Tọa lạc ở vùng cực Bắc châu Âu, Helsinki được ví như “người con gái của biển Baltic”. Tên gọi trìu mến này xuất phát từ vị trí địa lý của thành phố, nơi đây trải dài trên một bán đảo trũng và được che chở bởi hơn ba trăm hòn đảo lớn nhỏ xung quanh.

Không kiêu sa như Paris hay lộng lẫy như Athens, Helsinki sở hữu hình ảnh trẻ trung, dịu dàng và đằm thắm. Nét đẹp đó được tạo nên nhờ lối kiến trúc tuyệt đẹp, sự giao thoa văn hóa Á – Âu và những truyền thống độc đáo của người dân thành phố.

helsinki hinh anh 1 e1625675747420 - Helsinki: Vẻ đẹp duyên dáng của nàng thơ vùng Baltic
Khung cảnh xinh đẹp của thủ đô Helsinki

Mặc dù tuổi đời còn khá trẻ so với các thủ đô văn hóa khác, không ai có thể phủ nhận tầm ảnh hưởng của Helsinki trong hành trình phát triển chung của nhân loại.

Thành phố không chỉ là siêu đô thị duy nhất của Phần Lan mà còn được biết đến như một trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa và giáo dục quan trọng của thế giới.

Lịch sử hình thành và phát triển của Helsinki

Cách Tallinn năm mươi dặm về phía Bắc, Stockholm – thủ đô của Thụy Điển 250 dặm về phía Đông và Saint Petersburg – cố đô của Nga 240 dặm về phía Tây, lịch sử của Helsinki có mối liên hệ mật thiết với ba thành phố láng giềng.

helsinki hinh anh 3 e1625675918910 - Helsinki: Vẻ đẹp duyên dáng của nàng thơ vùng Baltic
Lịch sử của Helsinki chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của Thụy Điển và Nga

Thành phố đã trải qua hai thời kỳ bị cai trị bởi Thụy Điển và Nga, sau đó mới trở thành thủ đô độc lập của Cộng hòa Dân chủ Phần Lan vào đầu thế kỷ hai mươi. Chính vì vậy, những ảnh hưởng của văn hóa Á – Âu vẫn có thể thấy rõ trong hình ảnh thành phố hiện nay.

Dù nhiều nghiên cứu khẳng định rằng người Tavastians đã bắt đầu sinh sống ở Helsinki từ thời đồ sắt nhưng những bằng chứng sớm nhất về việc định cư tại đây chỉ được ghi nhận vào khoảng thế kỷ mười bốn, sau khi khu vực này chịu sự đô hộ của Đế quốc Thụy Điển.

Sự thành lập của Helsinki như một phần Thụy Điển

Những ghi chép đầu tiên về Helsinki bắt nguồn từ các tu sĩ của một tu viện Estonia vào năm 1351, khi họ nhận được quyền đánh bắt cá hồi ở khu vực này. Mãi đến hai trăm năm sau, thị trấn Helsinki mới chính thức được thành lập bởi vua Gustavus Vasa của Thụy Điển.

Ban đầu, Helsinki tồn tại như một cảng đánh bắt cá nhỏ nằm trên một cửa sông Helsinge, cách trung tâm thành phố hiện đại khoảng mười dặm về phía Bắc. Đây được cho là nguồn gốc của cách gọi thành phố lúc bấy giờ, Helsing fors với ý nghĩa “Vùng thác của sông Helsinge” trong tiếng Thụy Điển.

helsinki hinh anh 4 e1625676105840 - Helsinki: Vẻ đẹp duyên dáng của nàng thơ vùng Baltic
Helsinki bắt nguồn từ một thị trấn cảng nhỏ được thành lập bởi vua Gustavus Vasa của Thụy Điển 

Với tham vọng biến thị trấn thành một trạm thương mại mới nhằm cạnh tranh với thành phố Revel bên bờ đối diện của Vịnh Phần Lan, vua Gustav Vasa đã ban hành hàng loạt sắc lệnh và chính sách nhằm tập trung phát triển hoạt động thương mại của thị trấn.

Bất chấp những nỗ lực từ nhà vua và chính quyền, thị trấn vẫn ghi nhận mức tăng trưởng thấp và dần đánh mất giá trị của bản thân khi Thụy Điển giành được Revel ngay sau đó. 

Dù vậy, Helsinki vẫn duy trì vị thế như một trung tâm quân sự chiến lược trong suốt thời kỳ này do các cuộc chiến tranh ở Nga, các nước Baltic và Đức. Thị trấn cảng dần trở thành cứ điểm của hải quân các nước xung quanh.

Vào năm 1640, Tổng thống đốc Thụy Điển quyết định mở rộng thành phố đến vùng đất trên mũi Vironniemi với mong đợi rằng vị trí gần biển hơn sẽ thúc đẩy sự phát triển của cả thị trấn. Tuy nhiên, bệnh dịch, nạn đói và chiến tranh liên tiếp khiến Helsinki một lần nữa rơi vào tình trạng khủng hoảng.

helsinki hinh anh 6 e1625676018144 - Helsinki: Vẻ đẹp duyên dáng của nàng thơ vùng Baltic
Pháo đài biển Sveaborg là bước ngoặt trong hành trình phát triển của thị trấn cảng

Bước ngoặt lịch sử trong việc phát triển Helsinki là việc xây dựng pháo đài biển Sveaborg, ngày nay được biết đến với tên gọi Suomenlinna, trên các hòn đảo nhỏ của Wargskaren.

Không chỉ giữ vai trò như tấm khiên bảo vệ của thị trấn, công trình này còn là yếu tố thu hút thương nhân đến trao đổi, buôn bán tại bến cảng.

Thủ đô tự trị dưới sự cai trị của đế quốc Nga

Do đánh mất vị thế siêu cường vào cuối thế kỷ mười tám, Thụy Điển quyết định tuyên chiến với Nga nhưng nhanh chóng thất bại trước sức mạnh của Sa hoàng Alexander I. Sau khi chiến thắng, Nga quyết định sáp nhập Phần Lan vào lãnh thổ với tư cách là Đại công quốc tự trị.

helsinki hinh anh 8 e1625676238522 - Helsinki: Vẻ đẹp duyên dáng của nàng thơ vùng Baltic
Helsinki được sáp nhập vào Nga sau thất bại nhanh chóng của Thụy Điển trước Sa hoàng vào năm 1809

Sự cai trị của đế quốc Nga cũng ghi dấu thời kỳ phát triển mạnh mẽ của Helsinki với khởi điểm vào năm 1812, khi Helsinki tiếp nhận vị trí thủ đô của Phần Lan từ Turku sau một trận đại hỏa hoạn. Chính quyết định này của Sa hoàng đã thổi luồng gió làm bừng lên sức sống của thành phố cảng.

Không chỉ chứng kiến sự tăng trưởng vượt bậc về số lượng dân cư, quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Helsinki cũng bùng nổ mạnh mẽ trong thế kỷ mười chín nhờ việc xây dựng những tuyến đường sắt mới giữa thành phố và các trung tâm công nghiệp lớn như Hamenlinna hay St. Petersburg.

helsinki hinh anh 7 e1625676413280 - Helsinki: Vẻ đẹp duyên dáng của nàng thơ vùng Baltic
Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Helsinki bùng nổ mạnh mẽ trong thế kỷ mười chín

Khu vực bị tàn phá do chiến tranh của thành phố cũng được xây dựng lại hoàn toàn để xứng tầm với vị thế thủ đô. Tiêu biểu cho lối thiết kế hoành tráng này có thể kể đến nhà thờ Helsinki, công trình kiến trúc được xây dựng vào năm 1852 nhằm tưởng nhớ Sa hoàng Nicholas I.

Thành phố cũng được công nhận như trung tâm hành chính và giáo dục của đất nước khi học viện Hoàng gia Turku, đại học duy nhất của Phần Lan ở thời kỳ này được chuyển đến Helsinki vào năm 1828. Đây cũng là dấu mốc quan trọng khi thúc đẩy sự phát triển của nền giáo dục Phần Lan trong những thế kỷ sau.

Sức mạnh kinh tế giúp Helsinki củng cố quyền lực chính trị và góp phần phát triển xã hội theo hướng tiến bộ, văn minh. Đây cũng là động lực cho cuộc nổi dậy của nhân dân Phần Lan nhằm chống lại sự cai trị của Nga, để rồi chính thức giành lại quyền độc lập dân tộc vào năm 1917.

Trung tâm chính trị – kinh tế – văn hóa trong thời kỳ độc lập

Sau tuyên bố độc lập vào năm 1917, Helsinki tiếp tục trải qua cuộc nội chiến ngắn giữa quân đội chính phủ và phiến quân. Phải đến kỳ bầu cử quốc hội diễn ra vào năm 1918, thời kỳ tự chủ của thành phố mới chính thức bắt đầu.

Mặc dù chịu ảnh hưởng của thời kỳ chiến tranh kéo dài, Helsinki vẫn vươn lên mạnh mẽ và trở thành một trong những trung tâm kinh tế – chính trị – văn hóa quan trọng của thế giới từ đầu thế kỷ hai mươi.

helsinki hinh anh 10 e1625676604148 - Helsinki: Vẻ đẹp duyên dáng của nàng thơ vùng Baltic
Sân vận động Olympic Helsinki là nơi đăng cai tổ chức thế vận hội năm 1952

Hiện nay, thủ đô của Phần Lan được biết đến là nơi tổ chức những hội nghị, sự kiện quốc tế quan trọng. Trong quá khứ, Helsinki từng đăng cai tổ chức thế vận hội Olympic và Hội nghị về An ninh và Hợp tác Châu Âu.

Đến năm 1990, sau khi Mỹ và Liên Xô bình thường hóa quan hệ thì Helsinki cũng được chọn là nơi diễn ra Hội nghị thượng đỉnh đầu tiên giữa hai cường quốc. Về sau, thành phố này còn chứng kiến kỳ thượng đỉnh Mỹ – Nga vào năm 2018, gần ba mươi năm sau khi Liên Xô sụp đổ.

helsinki hinh anh 12 e1625676730266 - Helsinki: Vẻ đẹp duyên dáng của nàng thơ vùng Baltic
Hội nghị thượng đỉnh Mỹ – Nga đã hai lần được tổ chức tại đây

Năm 2000, thời điểm kỷ niệm 450 năm thành lập của Helsinki cũng là khi thành phố này vinh dự trở thành một trong tám thủ đô văn hóa châu Âu, bên cạnh các thành phố lớn trên thế giới như Brussels, Praha hay Reykjavík, thủ đô của Iceland.

Hiện nay, Helsinki thuộc nhóm các thành phố sở hữu mức sống cao nhất trên thế giới do nhiều tạp chí và tổ chức danh tiếng bình chọn. Đến năm 2012, nơi đây được công nhận là thủ đô thiết kế với nhiều công trình kiến trúc ấn tượng mang ý nghĩa lịch sử, văn hóa quan trọng.

Thủ đô thiết kế Helsinki

Thiết kế thường được chuyển ngữ sang tiếng Phần Lan là “muotoilu”, dịch nghĩa gốc là “hình dạng, hình thức” với ngụ ý về một sự thay đổi tạo tác động tích cực. Có thể nói, ngôn ngữ đã thể hiện góc nhìn của Helsinki về thiết kế như một công cụ tuyệt vời giúp thế giới trở nên tốt đẹp hơn.

helsinki hinh anh 14 e1625676836342 - Helsinki: Vẻ đẹp duyên dáng của nàng thơ vùng Baltic
Helsinki coi thiết kế như một công cụ hữu ích để phát triển thành phố

Trong quan niệm của Helsinki, thiết kế được coi là yếu tố cần thiết để có thể xây dựng một thành phố theo hướng tiến bộ, văn minh và bền vững. Giới hạn về thiết kế không chỉ xoay quanh kiến trúc hay ấn phẩm hình ảnh mà còn mở rộng sang những phát minh sáng tạo thuộc các lĩnh vực khác nhằm phục vụ đời sống con người nơi đây.

Helsinki đã trở thành một mảnh ghép quan trọng trong bức tranh thiết kế toàn cầu khi thành phố sở hữu hàng loạt nhãn hiệu nổi tiếng trong lĩnh vực này như Nokia, Marimekko, Artek hay các trung tâm giáo dục và nghiên cứu hàng đầu, tiêu biểu là Đại học Nghệ thuật và Thiết kế Helsinki.

helsinki hinh anh 13 e1625677333149 - Helsinki: Vẻ đẹp duyên dáng của nàng thơ vùng Baltic
Đại học Nghệ thuật và Thiết kế Helsinki là trung tâm nghiên cứu, giảng dạy hàng đầu trong lĩnh vực này

Những triết lý độc đáo đã khiến thiết kế dần trở thành một nét văn hóa không thể thiếu của thủ đô Phần Lan. Hằng năm, thành phố đều tổ chức tuần lễ thiết kế nhằm tôn vinh và tạo môi trường giao lưu cho những cá nhân, tổ chức cùng lĩnh vực.

Khi con người là trọng tâm của thiết kế

Helsinki tin rằng con người đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nên sức sống của thành phố. Chính vì vậy, các thiết kế cần tập trung phát huy tối đa tiềm năng và đáp ứng nhu cầu của con người.

Bằng cách khuyến khích người dân trực tiếp tham gia quá trình thiết kế thành phố, chính phủ vừa thúc đẩy khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân, vừa thấu hiểu được những mong muốn của họ. Từ đó, Helsinki có thể đưa ra kế hoạch hoặc giải pháp giúp nơi đây đổi mới tích cực và phát triển tốt hơn. 

helsinki hinh anh 16 e1625677148179 - Helsinki: Vẻ đẹp duyên dáng của nàng thơ vùng Baltic
Helsinki Design District là môi trường lý tưởng dành cho những ai đang hoạt động trong lĩnh vực sáng tạo.

Nhận thức đúng đắn về vai trò của con người trong việc kiến thiết tương lai được thể hiện qua việc thành lập Helsinki Design District, đây được coi là môi trường phát triển lý tưởng dành cho những cá nhân và tổ chức đang hoạt động trong lĩnh vực sáng tạo. 

Bao gồm 25 tuyến phố và hơn hai trăm địa điểm trên bản đồ thành phố, Design District mang đến một trải nghiệm đa dạng và độc đáo về thiết kế và văn hóa đô thị Phần Lan. Các sản phẩm chất lượng cao phục vụ cuộc sống như gốm sứ, trang sức, đồ nội thất, thời trang đều có thể tìm thấy ở khu vực này.

helsinki hinh anh 15 e1625677048810 - Helsinki: Vẻ đẹp duyên dáng của nàng thơ vùng Baltic
Bảo tàng Thiết kế là nơi tôn vinh những sáng tạo, thiết kế xuất sắc

Bên cạnh đó, Design District còn sở hữu nhiều phòng trưng bày nghệ thuật và bảo tàng danh tiếng nhằm tôn vinh những sáng tạo, thiết kế xuất sắc từ mọi lĩnh vực khác nhau.

Tiêu biểu cho tinh thần đó là Bảo tàng Thiết kế với bộ sưu tập trải dài theo quá trình phát triển của Helsinki hay phòng triển lãm Lokal tập trung vào sáng kiến từ các nghệ sĩ bản địa.

Thiết kế là chìa khóa của phát triển bền vững

Xuyên suốt quá trình phát triển, lối sống bền vững luôn giữ vai trò quan trọng trong đời sống của thủ đô Phần Lan. Thiết kế được Helsinki lựa chọn làm phương giúp thành phố bảo vệ mối quan hệ hài hòa với thế giới tự nhiên. 

Điều này có thể thấy rõ trong các chính sách phát triển và quy hoạch thành phố. Với mục tiêu trở thành “thành phố không carbon” vào năm 2035, Helsinki đã thiết kế một công cụ mở để cung cấp thông tin về các hoạt động giao thông, xây dựng, mua sắm theo khung tiêu chuẩn hành động “thông minh và sạch” nhằm cắt giảm lượng khí thải của thành phố.

Đây có thể coi là một bước đi hữu ích của thành phố nhằm nâng cao vai trò của giao thông công cộng khi thiết lập lối riêng dành cho người đi bộ, xe đạp và giảm thiểu việc sử dụng phương tiện cá nhân.

Thành phố cũng khuyến khích các phương tiện dùng năng lượng tái tạo bằng cách xây dựng hơn ba trăm trạm sạc cho ô tô điện tại khu phức hợp Tripla, quận Pasila.

helsinki hinh anh 18 e1625677543894 - Helsinki: Vẻ đẹp duyên dáng của nàng thơ vùng Baltic
Artek 2nd Cycle là một trong những thương hiệu tiêu biểu về sản phẩm bền vững

Bền và thân thiện với môi trường cũng là hai yếu tố ưu tiên trong các lĩnh vực thiết kế khác như thời trang, kiến trúc, đồ dùng hàng ngày. Một số thương hiệu tiêu biểu có thể kể đến như Iittala, Nudge, Artek 2nd Cycle.

Thông qua việc ứng dụng thiết kế một cách hiệu quả, Helsinki đã nhanh chóng vươn lên nhóm đô thị dẫn đầu thế giới khi đánh giá các chỉ tiêu về chất lượng cuộc sống và phát triển bền vững do Liên hợp quốc đề ra.

Nền ẩm thực phong phú và đặc sắc của Helsinki 

Với hơn tám trăm nhà hàng trên khắp thành phố, Helsinki không chỉ sở hữu những món ăn địa phương ngon lành mà còn rất nhiều thực đơn hấp dẫn từ các thành phố khác. Từ Á sang Âu, tất cả món ăn đặc trưng đều có thể tìm thấy trong bức tranh ẩm thực nơi đây.

Một trong những đặc điểm nổi bật hình thành nên nét độc đáo trong văn hóa ẩm thực Helsinki là thực đơn thay đổi theo mùa. Dựa trên nguyên liệu địa phương, các nhà hàng đã điều chỉnh cách chế biến nhằm đảm bảo sự tươi mới, bên cạnh những món ăn truyền thống được phục vụ quanh năm từ cá và quả mọng.

helsinki hinh anh 20 e1625677675781 - Helsinki: Vẻ đẹp duyên dáng của nàng thơ vùng Baltic
Món bánh laskiaispulla là món ăn mùa xuân truyền thống của Helsinki

Nếu tháng hai là thời điểm tuyệt vời để thưởng thức súp đậu và bánh nướng laskiaispulla thì thịt hầm, bánh nướng giáng sinh, bánh quy gừng và glögi được coi như những món ăn không thể bỏ qua trong mùa đông ở Helsinki.

Thêm vào đó, lịch sử hình thành cũng khiến nền ẩm thực Helsinki chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của ẩm thực truyền thống Nga và các nước Scandinavia. Hiện nay, nhiều nhà hàng tại đây tổ chức tuần lễ Blini vốn xuất xứ từ Nga, một lễ kỉ niệm dành riêng cho loại bánh hạnh nhân đặc biệt của quốc gia này. 

Sự nổi lên của thủ đô Phần Lan như một trung tâm ẩm thực còn nhờ vào các chính sách tích cực được ban hành bởi chính phủ. Những sự kiện ẩm thực diễn ra xuyên suốt quanh năm, tiêu biểu như hội chợ Baltic Herring, ngày Nhà hàng hay lễ hội ẩm thực đường phố.

helsinki hinh anh 21 e1625677803735 - Helsinki: Vẻ đẹp duyên dáng của nàng thơ vùng Baltic
Khung cảnh náo nhiệt của ngày hội ẩm thực Restaurant Day được tổ chức tại Helsinki

Các nhà hàng tốt nhất tại Helsinki có thể tìm thấy quanh các khu vực trung tâm của Katajanokka, Kruununhaka cũng như đại lộ chính của thành phố, Esplanadi. Trong khi đó, Hietalahti là lựa chọn phù hợp cho một bữa ăn chất lượng với giá cả phải chăng. 

Ngoài ra, ẩm thực đường phố cũng đóng vai trò quan trọng giúp tạo nên sự đa dạng trong bức tranh ẩm thực thành phố. Khu chợ truyền thống với các gian hàng đồ ăn tuyệt hảo sẽ là điểm đến lý tưởng để khám phá một nét văn hóa đặc sắc khác của nền ẩm thực Helsinki.

helsinki hinh anh 24 e1625677893103 - Helsinki: Vẻ đẹp duyên dáng của nàng thơ vùng Baltic
Khu chợ truyền thống là điểm đến lý tưởng để khám phá ẩm thực đường phố Helsinki

Từ một thị trấn cảng nằm trên vùng đất hẻo lánh cực Bắc châu Âu, Helsinki đã vươn lên mạnh mẽ và trở thành một nhân tố quan trọng trong lĩnh vực kinh tế – chính trị – văn hóa toàn cầu.

Tinh thần đổi mới sáng tạo không ngừng dựa trên các nguyên tắc phát triển bền vững chính là yếu tố quyết định tạo nên nét đặc trưng văn hóa Helsinki hiện nay, nhiều người dân hy vọng nó sẽ tiếp tục giúp thành phố duy trì vị thế vững chắc trong tương lai.

Thảo Minh