 60.

Nếu sau Thế chiến thứ nhất xuất hiện dòng văn học được gọi là Thế hệ mất đi (Lost Generation) với các gương mặt nổi bật như F. Scott Fitzgerald, Ernest Hemingway thì sau Thế chiến thứ hai, văn học Mỹ có Thế hệ Beat (Beat Generation), dòng văn học mà chính Jack Kerouac đã nói rằng:

“Những người thuộc thế hệ lớn lên trong thời hậu chiến của Thế chiến thứ hai, bị ảnh hưởng chiến tranh lạnh với Nga, không tha thiết với tình cảm cá nhân, quan hệ dễ dãi với xã hội và tình dục.”

Mở đầu cho Thế hệ Beat là Allen Ginsberg với bài thơ Howl, Naked lunch của William S. Burroughs và Jack Kerouac có Trên đường. Ba tác phẩm này đều được xem như sự đại diện điển hình cho việc mô phỏng lại cuộc sống của những trái tim nổi loạn muốn phá vỡ mọi rào cản cũng như các chuẩn mực do xã hội đặt ra.

Trên đường, Trên đường: Khúc ca tự do của những trái tim gió bụi
Hình ảnh các thành viên thuộc Thế hệ Beat

Mỗi con người thuộc Thế hệ Beat thường được mô tả như những kẻ đi tìm lý tưởng, họ say mê ở các bữa tiệc, nơi có âm thanh của nhạc Jazz hiện đại, sự phóng túng tình dục hay buông thả để đi tìm chính mình ngay trong cơn khoái lạc có chất kích thích như ma túy, rượu bia.

Nhạc Jazz trở thành hiện thân cho lối sống mà họ theo đuổi trong suốt những năm sau Thế chiến thứ hai, đó là việc thể hiện thái độ chán nản trước một xã hội bị áp chế quá mức đồng thời phá vỡ quan điểm gò bó của chủ nghĩa tư bản lúc bấy giờ.

Mỗi tác phẩm đều phản ánh rõ nét những nhận thức của cuộc sống đương thời không chỉ về chính trị, tôn giáo hay vai trò của mỗi cá nhân trong xã hội mà còn cả nghệ thuật như âm nhạc và thời trang.

Năm 1958, nhà báo Herb Caen đăng trên tờ San Francisco Chronicle đã gọi thành viên Thế hệ Beat là “Beatniks” để ám chỉ đến những kẻ nổi loạn và vô kỷ luật, thậm chí còn đánh đồng họ với những người cộng sản nhưng trên thực tế, điều đó không phản ánh đúng cuộc sống hay lý tưởng của họ.

Những tác phẩm được ra đời trong giai đoạn này có sự mới mẻ về hình thức và nội dung, Allen Ginsberg viết thơ theo phong cách của William Carlos Williams hay tiểu thuyết Thị trấn và thành phố do Jack Kerouac chắp bút có sự mô phỏng lối viết tự truyện giống với nhà văn Thomas Wolfe.

“Không có “sự chọn lọc” trong diễn đạt mà cứ đi theo sự liên tưởng của tâm trí, chìm vào những biển suy tư vô bờ bến với chủ đề triền miên.”

– Jack Kerouac

Thế hệ Beat phản đối mạnh mẽ chủ nghĩa quân phiệt, chủ nghĩa duy vật và sự đè nén nhu cầu thể xác. Phương châm của họ là đòi hỏi quyền tự do, bình đẳng giới tính, sắc tộc cũng như tôn sùng Phật giáo, chính điều này đã ảnh hưởng đến phong trào Hippie trong những năm 1960 – 1970 và một số nước Đông Nam Á như Việt Nam.

Trên đường, Trên đường: Khúc ca tự do của những trái tim gió bụi
Hình ảnh bía của cuốn sách Lonesome Traveler của Jack Kerouac

Đó là tiếng gào thét của những trái tim trẻ muốn phá vỡ sự ràng buộc tinh thần, những con người thế hệ Beat xem tự do là lý tưởng duy nhất mà chính mình sẽ theo đuổi.

Nhưng không vì thế mà họ quên đi mục đích cuối cùng của bản thân, liều lĩnh, sống hết mình và rực cháy trong từng xúc cảm trái tim để rồi một lần nữa có thể cảm nhận được nỗi niềm hân hoan vì đã sống trên đời.

Trước khi thành công với Trên đường, Jack Kerouac đã chắp bút cho The sea is my brother nhưng ông không thực sự hài lòng với nó nên cuốn sách vẫn chưa được xuất bản. Ngoài ra còn có Thị trấn và thành phố, Dưới mặt đất, Lonesome Traveler và một số tác phẩm khác.

Trên đường là chuyến đi không có điểm dừng của hai trái tim non trẻ Sal Paradise và Dean Moriarty, tác phẩm đã vẽ lên một cuộc hành trình với vô vàn những trải nghiệm, sự ý thức sâu sắc trước biến động xã hội để khắc họa nước Mỹ một cách trần trụi nhất qua đôi mắt của kẻ lãng mạn.

Những chuyến đi của hai trái tim hoang dã mà vĩ đại

Dean Moriarty là một người đàn ông vừa mới ra trại và sinh sống tại New York, trước đây hắn ở trong trại cải tạo New Mexico, cho đến khi Sal Paradise gặp được Dean thì cuộc đời anh đã bước sang một trang mới, sống là để gắn mình với những chuyến đi

Đối với Sal mà nói thì mùa Xuân chính là khoảng thời gian tuyệt vời để bắt đầu một chuyến đi, những người bạn trong nhóm đã mải mê, bận rộn cho cuộc phiêu lưu mới và anh hay Dean cũng không ngoại lệ, hai trái tim cứ dựa vào nhau cho đến khi sôi lên hừng hực.

“Tôi có thể nghe thấy tiếng gọi của một cuộc đời mới, nhìn thấy một chân trời mới, tin tưởng vào nó ở giữa thời trai trẻ.”

– Trên đường 

Sal đã đến Chicago, nơi mà anh có thể sảng khoái trong mỗi nhịp chân để men theo giai điệu Bebop trên đường đi xuống trung tâm thành phố, từ bang Illinois sang bang Iowa hay từ thành phố Davenport đến Rock Island rồi chậm rãi đưa mắt ngắm nhìn dòng sông Mississippi cạn khô vào những ngày mùa Hạ.

Anh tự hứa hẹn với bản thân rằng sẽ đi đến thành phố Denver, nơi có Dean và những người bạn để đến lúc trở về, Sal đã vô tình quen được Eddie, một kẻ bạn đường đãng trí nhưng cũng không kém phần thú vị.

Trên đường, Trên đường: Khúc ca tự do của những trái tim gió bụi
Hình ảnh bìa cuốn sách Trên đường

Những chuyến đi và những cuộc tình, Sal quen Terry trong lúc anh đang trên đường đến Los Angel. Khi một số phận khó khăn gặp được một trái tim khao khát được yêu, Sal không còn nhớ miền Đông, quên cả Dean, Carlo và con đường trải đầy gió bụi, hai người bọn họ đã có những tháng ngày ngắn ngủi mà ấm áp, êm đẹp.

“Tôi đã trở thành một người con của đất, đúng như từng mơ ước khi còn ở Paterson.”

– Trên đường 

Nhưng bản thân Sal là một kẻ lữ hành, anh đã tạm biệt Terry rồi lên đường đến New York, quay trở lại nhà để hoàn thành cuốn sách của chính mình. Đến mãi một năm sau thì Sal mới gặp lại Dean trong bộ dáng của chàng trai trẻ đầy uể oải, không còn sức sống.

Dean đã thay đổi, chính hắn cứ để mặc sự điên rồ nảy nở đầy quái dị. Sal biết đây là thời khắc cho những cơn gió mới nổi lên, tên của nó chính là Dean Moriarty và anh đã sẵn sàng để đi, tiếp tục chinh phục những tháng ngày lang thang không biết mỏi mệt.

Chuyến xe đưa hai người rời khỏi New York kiệt quệ và lạnh lẽo, bọn họ cùng nhau đến California. Ngày hôm ấy trời mưa phùn u ám như sự báo hiệu cho một bản thiên anh hùng ca vĩ đại đang bước đến trong sương mù. Mặt Trời đã lên, New Orleans ở trước mắt, đây là nơi tận cùng bờ biển phía Nam nước Mỹ.

“Không khí ở New Orleans êm dịu như thể được lọc qua một tấm khăn lụa mềm, có thể ngửi thấy mùi con sông và thực sự ngửi thấy bằng chính mũi mình mùi người, mùi bùn, cả mùi hương từng cơn gió miền nhiệt đới chẳng còn mang chút dấu vết của giá băng khô khan của miền Bắc mùa đông.”

– Trên đường

Bọn họ tìm gặp Old Bull Lee, người có tính cách khó đoán, tẻ nhạt nhưng lại mang trên mình một trái tim yêu thương dành hết cho nước Mỹ của ngày xưa, đặc biệt là vào những năm 1910, khi mà đất nước này vẫn còn tồn đọng sự hoang dã, đầy lộn xộn và cũng lắm tự do.

Cuộc chơi ở New Orleans nhanh chóng kết thúc, họ lại ngồi trên chiếc xe Hudson của Dean và tiếp tục đến California. Tuy rằng thế giới này sẽ trở nên rộng lớn khi nói lời tạm biệt nhưng bọn họ vẫn vui vẻ mà dấn thân vào cuộc phiêu lưu mới dưới bầu trời khoáng đạt.

Trên đường, Trên đường: Khúc ca tự do của những trái tim gió bụi
Hình ảnh bìa của cuốn sách Trên đường

Sal trở lại New York với ý định sẽ đến Denver định cư nhưng điều đó không khiến bản thân anh khá lên mà chỉ đang giết chết trái tim này. Khi không có Carlo Marx, Tim Gray, Ed Dunkel hay Dean Moriarty bên cạnh thì bỗng nhiên anh thấy chính mình cũng chỉ là hạt bụi giữa mặt đất đỏ đầy u sầu.

Và rồi Sal tìm đến Dean, họ bỏ lại Denver phía sau, kẻ thất trận của miền Tây tiếp tục lên đường ngay cả khi trong túi đã cạn tiền. Những bản nhạc cứ vang lên suốt cả hành trình, hai trái tim song hành trên chiếc xe cũ nát cùng với cuộc trò chuyện không có điểm dừng.

Hai con người ấy mơ về khoảng trời vô tận, nơi có vô vàn những thứ mới mẻ. Họ thích thú cái cảm giác chính mình trở thành kẻ xa lạ ở một phương trời khác. Họ đi để thỏa lòng mà tìm đến tự do, nắm trong tay là khát khao muốn trải nghiệm đến cùng.

Trên đường vẽ nên những cuộc gặp gỡ trên mỗi chuyến đi, đó là tiếng hò hét điên cuồng ngay cả khi họ uống thứ rượu rẻ tiền, cảm nhận gió trong màn đêm ở Wyoming, rát khô họng dưới tiết trời nóng nực tại Texas hay đi tìm người cha không bao giờ được tìm thấy của Dean và tất cả đều nóng lòng muốn thấy quang cảnh ngay khúc cua con đường.

Viết để giải phóng cuộc sống xã hội kỹ trị ở Mỹ những năm cuối kỷ XX

Đúng với cái tên Thế hệ Beat, Jack Kerouac đã rất nhiều lần nêu ra quan điểm sống của mình trong Trên đường, ông trút bỏ đi những quy luật để thổi phồng đam mê to lớn trên mỗi chuyến phiêu lưu từ miền Đông giá rét đến miền Tây đỏ rực hoàng hôn.

“Bùng cháy, bùng cháy, bùng cháy như những bông pháo vàng rực thần kỳ nở ra như những con nhện ngang qua các vì sao, và bông pháo ấy bạn thấy một đốm sáng xanh bừng lên rồi mọi người đều thốt lên “Ồ ồ ồ…” ngưỡng mộ.”

–  Trên đường 

Dean Moriarty là nhân vật sống đại diện cho những tư tưởng tự do của Thế hệ Beat, hắn lao vào đời chỉ để kiếm miếng ăn và thỏa mãn tình ái, con người ấy đơn giản như chính trái tim nguyên thủy mà tạo hóa đã ban tặng.

Bên cạnh đó còn phải nhắc đến Carlo Marx, nhân vật hiện thân cho Allen Ginsberg, đó là một người có đời sống nội tâm mạnh mẽ và luôn mang trong mình dòng máu tràn đầy lý tưởng cao đẹp, vĩ đại.

“Họ giống như cái gã u sầu nâng tầng tảng đá nhà ngục, chui lên từ lòng đất, là bọn hippy dưới đáy xã hội, một thế hệ tàn tạ mới mà tôi hiện đang dần trở thành thành viên.”

– Trên đường

Phân biệt chủng tộc và giai cấp, tệ nạn xã hội cứ thế xuất hiện một cách trần trụi trong suốt những trang văn mang tên Jack Kerouac, từ đó cho chúng ta nhìn nhận rõ ràng hơn về cuộc sống của nước Mỹ ở thập kỷ 50 – 60.

Jack Kerouac đã khắc họa bức tranh của những trò chơi ven đường, buổi giao lưu đêm khuya hoang dã trên quảng trường Thời Đại hối hả, thế hệ trẻ nước Mỹ lúc bấy giờ luôn chìm đắm trong men say rượu bia, thuốc lá và cần sa.

Chủ nghĩa tân lãng mạn mà các nhà văn thuộc Thế hệ Beat theo đuổi đã mạnh mẽ đánh vào trái tim văn học Mỹ. Không thể phủ nhận tiểu thuyết mang tên Jack Kerouac có một năng lượng tuyệt vời, tràn ngập hơi thở của sự sống, nhịp điệu nóng bỏng của nhạc Jazz và màu xanh bất tận của tuổi trẻ cuồng loạn.

“Những bè gỗ trôi về từ Monata – Những bè gỗ của giấc mơ Mỹ của chúng ta, những bè gỗ đã vượt qua một cuộc hành trình vĩ đại.”

 Trên đường

Giấc mơ Mỹ bắt đầu lụi tàn, Jack Kerouac đi tìm cho mình một con đường nghệ thuật riêng với cái tên Văn xuôi bột phát mang kết cấu phóng khoáng, tự do tín ngưỡng đồng thời phản ánh tầng lớp trung lưu da trắng, nạn phân biệt chủng tộc và cuộc đấu tranh không ngừng cho các giai cấp ở thời đại lúc bấy giờ.

Trên đường, Trên đường: Khúc ca tự do của những trái tim gió bụi
Hình ảnh poster phim của tiểu thuyết Trên đường

Bên cạnh đó còn có Old Bull Lee, nhân vật mang hình bóng của William S. Burroughs, kẻ đến với nghệ thuật một phần chỉ vì chán ghét bọn quan liêu và cảnh sát ở Wangshington. Ông là người có ảnh hưởng lớn đến văn học đại chúng đồng thời là một trong những trụ cột chính của Thế hệ Beat.

Đối với Jack Kerouac thì Trên đường không chỉ đơn giản chỉ là trái tim của những kẻ bụi đường tràn đầy tự do mà tác phẩm còn là tiếng nói giải phóng cho xã hội đang ngày một suy tàn. Ông nhìn đời bằng đôi mắt rộng mở và dùng văn chương để thấu hiểu, lắng nghe đam mê đang chờ chực vỡ òa.

Sau khi Trên đường được xuất bản, cuốn sách đã đưa tên tuổi Jack Kerouac lên một tầng cao mới, không chỉ gây tiếng vang lớn trong thời đại lúc bấy giờ mà đến sau này, nhiều tờ báo như The Village Voice hay The New York Times cũng phải công nhận sức ảnh hưởng to lớn của nó.

Trên đường đã trở thành nhân chứng sống về một thời lịch sử nước Mỹ với nhiều biến động như Cuộc khủng hoảng Kinh tế hay Chiến tranh lạnh. Không những thế cuốn sách còn mang đậm màu sắc của phong trào phản văn hóa, bất chấp sự phản đối và những ý kiến trái chiều ngay lần đầu ra mắt.

Vào những năm 1960, văn học hòa mình cùng những rối ren của xã hội nước Mỹ nên Trên đường ra đời đã trở thành nét cá tính thể hiện được sự pha trộn từ nhiều vấn đề như nghèo đói, tệ nạn, nhạc Jazz và cả đức tin vào Phật giáo.

Trên đường là trang văn chất chứa nhiều xúc cảm mãnh liệt mà không kém phần thơ mộng, ở đó hiện lên hình ảnh những kẻ mang trên mình sự thiếu sót vụng về nhưng họ vẫn sống như thể hôm nay là viễn cảnh cuối cùng của cuộc đời.

Minh Minh