“Không có gì có thể kích thích chúng ta hơn là một vụ án mà mọi tình tiết trong đó đều trái với suy nghĩ của mình”

Văn học trinh thám so với nhiều loại hình văn học khác tại Việt Nam vẫn luôn được ví như là một vùng đất màu mỡ cần được khai hoang. Đây là một thể loại cuốn hút người đọc bởi lẽ, các truyện ngắn, tiểu thuyết trinh thám giúp độc giả được rèn luyện tư duy, khả năng suy luận, trí tưởng tượng và học thêm những kiến thức mới.

Bên cạnh đó, các tác phẩm trinh thám thường có văn phong rất tinh tế và chất riêng, tác giả thường tạo ra những cảnh vô cùng thật, sống động, dẫn dắt người đọc vào thế giới của câu chuyện và độc giả cảm thấy mình như đang ở đó, lơ lửng phía sau nhân vật chính và theo dõi những gì đang xảy ra.

Bộ ba tập sách Sherlock Holmes
Một trong những tác phẩm trinh thám nổi tiếng thế giới.

Khi nhắc tới những nhà văn đã thành công tuyệt đối với thể loại văn học này, chúng ta thường nghĩ nhiều tới các tác phẩm phương Tây như của Sir Arthur Conan Doyle với vị thám tử thiên tài Sherlock Holmes, Agatha Christie với vị thám tử nhìn thấu cảm xúc Hercule Poirot, Thomas Harris và cuốn Sự im lặng của bầy cừu,…

Nhà văn trinh thám Agatha Christie
Nhà văn Agatha Christie nổi tiếng với tác phẩm”Án mạng trên chuyến tàu tốc hành phương Đông”

Nhưng khi những cuốn sách đầu tiên của vị nhà văn người Nhật xuất hiện tại Việt Nam, Higashino Keigo cùng phong cách văn chương và lối tư duy độc đáo của mình đã tạo một cú hích thay đổi mạnh mẽ đến dòng văn học trinh thám.

Phong cách trinh thám Nhật Bản, hay chính xác và gần gũi hơn là phong cách trinh thám của chính Higashino Keigo đã tạo ra góc nhìn hoàn toàn mới so với các tác phẩm trinh thám phương Tây.

Higashino Keigo ra mắt tiểu thuyết đầu tay Giờ tan học tại Nhật và giành được giải Edogawa Rampo lần thứ 31 cho tác phẩm trinh thám hay nhất vào năm 1985.

Tại Việt Nam, cuốn sách đầu tiên của ông được xuất bản và dịch ra Tiếng Việt do nhà xuất bản Nhã Nam phát hành với tên gọi Phía sau nghi can X – tác phẩm đã đoạt giải Naoki lần thứ 134, chiến thắng giải Honkaku lần thứ 6 và được xếp đầu trong danh sách các tiểu thuyết trinh thám được xuất bản tại Nhật hàng năm.

Từ đó, văn chương của Keigo bắt đầu được chào đón nồng nhiệt tại Việt Nam cùng với nhiều tác phẩm được xuất bản như Bí mật của Naoko, Bạch Dạ Hành, Sự cứu rỗi của thánh nữ, Ma nữ của Laplace, Trứng chim cúc cu này thuộc về ai,… và mới nhất là tiểu thuyết Ác ý.

Tiểu thuyêt của Hiagshino Keigo
Một số ấn phẩm tiêu biểu được xuất bản tại Việt Nam của Higashino Keigo.

Không chỉ viết tiểu thuyết trinh thám mà Keigo còn viết cả các tiểu luận văn học cũng như tác phẩm dành cho thiếu nhi. Mỗi tác phẩm của ông đều có phong cách khác nhau, nhưng nhìn chung ông thường hiếm khi đưa quá nhiều nhân vật vào một tác phẩm mà thường đào sâu vào tâm lý nhân vật.

Tuy nhiên khi nói về thể loại yêu thích và sở trường nhất của mình, Keigo đều lựa chọn viết những tác phẩm trinh thám.

Nội dung mỗi tác phẩm của ông đều mang tính thời sự rất cao. Ngoài những chủ đề quen thuộc như tình yêu, tâm lý tội phạm, khoa học, Keigo còn khéo léo lồng ghép vào đó những vấn đề đau thương của cuộc sống như vụ tai nạn giao thông của Naoko trong Bí mật của Naoko, hôn nhân gia đình đổ vỡ và nạn bạo hành trong Phía sau nghi can X,… cùng những tham vọng, ích kỉ, độc ác của con người.

Phim Phía sau nghi can X
Tác phẩm “Phía sau nghi can X” được chuyển thể thành phim điện ảnh năm 2009

Có thể nói những cuốn sách của Higashino Keigo khi miêu tả những vụ án, những hành vi và những diễn biến tâm lý nhân vật chính là làm nổi bật quan điểm “ý nghĩ là một kẻ lữ hành cô độc”.

Có một nhận định rằng cuộc sống là đồ thị hình Sin liên tục lên cao rồi lại xuống thấp. Tư duy và suy nghĩ của con người cũng vậy, hiếm khi bình lặng phẳng phiu hay chỉ đơn giản là một đường thẳng kéo dài.

Khi phân loại nhân vật và sáng tạo ra những tình huống trong một tác phẩm trinh thám, Keigo không bao giờ đặt những tư duy nằm ngang bằng nhau mà đều có độ chênh lệch, thậm chí là rất lớn.Trong tác phẩm Phía sau nghi can X, góc nhìn của vị giáo sư thiên tài được mệnh danh là thám tử Galileo – Yugawa, hoàn toàn khác biệt so với những vị thanh tra của sở Điều tra Tokyo, để từ đó đưa vụ án từ ngõ cụt ra đến ánh sáng.

Nhà văn Higashino Keigo
Nhà văn trinh thám tin vào bản chất sâu thẳm của con người.

Tiểu thuyết trinh thám của Keigo không chỉ đơn thuần là đi theo mạch nội dung để khám phá ra chân tướng vụ án mà còn là hành trình mở khóa cảm xúc và nội tâm nhân vật. Tác giả thường khéo léo lồng vào những thước phim tâm lý sâu sắc, những yếu tố phức tạp, mâu thuẫn thường gặp của con người.

Những suy luận rạch ròi, đanh thép, khô cứng không còn là điều duy nhất làm chủ trong tác phẩm của ông mà còn là những diễn giải tâm lý chân thật, cuộc đấu tranh đầy giằng xé trong suy nghĩ, chạy trốn hay đối diện với sự thật, câu trả lời dù như thế nào đều đưa đến những kết cục khác nhau.

Tư duy văn chương đặc biệt đó đã giúp cho Higashino Keigo tạo được nét riêng của mình và thay đổi quan điểm lối mòn về những tác phẩm trinh thám.

Thêm vào đó, một trong những đặc trưng của ông chính là tài kể chuyện, dẫn dắn người đọc từ cái nhìn này sang cái nhìn khác, từ góc nhìn này sang góc nhìn khác, như một tổ kiến khổng lồ, mỗi tình tiết mỗi nhân vật là khu vực, một địa phận riêng, sợi dây liên kết của chúng là sự liên quan của nhân vật, tưởng chừng rất nhỏ nhưng sâu sắc, thắm thiết.

Nhà văn người Nhật Keigo
Một trong những nhà văn trinh thám hàng đầu Nhật Bản – Higashino Keigo.

Nếu nói mỗi tác phẩm văn học đều cần một sợi dây liên kết được thắt nút chặt chẽ thì sợi dây trong tác phẩm của Keigo đều khó có thể nhìn thấy, thường tùy ý và ngẫu hứng theo một cách vô cùng logic mà dẫn dắt người đọc đến những điểm mấu chốt dù nhỏ nhưng lại nắm giữ vai trò quan trọng.

Tình tiết chậm rãi, sâu sắc vốn là đặc trưng của văn học Nhật, điển hình là các tác phẩm của Higashino Keigo, đều chứa đựng nhiều điều bất ngờ, sâu sắc, mỗi nhân vật là một mảnh đời, những mảnh đời gặp nhau trong câu chuyện khiến người đọc phải suy ngẫm sau khi gấp quyển sách lại.

Không một dòng văn cụ thể nào phân tích chi tiết, chuyên sâu về tâm lý nhân vật, đôi khi chỉ là những hành động nhỏ, những cảm xúc vô tình bật lên trong những lời thoại, cũng đủ khiến người đọc bị chìm sâu vào trong thế giới nội tâm của họ, tự đặt mình vào trong hoàn cảnh của từng nhân vật, nếm trải đủ những mất mát, đau thương.

Dằn xé tâm can độc giả có lẽ chính là cái tài của Keigo.

Một vụ án diễn ra, thật kì lạ thay, đôi khi chúng ta không chỉ đơn giản là bị cuốn theo tình tiết của vụ án nữa, trong khi rõ ràng đây là một tác phẩm trinh thám nhưng vị tiểu thuyết gia này lại biến nó trở thành một vở kịch mộc mạc về bản chất của con người.

Poster phim Bạch dạ hành
“Bạch dạ hành” – tác phẩm được chuyển thể thành phim có cốt truyện gây ám ảnh lòng người.

Người gây án, kẻ phạm tội, nạn nhân, cảnh sát, đều khó có thể kết luận đâu là người tốt, đâu là người xấu. Liệu kẻ gây án có thật sự là người xấu hay không? Hay họ cũng chỉ là nạn nhân trong vòng xoay số phận đầy vô cảm và nghiệt ngã? Nạn nhân có thật sự vô tội? Hay họ chính là nguyên do cho những sự việc đau lòng xảy ra?

Mỗi khi kết thúc một tác phẩm của Keigo, có lẽ ông đều muốn nhắn gửi đến chúng ta, rằng chúng ta không có quyền phán xét bất kì ai cả, đơn giản vì chúng ta đều không thể nào hiểu hết bản chất của một con người.

Quả thực, Higashino Keigo đã gỡ bỏ những suy nghĩ cố hữu, chật hẹp về những tác phẩm thuộc dòng văn học trinh thám khi ông mở ra một cánh cổng mới trong thế giới quan của những người yêu văn học.

Những tác phẩm trinh thám đều có thể trở thành một vở bi kịch tình yêu, một cuốn sách tâm lý học, một vở chính kịch, hiện đại, một tư liệu khoa học đầy những kiến thức hữu ích.

Người ta đọc tác phẩm của Keigo không còn chỉ là tìm kiếm cảm giác hồi hộp nữa mà còn là những cảm xúc đa dạng, đa chiều khác, sẽ còn nằm mãi trong trái tim người đọc cũng như là niềm yêu thích dành cho nhà văn trinh thám Higashino Keigo.

Linh Đồng